Dünya Şehir Forumu (WUF), küresel ve çoğu zaman plansız kentleşme, iklim değişikliği ve kentleşmenin tetiklediği artan eşitsizliklerin ortaya koyduğu kritik zorlukları ele almaya adanmış üst düzey bir konferanstır.
Bu platform, modern çağın en acil sorunlarından birini incelemek üzere 2001 yılında Birleşmiş Milletler (BM) tarafından kurulmuştur: hızlı kentleşme ve bunun topluluklar, şehirler, uluslar, iklim değişikliği ve kamu politikaları üzerindeki derin etkisi. Dünya Şehir Forumu, Birleşmiş Milletler İnsan Yerleşimleri Programı (BM-Habitat) tarafından organize edilmekte ve yönetilmektedir. İlk forum, kuruluşun merkezinin bulunduğu Kenya'nın Nairobi kentinde 2002 yılında gerçekleşmiştir.
BM-Habitat, Kanada'nın Vancouver kentinde düzenlenen ilk Birleşmiş Milletler İnsan Yerleşimleri ve Sürdürülebilir Kentsel Gelişim Konferansı'nın (Habitat I) ardından 1977 yılında kurulmuştur. Kuruluşun görevi, herkes için yeterli barınma sağlamak nihai hedefiyle, sosyal ve çevresel olarak sürdürülebilir kasaba ve şehirleri teşvik etmektir. Bu, 1996 yılında İstanbul'da düzenlenen BM İnsan Yerleşimleri Konferansı'nda (Habitat II) kabul edilen Habitat Gündemi'nde belirtilen görevi yerine getirmektedir.
Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri ve Şehir Planlaması
Dünya nüfusunun yarısından fazlasının şehirlerde yaşadığını kabul eden kentsel gelişim, Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri'ne (SKH) 11. Hedef olarak resmen entegre edilmiştir. Bu hedef, şehirleri ve insan yerleşimlerini 2030 yılına kadar kapsayıcı, güvenli, dirençli ve sürdürülebilir hale getirmeyi amaçlamaktadır.
Şehirler şu anda artan yoksulluk, sosyal eşitsizlik ve çevresel zorluklarla karşı karşıyadır. Hızlı kentleşmenin 2050 yılına kadar küresel nüfusun çoğunluğunun kentsel alanlarda yaşamasına yol açacağı öngörüldüğünden, bu büyüme kentsel altyapı, konut ve kamu hizmetleri üzerinde önemli bir baskı oluşturmaktadır. Sonuç olarak, gecekonduların genişlemesi, hava kirliliği ve plansız kentsel yayılma gibi konular kritik endişeler haline gelmiştir.
SKH 11'in temel misyonu, daha kapsayıcı, güvenli ve sürdürülebilir şehirler oluşturmaktır. İlk hedefine göre, 2030 yılına kadar tüm insanların güvenli, yeterli ve uygun fiyatlı konutlara ve temel hizmetlere erişiminin yanı sıra altyapının iyileştirilmesi sağlanmalıdır. İkinci hedef, özellikle toplu taşıma geliştirilmesine vurgu yaparak, herkes için güvenli, erişilebilir ve sürdürülebilir ulaşım sistemlerinin kurulmasına odaklanmaktadır. Üçüncü hedef, kapsayıcı kentleşmenin güçlendirilmesini ve katılımcı ve sürdürülebilir kalkınma ilkelerine dayalı kentsel planlamanın uygulanmasını vurgulamaktadır. Dördüncü hedef, dünyanın kültürel ve doğal mirasının korunmasını ve muhafazasını artırmayı amaçlamaktadır.
Beşinci hedef, doğal afetlerden kaynaklanan ölümleri ve yaralanmaları en aza indirirken ekonomik kayıpları azaltmayı amaçlamaktadır. Altıncı hedef, özellikle hava kalitesini iyileştirerek ve etkili atık yönetimi sağlayarak şehirlerin olumsuz çevresel etkilerini azaltmaya odaklanmaktadır. Yedinci hedef, herkes için güvenli, erişilebilir ve kapsayıcı yeşil ve kamusal alanların oluşturulmasını öngörmektedir. Ayrıca, kentsel ve kırsal alanlar arasındaki ekonomik, sosyal ve çevresel bağlantıların güçlendirilmesi önemli bir önceliktir.
