Boris Johnson, Daily Mail gazetesinde 7 Kasım’da yayımlanan köşe yazısında, baba tarafından büyük büyükannesi Hanife Feride’nin İstanbul’a uzanan hikâyesini kaleme aldı. Johnson, aile geçmişine ilişkin ayrıntıları kız kardeşi Rachel ve kuzeni Sinan’ın araştırmalarına dayandırdı.
Karadeniz’i tahta bir gemiyle geçti
Johnson’ın anlatımına göre Hanife Feride, 19. yüzyılın ortalarında Rusya’nın Kafkasya’daki ilerleyişi sırasında yurdundan ayrılan bir Çerkes çocuğuydu. Karadeniz’i tahta bir gemiyle yaklaşık 10 günde geçerek İstanbul’a ulaştı. Johnson, Hanife Feride’nin Kapalıçarşı’nın kuzeydoğu köşesindeki pazarda satışa çıkarıldığını, kendisini satın alan kadının daha sonra onu 43 yaşındaki dul oğlu Ahmed Hamdi ile evlendirdiğini yazdı. Aile anlatısına göre Hanife Feride evlendirildiğinde 13 yaşındaydı.
Rachel Johnson da 2021’de The Times’ta aile hikâyesini anlatmıştı. Independent Türkçe’nin o tarihte aktardığına göre Rachel, Hanife Feride’nin babası tarafından Ahmed Hamdi’ye satıldığını yazmıştı. İki kardeşin aktardığı anlatılar, satışı kimin yaptığı ve Hanife Feride’yi kimin satın aldığı konusunda farklılaşıyor.
1856 tarihli arşivde Çerkes kız çocuklarının satışı
Rus İmparatorluğu’nun 1850’ler ve 1860’larda Çerkesleri Kafkasya’dan zorla çıkarması, Osmanlı topraklarına büyük bir göç dalgasına yol açtı. Aralık 1856’da Hunt’s Merchants’ Magazine dergisinde yeniden yayımlanan, Londra merkezli Morning Post gazetesinin İstanbul muhabirine ait bir haberde, Çerkes kız çocukları için istenen bedelin 100 sterlinden 5 sterline kadar düştüğü aktarılıyordu. Bu rakamlar dönemin köle ticaretine ilişkin. Hanife Feride’nin satış bedeline dair bir kayıt tespit edilemedi.
Hanife Feride, Ali Kemal’in annesiydi
Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, Hanife Feride Hanım’ı Çerkes kökenli bir cariye ve gazeteci Ali Kemal’in annesi olarak kaydediyor. Osmanlı’nın son döneminde Dahiliye Nazırlığı yapan Ali Kemal’in İngiltere’de doğan oğlu Osman Wilfred Kemal, daha sonra Johnson soyadını aldı. Wilfred, Boris Johnson’ın baba tarafından dedesiydi.
Johnson aile hikâyesini tazminat tartışmasına taşıdı
Johnson, ailesinin köleleştirilmiş bir kadının soyundan geldiğini belirterek kendi ailesinin de tazminat isteyip istememesi gerektiğini sordu. Eski başbakan, bu soruyu Britanya’nın Atlantik ötesi köle ticaretindeki rolü nedeniyle kamu kaynaklarından tazminat ödenmesine karşı çıkarken gündeme getirdi.
Birleşik Krallık Başbakanı Andy Burnham ise devlet adına resmî özür çağrılarını görüşmeye açık olduğunu açıklarken mali tazminatı gündem dışı bıraktı. Antigua ve Barbuda’da 4 Kasım’da sona eren İngiliz Milletler Topluluğu zirvesinin sonuç bildirisinde, Londra’nın köle ticaretinden etkilenen taraflarla belirli bir takvime bağlı görüşmeler yürütme taahhüdü memnuniyetle karşılandı. Karayip ülkelerinden tazminat çağrıları ise sürüyor.
