Büyük Britanya’da artan mortgage maliyetleri, konut satışlarında ülke genelinde birbirinden oldukça farklı iki tablo ortaya çıkardı.
Gayrimenkul platformu Zoopla’nın İngiltere, İskoçya ve Galler’deki 363 yerel yönetim bölgesini kapsayan araştırmasına göre, bölgelerin 180’inde konutların satılması geçen yılın aynı dönemine kıyasla daha uzun sürüyor. Buna karşılık 145 bölgede satış süresi kısaldı.
Ülke genelinde bir konutun ilana çıkmasından satış üzerinde anlaşmaya varılmasına kadar geçen ortalama süre temmuz itibarıyla 42 günde değişmeden kaldı. Ancak ulusal ortalamanın sabit görünmesi, yerel piyasalar arasındaki giderek büyüyen uçurumu gizledi.
Araştırmanın Kuzey İrlanda’yı kapsamadığı, dolayısıyla sonuçların Birleşik Krallık’ın tamamını değil Büyük Britanya’yı yansıttığı belirtildi.
EN HIZLI 10 BÖLGENİN TAMAMI İSKOÇYA’DA
Zoopla verilerine göre ülkenin en hızlı konut piyasası Falkirk oldu. Bölgede evler ortalama 11 günde alıcı buldu. Bu süre geçen yılın aynı döneminden de bir gün daha kısa.
Falkirk’ü 13’er günle Renfrewshire ve North Lanarkshire; 14’er günle South Lanarkshire, East Ayrshire, East Renfrewshire ve West Dunbartonshire izledi. Stirling ve Glasgow City’de satış süresi 15, Clackmannanshire’da ise 16 gün olarak ölçüldü.
Böylece en hızlı satış yapılan ilk 10 yerel yönetim bölgesinin tamamı İskoçya’da yer aldı. İngiltere’de en hızlı konut satılan bölgeler ise 23’er günle Carlisle ve Barnsley oldu. Barnsley’de satış süresi geçen yıla göre 13 gün, Newcastle-under-Lyme’da ise 11 gün kısaldı.
İskoçya’daki hızlı satışlarda konutların görece daha uygun fiyatlı olmasının yanı sıra farklı satış sisteminin etkili olduğu değerlendiriliyor. İskoçya’da evler çoğunlukla “offers over” yöntemiyle, yani belirlenen fiyatın üzerindeki tekliflere açık şekilde pazarlanıyor; değerleme ve konut inceleme raporlarının önceden hazır olması da alıcılara sürecin başında daha fazla güven sağlıyor. Zoopla araştırmasının ayrıntıları
MELTON’DA ALICI BULMAK 76 GÜN SÜRÜYOR
Listenin diğer ucunda ise East Midlands bölgesindeki Melton yer aldı. Melton’da bir evin alıcı bulması ortalama 76 gün sürüyor. Bu rakam, Temmuz 2025’e göre 21 günlük artış anlamına geliyor.
Londra’nın merkezi ve en pahalı bölgelerinden Westminster ile İngiltere’nin güneybatısındaki Teignbridge’de ortalama satış süresi 63 güne ulaştı. Torridge’de bu süre 61; Tower Hamlets, Isle of Wight, Thanet ve North Devon’da 60 gün olarak kaydedildi.
Böylece sekiz yerel piyasada konutların satılması ortalama iki ay veya daha uzun sürmeye başladı. En yavaş ilk 10 piyasanın Melton dışındaki tamamının İngiltere’nin güney bölgelerinde bulunması dikkat çekti.
Westminster’daki yavaşlamada yüksek konut fiyatları ve satın alma maliyetleri öne çıkarken, Teignbridge’de ikinci konutlara uygulanan daha yüksek belediye vergileri ile satılık konut seçeneklerindeki artışın etkili olduğu belirtildi.
Zoopla İcra Direktörü Richard Donnell, ülke ortalamasının neredeyse değişmemesine rağmen yerel piyasalar arasında belirgin bir ayrışma yaşandığını belirtti. Donnell, talebin zayıf olduğu bölgelerde evini satmak isteyenlerin başlangıç fiyatını doğru belirlemesinin her zamankinden daha önemli hale geldiğini vurguladı.
BİR SAATLİK MESAFEDE ALTI HAFTALIK FARK
Araştırma, birbirine yakın bölgelerde bile çarpıcı farklılıklar bulunduğunu gösterdi. Melton’da satış süresi 76 güne ulaşırken, yaklaşık bir saat uzaklıktaki North West Leicestershire’da evler ortalama 32 günde alıcı buluyor.
İskoçya’da da Falkirk’teki 11 günlük süreye karşılık Aberdeenshire’da satışın ortalama 45 gün sürdüğü görüldü. Kuzeydoğu İskoçya’daki daha zayıf talepte, Aberdeen çevresindeki petrol ve gaz yatırımlarının uzun süredir düşük seyretmesinin etkili olduğu değerlendiriliyor.
İncelenen 11 bölgenin altısında en hızlı ve en yavaş yerel piyasalar arasındaki fark dört hafta veya daha fazla. En dar fark ise yaklaşık üç haftayla Galler’de kaydedildi.
