İngiltere'de savunma harcamalarına ilişkin hükümet içi anlaşmazlık, peş peşe gelen iki üst düzey istifayla siyasi krize dönüştü. Savunma Bakanı John Healey'nin, Savunma Yatırım Planı'nın (DIP) yetersiz finanse edildiğini belirterek görevinden ayrılmasının ardından Silahlı Kuvvetler Bakanı Al Carns da aynı gerekçeyle istifa etti. İki kritik ismin ayrılığı, Başbakan Keir Starmer üzerindeki baskıyı artırırken, hükümetin savunma politikası ve liderliği hakkında yeni tartışmaları beraberinde getirdi.
Savunma Yatırım Planı Tartışması Krizi Tetikledi
İstifasının ardından yayımlanan mektubunda Healey, uzun süredir hazırlanması beklenen Savunma Yatırım Planı'nın ülkenin karşı karşıya bulunduğu güvenlik tehditlerine cevap vermekten uzak olduğunu savundu. Healey, ayrılan kaynakların "bu tehlikeli dönemde savunma ve ülke için gerekenin çok altında" kaldığını belirterek, Silahlı Kuvvetlerin ihtiyaç duyduğu finansmanı sağlayamayan bir planı kabul etmesinin mümkün olmadığını ifade etti. Savunma Bakanı, Başbakan Starmer ve Hazine'nin gerekli kaynakları tahsis etme konusunda yetersiz kaldığını öne sürdü.
Savunma Yatırım Planı'nın yayımlanması aylarca ertelenmiş, Savunma Bakanlığı ile Hazine arasında finansman konusunda yaşanan anlaşmazlıklar nedeniyle süreç kilitlenmişti. İngiliz basınında yer alan bilgilere göre Savunma Bakanlığı dört yıllık dönemde yaklaşık 18 milyar sterlinlik ek kaynak talep ederken, Hazine'nin bunun önemli ölçüde altında kalan bir bütçe önerdiği belirtiliyor.
Starmer'dan "Mali Sorumluluk" Vurgusu
Başbakan Keir Starmer ise Healey'nin istifasına açık mektupla yanıt verdi. Savunma harcamalarını artırma taahhüdünü sürdürdüğünü belirten Starmer, bütçe disiplininden taviz vermeyeceklerini söyledi. Başbakan, "sorumsuz borçlanmanın" ülkenin mali istikrarını tehlikeye atacağını savunarak savunma yatırımlarının sürdürülebilir bir şekilde artırılması gerektiğini ifade etti. Starmer ayrıca Healey'ye hizmetleri için teşekkür ederek, hükümet çalışmalarında artık yer almayacak olmasından duyduğu üzüntüyü dile getirdi.
Al Carns: "İhtiyaç Duyulan Değişim Gelmeyecek"
Healey'nin istifasından yalnızca saatler sonra Silahlı Kuvvetler Bakanı Al Carns da görevini bıraktığını açıkladı. Starmer'a gönderdiği mektupta Carns, uzun süredir savunduğu reformların hayata geçirilmeyeceğinin artık netleştiğini belirtti.
"Uğruna bastırdığım değişimin gelmeyeceği netleşti" diyen Carns, mevcut Savunma Yatırım Planı'nın karşı karşıya olunan tehditlere uygun olmadığını savundu. İngiliz ordusunun değişen savaş koşullarına uyum sağlamakta zorlandığını söyleyen Carns, özellikle insansız sistemler, yapay zekâ destekli teknolojiler ve modern savaş konseptlerine yeterli yatırım yapılmadığını ifade etti. "Birleşik Krallık çatışmaların değişen karakteriyle başa çıkamıyor" değerlendirmesinde bulunan Carns, mevcut planın ne yeterince dönüştürücü ne de yeterince finanse edilmiş olduğunu vurguladı.
NATO Hedefleri ve Bütçe Tartışması
Krizin merkezinde, İngiltere'nin savunma harcamalarını hangi hızda artıracağı sorusu bulunuyor. Hükümet savunma bütçesini kademeli olarak yükseltmeyi planlarken, Healey ve Carns gibi isimler bunun mevcut uluslararası güvenlik ortamı için yetersiz olduğunu savunuyor.
Eleştirilerin odak noktalarından biri de İngiltere'nin savunma harcamalarının gayrisafi yurt içi hasılaya oranının beklenenden daha yavaş artacak olması. Hükümetin mevcut planının harcamaları 2030 yılına kadar yaklaşık yüzde 2,68 seviyesine çıkarmayı öngördüğü, bunun ise NATO içinde giderek yükselen savunma harcaması hedeflerinin gerisinde kaldığı belirtiliyor. Özellikle Rusya-Ukrayna savaşı sonrası Avrupa'da savunma bütçelerini hızla artıran ülkelerle kıyaslandığında Londra'nın daha temkinli bir yol izlediği ifade ediliyor.
Starmer Üzerindeki Baskı Artıyor
Peş peşe gelen istifalar, zaten çeşitli iç siyasi sorunlarla karşı karşıya bulunan Starmer hükümeti için önemli bir darbe olarak değerlendiriliyor. Savunma gibi stratejik bir alanda yaşanan ayrılıklar, hükümet içindeki görüş ayrılıklarını gün yüzüne çıkarırken, Başbakan'ın parti içindeki otoritesi konusunda da soru işaretleri doğurdu. İngiliz medyasında, istifaların yaklaşan NATO zirvesi öncesinde gerçekleşmesinin Londra'nın uluslararası ortaklarına vereceği mesaj açısından da dikkat çekici olduğu yorumları yapılıyor.
Yeni Savunma Bakanı Göreve Başladı
John Healey'nin ayrılmasının ardından Başbakan Starmer, eski Güvenlik Bakanı Dan Jarvis'i yeni Savunma Bakanı olarak atadı. Eski bir asker olan Jarvis'in önündeki en önemli gündem maddesinin, hükümet içindeki bütçe tartışmalarını yatıştırmak ve geciken Savunma Yatırım Planı'nı sonuçlandırmak olacağı belirtiliyor. Ancak Healey ve Carns'ın istifalarıyla açığa çıkan finansman tartışmasının kısa vadede sona ermesi beklenmiyor.
