İngiltere hükümeti, büyük şirketlerin küçük tedarikçileri ve freelancerları aylarca ödeme bekletmesine karşı tarihi bir adım attı. Parlamentoya sunulan yeni Ticari Ödemeler Yasası (Commercial Payments Bill) ile birlikte, küçük işletmelerin en büyük sorunlarından biri olan “geç ödeme krizi”ne karşı son 25 yılın en kapsamlı yaptırımları yürürlüğe giriyor.
Yeni düzenlemeye göre büyük şirketler, küçük işletmelere ve bağımsız çalışanlara olan borçlarını en geç 60 gün içinde ödemek zorunda kalacak. Bu sürenin aşılması halinde ise geciken her gün için İngiltere Merkez Bankası faiz oranının yüzde 8 üzerinde zorunlu faiz uygulanacak. Sürekli geç ödeme yapan şirketlere milyonlarca sterline ulaşabilecek cezalar kesilebilecek.
“Geç ödeme ekonomiyi çökerten gizli kriz”
İngiltere Ticaret ve İş Bakanlığı verilerine göre ülkede geç ödemeler ekonomiye yılda yaklaşık 11 milyar sterlin zarar veriyor ve her gün ortalama 38 küçük işletmenin kapanmasına yol açıyor. Hükümet, yeni yasa ile özellikle büyük şirketlerin küçük tedarikçileri “bedava kredi kaynağı” gibi kullanmasının önüne geçmeyi hedefliyor.
İngiltere İş ve Ticaret Bakanı Peter Kyle, düzenlemeyi “ekonomide adaletin yeniden tesisi” olarak tanımlarken, “60 gün makul bir üst sınır. Küçük işletmelerin aylarca ödeme peşinde koşması kabul edilemez” açıklamasını yaptı.
Başbakan Keir Starmer ise, “Geç ödeme adaletsiz, yıpratıcı ve İngiltere’nin büyümesini engelliyor. Mesajımız net: ödeme zamanı geldi” ifadelerini kullandı.
Dev firmalara sıkı denetim geliyor
Yeni yasa sadece ödeme sürelerini sınırlamakla kalmıyor. İngiltere’de faaliyet gösteren büyük şirketlerin yönetim kurulları ve denetim komiteleri artık ödeme performanslarını kamuoyuna açıklamak zorunda kalacak. Sürekli geç ödeme yaptığı tespit edilen firmalar ise bağımsız denetim ve para cezalarıyla karşı karşıya kalacak.
Ayrıca Küçük İşletmeler Komiserliği’ne ilk kez doğrudan soruşturma açma, ihtilaf çözme ve ceza kesme yetkisi veriliyor. Bu düzenleme, şimdiye kadar büyük şirketler karşısında hukuki mücadele vermekte zorlanan küçük işletmeler için önemli bir koruma mekanizması olarak görülüyor.
İnşaat sektöründeki “alıkonulan ödemeler” de yasaklanıyor
Yasa kapsamında özellikle inşaat sektöründe yıllardır tartışma konusu olan “retention payment” uygulaması da hedefte. Büyük yüklenicilerin, küçük taşeronların hakedişlerinin bir bölümünü aylarca hatta yıllarca bloke etmesine imkân veren sistemin kaldırılması planlanıyor.
Elektrik Müteahhitleri Birliği (ECA), düzenlemeyi “küçük firmaların ayakta kalması için tarihi bir reform” olarak değerlendirdi.
KOBİ’lere dev destek paketi
Hükümetin açıkladığı paket sadece geç ödeme düzenlemeleriyle sınırlı değil. Küçük işletmeler için enerji faturalarında indirim, vergi teşvikleri ve çıraklık desteği de geliyor. Açıklanan destekler arasında şunlar yer alıyor:
- Küçük işletme sahipleri ve çalışanları için enerji faturalarında 150 sterline kadar destek
- 25 yaş altı çıraklık eğitimlerinin küçük işletmeler için ücretsiz hale getirilmesi
- 16-21 yaş arası çırak çalıştıran KOBİ’lere 2 bin sterlin teşvik
- Üretim yapan işletmeler için elektrik maliyetlerinde indirim
- Hızlı büyüyen şirketler için yatırım teşviklerinin genişletilmesi
- Küçük işletmelerin ulusal sigorta yükünün azaltılması
Freelancerlar ve küçük işletmeler umutlu ama temkinli
Sosyal medya ve iş dünyası platformlarında düzenlemeye destek büyük olsa da bazı küçük işletme sahipleri temkinli yaklaşıyor. Özellikle Reddit ve sektör forumlarında yapılan yorumlarda, bazı büyük şirketlerin mevcut 30 veya 45 günlük ödeme vadelerini otomatik olarak 60 güne çıkarabileceği endişesi dile getiriliyor.
Bununla birlikte birçok freelancer ve KOBİ temsilcisi, ilk kez büyük şirketlerin gerçek anlamda yaptırımla karşılaşacağını belirterek düzenlemeyi “oyun değiştirici” olarak değerlendiriyor. Yazılım, medya, inşaat ve üretim sektörlerinde çalışan bağımsız profesyoneller, yıllardır yaşanan ödeme krizlerinin nakit akışını bozduğunu ve binlerce işletmenin kapanmasına neden olduğunu savunuyor.
İngiltere, G7 içinde en sert sistemi hedefliyor
Hükümet, yeni sistemin yürürlüğe girmesiyle birlikte İngiltere’nin G7 ülkeleri arasında ticari ödemeler konusunda en sert yasal çerçeveye sahip ülke olacağını savunuyor. Yasanın parlamentodan geçmesi halinde uygulamanın 2026 sonuna doğru aşamalı olarak başlaması bekleniyor.
