İngiltere’nin Manş Denizi üzerinden küçük teknelerle yapılan düzensiz göçü azaltmak amacıyla Fransa ile uygulamaya koyduğu “one in, one out” programı, bu kez geri gönderilen yüzlerce kişinin akıbetinin bilinmediği yönündeki iddialarla gündemde.
İnsan hakları kuruluşları ve göçmenlerle çalışan yardım örgütlerinin verdiği bilgilere göre, program kapsamında İngiltere’den Fransa’ya gönderilen yaklaşık 1.400 kişinin büyük bölümü artık Fransız makamlarının düzenli takibinde değil.
Fransız siyasetçilere ve sahada çalışan kuruluşlara dayandırılan bilgilere göre, geri gönderilenlerden yalnızca yaklaşık 200 kişi Fransız makamlarıyla temasını sürdürüyor. Geri kalanların tamamının resmen “kayıp” olduğu doğrulanmış değil; ancak yüzlerce kişinin Fransa’daki resmi sistemin dışına çıktığı, bazılarının başka Avrupa ülkelerine geçtiği, bazılarının ise yeniden İngiltere’ye ulaşmaya çalıştığı belirtiliyor.
En büyük endişe çocuk ve gençler
Tartışmanın en hassas bölümünü ise yaşları konusunda İngiliz makamları ile insan hakları kuruluşlarının farklı değerlendirmelerde bulunduğu gençler oluşturuyor.
Humans For Rights Network (HFRN), en az 41 kişinin çocuk veya genç olduğunu ve Fransa’ya gönderilmelerinin ardından kendileriyle temas kurulamadığını bildiriyor. Bunlar, İngiltere’ye geldiklerinde reşit olmadıklarını söyleyen ancak yaşları resmi makamlar tarafından tartışmalı kabul edilen kişiler arasında bulunuyor.
Bu nedenle “41 çocuğun kaybolduğu” ifadesi konusunda önemli bir hukuki ayrım bulunuyor: İnsan hakları kuruluşları bu kişilerin çocuk olduğunu savunurken, İçişleri Bakanlığı bu değerlendirmeyi kabul etmiyor.
Bakanlık, yaşı ihtilaflı hiçbir kişinin “one in, one out” kapsamında Fransa’ya gönderilmediğini ve geri gönderme işlemlerinden önce gerekli yaş ve hukuki değerlendirmelerin yapıldığını belirtiyor.
Ancak HFRN ile Jesuit Refugee Service UK tarafından daha önce yayımlanan ortak araştırma, programın başlamasından bu yana en az 141 yaşı tartışmalı gencin göçmen gözaltı merkezlerinde tutulduğunu ortaya koymuştu. Kuruluşlar, çocukların yetişkin olarak sınıflandırılmasına yol açabilecek yaş değerlendirme sisteminde ciddi güvenlik ve koruma açıkları bulunduğunu savunuyor.
Resmî denetimlerde de çocuk vakaları ortaya çıktı
Kaygıları artıran bir başka gelişme ise göçmen gözaltı merkezlerini denetleyen Independent Monitoring Boards'un incelemelerinde, yetişkin kabul edilerek gözaltına alınan bazı kişilerin daha sonra çocuk olduğunun belirlenmesi oldu.
Bu durum, özellikle refakatsiz çocukların hızlı yaş değerlendirmeleri sonucunda yetişkin kabul edilerek göçmen gözaltı sistemine sokulabileceği yönündeki eleştirileri güçlendirdi.
İnsan hakları kuruluşları, çocuk olduklarını söyleyen kişilerin kapsamlı sosyal hizmet değerlendirmesi tamamlanmadan yetişkin muamelesi görmemesi gerektiğini savunuyor.
Fransa’ya dönenlerin bir bölümü yeniden İngiltere’ye geliyor
Programın etkinliği konusunda da soru işaretleri büyüyor.
Geri gönderilen bazı kişilerin Fransa'dan tekrar İngiltere’ye geçtiğine ilişkin vakalar bulunuyor. İngiliz İçişleri Bakanlığı daha önce yaklaşık 50 kişinin İngiltere’ye ikinci kez döndükten sonra yeniden gözaltına alındığını kabul etmişti. Sığınmacılar arasında yapılan değerlendirmelerde ise Fransa’ya gönderildikten sonra yeniden İngiltere’ye ulaşanların sayısının daha yüksek olabileceği ileri sürülüyor.
Bazı sığınmacıların küçük tekneler yerine kamyonlarla gizlice İngiltere’ye dönmeye çalıştığı, bazılarının ise Fransa’dan Almanya, İtalya, İspanya, İsveç ve Hollanda gibi ülkelere geçtiği bildiriliyor.
Bu durum, anlaşmanın göç hareketlerini sona erdirmek yerine insanların resmi sistemlerden çıkarak Avrupa içinde kayıt dışı hareket etmelerine yol açtığı yönündeki eleştirileri beraberinde getiriyor.
