ABD’de yapay zekâ sektörünün hızlı büyümesi, teknoloji şirketleriyle toplum arasındaki gerilimi artırıyor. Özellikle dev veri merkezlerinin enerji tüketimi, su kullanımı ve istihdam üzerindeki etkileri nedeniyle birçok eyalette protestolar düzenlenirken, son dönemde şiddet olaylarının da yaşanması dikkat çekiyor.
Amerikan gazetesi Wall Street Journal’ın (WSJ) aktardığı anket sonuçlarına göre, ABD kamuoyunda yapay zekâya yönelik kaygılar son bir yılda belirgin şekilde yükseldi. Tüketiciler, özellikle enerji fiyatlarının artmasından veri merkezlerini sorumlu tutarken, çalışanlar otomasyon nedeniyle işlerini kaybetmekten endişe ediyor. Eğitim uzmanları ve ebeveynler ise yapay zekânın çocukların öğrenme süreçlerini zayıflattığını, sosyal izolasyonu artırdığını ve ruh sağlığı üzerinde olumsuz etkiler yarattığını savunuyor.
“Enerji krizini derinleştiriyor” eleştirisi
Yapay zekâ sistemlerini çalıştıran veri merkezleri son dönemde ABD’nin birçok bölgesinde hızla yaygınlaştı. Ancak bu tesislerin yüksek elektrik tüketimi, özellikle enerji maliyetlerinin arttığı dönemde kamuoyunda tepkiye yol açıyor.
Enerji uzmanlarına göre büyük ölçekli yapay zekâ veri merkezleri, bazı küçük şehirlerin toplam tüketimine eşdeğer miktarda elektrik harcıyor. Özellikle Teksas, Arizona, Nevada ve Indiana gibi eyaletlerde yeni merkezlerin kurulmasıyla birlikte elektrik şebekeleri üzerindeki baskının arttığı belirtiliyor.
Çevre örgütleri ayrıca veri merkezlerinin yalnızca enerji değil, ciddi miktarda su tükettiğine de dikkat çekiyor. Yapay zekâ sunucularının soğutulması için kullanılan su miktarı nedeniyle kuraklık riski yaşayan bölgelerde protestoların büyüdüğü ifade ediliyor.
Şirket çalışanları da huzursuz
Teknoloji sektöründeki rahatsızlığın yalnızca dışarıdan gelmediği görülüyor. Son aylarda bazı büyük teknoloji şirketlerinin çalışanları da üretken yapay zekâ projelerine karşı açık mektuplar yayımladı.
Özellikle müşteri hizmetleri, muhasebe, hukuk asistanlığı ve medya sektörlerinde çalışan beyaz yakalılar, yapay zekânın kitlesel iş kayıplarına yol açabileceğini düşünüyor. ABD’de yayımlanan bazı araştırmalar, önümüzdeki beş yıl içinde milyonlarca ofis çalışanının görev tanımının değişebileceğine işaret ediyor.
Hollywood’daki senarist ve oyuncu grevlerinde de yapay zekâ kullanımına yönelik kaygılar önemli başlıklardan biri olmuştu. Oyuncular, dijital kopyalarının izinsiz kullanılmasına karşı yasal güvence talep etmişti.
Şiddet olayları alarm yarattı
Yapay zekâ karşıtı öfkenin zaman zaman şiddete dönüştüğü olaylar da yaşanıyor.
Geçen ay 20 yaşındaki Daniel Moreno-Gama’nın, Sam Altman’ın San Francisco’daki evine molotof kokteyli attığı öne sürüldü. Amerikan medyasındaki haberlere göre zanlının üzerinden “yapay zekâ karşıtı manifesto” çıktı.
Olaydan birkaç gün sonra ise Ron Gibson’ın evine 13 el ateş açıldı. Kapısına “Veri merkezi istemiyoruz” yazılı bir not bırakıldığı belirtilen Gibson, şehirde kurulması planlanan Metrobloks veri merkezi projesine destek veren isimler arasında yer alıyordu.
Federal güvenlik birimlerinin, teknoloji şirketleri yöneticilerine yönelik tehditlerde artış yaşandığını değerlendirdiği bildiriliyor.
Üniversitelerden dikkat çeken araştırma
Stanford University ve University of California, Berkeley araştırmacılarıyla birlikte kamuoyu çalışmaları yürüten teknoloji analisti Gregory Ferenstein, yapay zekâ karşıtı hareketin beklenenden çok daha hızlı büyüdüğünü söyledi.
Ferenstein, “Teknolojiye yönelik toplumsal tepkiler geçmişte de vardı ancak bu kadar kısa sürede böylesine sertleşen bir hareket daha önce görmedim” değerlendirmesinde bulundu.
Araştırmacılar, özellikle ekonomik belirsizlik dönemlerinde teknolojik dönüşümlerin daha güçlü toplumsal reaksiyonlar üretebildiğine dikkat çekiyor.
Beyaz Saray denge arıyor
ABD yönetimi ise bir yandan yapay zekâ yatırımlarını hızlandırmaya çalışırken diğer yandan artan toplumsal tepkiyi kontrol altında tutmaya çalışıyor.
Washington yönetimi, Çin ile teknoloji yarışında geri kalmamak için yapay zekâ altyapısına milyarlarca dolarlık teşvik hazırlıyor. Ancak yerel yönetimler üzerindeki toplumsal baskının artması nedeniyle bazı veri merkezi projelerinin izin süreçleri yavaşlamış durumda.
Uzmanlara göre önümüzdeki dönemde ABD’de yapay zekâ tartışmaları yalnızca teknoloji başlığı olmaktan çıkıp enerji politikaları, iş gücü dönüşümü, çevre ve kamu güvenliği ekseninde daha sert siyasi tartışmalara dönüşebilir.
