Bu köprünün kış manzarası da çok güzeldir.
Lakin modernleşme tarihi ve sanayi devrimi ile olan alakası şaşırtıcı ve okumaya/görülmeye değerdir.
‘Valley of Invention’ da denilir bu şahane demir köprünün bağladığı vadiye. O sebeple sadece sıradan bir köprü değildir, sıradan demir bir köprü değildir ama demir köprülerin dünyadaki ilkidir, endüstriyel ilerlemelere yol vermiştir.
Köprü bu yıl UNESCO Dünya Miras Listesi’ne gireli 40 yıl olacak. Türkiye’den Göreme Milli Parkı ve Kapadokya’nın 41 yıldır UNESCO koruma listesinde olduğu düşünülürse köprünün kıymeti ve ne türlü gelişmelere 'KÖPRÜ' olduğu anlaşılır.
Bu demir köprü 1777 yılında yapılmaya başladığında Osmanlı Devleti Rus Çariçesi Büyük Katerina’ya yenilmişti ve Karadeniz bir Türk Denizi olma vasfısını kaybetmişti ki bu da ciddi maddi kayıplar anlamına geliyordu. Ayrıca Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşı’na kadar yol olmasına kadar sürecek olan Rusya ile savaşlar dönemi başladı.
Endüstri Devrimi’nin en önemli şehirlerinden listesinde hatırmalnmasa da Endüstri Devrimi’nin doğduğu şehirdir Shropshire…ve vadide başlayan teknik gelişmelerin neticesinde global endüstrileşmede hala bilinen ve etkisi hissedilen bir köprüsü; dünyanın ilk demir köprüsü.
Demir ve kömür madenleri; demirin ısıtılarak şekillendirilmesi ve ver elini büyük ölçekli üretim yapan fabrikalar….İşte sır da burada ama bunlara bir de kararlılık ekledik mi devrim için gerekli olan her şey hazır.
Tabi, Demir Devri’nden beri; bin yıl önce de demir cevheri biliniyordu ama Abraham Darby onu işe yarar hale getirdi. Böylece bölge de teknolojik açıdan en gelişmiş vadisi haline geldi; GORGE…Dünyanın ilk teknoloji vadisinde dökme demire her türlü şeklin verilebileceği yer.
Köprü, endüstriyel üretime yol vererek uzun yıllar çalıştı, hiç aksatmadı vadinin diğer tarafına ürün ve insan taşımayı ama savaş sonrası döneminde eskiye olan ilgi azalınca köprüyü yıkıp hurdaya vermek bile düşünüldü ve konuşuldu ama imdada English Heritage yetişti ve ‘ne pahasına olursa olsun tutmalıyız! diye kükredi.
Köprü hala Britanya endüstrileşmesinin tam da kalbinde yatıyor.
Bir demirci ustasının hayali ve ileri görüşlülüğü ile hala 30 metre yüksekte…5’li kemerli kaburgasıyla…378 ton demir kütle. Bu haliyle ayakta durması, sel felaketinden etkilenmemesi, 2 savaş geçirmesi onun antik dünyanın 7 harikasından biri olan Rodos Heykeli'ne benzetilmesine sebep oldu. Acaba o bu kadar ağır mıydı?
1784 yılında John Byng isimli bir gezgin seyahatnamesine ‘Hayranlık uyandırması kaçınılmazdır, ne de olsa dünyanın harikalarından biridir.’
Hem yapılış fikri, hem başarılmasındaki gayret ve hem de endüstrileşmenin başlangıcındaki yeri ve tarihinde oynadığı rol gereğince.
Kanaatimce mühendislerin ve sosyal bilimcilerin yerinde görmesi için tur dahi düzenlemeli; anıtları, müzeleri ve doğası ile.
Ne de olsa ‘Demir olmadan çelik yapılamaz…’
