Avrupa’da hızla artan fazla kilo ve obezite, sağlık sorununun ötesinde iş gücü, üretkenlik ve kamu harcamalarını etkileyen büyük bir ekonomik sorun haline geliyor.
Londra merkezli Office of Health Economics’in (OHE), Avrupa İlaç Endüstrileri ve Birlikleri Federasyonu (EFPIA) tarafından finanse edilen ve 24 Eylül 2026’da yayımlanan yeni araştırması, yüksek vücut kitle indeksinin sekiz Avrupa ekonomisindeki toplam yıllık maliyetini ortaya koydu.
Araştırmada İngiltere, Almanya, Fransa, İspanya, İtalya, İrlanda, Yunanistan ve Romanya incelendi. Bu ülkelerde yüksek VKİ'nin sağlık sistemine getirdiği doğrudan maliyetlerin yanı sıra hastalık nedeniyle işe gidememe, çalışırken üretkenliğin düşmesi, iş gücünden çekilme, erken ölüm ve ücretsiz bakım gibi dolaylı kayıplar da hesaplandı.
Sekiz ülkede yaklaşık 171 milyar euro
Rapordaki ülke rakamları toplandığında yıllık ekonomik yük yaklaşık 170,7 milyar euroya ulaşıyor.
En büyük mutlak maliyet 55,2 milyar euroyla Almanya’da hesaplandı. Almanya’yı 43,2 milyar euroyla İngiltere, 23,3 milyar euroyla Fransa, 20,3 milyar euroyla İtalya ve 19,6 milyar euroyla İspanya izliyor. Yıllık maliyet Yunanistan’da 3,4 milyar, İrlanda’da 3,2 milyar ve Romanya’da 2,5 milyar euro olarak tahmin edildi.
Kişi başına ekonomik yük ise Almanya’da 662 euro, İngiltere’de 625 euro, İrlanda’da 598 euro, İspanya’da 401 euro, İtalya’da 345 euro, Fransa’da 343 euro, Yunanistan’da 328 euro ve Romanya’da 131 euro düzeyinde hesaplandı.
İngiltere ve Yunanistan’da GSYH’nin yüzde 1,4’ü
Ekonominin büyüklüğü dikkate alındığında tablo daha da dikkat çekici hale geliyor. Yüksek VKİ'nin toplam maliyeti İngiltere ve Yunanistan’da ekonomik çıktının yüzde 1,4’üne, Almanya’da yüzde 1,3’üne, İspanya’da yüzde 1,2’sine, İtalya’da yüzde 0,9’una, Fransa’da yüzde 0,8’ine ve Romanya’da yüzde 0,7’sine karşılık geliyor. İrlanda için ise çok uluslu şirketlerin GSYH üzerindeki etkisi nedeniyle GSYH yerine değiştirilmiş Gayrisafi Milli Gelir (GNI*) kullanılıyor; oran yüzde 1,1 olarak hesaplanıyor.
Raporda ekonomik yükün büyüklüğünü göstermek için konut ve savunma harcamalarıyla da karşılaştırma yapılıyor. Örneğin Almanya’da yüksek VKİ'nin ekonomik maliyeti GSYH’nin yüzde 1,3’üne denk gelirken 2024 savunma harcamaları için karşılaştırmada kullanılan oran yüzde 1,1, konut için yüzde 0,5. İngiltere’de ise yüzde 1,4’lük obezite ve fazla kilo yükü, yüzde 0,9’luk konut harcamasının üzerinde ve yüzde 2,2’lik savunma harcamasının yarısından fazla.
Sağlık sistemine doğrudan fatura 100 milyar euroyu aşıyor
Sekiz ülkedeki doğrudan sağlık maliyetleri toplandığında yaklaşık 100,4 milyar euro ortaya çıkıyor. Bunun 30,3 milyar eurosu Almanya, 19,2 milyar eurosu Fransa ve 18,2 milyar eurosu İngiltere kaynaklı.
Maliyetin başlıca kaynakları tip 2 diyabet, kalp-damar hastalıkları, kronik böbrek hastalıkları, kas-iskelet sistemi sorunları ve sindirim sistemi hastalıkları.
Araştırmaya göre yüksek VKİ, incelenen sekiz ülkede yılda yaklaşık 278 bin ölüm ve yaklaşık 8 milyon engelliliğe ayarlanmış yaşam yılı (DALY) kaybıyla bağlantılı. Tip 2 diyabete bağlı ölümlerin yarısından fazlasında, sindirim sistemi hastalıklarından ölümlerin yüzde 44’ünde ve kronik böbrek hastalığı ölümlerinin yüzde 31’inde yüksek VKİ'nin rol oynadığı hesaplandı.
Fatura hastanelerin kapısından çıkıp işyerlerine ulaşıyor
Araştırmanın dikkat çekici sonuçlarından biri de toplam yükün önemli bölümünün sağlık hizmetlerinin dışında oluşması.
