İngiltere’nin Avrupa Birliği ile ilişkilerinde dönüm noktası olan referandum 23 Haziran 2016’da yapıldı.
Resmî sonuçlara göre AB’den ayrılmayı savunan Leave cephesi yüzde 51,9, AB’de kalmayı isteyen Remain cephesi ise yüzde 48,1 oy aldı.
Leave seçeneğine 17 milyon 410 bin 742, Remain seçeneğine ise 16 milyon 141 bin 241 seçmen oy verdi. Referanduma katılım yüzde 72,2 olarak gerçekleşti.
İngiltere daha sonra AB’den ayrılma sürecini başlattı ve 31 Ocak 2020’de Avrupa Birliği üyeliği resmen sona erdi. Geçiş dönemi ise 31 Aralık 2020’de tamamlandı.
Aradan geçen yaklaşık on yılın ardından yapılan yeni araştırmalar, Brexit konusundaki kamuoyu eğilimlerinin 2016’ya kıyasla önemli ölçüde değiştiğine işaret ediyor.
Yeni ankette yüzde 49 “AB’ye yeniden katılalım” diyor
The Messina Group’un (TMG) 11 bin 461 kişiyle gerçekleştirdiği geniş kapsamlı araştırmaya göre seçmenlerin yüzde 49’u İngiltere’nin Avrupa Birliği’ne yeniden katılmasını destekliyor.
Yeniden üyeliğe karşı çıkanların oranı ise yüzde 28,5 olarak ölçüldü.
Bu iki oran arasındaki yaklaşık 20,5 puanlık fark, Brexit sonrasında İngiltere’nin AB ile ilişkilerinin yeniden tartışılmaya başlanması açısından dikkat çekici bir tablo ortaya koyuyor.
Yüzde 54,9: Brexit başarısız oldu
Araştırmada seçmenlere Brexit’in bugüne kadarki sonuçlarına ilişkin görüşleri de soruldu.
Katılımcıların yüzde 54,9’u Brexit’i başarısız olarak değerlendirirken, başarılı olduğunu düşünenlerin oranı yalnızca yüzde 12,2 oldu.
Katılımcıların yüzde 52,4’ü ise İngiltere’nin 2016 yılında Avrupa Birliği’nden ayrılma kararının yanlış olduğunu söyledi.
Sonuçlar, Brexit’in yalnızca geleceğinin değil, geçmiş on yıllık performansının da seçmenler tarafından yeniden değerlendirildiğini gösteriyor.
Her dört seçmenden biri “hemen dönelim” diyor
Ankette İngiltere’nin AB’ye olası dönüşünün zamanlaması konusunda da dikkat çekici sonuçlar ortaya çıktı.
Katılımcıların yüzde 25,9’u İngiltere’nin Avrupa Birliği’ne hemen yeniden katılmasını, yüzde 22,9’u ise bunun önümüzdeki üç yıl içerisinde gerçekleşmesini istedi.
Bu sonuçlar, yeniden üyeliğin yalnızca uzun vadeli teorik bir seçenek olarak görülmediğini, seçmenlerin önemli bir bölümünün kısa veya orta vadede politika değişikliğine açık olduğunu ortaya koyuyor.
Gümrük birliği ve tek pazara da güçlü destek
Araştırmada tam üyeliğin yanı sıra İngiltere ile Avrupa Birliği arasındaki ekonomik ilişkiler için farklı modeller de seçmenlere soruldu.
Mevcut ilişki korunurken AB ile ticaretin önündeki engellerin mümkün olduğunca azaltılmasını destekleyenlerin oranı yüzde 48,2 oldu.
İngiltere’nin AB ile yeniden gümrük birliğine girmesini destekleyenlerin oranı yüzde 47,1, tek pazara yeniden katılmasını isteyenlerin oranı ise yüzde 45,1 olarak ölçüldü.
Bir tür ortak veya ilişkili üyelik modeline destek de yüzde 45,5 seviyesinde çıktı.
Buna karşılık İngiltere’nin Avrupa Birliği’nden daha da uzaklaşmasını isteyenlerin oranının yüzde 27,9 düzeyinde kaldığı bildirildi.
Burnham: Tam üyelik de seçenekler arasında
Anket, Başbakan Andy Burnham’ın İngiltere’nin Avrupa ile gelecekteki ilişkilerinin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini açıklamasının ardından siyasi açıdan daha da önem kazandı.
Burnham, İngiltere’nin önümüzdeki dönemde Avrupa Birliği ile ilişkileri konusunda farklı seçenekleri değerlendirmesi gerektiğini savunuyor.
