Kralı havaya uçurma planı nasıl da dini bir kimlik kazandı?
Sonra o kimlikten sıyrılıp nasıl da gece/soğuk ve karanlığa karşı kutlamaların sembolü haline geldi?
5 Kasım Guy Fawkes günü ve onu ‘Bonfire night’ denilen kutlamalara götüren sürecin hikayesi nasıl gelişti?
421 yıl önce başarısızlıkla sonuçlanan ve ‘Barut Komplosu’ diyebileceğimiz Kral James’e ve parlamentoya karşı yapılan suikast girişimi ülkenin önemli kutlamalarından biri haline geldi. Başarısız suikast girişimi nasıl oldu da havai fişeklerle kutlanan bir geceye dönüştü?
Ayrıca, elebaşı olmamasına rağmen Guy Fawkes bu olayın ölümsüz kahramanı oldu, nasıl?
Suikast girişimi nasıl oldu da İngiliz kutlama takviminde kıymetli bir yer edindi?
Kış mevsimi Aralık başı ile değil 5 Kasım ile başlıyorsa İngiltere'de sebebi Guy Fawkes’tur.
Ama bu kutlamaya sadece ‘sparks and illumination’ olarak bakmamak gerekir.
Peki o zaman nedir?
Bu kutlama ‘Havai Fişek Gecesi’ değildir; ‘Bonfire Night’ veya ‘Guy Fawkes Night’ ismini vererek siyasi yanı ve etkilerine vurgu yapmak gerekir.
Fawkes fitili ateşleyecek olan kişiydi, 36 varil barut ile yakalanan da oydu. Çünkü Katolik İspanya için katıldığı savaşta eğitim almıştı, patlayıcılardan anlıyordu.
Girişim de tabi başarısız olacaktı; neden mi? 12 kişi olan komploculara Catsby’nin hizmetkarı Bay Bates de katılınca uğursuz 13 rakamına ulaşıldı da ondan. Uğursuz rakamın getirdiği uğursuzluk neticesinde krala karşı başarısız olan bir suikast girişimi.
Önce lordlardan biri şifreli bir mektup aldı; ‘they shall receive a terrible blow- korkunç bir patlama olacak’ mesajı önce diğer lordlara ve sonra krala kadar ulaştı.
Yapılan aramada Fawkes önce elindeki çıralarla yakalandı ve sonra da barut varilleri ortaya çıktı.
İşkenceler, itiraflar ve diğer suikastçilerin yakalanması ve idamları peş peşe geldi.
Yakalanınca Guy Fawkes, adının Guido olduğunu söyledi ve itiraf belgesini bu isimle imzaladı. Bu isim onun KAtolikliğine ve İspanya sevgisine işaret eder. Parlamentoyu, içindeki kral James ve soylu yandaşlarıyla havaya uçuracaktı.
Tarihçiler, 2 gün süren iskence ve itiraflarla beraber imzalatılan belgelere bakınca işkencenin boyutunu ve Guy Fawkes’un imzasını dahi atamayacak noktaya geldiğini, parmak kemiklerinin dahi kırıldığını, fiziki ve ruhi çöküntü içerisinde olduğunu anlayabiliriz derler.
Suikast girişiminin tüm bireyleri yakalandı, hepsi aynı cezaya çarptırıldı ve bedenleri dörde ayrılarak ülkenin dört bir yanına gönderilerek kuşlara ziyafet çektirildi. Hepsi de cesurca kaderlerine boyun eğdiler ama krala ve cellatlarına boyun eğmediler.
Guy Fawkes’ı öldüremediler bile, kendisi asılacağı sırada kafa üstü düştü ve oracıkta öldü denir ama daha önce bin kere ölmüştü zaten.
…
5 Kasım tarihinin kutlu bir gece olarak tarihe geçmesini sağlayan şey parlamentonun çıkardığı bir kanun oldu. 1606 yılındaki kanunla her 5 Kasım gecesi kiliselerde özel bir ayin düzenlenmesi, herkesin ayine katılması ve Katolik mezhebi aleyhine vaaz verilmesi emri verildi. Bu tarihte yapılanlar kilise ayini ile sınırlı kalmadı, ateşler yakıldı, çanlar çalındı, asker selama durdu ve havai fişek gösterileri de yapıldı. ‘Gunpowder Plot’ isimli bir şov bile ortaya çıktı ve çok ilgi gördü.
1660’lı yıllarda ünlü günlük yazarı Samuel Pepys ‘5 Kasım şehirde ilgiyle kutlandı, ateşler ve havai fişekler şahaneydi’ diye yazdı.
Fransız Devrimi’ne kadar bu kutlamalar esnasında papanın kuklası sokaklarda dolaştırılıp gece ateşinin üzerinde yakılıyordu ama daha sonraki dönemde bundan vaz geçildi. İngiliz ve İrlanda askerleri devrime karşı papanın yanında savaştılar ve Guy Fawkes de bu soğuk gece sokakta kuklası dolaştırılan kişi olmaya başladı ama kahramanlaştırılması için bir yüzyıl daha beklemek gerekti.
Yirminci yüzyıla doğru ise daha yumuşadı her şey,; kutlama…kutlama…kutlama…
O zaman aile ile ilgili bir şey olacaksa ve içinde çocuklar da olacaksa daha samimi bir etkinliğe dönüşmesi gerekirdi ve öyle de oldu. Bahçelerde havai fişek gösterileri yapılması; çocukların Guy Fawkes maskeleri takması ya da onun bir kuklasını taşıyıp "kukla için bir peni" diyerek para istemesi oldukça yaygın bir kutlama tarzı oldu.
1950'li yıllarda artık boş arazilerde ateş yakılmaya başlandı; ŞENLİK ATEŞİ. Yani 5 Kasım tarihinin ehlileştirilmesi denilen bir döneme girildi ki bu modern kutlamaların merkezinde Guy Fawkes yoktur bile.
Bir yer hariç; LEWES…
Her yıl 5 Kasım akşamı, havanın kararması ile beraber özenle hazırlanan kuklalar ile binlerce kişiye gösteri yapıyor bu şahane, antik ve minik kasaba. Boyundan büyük kutlamalar yaparak gece gece ışığı, sanatı, vefayı ve tarih algısını alevlerle yukarı taşıyor.
Cadılar Bayramı uzun kış gecelerinin ‘Şeker Gecesi’ iken ‘Barut Gecesi’ ise ‘Ateş ve Işık Gecesi’dir.
Sanmayın ki Fawkes tamamen silinip gidiyor; 1980’lerde yazar Alan Moore ve çizer David Lloyd, Fawkes’a adeta yeniden hayat verdiler; ‘V for Vendetta’ adlı grafik romanlarının anarşist kahramanı, stilize bir Guy Fawkes maskesi taktı. 2005 yapımı film uyarlaması ve çeşitli eylemci gruplar tarafından benimsenmesi sayesinde bu maske, günümüzde dünya genelindeki düzen karşıtı protestoların bir simgesi haline geldi.
Bir de York'a, doğduğu eve gitmek gerekir, orada da ayni suratı/maskeyi görüp şerefine hemen handa birşey içmek isteyebilirsiniz.
