ABD ile İsrail’in İran’a saldırmasının ardından Hürmüz Boğazı fiilen İran’ın kontrolüne geçti. İran Devrim Muhafızları, boğaz üzerindeki kontrolün kendilerinde olduğunu açıklarken, yaklaşık 1000 geminin bölgede mahsur kaldığı belirtiliyor.
Dünya petrol ve doğalgaz taşımacılığının yaklaşık %20’sinin geçtiği bu kritik hat üzerindeki akışın ciddi şekilde azalması, küresel enerji piyasalarında dalgalanmaya yol açtı.
35 ülke Londra’da bir araya geliyor
İngiltere’nin ev sahipliğinde düzenlenecek zirveye Avrupa ülkeleri başta olmak üzere Japonya, Kanada, Avustralya ve Körfez ülkelerinin de dahil olduğu 35 ülke katılacak.
Toplantının ana gündem maddeleri:
- Boğazda seyrüsefer özgürlüğünün yeniden sağlanması
- Mahsur kalan ticari gemilerin güvenli tahliyesi
- Küresel enerji tedarik zincirinin yeniden işler hale getirilmesi
- Olası bir ateşkes sonrası deniz güvenliği planları
İngiltere Dışişleri Bakanı Yvette Cooper’ın toplantıya başkanlık etmesi bekleniyor.
ABD neden yok?
Zirvenin en dikkat çekici yönlerinden biri, ABD’nin doğrudan davet edilmemesi oldu.
Bu durumun arkasında birkaç neden öne çıkıyor:
- ABD Başkanı Donald Trump’ın, Hürmüz’ün güvenliğinin “diğer ülkelerin sorumluluğu” olduğunu söylemesi
- ABD’nin İran’a yönelik askeri operasyonlarının krizi tırmandırması
- Avrupa ülkelerinin daha çok diplomatik çözüm arayışına yönelmesi
Buna rağmen İngiliz askeri planlamacıların, perde arkasında ABD ile koordinasyon halinde olduğu belirtiliyor.
Diplomasi mi, askeri seçenek mi?
Başbakan Starmer, krize yaklaşımın öncelikle diplomatik ve siyasi yollarla çözülmesi gerektiğini vurguluyor.
Zirvede ilk aşamada:
- Mayın temizleme operasyonları
- Ticari gemilere askeri koruma sağlanması
- Çok uluslu bir deniz güvenliği mekanizması
gibi seçeneklerin ele alınması bekleniyor.
Ancak uzmanlara göre, İran’ın sahadaki kontrolü sürdürmesi durumunda bu planların uygulanması zor ve riskli olabilir.
Enerji piyasaları ve küresel etkiler
Krizin en hızlı etkisi enerji piyasalarında görüldü:
- Petrol fiyatlarında sert yükseliş
- Asya borsalarında dalgalanma
- Tedarik zincirlerinde aksama
Analistler, Hürmüz’deki krizin uzaması halinde:
- Avrupa’da enerji maliyetlerinin artacağını
- Küresel enflasyon baskısının yükselebileceğini
- Deniz ticaretinde alternatif rotaların devreye girebileceğini
belirtiyor.
Sonuç: Küresel sınav
Londra’da yapılacak Hürmüz zirvesi, sadece bir deniz yolu krizini değil; aynı zamanda küresel güç dengelerini, enerji güvenliğini ve diplomatik iş birliğini test eden bir süreç olarak görülüyor.
ABD’nin masada olmaması ise, bu sürecin klasik Batı ittifakı dışında şekillenebileceğine işaret ediyor.