İngiltere merkezli geri dönüşüm şirketi MV Recycling (UK) Ltd’nin, Türkiye’ye yasa dışı yollarla atık göndermeye çalıştığı gerekçesiyle cezalandırılması, Avrupa’dan Türkiye’ye yönelik çöp sevkiyatları konusunu yeniden tartışmaya açtı. İngiltere Çevre Ajansı’nın (Environment Agency) yürüttüğü soruşturmada şirketin, kirlenmiş plastik atıkları “Yeşil Liste” kapsamında düşük riskli geri dönüştürülebilir atık gibi göstermeye çalıştığı belirlendi.
Yetkililer, sevkiyatlarda kullanılan konteynerlerde evsel çöplerin yanı sıra elektronik eşya parçaları, kablolar, devre kartları, hijyen ürünleri ve karışık plastik atıkların bulunduğunu açıkladı. Resmi belgelerde ise bu yüklerin “temiz ve ayrıştırılmış plastik” olarak beyan edildiği ortaya çıktı.
İngiltere’de görülen dava sonucunda MV Recycling (UK) Ltd, üç ayrı suçlamayı kabul etti. Mahkeme, şirkete 30 bin 400 sterlin para cezası ve dava masrafları ödenmesine hükmetti.
Dokuz konteyner Felixstowe Limanı’nda durduruldu
Soruşturma dosyasına göre şirketin ilk ihlali Mart 2019’da tespit edildi. İngiltere Çevre Ajansı’nın resmi uyarısına rağmen yasa dışı sevkiyat girişimlerinin sürdüğü belirtildi.
Özellikle Aralık 2019’da Türkiye’ye gönderilmek istenen dokuz konteynerlik sevkiyat, Felixstowe Limanı’nda yapılan denetimlerde durduruldu. İncelemelerde konteynerlerdeki atıkların beyan edilen içerikle uyuşmadığı belirlendi ve tüm yükler alıkonuldu.
Yetkililer, bazı atık balyalarının içinde teneke parçaları, tekstil ürünleri, karton, ahşap ve geri dönüştürülemeyecek nitelikte karışık evsel çöpler bulunduğunu açıkladı. Soruşturmayı yürüten çevre görevlileri, söz konusu sevkiyatların “şimdiye kadar gördükleri en ağır kirlenmiş atık örneklerinden biri” olduğunu kaydetti.
Şirket yöneticisine ağır suçlama
Mahkeme kayıtlarına göre şirketin tek yöneticisi Noormohammed Master’ın, resmi belgelerde yanıltıcı bilgi verdiği ve atıkların gerçek kaynağını gizlemeye çalıştığı ifade edildi. İngiliz makamları, şirketin bazı atıkları üçüncü taraf firmalar üzerinden temin ettiğini ve sevkiyat zincirini bilinçli biçimde karmaşık hale getirdiğini belirtti.
Çevre Ajansı Ulusal Çevre Suçları Birimi Başkan Yardımcısı Joanna Larmour yaptığı açıklamada, “Şirket çevreyi korumaya yönelik yasal düzenlemeleri hiçe saydı. Yapılan uyarılara rağmen aynı suçu işlemeye devam etti” dedi.
Türkiye uzun süredir Avrupa’nın atık rotasında
Uzmanlara göre olay, Türkiye’nin son yıllarda Avrupa’dan gelen plastik atık trafiğinde önemli bir merkez haline gelmesinin yeni bir örneği oldu. Özellikle Çin’in 2018 yılında plastik atık ithalatını büyük ölçüde yasaklamasının ardından Avrupa’daki geri dönüşüm şirketleri rotayı Türkiye’ye çevirmişti.
Çevre örgütlerinin raporlarına göre Türkiye, son yıllarda Avrupa’dan en fazla plastik atık alan ülkeler arasında yer aldı. Çevreciler, geri dönüşüm adı altında gönderilen bazı atıkların uygun şekilde işlenemediğini, bir kısmının doğaya bırakıldığını veya kaçak biçimde yakıldığını savunuyor.
Türkiye, 2021 yılında bazı plastik atık türlerinin ithalatını yasaklama kararı almış, ancak sektör baskıları sonrası belirli kategorilerde yeniden ithalata izin verilmişti. Buna rağmen özellikle karışık ve kirli plastik atıkların ülkeye girişine ilişkin tartışmalar sürüyor.
İngiltere’den “atık suçlarıyla mücadele” mesajı
İngiltere Çevre Ajansı ise son dönemde yasa dışı atık ticaretine karşı denetimlerin sıkılaştırıldığını duyurdu. Kurum, yeni “Atık Suçları Eylem Planı” kapsamında liman kontrollerinin artırıldığını ve yasa dışı ihracata karşı “sıfır tolerans” politikası uygulanacağını açıkladı.
Yetkililer, kirlenmiş atıkların uluslararası mevzuata göre “Amber Liste” kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini, bu nedenle özel izin ve mali güvence olmadan ihraç edilmesinin yasaya aykırı olduğunu vurguladı.
Çevre uzmanları ise kesilen cezaların caydırıcılığı konusunda soru işaretleri bulunduğunu belirtiyor. İngiltere’de daha önce benzer suçlardan yüz binlerce sterlinlik cezalar kesilmiş olmasına rağmen yasa dışı atık ticaretinin devam ettiğine dikkat çekiliyor.
