LONDRA – İngiltere İçişleri Bakanı Shabana Mahmood’un İşçi Partisi konferansındaki konuşması, hükümetin tartışmalı süresiz oturum (Indefinite Leave to Remain – ILR) reformunda önemli değişikliklere hazırlanabileceği yorumlarına yol açtı.
Ancak mevcut açıklamalar, hükümetin “earned settlement” olarak adlandırdığı yeni sistemi bütünüyle terk ettiğini göstermiyor.
Mahmood, Liverpool’daki konuşmasında süresiz oturum hakkının, ülkeye “sürekli bağlılık” gösteren kişiler tarafından kazanılması gerektiği yönündeki temel yaklaşımını korudu. Buna karşılık, kamuoyu istişaresi sırasında reformların bazı bölümlerinin adil olmadığı yönünde eleştiriler geldiğini açıkça kabul etti.
İçişleri Bakanı, hükümetin sonuçta “İngiltere’ye yasal yollarla gelenlere karşı adalet ile Britanya vatandaşlarına karşı adalet arasında denge kuran” bir noktaya ulaşacağını söyledi. Bu ifade, hükümetin daha önceki önerilerinde değişikliğe gitmeye hazır olduğunun bugüne kadarki en açık işaretlerinden biri olarak değerlendiriliyor.
Tartışmanın merkezinde 10 ve 15 yıllık bekleme süreleri var
Hükümetin Kasım 2025’te istişareye açtığı “earned settlement” modelinde, süresiz oturum için standart başlangıç süresinin mevcut birçok göçmen rotasındaki beş yıldan 10 yıla çıkarılması önerilmişti.
Daha düşük ve orta vasıf düzeyindeki bazı mesleklerde çalışanlar açısından ise bu sürenin 15 yıla kadar çıkarılması gündeme getirildi. Bu düzenlemeden en fazla etkilenmesi beklenen gruplar arasında Health and Care Worker vizesiyle İngiltere’ye gelen bakım sektörü çalışanları bulunuyor.
Planın en tartışmalı yönlerinden biri ise yeni sistemin yalnızca gelecekte İngiltere’ye gelecek kişilere değil, halen ülkede bulunan ve henüz ILR almamış göçmenlere de uygulanmasının önerilmesi oldu.
Hükümetin istişare belgesinde bu yaklaşım açık biçimde yer alıyor. Bununla birlikte aynı belge, mevcut sistemden yeni sisteme geçilirken ülkede bulunan göçmenler için özel “transitional arrangements”, yani geçiş düzenlemeleri uygulanıp uygulanmaması konusunda da görüş istedi.
Angela Rayner: “Kurallar oyun devam ederken değiştiriliyor”
Mahmood üzerindeki baskı Liverpool konferansı öncesinde belirgin biçimde arttı.
Konut Bakanı Angela Rayner, özellikle İngiltere’nin ihtiyaç duyduğu dönemde ülkeye davet edilen yabancı bakım çalışanlarının daha sonra farklı kurallarla karşı karşıya bırakılmasına itiraz etti. Rayner, geriye dönük değişikliklerin göçmenler açısından “kuralların oyun devam ederken değiştirilmesi” anlamına geleceğini savundu.
İtiraz yalnızca kabine içinden gelmiyor. 100’den fazla İşçi Partili milletvekilinin hükümetin göç politikalarının bazı bölümlerine ilişkin kaygılarını İçişleri Bakanlığı’na ilettiği bildirilirken, UNISON başta olmak üzere sendikalar da özellikle bakım çalışanları için öngörülen düzenlemelere karşı çıktı.
Liverpool’daki konferans sırasında göçmen bakım çalışanları da önerilere karşı protesto düzenledi. Homecare Association da 15 yıllık sürenin deneyimli çalışanların sektörden ayrılmasına, personel açığının büyümesine ve çalışanların sömürüye daha açık hale gelmesine yol açabileceği uyarısında bulundu.
Parlamento komitesi de bakım sektörü için risk uyarısı yaptı
Tartışmanın önemli bir başka boyutu da İngiltere’nin sosyal bakım sisteminin yabancı çalışanlara olan bağımlılığı.
Avam Kamarası İçişleri Komitesi’nin incelemesine göre, Mart 2022-Mart 2025 arasında yaklaşık 230 bin denizaşırı çalışan, bağımsız sosyal bakım sektöründeki işlere girdi. Aynı dönemde sektörde çalışan Britanyalıların sayısında ise 2020/21’e kıyasla yaklaşık 85 bin kişilik düşüş yaşandı.
Komite, bakım çalışanlarının ILR hakkına ulaşmasının 15 yıla çıkarılması halinde çalışanların sektörü veya ülkeyi terk edebileceği; bunun da personel açığını ve bakım hizmetlerinin maliyetini artırabileceği uyarısında bulundu.
Peki hükümet neyi değiştirebilir?
Mahmood henüz yeni kuralların nihai şeklini açıklamadı. Dolayısıyla şu aşamada “10 yıllık ILR planı kaldırıldı” ya da “15 yıllık bakım çalışanı düzenlemesinden tamamen vazgeçildi” demek için yeterli resmî dayanak bulunmuyor.
