İngiltere’nin başkenti Londra’da derinleşen konut krizine karşı çarpıcı bir reform önerisi gündeme geldi. Londra merkezli düşünce kuruluşu Centre for London, mevcut damga vergisinin (stamp duty) ve belediye vergisinin (council tax) tamamen kaldırılarak yerine yıllık “oranlı gayrimenkul servet vergisi” uygulanmasını önerdi. Kuruluşa göre bu sistem, hem kiracıların ev sahibi olmasını kolaylaştıracak hem de büyük evlerde tek başına yaşayan kişilerin daha küçük konutlara taşınmasını teşvik edecek.
“Londra’da yer var ama adil dağılmıyor”
Raporda yer alan verilere göre Londra’da kişi başına düşen ortalama yaşam alanı son 20 yılda yaklaşık yüzde 30 arttı. Ancak bu büyümeden esas olarak yüksek gelir grubundaki ev sahipleri faydalandı. En yüksek gelirli yüzde 20’lik kesimin sahip olduğu yaşam alanı yüzde 27 artarken, en düşük gelir grubundaki yüzde 40’ın yaşam alanındaki artış yalnızca yüzde 6’da kaldı. Özel sektörde kirada yaşayan Londralıların ise bu büyümeden neredeyse hiç pay alamadığı belirtildi.
Raporda, “Londra’da aslında kişi başına düşen konut alanı arttı; sorun yalnızca arz eksikliği değil, mevcut konutların eşitsiz dağılımı” değerlendirmesi yapıldı.
Yeni vergi sistemi nasıl işleyecek?
Düşünce kuruluşunun önerdiği sistemde, mevcut council tax ve stamp duty kaldırılarak mülkün güncel piyasa değerine göre her yıl ödenecek tek bir “Proportional Property Tax” (PPT) getirilecek. Vergi doğrudan ev sahiplerinden alınacak.
Kuruluşun hesaplamalarına göre:
- Ortalama bir Londralı kiracı, council tax yükünün kalkması sayesinde 10 yılda yaklaşık 24 bin sterlin tasarruf edebilecek.
- İlk kez ev satın alanlar ise stamp duty’nin kaldırılmasıyla ilk 5 yılda ortalama 8 bin 593 sterlin avantaj elde edecek.
- Yeni model, sosyal konut yatırımları için yılda yaklaşık 912 milyon sterlin ek kaynak yaratabilecek.
Raporda ayrıca stamp duty’nin kaldırılmasının konut piyasasındaki hareketliliği artırabileceği ve yılda yaklaşık 79 bin ek konutun piyasaya çıkmasını sağlayabileceği ifade edildi. Bunların yaklaşık 24 bininin üç ve dört odalı aile evleri olacağı belirtildi.
Council tax eleştirisi büyüyor
İngiltere’de uzun süredir tartışma konusu olan council tax sistemi, 1991 yılındaki konut değerleri baz alınarak hesaplanıyor. Uzmanlar, özellikle Londra’daki astronomik fiyat artışları nedeniyle mevcut sistemin artık gerçek piyasa koşullarını yansıtmadığını savunuyor.
Centre for London raporunda verilen örneklerden biri dikkat çekti: Kensington’da değeri 1,8 milyon sterlini aşan beş odalı bir evin sahibinin ödediği council tax miktarı, Croydon’daki iki odalı bir daire kiracısının ödediği vergiye yakın seviyede kalabiliyor.
Londra’da konut krizi derinleşiyor
Rapor, başkentteki konut krizinin yalnızca barınma değil aynı zamanda sosyal eşitsizlik sorunu haline geldiğine dikkat çekiyor. Londra’da ortalama konut fiyatlarının gelirlerin yaklaşık 12 katına ulaştığı belirtilirken, geçici konaklama merkezlerinde yaşayan aile sayısının da rekor seviyeye çıktığı ifade edildi. Evsizlik krizinin kamuya günlük maliyetinin ise yaklaşık 5,5 milyon sterlin olduğu kaydedildi.
Son dönemde Londra’daki yüksek vergiler ve ekonomik belirsizlik nedeniyle lüks konut piyasasında da ciddi yavaşlama yaşanıyor. Uluslararası emlak danışmanlık şirketi Knight Frank’in verilerine göre Londra, 2025’te dünyanın en kötü performans gösteren lüks konut piyasalarından biri oldu.
Kamuoyunda tartışma yarattı
Öneri sosyal medyada ve kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Özellikle son yıllarda yüksek stamp duty ödeyerek ev satın alan bazı Londralılar, yeni sistemin “çifte vergilendirme” yaratabileceğini savunuyor. Reddit’te yapılan yorumlarda birçok kullanıcı, geçmişte ödedikleri yüksek vergilerin telafi edilmesi gerektiğini dile getirdi.
Bununla birlikte konut uzmanları, mevcut sistemin özellikle gençler ve kiracılar açısından sürdürülemez hale geldiği görüşünde birleşiyor. İngiltere’de son yıllarda servet vergisi, sermaye kazancı vergisi ve mülkiyet vergileri üzerine tartışmaların giderek yoğunlaşması da dikkat çekiyor.
