İngiltere hükümeti, mağdurların korunmasını güçlendirmek amacıyla cezaevinden tahliye edilen ciddi cinsel suç ve şiddet suçu faillerine yönelik yeni bir denetim sistemi başlatıyor.
Adalet Bakanı Alex Norris tarafından açıklanan “restriction zones” adlı uygulama kapsamında, yüksek risk taşıdığı değerlendirilen bazı hükümlülerin hareket alanı birkaç mil genişliğindeki kişiye özel bölgelerle sınırlandırılabilecek.
Ekim ayında İngiltere ve Galler’de uygulanmaya başlanacak sistemde hükümlülerin konumları elektronik kelepçe ve GPS teknolojisiyle sürekli izlenecek. Belirlenen sınırların dışına izinsiz çıkan kişiler denetimli serbestlik görevlileri tarafından hızlı biçimde tespit edilebilecek. İhlalin niteliğine göre hükümlü yeniden cezaevine gönderilebilecek.
Her hükümlüye uygulanmayacak
Adalet Bakanlığının yayımladığı uygulama çerçevesine göre kısıtlama bölgeleri otomatik olarak bütün tahliye edilen hükümlülere uygulanmayacak.
Önlemin ağırlıklı olarak yüksek denetim seviyesinde bulunan, 2003 tarihli Ceza Adaleti Yasası’nda sıralanan ciddi cinsel suçlardan veya şiddet suçlarından en az 12 ay hapis cezası alan kişiler için kullanılması öngörülüyor.
Denetimli serbestlik görevlilerinin ayrıca mevcut “yasak bölge” gibi daha hafif koşulların riski yönetmekte yetersiz kaldığını göstermesi gerekecek. Sınırlandırmanın gerekli ve hükümlünün oluşturduğu riskle orantılı olması şartı aranacak.
Yasak bölgenin tersi uygulanacak
Mevcut sistemde hükümlülerin mağdurun evi, iş yeri veya düzenli olarak bulunduğu başka adreslere yaklaşmasını önleyen “yasak bölgeler” oluşturulabiliyor.
Yeni uygulama ise bu yöntemin tersine işleyecek. Hükümlünün giremeyeceği yerleri tek tek sıralamak yerine, gidebileceği alan belirlenecek ve bu alanın dışındaki bölgeler erişime kapatılacak.
Böylece suçun mağduru kendi güzergâhını veya günlük yaşamını değiştirmek zorunda kalmayacak. Mağdurların görüşleri sınırlar belirlenirken dikkate alınacak; sık kullandıkları yerlerin failin hareket alanı dışında bırakılması mümkün olacak.
Bakan Norris, “Hiçbir mağdur kendisine zarar veren kişiyle karşılaşma korkusuyla omzunun üzerinden bakmak veya hayat düzenini değiştirmek zorunda kalmamalı” dedi. Norris, suçun sonuçlarını mağdurların değil, faillerin taşıması gerektiğini vurguladı.
Hastane ve işe ulaşım için özel güzergâh
Kısıtlama bölgesi belirlenirken hükümlünün işe, sağlık kuruluşlarına, rehabilitasyon programlarına ve denetimli serbestlik görüşmelerine erişimi de değerlendirilecek.
Özellikle kırsal bölgelerde hastane veya benzeri zorunlu hizmetlerin sınırların dışında kalması halinde, belirli saatlerde kullanılabilecek özel güzergâhlar oluşturulabilecek. Hükümlülerin bölge dışına çıkmaları ise önceden izin alınması şartına bağlanabilecek.
Kısıtlama, hükümlünün toplum içinde oluşturduğu risk devam ettiği sürece yürürlükte kalabilecek. Dosyaların en az üç ayda bir gözden geçirilmesi ve şartların hâlâ gerekli ve orantılı olup olmadığının değerlendirilmesi bekleniyor.
Erken tahliye tartışmasının ardından geliyor
Yeni sistem, hapishanelerdeki kapasite krizini azaltmak amacıyla hazırlanan 2026 Ceza Yasası kapsamındaki tahliye değişiklikleriyle aynı dönemde devreye alınacak. Hükümet, daha önce eylül ayında başlaması planlanan geniş kapsamlı düzenlemeyi denetimli serbestlik birimlerinin hazırlanabilmesi ve mağdurların görüşlerinin alınabilmesi için ekim ayına erteledi.
Başbakan Andy Burnham hükümeti, kamuoyundan gelen tepkilerin ardından tecavüz, ciddi çocuk cinsel istismarı ve grooming suçlarından mahkûm edilenleri yeni erken tahliye modelinin dışında bıraktı. Mevcut diğer istisnalarla birlikte 18 binden fazla hükümlünün tahliye koşullarında değişiklik yapılmayacağı açıklandı.
Bu suçlardan hüküm giyenler erken tahliye düzenlemesinden yararlanamayacak ancak normal tahliye tarihleri geldiğinde risk durumlarına göre GPS takibi ve kısıtlama bölgesi gibi lisans koşullarına tabi tutulabilecek.
Cezaevleri yüzde 98 dolulukta
Hükümet, tartışmalı tahliye değişikliğinin erkek cezaevlerindeki doluluk oranının yüzde 98’e ulaşması nedeniyle zorunlu hale geldiğini savunuyor. Yeni sistemde cezaevinde kuralları ihlal eden veya şiddete başvuran hükümlülerin cezalarının tamamını içeride geçirmesine karar verilebilecek.
Bunun yanında tahliye edilenler daha uzun süreli denetime, elektronik takibe ve kişiye özel lisans koşullarına tabi olacak. Hükümet ayrıca 2031 yılına kadar 14 bin yeni cezaevi kapasitesi oluşturmayı hedefliyor.
Mağdur destek kuruluşları, hareket kısıtlamasının yükü mağdurdan alıp faile yöneltmesini olumlu karşılarken uygulamanın başarısının GPS ihlallerine ne kadar hızlı müdahale edileceğine ve yoğun iş yükü altındaki denetimli serbestlik birimlerinin yeterli kaynakla desteklenmesine bağlı olduğuna dikkat çekiyor.