Dolaylı maliyetlerin toplam ekonomik yük içindeki payı ülkelere göre yüzde 18 ile yüzde 58 arasında değişiyor. Bu maliyetler; hastalık nedeniyle işe gelmeme, çalışırken verimliliğin azalması, ekonomik faaliyetten çekilme, erken ölüm ve aile üyelerinin ücretsiz bakım için ayırdığı zamanı kapsıyor.
İngiltere bu açıdan öne çıkıyor. Ülkede yüksek VKİ'nin yıllık maliyeti raporda sterlin bazında 33,8 milyar sterlin olarak hesaplandı. Bunun 14,2 milyar sterlini doğrudan sağlık maliyetlerinden, 19,6 milyar sterlini ise dolaylı ekonomik kayıplardan oluşuyor. Başka bir ifadeyle İngiltere’de toplam faturanın yüzde 58’i sağlık sisteminin dışındaki üretkenlik ve iş gücü kayıplarından kaynaklanıyor.
Avrupa’da yetişkinlerin yüzde 56’sı fazla kilolu veya obez
Sorunun ekonomik boyutunun büyümesinin arkasında yaygınlığın artması bulunuyor. OHE’nin Dünya Sağlık Örgütü verilerine dayandırdığı rakamlara göre 2024 itibarıyla Avrupa’daki yetişkinlerin yüzde 26’sı obeziteyle, ayrıca yüzde 30’u fazla kiloyla yaşıyor. Böylece toplam oran yüzde 56’ya ulaşıyor. Avrupa’da yetişkinlerde fazla kilo ve obezite yaygınlığı 1990’a kıyasla yüzde 22, yalnızca obezite yaygınlığı ise yüzde 75’ten fazla artmış durumda.
OECD ve Avrupa Komisyonu’nun daha önce yayımladığı veriler de tablonun sağlık sonuçlarını ortaya koyuyor. 2021’de Avrupa Birliği’nde yaklaşık 420 bin ölümün yüksek VKİ ile bağlantılı olduğu tahmin edilmişti. 2022’de ise AB yetişkin nüfusunun yarısından fazlası fazla kilolu veya obez kategorisindeydi.
İngiltere’de tablo daha ağır. NHS England’ın Ocak 2026’da yayımladığı Health Survey for England sonuçlarına göre 2024’te yetişkinlerin yüzde 30’u obez, yüzde 66’sı ise fazla kilolu veya obezdi. Obezite oranı 1993’te yüzde 15 iken 2024’te iki katına çıktı.
2035’te dünya yetişkin nüfusunun yarısı risk altında
Sorunun önümüzdeki yıllarda daha da büyümesi bekleniyor. OHE raporunun World Obesity Federation tahminlerine dayandırdığı projeksiyona göre 2035 yılına kadar dünyadaki yetişkinlerin yarısından fazlasına yakın, 2,7 milyarı aşkın kişi fazla kilolu veya obez olacak. Küresel ekonomik kaybın ise aynı tarihte yıllık 4,32 trilyon dolara ulaşabileceği öngörülüyor.
2026’da European Heart Journalda yayımlanan değerlendirme de küresel obezite nüfusunun 2035’e kadar 1,5 milyarın üzerine çıkabileceğine ilişkin projeksiyonlara dikkat çekiyor.
“Ekonomik öncelik olarak görülmeli”
OHE araştırmacıları, obezitenin yalnızca bireysel davranışların sonucu olarak değerlendirilmesine karşı çıkıyor ve genetik, biyolojik, çevresel, ekonomik ve toplumsal faktörlerin birlikte etkili olduğu kronik ve tekrarlayıcı bir hastalık olarak ele alınması gerektiğini belirtiyor.
Raporda önleme politikalarının erken teşhis, davranış ve yaşam tarzı desteği, ilaç tedavileri ve gerektiğinde metabolik-bariatrik cerrahi dahil uzun vadeli tedavi seçenekleriyle birlikte yürütülmesi gerektiği savunuluyor.
Araştırmanın temel mesajı ise ekonomik rakamlarda somutlaşıyor: Fazla kilo ve obezitenin maliyeti artık yalnızca sağlık bütçelerinin meselesi değil. İş gücü kaybı, düşük üretkenlik ve bakım yükü de hesaba katıldığında yüksek VKİ, bazı Avrupa ülkelerinde milli gelirin yüzde 1’inden fazlasını tüketen geniş çaplı bir ekonomik sorun haline gelmiş durumda.
Not: Çalışma bağımsız sağlık ekonomisi araştırma kuruluşu OHE tarafından hazırlanmakla birlikte, ilaç endüstrisinin çatı kuruluşlarından EFPIA tarafından sipariş edildi ve finanse edildi. Bu finansman ilişkisi, özellikle ilaç tedavilerine erişim konusundaki politika önerileri değerlendirilirken dikkate alınmalı.
