İngiltere ve Galler’de gençlerin suça sürüklenmesini önlemeye yönelik sistemde dikkat çekici bir değişiklik hazırlanıyor. Hükümetin üzerinde çalıştığı model, yalnızca suç işleyen çocuklara yönelik yaptırımları değil, çocuklarının rehabilitasyonu için mahkeme tarafından getirilen yükümlülüklere uymayan ebeveynlerin sorumluluğunu da ağırlaştırmayı öngörüyor.
Adalet Bakanlığı'nın Mayıs ayında yayımladığı “Cutting Youth Crime, Changing Young Lives” başlıklı Gençlik Adaleti Beyaz Kitabı, mevcut Ebeveynlik Emirleri'nin güçlendirilmesini hükümet politikasının bir parçası haline getirmişti. Belgede, çocuklarının davranışlarını düzeltmeye yönelik girişimleri “kasıtlı olarak” desteklemeyen ebeveynler ve bakıcılar açısından gerçek sonuçlar doğuracak yeni bir sistem kurulacağı belirtiliyor.
Sosyal yardım kesintisi ve hapis seçeneği
19 Eylül'de gündeme gelen yeni ayrıntılara göre hükümet, mahkeme kararlarına uymayan ebeveynlere uygulanabilecek mevcut yaptırımların yeterli olup olmadığını değerlendiriyor. Seçenekler arasında para cezalarının yükseltilmesi, bazı sosyal yardımların azaltılması ve en ağır ihlal vakalarında hapis cezası bulunuyor. Ancak bunlar henüz yürürlüğe girmiş yeni cezalar değil; ayrıntıları üzerinde çalışılan politika seçenekleri.
Gençlik adaleti politikasından sorumlu Bakan Jake Richards, yaklaşımı “havuç ve sopa” modelinin bir parçası olarak tanımlıyor. Richards'a göre amaç, çocuk suç işlediğinde ebeveyni otomatik olarak cezalandırmak değil; mahkemenin çocuğun rehabilitasyonu için gerekli gördüğü yükümlülükleri ebeveynin kasıtlı biçimde yerine getirmediği durumlarda daha etkili yaptırımlar uygulamak. Hapis cezasının ise ancak uç vakalarda gündeme gelmesi ve kararı bağımsız mahkemelerin vermesi öngörülüyor.
Bu ayrım önemli: Plan, “çocuk suç işledi, anne-baba hapse girecek” şeklinde otomatik bir sistem öngörmüyor. Yaptırımın odağında, ebeveynin mahkeme tarafından verilen yükümlülüklere uymaması bulunuyor.
Ebeveynlik Emirleri neredeyse kullanılmaz hale geldi
Mevcut sistemde mahkemeler, çocuğun suç işlemesi veya antisosyal davranışta bulunması halinde ebeveyn hakkında “Parenting Order” çıkarabiliyor. Bu emirlerle ebeveynlerin danışmanlık, eğitim ve destek programlarına katılması gibi şartlar getirilebiliyor.
Mahkemeler 16 yaşından küçük bir çocuk hakkında karar verirken ebeveynlik emrini değerlendirmek zorunda; emirler 16 ve 17 yaşındaki gençlerin ebeveynleri için de uygulanabiliyor. Emre uyulmaması halinde mevcut sistemde 1.000 sterline kadar para cezası verilebiliyor.
Ancak uygulamanın kullanımı yıllar içinde dramatik biçimde düştü. 2009-2010 döneminde 1.000'in üzerinde ebeveynlik emri çıkarılırken, 2022-2023 döneminde bu sayı yalnızca 33'e geriledi. Hükümet, sistemin daha etkin kullanılması gerektiğini savunuyor. Adalet Bakanlığı, 8 Eylül'de parlamentoya verdiği yanıtta da ebeveynlik emirlerinin güçlendirileceğini ve mahkemenin çocuğun rehabilitasyonu açısından gerekli gördüğü bir emre kasıtlı olarak uymayan ebeveynlerin “daha anlamlı sonuçlarla” karşılaşacağını bildirdi.
Hükümetin hedefi daha erken müdahale
Düzenleme, çok daha kapsamlı bir gençlik adaleti reformunun parçası. Hükümetin Mayıs ayında açıkladığı Beyaz Kitap, son 20 yılda adalet sistemine giren çocuk sayısının ciddi biçimde azaldığını, buna karşılık bugün sistemde bulunan gençlerin daha karmaşık sorunlarla karşı karşıya olduğunu belirtiyor. Uyuşturucu kullanımı, sömürü, aile sorunları ve tekrarlayan suç davranışları bunlar arasında gösteriliyor.
Hükümet ayrıca tekrar suç işleyen gençler için Youth Intervention Courts – Gençlik Müdahale Mahkemeleri modelini denemeye hazırlanıyor. İlk pilot uygulamanın Parlamento onayına bağlı olarak 2027 ilkbaharında başlaması planlanıyor. Adalet Bakanlığı verilerine göre Youth Rehabilitation Order kapsamındaki çocuklarda yeniden suç işleme oranı Mart 2024'te sona eren dönemde yüzde 60 seviyesindeydi.
Bıçak taşıyan çocuklara yönelik de ayrı bir müdahale sistemi hazırlanıyor. Şubat ayında açıklanan programa göre İngiltere ve Galler'de bıçakla yakalanan her çocuk için yeniden suç işlemeyi önlemeyi amaçlayan kişiselleştirilmiş zorunlu plan oluşturulacak. Hükümet gençlik adaleti hizmetlerine 320 milyon sterlin yatırım açıkladı.
Eleştiri: Ceza çocuğu daha da zor durumda bırakabilir
Yeni yaklaşımın en tartışmalı bölümü ise ebeveynlerin sosyal yardımlarının kesilmesi veya hapsedilmesi ihtimali.
Eleştiriler, özellikle düşük gelirli ailelerde sosyal yardım kesintisinin yalnızca ebeveyni değil, aynı evde yaşayan çocukları da ekonomik olarak cezalandırabileceği üzerinde yoğunlaşıyor. Uzmanlar ayrıca ebeveynin hapse gönderilmesinin, zaten suç davranışı gösteren veya ciddi sosyal sorunlarla karşılaşan bir çocuğun aile ortamındaki istikrarı daha da bozabileceğini savunuyor. Ebeveynlerin gönüllü destek programlarına katılımının zorlayıcı yaptırımlardan daha etkili olabileceğini ileri süren görüşler de bulunuyor.
Hükümet ise yaklaşımın yalnızca cezalandırmaya dayanmadığını, erken müdahale, rehabilitasyon ve aile desteğinin de reformun temel unsurları olduğunu vurguluyor. Beyaz Kitap ayrıca çocukların tutuklu yargılanmasının azaltılması ve gözaltında tutulan çocuk sayısının düşürülmesi gibi hedefler içeriyor.
Dolayısıyla tartışmanın merkezindeki soru, ebeveynlerin çocuklarının suç davranışlarından doğrudan sorumlu tutulup tutulmamasından çok, mahkemenin çocuğu suçtan uzaklaştırmak amacıyla verdiği kararlara uymayan ebeveynlere devletin ne ölçüde müdahale edebileceği olacak. Sosyal yardım kesintisi ve hapis gibi en ağır seçeneklerin hangi koşullarda uygulanabileceğinin ise hükümetin düzenlemenin ayrıntılarını açıklamasıyla netleşmesi bekleniyor.