MORTGAGE FAİZLERİ SAVAŞ ÖNCESİNİN ÇOK ÜZERİNDE
Konut piyasasındaki yavaşlamanın arkasında mortgage maliyetlerindeki yükseliş bulunuyor. Moneyfacts verilerine göre iki yıllık ortalama sabit mortgage faizi yüzde 5,61 civarında seyrediyor. Savaşın başlamasından önce, mart ayı başında bu oran yüzde 4,83 düzeyindeydi.
Beş yıllık sabit mortgage faizleri de benzer biçimde yükseldi. Finans piyasalarındaki dalgalanma sırasında iki yıllık ortalama faizin beş yıllık faizi aşması, borçlanma piyasasındaki belirsizliğin önemli göstergelerinden biri oldu.
İran savaşının ilk haftalarında 1.500’den fazla mortgage ürününün piyasadan çekilmesi, borçluların seçeneklerini de önemli ölçüde azalttı. Moneyfacts’in hesaplamasına göre özellikle yüzde 5 peşinatla kredi kullanan ilk kez ev alıcılarına sunulan bazı iki yıllık mortgage oranları yüzde 6’nın üzerine çıktı. £250 bin tutarında ve 25 yıl vadeli bir mortgage için faizlerdeki artış, yıllık ödemeye yaklaşık £1.200 ekleyebiliyor.
ALICILAR “BEKLE-GÖR” DÖNEMİNE GİRDİ
Yüksek faizler yalnızca aylık taksitleri artırmakla kalmıyor, alıcıların kullanabildiği kredi miktarını da düşürüyor. Mortgage başvurularında uygulanan ödeme gücü testleri nedeniyle birçok hane, daha düşük fiyatlı evlere yönelmek veya satın alma planını ertelemek zorunda kalıyor.
Bazı alıcıların, finans piyasalarının sakinleşmesi ve bankaların daha avantajlı ürünler sunması ihtimaline karşı beklemeyi tercih ettiği belirtiliyor. Ancak faizlerin kısa sürede düşeceğine ilişkin beklentilerin zayıflaması, bu stratejinin ne kadar avantaj sağlayacağı konusunda soru işareti oluşturuyor.
Satıcıların yüksek fiyat beklentilerini koruduğu, alıcıların ise artan finansman maliyetleri nedeniyle daha düşük teklif verdiği bölgelerde satış süreleri daha da uzuyor.
ENFLASYON BEKLENTİ DEĞİL, YÜZDE 2,9 OLARAK AÇIKLANDI
İngiltere’de temmuz ayı enflasyonu artık beklenti olmaktan çıktı. Ulusal İstatistik Ofisinin 19 Ağustos’ta açıkladığı verilere göre tüketici enflasyonu hazirandaki yüzde 2,6’dan temmuzda yüzde 2,9’a yükselerek son dört ayın en yüksek seviyesine ulaştı.
Artışta, hanelere uygulanan enerji fiyat tavanının temmuz ayında yüzde 13 yükseltilmesi belirleyici oldu. Buna karşılık çekirdek enflasyon yüzde 2,6’da kaldı; hizmet enflasyonu yüzde 3,6’dan yüzde 3,4’e geriledi. Gıda ve alkolsüz içecek enflasyonunun yüzde 1,3’e düşmesi de fiyat baskılarının ekonominin tamamına aynı ölçüde yayılmadığını gösterdi.
İngiltere Merkez Bankası, enflasyonun yılın ilerleyen aylarında yüzde 3,2 civarında zirve yapabileceğini tahmin ediyor.
FAİZLERDE PİYASA İLE EKONOMİSTLER AYRIŞTI
İngiltere Merkez Bankası temmuz toplantısında politika faizini yüzde 3,75’te bıraktı. Karar 6’ya karşı 3 oyla alınırken üç üyenin faizin yüzde 4’e çıkarılmasını istemesi, enflasyon risklerine ilişkin görüş ayrılığını ortaya koydu.
Finansal piyasalar yıl sonuna kadar çeyrek puanlık bir faiz artışı ihtimalini fiyatlamayı sürdürüyor. Bununla birlikte Reuters’ın 64 ekonomistle yaptığı son ankette 56 ekonomist, faizin 2026’nın kalanında yüzde 3,75’te tutulacağını öngördü. Ankete katılan hiçbir ekonomist eylül toplantısında değişiklik beklemedi; dar bir çoğunluk ise 2027 ortasına kadar en az bir faiz indirimi yapılabileceği görüşünü dile getirdi.
Dolayısıyla politika faizinin gelecek yıl sonuna kadar iki kez artırılacağı kesin bir beklenti değil. Bu senaryo dönem dönem piyasa fiyatlamalarına yansısa da ekonomistler arasındaki ağırlıklı görüş, zayıflayan istihdam ve ücret artışlarının enerji kaynaklı enflasyonun kalıcı hale gelmesini önleyebileceği yönünde.
Mortgage piyasasının önümüzdeki dönemdeki yönünü, İran savaşının seyri, petrol ve doğal gaz fiyatları, tahvil getirileri ve İngiltere Merkez Bankasının enflasyona vereceği tepki belirleyecek. Bu belirsizlik sürdükçe, doğru fiyatlandırılmış ve görece uygun konutların hızla alıcı bulduğu; pahalı veya yüksek fiyatla ilana çıkarılan evlerin ise aylarca piyasada kaldığı iki hızlı konut piyasası görünümünün devam etmesi bekleniyor.