İklim değişikliğiyle mücadele için bir araya gelinen COP31, özel jetlerin karbon ayak izi üzerinden eleştirilerin hedefinde. Emisyonların azaltılması ve çevrenin korunması tartışılırken Antalya’ya yönelik özel jet trafiğindeki artış, zirvede verilen mesajların ulaşım tercihlerine ne ölçüde yansıdığı sorusunu beraberinde getirdi.
Oxfam’ın 11 Kasım’da yayımladığı değerlendirmeye göre, 7 Kasım’dan itibaren Antalya Havalimanı’na 87 özel jet inişi kaydedildi. PolluterJet uçuş takip verilerine dayanan analizde, bu uçuşlarla ilişkilendirilen emisyon yaklaşık 777 ton olarak hesaplandı. Kuruluş, özel jet gelişlerinin önceki yılın aynı dönemine göre yaklaşık 22 kat arttığını bildirdi.
Jet sayısı arttı, 777 ton ilk açıklamadaki tahmin olarak kaldı
İlk açıklamanın ardından uçuş sayısında artış olduğuna ilişkin haberler yayımlandı. The Guardian’ın 13 Kasım tarihli haberinde, Oxfam’a atıfla Antalya’ya kaydedilen özel jet uçuşlarının 94’e ulaştığı belirtildi.
Bununla birlikte, 777 tonluk tahmin 87 inişin kaydedildiği açıklamaya ait. Bu nedenle söz konusu emisyon miktarını daha sonraki uçuş sayılarıyla birlikte güncel toplam gibi sunmak mümkün değil. Zirve sürerken yayımlanan rakamlar, bütün organizasyonun nihai karbon bilançosunu da oluşturmuyor.
Her özel jet zirve için mi geldi?
Verilerin en önemli sınırı, uçakların yolcuları ve seyahat amaçlarıyla ilgili.
PolluterJet, belirlenen dönemde Antalya Havalimanı’na inen iş jetlerini, geliş nedeninden bağımsız olarak kayda alıyor. Dolayısıyla listedeki uçuşlar arasında zirveyle ilgisi olmayan seyahatler, ambulans ve organ nakli uçuşları, kargo veya boş konumlandırma seferleri bulunabiliyor. Sistem bunları birbirinden ayıramadığını açıkça belirtiyor.
Bu nedenle “87 özel jetle gelen zirve katılımcıları” ifadesi, mevcut verilerin gösterdiğinden daha kesin bir yargı içeriyor. Doğrulanabilen bulgu, zirve döneminde Antalya’ya kaydedilen özel jet inişleri ve bunlar için hesaplanan tahmini emisyon.
777 ton nasıl hesaplandı?
Emisyon miktarı doğrudan ölçülmüş bir değer değil. PolluterJet; uçak modeli, tahmini yakıt tüketimi ve havalimanları arasındaki mesafeyi kullanarak hesaplama yapıyor.
Yöntemde yakıtın üretilmesi ve ulaştırılmasından kaynaklanan emisyonlar da hesaba katılıyor; sonuç teknik açıklamada “karbondioksit eşdeğeri” olarak tanımlanıyor. Buna karşılık uçakların yerde taksi yapması ve yoğunlaşma izleri gibi karbondioksit dışındaki ısınma etkileri hesaplamanın dışında tutuluyor.
Takip ağlarının kapsama boşlukları nedeniyle bazı inişler de gözden kaçabiliyor. Bu sınırlamalar, 777 ton rakamının kesin ölçüm yerine kullanılan modele bağlı bir tahmin olarak aktarılmasını gerektiriyor.
Tek uçuş için 30 tonluk tahmin
Oxfam’ın dikkat çektiği örneklerden biri, Nijeryalı milyarder Aliko Dangote’nin özel jetinin Lagos’tan Antalya’ya yaptığı yolculuk oldu. Kuruluş, yaklaşık 4 bin 370 kilometrelik uçuş için 30 ton emisyon hesapladı.
Oxfam, bu miktarın dünya ortalamasındaki bir kişinin yaklaşık altı yıllık karbondioksit salımına denk geldiğini belirtti. Karşılaştırma, özel jet kullanımının iklim üzerindeki yükünü bireysel emisyonlarla birlikte görünür kılıyor.
“İklim liderliği konuşmalarla sınırlı kalmamalı”
Özel jet trafiğine yönelik en sert eleştirilerden biri Oxfam Scotland’dan geldi. Kuruluşun yöneticisi Katherine May, iklim zirvesine yoğun kirletici özel jetlerle gidilmesini, söylem ile uygulama arasındaki büyük uçurumun göstergesi olarak değerlendirdi.
May, İskoçya’da özel jet uçuşlarına uygulanacak verginin yüksek tutulmasını istedi. Kuruluş, iklim liderliğinin zirvelerde yapılan konuşmaların ötesine geçmesi ve yüksek emisyonlu ulaşım tercihlerinin maliyetinin kullanıcılarına yansıtılması gerektiğini savundu.
Tartışmanın merkezinde kirletenin sorumluluğu var
Oxfam, özel jetler gibi yüksek emisyonlu lüks tüketim kalemlerinin daha güçlü vergilendirilmesini ve iklim finansmanında kirletenlerin daha fazla sorumluluk üstlenmesini istiyor.
Antalya’daki tartışma, uluslararası iklim toplantılarının ulaşım kaynaklı çevresel maliyetinin de şeffaf biçimde açıklanması ihtiyacını öne çıkarıyor. Bunun için uçuş sayılarının yanı sıra zirveyle bağlantılı seyahatlerin, kullanılan hesaplama yöntemlerinin ve nihai emisyon bilançosunun birlikte ortaya konulması gerekiyor.
