BETÜL İYİLİK
LONDRA
İngiltere’de yıllardır çözülemeyen sosyal bakım finansmanı konusunda hükümet kapsamlı bir reform planını gündeme getirdi.
Başbakan Andy Burnham, Liverpool’da düzenlenen İşçi Partisi konferansında 29 Eylül’de yaptığı konuşmada, gelecek parlamento döneminde National Care Service – Ulusal Bakım Hizmeti kurulacağını açıkladı.
Burnham’ın açıkladığı modelin temel ilkesi, yaşlıların kişisel bakım hizmetlerine maddi durumlarına göre değil, bakım ihtiyaçlarına göre ulaşması olacak. Hizmetin NHS’e benzer biçimde kullanım noktasında ücretsiz olması hedefleniyor.
Yemek yeme, banyo ve tuvalet gibi kişisel bakım ücretsiz olacak
Hükümetin açıkladığı çerçeveye göre National Care Service, günlük yaşamını bağımsız sürdürmekte güçlük çeken kişilerin temel kişisel bakım ihtiyaçlarını karşılayacak.
Bunların arasında yemek yeme, banyo yapma ve tuvaleti kullanma gibi günlük faaliyetlerde gereken kişisel destek bulunuyor. Hükümet, sistemin kişinin serveti veya gelirinden ziyade belirlenen bakım ihtiyacına dayanacağını söylüyor.
Planın önemli amaçlarından biri de bakım hizmetlerini mümkün olduğunca kişinin kendi evinden başlayacak şekilde düzenlemek. Burnham sistemi, “kişi merkezli, yüksek kaliteli” ve evde başlayan bir bakım modeli olarak tanımladı.
Ancak bakım evindeki bütün masraflar ücretsiz olmayacak
Yeni sistemle ilgili en önemli ayrıntılardan biri, “ücretsiz bakım” ifadesinin bütün bakım evi giderlerinin devlet tarafından karşılanacağı anlamına gelmemesi.
Downing Street’in açıklamasına göre National Care Service kişisel bakımı ücretsiz hale getirecek ancak bakım evlerindeki barınma ve konaklama giderleri – “bed and board” – sistemin dışında kalacak. Bu giderler için belediyelerin mevcut gelir ve servete dayalı mali değerlendirme sistemi devam edecek.
Bir eşin veya bakmakla yükümlü olunan bir yakının evde yaşamaya devam ettiği durumlarda konutun değeri mali değerlendirmeye dahil edilmeyecek. Uygun kişiler için bakım giderlerinin daha sonra tahsil edilmesini sağlayan Deferred Payment Agreement uygulaması da sürecek.
Dolayısıyla reform, kişisel bakım ücretlerini ortadan kaldırmayı hedeflese de özellikle uzun süre bakım evinde kalan kişilerin bütün maliyetlerini devletin üstlenmesi anlamına gelmiyor.
Her 7 kişiden biri 100 bin sterlinden fazla bakım faturasıyla karşılaşabilir
Hükümetin verdiği rakamlar sosyal bakım reformunun neden gündeme getirildiğini de ortaya koyuyor.
65 yaşın üzerindeki yetişkinlerin yaklaşık dörtte üçünün yaşamlarının ilerleyen dönemlerinde bir tür bakım ve desteğe ihtiyaç duyması bekleniyor. Yaklaşık her yedi kişiden birinin ise yaşamı boyunca 100 bin sterlini aşan bakım maliyetleriyle karşılaşabileceği tahmin ediliyor.
Mevcut sistemde sağlık hizmeti ile sosyal bakım arasındaki sınır da önemli mali farklılıklara yol açabiliyor. Benzer günlük bakım ihtiyaçları bulunan iki kişinin masraflarının karşılanma biçimi, ihtiyaçlarının ağırlıklı olarak NHS kapsamındaki bir sağlık sorunundan mı yoksa sosyal bakım ihtiyacından mı kaynaklandığına göre değişebiliyor.
Triple Lock Nisan 2030’a kadar aynen korunacak
National Care Service planının en dikkat çekici ayağını ise devlet emekliliği State Pension sisteminde yapılacak değişiklik oluşturuyor.
Mevcut Triple Lock sistemi kapsamında State Pension her yıl şu üç göstergeden hangisi daha yüksekse o oranda artırılıyor:
- Ortalama ücretlerdeki artış,
- Enflasyon,
- Yüzde 2,5.
Burnham hükümeti mevcut sistemi Nisan 2030’a kadar değiştirmeyecek. Böylece İşçi Partisi’nin 2024 seçim manifestosunda mevcut parlamento dönemi için verdiği Triple Lock taahhüdünün korunması amaçlanıyor. Hükümet, mevcut sistemin bu parlamento döneminde devlet emekliliğini toplamda 2 bin sterlinden fazla artıracağını belirtiyor.
2030’dan sonra “Adjusted Triple Lock”
Asıl değişiklik Nisan 2030’dan itibaren başlayacak.
Hükümetin “Adjusted Triple Lock” olarak tanımladığı yeni sistemde State Pension her yıl en az enflasyon veya yüzde 2,5’ten hangisi yüksekse o oranda artırılacak.
Ancak ücret bağlantısı tamamen ortadan kalkmayacak.
Devlet emekliliğinin ortalama ücretler karşısındaki değeri belirlenen seviyenin altına gerilerse, emekli maaşı bunu telafi edecek şekilde daha fazla artırılabilecek. Hükümet örnek olarak State Pension’ın 2030-31 döneminde ortalama kazançların yaklaşık üçte biri düzeyinde olması halinde bu ilişkinin zaman içinde korunmasını gösteriyor.