Ek hedefler, iklim değişikliğine uyum sağlamaya yönelik politikaların uygulanmasını, afetlere karşı direncin artırılmasını ve gelişmekte olan ülkelere sürdürülebilir inşaat için destek sağlanmasını kapsamaktadır. Toplu olarak, bu hedefler şehirleri daha sağlıklı, daha güvenli ve daha yaşanabilir ortamlara dönüştürmeye hizmet eder ve küresel sürdürülebilir kalkınmanın temel taşlarından birini temsil eder.
Yeni Kentsel Gündem (NUA)
2016 yılında Ekvador'un Quito kentinde düzenlenen bir konferansta, dünya liderleri, sürdürülebilir kentsel kalkınma için yeni küresel standartlar belirleyen ve şehirlerin nasıl planlandığı ve yönetildiği konusunda yeniden bir çerçeve sağlayan Yeni Kentsel Gündemi kabul etti. Yeni Kentsel Gündem, kültürel ve sosyal refahın gelişmiş merkezleri olarak işlev gören şehirler inşa etmek için stratejik bir yol haritası görevi görür. Ayrıca, Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerine ulaşmak için belirli yolları özetler ve iklim değişikliğinin azaltılması ve uyum sağlanması için bir temel oluşturur.
Kısacası, Yeni Kentsel Gündem, kompakt ve akıllı şehirleri, yeşil toplu taşımayı ve tüm vatandaşlar için erişilebilir hizmetleri savunmaktadır.
Dünya Şehir Forumu ve Azerbaycan
22 Aralık 2023 tarihinde, "Azerbaycan Cumhuriyeti Hükümeti ile Birleşmiş Milletler arasında 2026 yılında Bakü'de düzenlenecek 13. Dünya Şehir Forumu için Ev Sahibi Ülke Anlaşması" imzalandı. Bu anlaşma, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev tarafından Mart 2024'te resmen onaylandı. Bunun ardından, 25 Nisan 2025'te Devlet Şehir Planlama ve Mimarlık Komitesi Başkanı Anar Guliyev, WUF13 Ulusal Koordinatörü olarak atandı ve aynı yılın 5 Haziran'ında Organizasyon Komitesi kuruldu.
WUF13, bu yıl 17-22 Mayıs tarihleri arasında Bakü'de düzenlenecek. Forumun ana teması "Dünyayı Konutlandırmak: Güvenli ve Dayanıklı Şehirler ve Topluluklar". Etkinlik, üst düzey hükümet yetkililerini, uluslararası kuruluşların temsilcilerini ve mimari ve şehir planlama alanlarında önde gelen uzmanları bir araya getirecek.
Dünya Şehir Forumu, Birleşmiş Milletler sistemi içinde, yalnızca COP'tan (Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi Taraflar Konferansı) sonra en önemli ve stratejik açıdan hayati öneme sahip ikinci küresel platform olarak kabul ediliyor. Bu etkinliğin Bakü'de düzenlenmesi, Azerbaycan'ın sadece bölgesel düzeyde değil, küresel ölçekte de şehir planlaması, sürdürülebilirlik ve çevre yönetimi alanlarındaki artan liderliğini gösteriyor.
Foruma ev sahipliği yapmak, Azerbaycan'ın son yıllarda üstlendiği büyük ölçekli kentsel gelişim ve bölgesel restorasyon projelerinin uluslararası alanda tanınması için eşsiz bir fırsat sunuyor. WUF13, ülke ile UN-Habitat arasındaki derinleşen iş birliğinin yanı sıra Azerbaycan'ın küresel kentsel süreçlerde giderek daha etkili bir rol üstlendiğinin de bir kanıtı niteliğinde. Azerbaycan için bu Forum, ulusal başarıların sergilenmesinden çok daha fazlası; yeni uluslararası ortaklıklar kurmak için kritik bir platformdur. Bu işbirlikleri, küresel iklim değişikliği, kentsel yönetim ve sürdürülebilir kalkınmanın daha geniş hedefleriyle ilgili gelecekteki zorlukların ele alınmasında hayati önem taşıyacaktır.