Bu seçenekler arasında mevcut ilişkinin geliştirilmesi, ticari engellerin azaltılması, gümrük birliği, tek pazara daha yakın bir model ve AB’ye yeniden tam üyelik de bulunuyor.
Ancak hükümetin kısa vadede yeni bir Brexit referandumu düzenleme kararı bulunmuyor. Tartışmanın ilk aşamasında İngiltere’nin Avrupa ile uzun vadeli ilişkisinin hangi model üzerine kurulması gerektiğinin değerlendirilmesi öne çıkıyor.
AB politikası Labour’a 7,4 puana kadar destek sağlayabilir
TMG araştırmasının siyasi açıdan en dikkat çekici sonuçlarından biri de Avrupa Birliği politikasının seçmen tercihleri üzerindeki olası etkisi oldu.
Araştırmaya göre AB ile daha yakın ilişkileri savunan farklı politikalar, İşçi Partisi’nin oy oranını 4,3 ila 7,4 puan arasında artırabilir.
Bu potansiyel desteğin bir bölümünün son dönemde Liberal Demokratlar ve Yeşiller gibi partilere yönelen seçmenlerden gelebileceği değerlendiriliyor.
Ancak bu sonuçlar mevcut bir seçim sonucunu değil, ankette test edilen farklı politika senaryolarına seçmenlerin verdiği yanıtları yansıtıyor.
Labour içinde Brexit tartışması endişesi
Burnham’ın yaklaşımı İşçi Partisi içinde tamamen risksiz bir politika olarak görülmüyor.
Özellikle 2016 referandumunda Brexit’e güçlü destek veren bölgeleri temsil eden bazı Labour milletvekilleri, AB üyeliğinin yeniden siyasi gündemin merkezine taşınmasının eski Brexit kutuplaşmasını canlandırabileceği görüşünde.
Muhafazakâr Parti ve Nigel Farage liderliğindeki Reform UK ise hükümetin Avrupa Birliği ile daha yakın ilişki arayışına karşı çıkıyor.
Bu nedenle AB ile yakınlaşma politikası Burnham hükümeti açısından bir taraftan yeni seçmen desteği sağlama potansiyeli taşırken, diğer taraftan Brexit yanlısı seçmenin tepkisini yeniden siyasi gündeme taşıyabilir.
AB’ye dönüş eski üyeliğin kaldığı yerden başlaması anlamına gelmiyor
İngiltere’nin gelecekte Avrupa Birliği’ne yeniden katılmaya karar vermesi halinde süreç, eski üyeliğin otomatik olarak yeniden yürürlüğe girmesi şeklinde gerçekleşmeyecek.
Birleşik Krallık artık AB açısından üye olmayan üçüncü bir ülke konumunda. Dolayısıyla yeniden üyelik yönünde siyasi karar alınması halinde Londra’nın başvuru ve müzakere sürecinden geçmesi gerekecek.
Bu durum İngiltere’nin geçmişte yararlandığı bazı özel düzenlemelerin de yeni bir üyelik sürecinde otomatik olarak geçerli olacağı anlamına gelmiyor.
Dolayısıyla kamuoyunda yeniden üyeliğe destek artsa bile, bunun hayata geçirilmesi hem İngiltere’de kapsamlı bir siyasi karar hem de AB ile uzun bir müzakere süreci gerektirebilir.
On yıl sonra Brexit tartışması yeniden İngiliz siyasetinin merkezinde
2016 referandumunda tablo oldukça yakındı: yüzde 51,9 Leave, yüzde 48,1 Remain.
Yaklaşık on yıl sonra TMG araştırmasında ise seçmenlerin yüzde 49’u AB’ye yeniden katılmayı desteklerken, karşı çıkanların oranının yüzde 28,5’e gerilemesi, kamuoyundaki değişimin boyutunu gösteren önemli göstergelerden biri oldu.
Ancak yeni anket ile 2016 referandumunun doğrudan karşılaştırılmasında soruların ve seçeneklerin farklı olduğu da dikkate alınmalı. Referandum seçmenlere “AB’de kalmak mı, ayrılmak mı?” sorusunu yöneltirken, yeni araştırma İngiltere’nin AB’den ayrılmasının ardından yeniden üyelik seçeneğine verilen desteği ölçüyor.
Buna rağmen Brexit’in başarısız olduğunu düşünenlerin yüzde 54,9’a, 2016’daki ayrılma kararını yanlış bulanların yüzde 52,4’e ulaşması, İngiltere’de Avrupa tartışmasının yeni bir siyasi döneme girdiğini ortaya koyuyor.
Önümüzdeki süreçte asıl soru artık yalnızca “Brexit başarılı oldu mu?” değil; İngiltere’nin Avrupa ile gelecekte ne kadar yakın bir ilişki kuracağı olacak.