Böylece mevcut sistemde ücret artışının her yıl otomatik olarak üç seçenekten biri olması yerine, ücretlerle uzun vadeli bağlantının korunacağı yeni bir taban mekanizmasına geçilecek.
Hükümet: 2030’ların sonunda yılda 15 milyar sterlin tasarruf
Hükümetin hesabına göre Triple Lock sisteminin değiştirilmesi, devletin emeklilik harcamalarını mevcut sistemin devam etmesine kıyasla 2030’ların sonuna gelindiğinde yılda yaklaşık 15 milyar sterlin azaltacak.
Tasarrufun 2050 yılına gelindiğinde yıllık yaklaşık 50 milyar sterline ulaşabileceği öngörülüyor. Hükümet bu kaynağın National Care Service’in aşamalı biçimde kurulmasında kullanılacağını açıkladı.
Ancak rakamların uzun vadeli ekonomik varsayımlara bağlı olduğu ve gerçek tasarruf miktarının ücret, enflasyon ve emeklilik harcamalarının gelişimine göre değişebileceği belirtiliyor.
Institute for Fiscal Studies (IFS) da yeni formülün önemli tasarruf sağlayabileceğini ancak bunun tek başına kapsamlı bir ücretsiz bakım sisteminin bütün maliyetlerini karşılayacağının henüz kesin olmadığını belirtiyor.
Sistemin tamamı bir anda başlamayacak
National Care Service’in NHS gibi tek bir tarihte bütün kapsamıyla faaliyete geçmesi beklenmiyor.
Hükümet, sistemi aşamalı olarak kuracağını açıkladı. Ücretsiz hizmetlerin kapsamı, Triple Lock değişikliğinden elde edilen mali kaynak arttıkça ve bakım sektöründeki personel ile hizmet sağlayıcı kapasitesi genişledikçe büyütülecek.
Bu nokta önemli; çünkü hükümet henüz hangi kişisel bakım hizmetinin hangi tarihten itibaren ücretsiz olacağına ilişkin ayrıntılı bir uygulama takvimi yayımlamadı.
Burnham ayrıca sistemin borçlanmayla finanse edilmeyeceğini ve tamamen finanse edilmiş bir model oluşturulacağını söyledi.
Ayrıntılı yol haritası 2027 yazında
Yeni sistemin nasıl kurulacağı konusunda kritik görev, Baroness Louise Casey başkanlığındaki Independent Commission on Adult Social Care’a verildi.
Casey Komisyonu’nun National Care Service’in kapsamı, finansmanı ve hangi aşamalarla uygulanabileceğine ilişkin önerilerini 2027 yazında hükümete sunması bekleniyor. Daha önceki takvim öne çekilmiş durumda.
Komisyon aynı zamanda kamuoyunun, bakım hizmetlerinden yararlananların, ailelerin ve sektör çalışanlarının görüşlerini toplamak amacıyla yürütülen “Big Conversation on Care” sürecinden elde edilen sonuçları da değerlendirecek.
Bakım sektöründe personel sorunu kritik
Reformun önündeki en büyük sorunlardan biri yalnızca para değil, yeterli sayıda bakım çalışanının bulunması.
Hükümet bu nedenle National Care Service’i kurarken iş gücü kapasitesini de artırmayı planlıyor. Sosyal bakım çalışanlarına yönelik Fair Pay Agreement uygulamasının 2028-29 mali yılında yürürlüğe girmesi öngörülüyor; ayrıca ücret ve kariyer yapısının NHS standartlarına yaklaştırılması üzerinde çalışılıyor.
Bakım sektörü temsilcileri ise ücretsiz hizmet hakkının tek başına yeterli olmayacağı uyarısında bulunuyor. Homecare Association, sistemin sürdürülebilmesi için belediyelerin bakım sağlayıcılarına ödediği ücretlerin gerçek personel ve hizmet maliyetlerini karşılaması gerektiğini belirtiyor.
Reform esas olarak İngiltere’yi ilgilendiriyor
National Care Service planında önemli bir başka ayrıntı da sosyal bakımın Birleşik Krallık genelinde devredilmiş bir yetki alanı olması.
Burnham hükümetinin açıkladığı ücretsiz kişisel bakım reformu esas olarak İngiltere’deki sosyal bakım sistemine yönelik. İskoçya’nın halihazırda farklı bir ücretsiz kişisel bakım modeli bulunurken Galler ve Kuzey İrlanda kendi sosyal bakım düzenlemelerini yürütüyor.
State Pension ise Birleşik Krallık çapında merkezi hükümetin yetkisinde olduğundan, 2030’dan itibaren Triple Lock’ta yapılacak değişiklik ülke genelindeki State Pension sistemini ilgilendirecek.
Yaşlılar için yeni bir “sosyal sözleşme”
Burnham, planını emekliler açısından üç parçalı yeni bir düzenleme olarak sunuyor: Her yıl yükselmeye devam eden devlet emekliliği, temel kişisel bakım ücretlerinin kaldırılması ve yaşlılık döneminde ihtiyaç duyulan hizmetleri sağlayacak bir National Care Service.
Ancak reformun nihai maliyeti, ücretsiz bakımın ne kadar geniş tanımlanacağı ve sistemin ne kadar hızlı yaygınlaştırılacağı henüz kesinleşmiş değil.
Hükümetin açıkladığı 15 milyar sterlinlik yıllık tasarrufun da ancak 2030’ların sonlarına doğru oluşması bekleniyor. Bu nedenle National Care Service’in ne kadar hızlı genişletilebileceği, Baroness Casey’nin 2027 yazında sunacağı rapor ile gelecek hükümetin finansman tercihleri sonrasında daha net hale gelecek.