Sağlık raporlarında şiddet ve psikolojik çöküş bulguları
Son günlerde ortaya çıkan yeni sağlık bulguları da anlaşmaya yönelik tartışmayı büyüttü.
Île-de-France bölgesel sağlık makamı için Samusocial de Paris tarafından hazırlanan ve Ocak-Haziran 2026 döneminde Fransa'ya geri gönderilmiş 90 genç erkeğin vakalarını inceleyen raporda, bazı kişilerde fiziksel yaralanmaların yanı sıra ağır psikolojik sorunların kaydedildiği bildirildi.
İncelenen vakalarda morluklar, kırıklar ve travma belirtilerinin yanı sıra travma sonrası stres bozukluğu ve intihar eğilimleri rapor edildi. Bazı kişilerin acil tıbbi veya psikiyatrik tedaviye ihtiyaç duyduğu belirtildi. İngiltere İçişleri Bakanlığı ise gözaltındaki kişilerin güvenliğinin öncelik olduğunu ve geri gönderme işlemlerinde sıkı standartların uygulandığını söylüyor.
Médecins Sans Frontières (Sınır Tanımayan Doktorlar – MSF) da Fransa'nın kuzeyinde çalışan ekiplerinin göç politikalarının insanların fiziksel ve ruhsal sağlığı üzerindeki ağır sonuçlarına tanıklık ettiğini belirtiyor. Kuruluş, “one in, one out” sisteminin göçmenleri yeniden tehlikeli yolculuklara itebileceğini savunuyor.
32 bin geçişe karşı yaklaşık 1.400 geri gönderme
Programın ölçeği de eleştirilerin merkezinde.
“One in, one out”, Temmuz 2025'te dönemin İngiltere Başbakanı Keir Starmer ile Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron arasında varılan anlaşmanın ardından yürürlüğe konuldu. Hukuki çerçeveyi oluşturan anlaşma Ağustos 2025'te yürürlüğe girdi. Sistem, küçük tekneyle İngiltere'ye gelen belirli kişilerin Fransa'ya gönderilmesi karşılığında, Fransa'dan aynı sayıda uygun sığınmacının güvenli ve yasal yoldan İngiltere'ye alınmasını öngörüyor.
Haziran sonundaki resmi verilere göre 1.087 kişi Fransa'ya gönderilmiş, buna karşılık 1.117 kişi Fransa'dan İngiltere'ye kabul edilmişti. Eylül ortasına gelindiğinde geri gönderilenlerin sayısının yaklaşık 1.400'e yükseldiği bildirildi.
Bu rakam, sistemin uygulanmaya başlamasından bu yana Manş Denizi'ni küçük teknelerle geçen yaklaşık 32 bin kişinin yalnızca yüzde 4'ü civarında.
Her geri gönderme 56 bin sterline mal oluyor
Tartışmaya 15 Eylül'de yeni bir boyut daha eklendi.
İçişleri Bakanı Shabana Mahmood, Avam Kamarası İçişleri Komitesi önündeki oturumda “one in, one out” kapsamında Fransa'ya gönderilen her kişi için İngiltere'ye düşen maliyetin yaklaşık 56 bin sterlin olduğunu açıkladı. Komite, Mahmood'u 15 Eylül'deki oturumunda Manş geçişleri ve iltica sistemindeki reformlar konusunda sorguladı.
Mahmood, maliyetin yüksek olduğunu kabul etmekle birlikte bunun bir sığınmacının İngiltere'de yaklaşık bir yıl otelde barındırılmasının maliyetiyle karşılaştırılabilir olduğunu savundu.
Fransa anlaşmanın mevcut haliyle devamına mesafeli
Programın geleceği ise belirsizliğini koruyor.
Pilot uygulamanın 1 Ekim 2026'da sona ermesi öngörülüyor. Avam Kamarası Kütüphanesi de anlaşmanın önce Haziran 2026'ya kadar planlandığını, daha sonra 1 Ekim'e kadar uzatıldığını belirtiyor.
İngiliz hükümeti anlaşmanın sürdürülmesini ve daha fazla kişinin Fransa'ya gönderilebilmesini istiyor. Ancak Paris'ten gelen mesajlar aynı yönde değil.
Fransa İçişleri Bakanı Laurent Nuñez, iki ülke arasındaki mevcut model yerine İngiltere ile Avrupa Birliği arasında daha geniş kapsamlı bir geri kabul düzenlemesine geçilmesini tercih ettiklerini belirtti. İngiltere Başbakanı Andy Burnham'ın da anlaşmanın devamı için Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'a doğrudan başvurduğu bildirildi.
Böylece 1 Ekim tarihi yaklaşırken “one in, one out” anlaşmasının geleceği üç ayrı tartışmanın merkezine yerleşmiş durumda: Programın Manş geçişlarını gerçekten caydırıp caydırmadığı, Fransa'ya gönderildikten sonra resmi sistemden çıkan yüzlerce kişinin akıbeti ve en önemlisi, çocuk olduklarını söylemelerine rağmen yetişkin kabul edilen gençlerin yeterince korunup korunmadığı.