Buna karşılık, İngiliz basınındaki son haberler hükümetin özellikle halen İngiltere’de yaşayan ve mevcut kurallara güvenerek ülkeye gelmiş kişilerin durumunu yeniden değerlendirdiğine işaret ediyor. Financial Times ve The Times, Mahmood’un parti içindeki baskının ardından reformları yumuşatmaya hazırlandığını bildiriyor.
Bu nedenle en önemli soru, nihai düzenlemenin kimlere geriye dönük uygulanacağı ve kimlerin geçiş hükümleriyle korunacağı olacak.
Özellikle 2021 sonrasında İngiltere’ye gelen bakım çalışanlarının mevcut beş yıllık ILR beklentisinin korunması veya bu gruba özel daha kısa bir geçiş süresi tanınması, tartışılan başlıca seçenekler arasında bulunuyor. Ancak bu konuda henüz kesinleşmiş bir hükümet kararı açıklanmadı.
Vatandaşlık konusunda da henüz kesin karar yok
Sosyal medyadaki paylaşımlarda ILR değişiklikleri ile İngiliz vatandaşlığına ilişkin düzenlemelerin zaman zaman aynı karar gibi sunulması da kafa karışıklığı yaratıyor.
Oysa bunlar hukuken farklı aşamalar.
Hükümetin “earned settlement” istişare belgesi, vatandaşlık sisteminin de ileride benzer “katkıya dayalı” ilkeler doğrultusunda değiştirilmesinin planlandığını belirtiyor. Ancak hükümet, vatandaşlığa ilişkin değişikliklerin British Nationality Act 1981’de değişiklik gerektireceğini ve bu nedenle ILR istişaresinin sonuçları görülmeden nihai vatandaşlık modelinin belirlenmemesi gerektiğini kabul ediyor.
Dolayısıyla şu anda hem ILR hem vatandaşlık konusunda kamuoyunda tartışılan bütün sürelerin kesinleşmiş yeni yasa veya yürürlükteki yeni kural olarak değerlendirilmemesi gerekiyor.
Yeni sistemin ana fikri tamamen terk edilmiş değil
Mahmood’un Liverpool konuşmasından çıkan tablo, hükümetin göç politikasında bütünüyle yön değiştirmesinden çok, tartışmalı bölümlerde geri çekilmeye veya istisnalar oluşturmaya hazırlandığına işaret ediyor.
İçişleri Bakanı, ILR’nin otomatik bir hak olmaktan çıkarılarak kişinin çalışma, vergi ödeme, İngilizce bilgisi, sabıka durumu ve ülkeye yaptığı ekonomik veya toplumsal katkıyla ilişkilendirilmesi yönündeki temel yaklaşımından vazgeçtiğini söylemedi.
Asıl değişiklik ihtimali, bu sistemin İngiltere’ye daha önce gelmiş kişilere hangi ölçüde uygulanacağı konusunda ortaya çıkıyor.
Bu ayrım, İngiltere’de yıllardır yaşayan yüz binlerce göçmen açısından kritik önem taşıyor. Hükümetin kendi istişare belgelerine göre 15 yıllık süreden etkilenebilecek gruplar yalnızca bakım çalışanlarından da ibaret değil; RQF 6 seviyesinin altındaki bazı Skilled Worker meslekleri de düzenlemenin kapsamına girebilir.
Mahmood aynı konuşmada mülteci politikasında yeni açılım duyurdu
İçişleri Bakanı’nın Liverpool konuşmasının göçmenler açısından dikkat çeken diğer bölümü ise güvenli ve yasal mülteci yolları oldu.
Mahmood, UK Resettlement Route’un yeniden açılacağını ve Birleşmiş Milletler ile işbirliği içinde savunmasız mültecilerin İngiltere’ye kabul edileceğini açıkladı.
Yeni sistem kapsamında yardım kuruluşları ve sivil toplum örgütleri ekim ayından itibaren topluluk sponsorluğu için, üniversiteler ise öğrenci sponsorluğu için başvurabilecek. İlk kişilerin gelecek yıl sonbaharda gelmesi planlanıyor. Ayrıca kabul edilecek kişilerin yaklaşık dörtte birinin Taliban yönetimi altında baskı gören Afgan kadın ve kızlar ile Gazze’den kaçan Filistinlilerden oluşması bekleniyor.
Gözler İçişleri Bakanlığı’nın nihai kararında
Liverpool’daki konuşma bu nedenle göçmenler açısından önemli bir siyasi işaret verse de belirsizliği tamamen ortadan kaldırmış değil.
Şu aşamada en doğru tablo şu: Mahmood “earned settlement” sisteminden vazgeçmedi; ancak özellikle mevcut göçmenlere ve bakım çalışanlarına uygulanacak 10-15 yıllık bekleme süreleri konusunda önceki sert çizgisini yumuşatabileceğinin güçlü sinyalini verdi.
Nihai düzenlemede, geçiş hükümlerinin kapsamı ve halihazırda İngiltere’de bulunan kişilerin korunup korunmayacağı belirleyici olacak. Vatandaşlık sisteminde yapılması düşünülen değişiklikler ise ILR reformundan ayrı bir hukuki süreç gerektirdiğinden henüz kesinleşmiş değil.
