LONDRA — İngiltere’nin kölelik geçmişiyle yüzleşmesi ve bu sistemin günümüze uzanan zararlarının giderilmesi yönündeki talepler, diplomatik ve hukuki girişimlerle yeni bir aşamaya girdi. Karayip ülkelerinin yürüttüğü kampanya, atalarının plantasyonlardan ve köleleştirilmiş insanların emeğinden servet kazandığını kabul eden bazı İngiliz ailelerin torunlarından da destek buluyor.
Arşivde başlayan yüzleşme
Eski BBC muhabiri Laura Trevelyan, ailesinin kölelikle bağlantısını, köle sahiplerine yapılan tazminat ödemelerinin arşiv kayıtlarını inceleyince öğrendiğini anlattı. Kayıtlar, Trevelyan ailesinin üyelerinin Grenada’daki köleleştirilmiş insanlar üzerindeki sözde mülkiyetlerini kaybetmeleri karşılığında ödeme talep ettiğini gösteriyordu.
Trevelyan, 2023’te Grenada’da kamuoyu önünde özür diledi. Kendisi ve yakınları, eğitim projelerine ayrılmak üzere yaklaşık 100 bin sterlinlik gönüllü katkı sağladı. Aynı yıl kurulan Heirs of Slavery grubunun kurucuları arasında da yer aldı.
Grup, kölelikten yararlananların torunlarını, köleleştirilen insanların torunlarının öncülüğündeki onarım adaleti çalışmalarına destek vermeye çağırıyor. Kendi açıklamasında, bireysel bağışların yıkımın büyüklüğü karşısında ancak sembolik kalabileceğini, kalıcı değişim için ulusal düzeyde adımlar gerektiğini belirtiyor.
Gladstone ve Lascelles ailelerinden destek
Girişimin kurucularından Charlie Gladstone, eski Başbakan William Gladstone’un soyundan geliyor. William Gladstone’un babası John Gladstone, Britanya Batı Hint Adaları’ndaki en büyük köle sahiplerinden biriydi. Charlie Gladstone da 2023’te Guyana’da ailesinin geçmişi nedeniyle özür diledi.
Kraliyet ailesiyle yakın bağları bulunan Harewood Kontu David Lascelles de grubun üyeleri arasında yer alıyor. Ancak bu destek, söz konusu ailelerin bütün üyelerinin aynı görüşü paylaştığı anlamına gelmiyor.
Jamaika’nın başvurusu Mart 2027 gündeminde
Son dönemin önemli gelişmelerinden biri, Jamaika’nın kölelik ve tazminat konusunda hukuki görüş alınması için başlattığı süreç oldu.
Jamaika Kültür Bakanı Olivia Grange’ın açıklamasına göre, başvurunun 8 Mart 2027 haftasında Londra’daki Privy Council Yargı Komitesi’nde ele alınması geçici olarak planlandı. İngiltere’nin görüşünü Kasım 2026’ya kadar sunması bekleniyor.
Başvuru; Afrikalıların zorla taşınarak köleleştirilmesinin hukuka uygun olup olmadığını, uluslararası yükümlülüklerin ihlal edilip edilmediğini ve İngiltere’nin Jamaika halkına yönelik bir giderim yükümlülüğü bulunup bulunmadığını sorguluyor.
Bu süreç henüz İngiltere’ye tazminat ödemesi emreden bir karar anlamına gelmiyor. Avam Kamarası Kütüphanesi’nin değerlendirmesine göre, kullanılan mekanizma hükümdara hukuki danışma görüşü verilmesini öngörüyor. Jamaika hükümeti de başvurunun belirli bir parasal talep içermediğini açıklıyor.
Kral Charles’a zirve öncesi çağrı
Kral III. Charles’ın 27 Ekim’de başlayacak Karayip ziyareti öncesinde, özür ve tazminat talepleri yeniden yoğunlaştı. Ziyaret programında Bahamalar, Guyana ve İngiliz Milletler Topluluğu liderler toplantısına ev sahipliği yapacak Antigua ve Barbuda bulunuyor.
Karayip Topluluğu Tazminat Komisyonu Başkanı Hilary Beckles, Kral’ı görüşmelerin ilerlemesine destek vermeye çağırdı. İngiliz Milletler Topluluğu Genel Sekreteri Shirley Ayorkor Botchwey de resmî bir özrün yararlı olacağını belirterek tazminat konusunda ciddi görüşmeler yapılmasının zamanının geldiğini söyledi.
Londra ödeme yapmayı reddediyor
İngiltere hükümeti ise eylül ayında yinelediği tutumunda, köle ticaretini insanlık dışı olarak nitelendirmesine rağmen tazminat ödemeyeceğini açıkladı.
Karayip tarafının onarım talebi ise doğrudan para ödemesinin ötesine uzanıyor. Borçların hafifletilmesi, eğitim ve sağlık yatırımları, iklim desteği ve kültürel varlıkların iadesi de tartışılan seçenekler arasında. Böylece yaklaşan zirvenin temel sorularından biri, geçmişin kabulünün bugünün eşitsizliklerini giderecek somut adımlara dönüşüp dönüşmeyeceği olacak.
