İngiltere’de Keir Starmer liderliğindeki İşçi Partisi hükümetinin, Adalet Bakanı David Lammy tarafından hazırlanan yeni ‘Youth Justice White Paper’ kapsamında, çocukları suça karışan ebeveynlerin para cezalarının artırılması ve bazı durumlarda hapis cezasıyla karşı karşıya kalabilmesi gündeme geldi.
Reform paketi, çocukların erken yaşta suç döngüsüne girmesini önlemeyi, tekrar suç işleme oranlarını düşürmeyi ve ailelerin sorumluluğunu artırmayı amaçlıyor. İngiliz Adalet Bakanlığı verilerine göre, “prolific offenders” olarak tanımlanan sürekli suç işleyen yetişkinlerin yaklaşık yüzde 80’i ilk suçlarını çocuk yaşta işliyor. Ayrıca cezaevinden çıkan gençlerin üçte ikisinin bir yıl içinde yeniden suça karıştığı belirtiliyor.
“Parenting Orders” Sistemi Sertleşiyor
Mevcut sistemde mahkemeler, suç işleyen çocukların ebeveynlerine yönelik “parenting orders” adı verilen ebeveyn sorumluluk emirleri verebiliyor. Bu emirler kapsamında aileler danışmanlık programlarına katılmak, çocuklarının davranışlarını takip etmek ve belirli kurallara uymak zorunda bırakılıyor. Kurallara uymayanlara ise para cezası uygulanabiliyor.
Yeni reformla birlikte bu yaptırımların ciddi biçimde ağırlaştırılması planlanıyor. Hükümet, para cezalarının üst sınırını yükseltmeyi ve yükümlülüklerini yerine getirmeyen ebeveynler için hapis cezası seçeneğini devreye sokmayı değerlendiriyor.
Adalet Bakanı Lammy, reformun temel amacının “cezalandırmaktan çok erken müdahale” olduğunu savunurken, ailelerin çocuklarının yaşamındaki rolünün göz ardı edilemeyeceğini söyledi. Lammy, yayımlanan politika belgesinde şu görüşe yer verdi:
“Bir çocuğun hayatının raydan çıkması ile başarılı olması arasındaki çizgi çoğu zaman çok ince.”
Son 20 Yılda Büyük Düşüş
Adalet Bakanlığı verileri, ebeveyn sorumluluk emirlerinin kullanımında dramatik bir gerileme yaşandığını ortaya koydu. 2009-2010 döneminde bini aşkın kez uygulanan bu emirler, 2022-2023 döneminde yalnızca 33 vakada kullanıldı. Uzmanlar, bu düşüşün temel nedenlerinden birinin zorunlu yaptırımlar yerine gönüllü aile destek programlarının yaygınlaşması olduğunu belirtiyor.
Hükümet ise mevcut sistemin caydırıcılığını kaybettiğini savunuyor. Yeni beyaz kitapta, genç suçluluğunun yalnızca polis ve mahkeme meselesi olmadığı, eğitim, aile yapısı, sosyal hizmetler ve ruh sağlığı desteğinin birlikte ele alınması gerektiği vurgulanıyor.
Gençlik Mahkemeleri ve Erken Müdahale Planı
Reform paketi yalnızca ebeveyn cezalarını içermiyor. Hükümet ayrıca “Youth Intervention Courts” adı verilen yeni gençlik müdahale mahkemelerini pilot olarak devreye sokmayı planlıyor. Bu sistemde hâkimler, sosyal hizmet uzmanları ve eğitim danışmanları birlikte çalışarak risk altındaki çocuklar için kişiselleştirilmiş rehabilitasyon programları oluşturacak.
Plan kapsamında ayrıca yıllık yaklaşık 15 milyon sterlinlik yeni bir bütçeyle 12 binden fazla risk altındaki çocuğa destek verilmesi hedefleniyor. Hükümet, çocukların kısa süreli hapis cezaları yerine toplum temelli rehabilitasyon programlarına yönlendirilmesini istiyor.
Beyaz kitapta dikkat çeken bir başka düzenleme ise çocuk yaşta işlenen suçların sabıka kayıtlarının ömür boyu bireyin karşısına çıkmasının sınırlandırılması oldu. Hükümet, “13 yaşında yapılan bir hatanın hayat boyu kapıları kapatmaması gerektiğini” savunuyor.
İnsan Hakları Grupları Tepkili
Ancak reform paketi, çocuk hakları savunucuları ve bazı sosyal politika uzmanları tarafından eleştiriliyor. Özellikle ebeveynlerin hapisle tehdit edilmesinin, zaten kırılgan aile yapılarında daha büyük travmalara yol açabileceği belirtiliyor.
Gençlik adaleti alanında çalışan sivil toplum kuruluşları, çocuk suçluluğunun temelinde yoksulluk, eğitimden kopuş, sosyal dışlanma ve ruh sağlığı sorunlarının bulunduğunu; yalnızca cezaların artırılmasının uzun vadeli çözüm üretmeyeceğini savunuyor.
Bazı uzmanlar ise hükümetin yaklaşımını “iki yönlü” olarak değerlendiriyor: Bir tarafta daha sert ebeveyn yaptırımları, diğer tarafta ise gençlerin hapse gönderilmesini azaltmaya yönelik rehabilitasyon politikaları bulunuyor. Bu nedenle reformun kamuoyunda hem güvenlikçi hem de sosyal destek odaklı unsurlar taşıdığı yorumları yapılıyor.
