Yeni veriler, Mayıs ayı boyunca dünya genelinde uçuş planlarından yaklaşık iki milyon koltuğun kaldırıldığını ortaya koydu. Britanya merkezli havacılık analitik firması Cirium’a göre, bu düşüşün en belirgin şekilde hissedildiği noktalar İstanbul ve Münih oldu.
Bu iki büyük havalimanı, hem transit yolcu yoğunluğu hem de uluslararası bağlantılar açısından kritik merkezler olarak öne çıkarken, kesintilerin bu bölgelerde yoğunlaşması sektörün genel kırılganlığını da gözler önüne seriyor.
İptaller sınırlı ama risk büyüyor
Seyahat acenteleri birliği Advantage Travel Partnership verilerine göre, Mayıs ayındaki iptaller küresel uçuşların yalnızca yüzde 1’ini oluşturuyor. Bu oran düşük görünse de sektör temsilcileri, bunun bir “erken uyarı” niteliğinde olduğunu vurguluyor.
Cirium ise mevcut durumda operasyonların genel olarak sürdüğünü ve arz tarafında ciddi bir sorun yaşanmadığını belirtiyor. Ancak olası geniş çaplı iptallerde hükümetlerin devreye alacağı acil durum planlarının kritik olacağı ifade ediliyor.
Yakıt fiyatları ikiye katlandı
Havacılık sektörünü zorlayan en önemli faktörlerden biri jet yakıtı maliyetleri. Şubat ayı sonunda ton başına 831 dolar seviyesinde olan yakıt fiyatı, Nisan başında 1.838 dolara kadar yükseldi. Bu artış, özellikle uzun menzilli uçuşlarda maliyetleri dramatik şekilde artırdı.
Sektör kaynaklarına göre bazı havayolları yakıt maliyetlerini hedge (önceden sabitleme) yöntemiyle sınırlamaya çalışsa da, küçük ve orta ölçekli şirketler bu dalgalanmalardan daha fazla etkileniyor.
“Şu an sorun yok ama haftalar kritik”
Havayolu şirketleri şu aşamada yakıt tedarikinde doğrudan bir sorun yaşanmadığını ifade ediyor. Ancak uzmanlar, İran merkezli jeopolitik gerilimlerin enerji tedarik zincirinde aksamalara yol açabileceğini ve bunun haftalar içinde gerçek bir kıtlık riskine dönüşebileceğini belirtiyor.
Bu senaryonun gerçekleşmesi halinde, yalnızca uçuş iptalleri değil, aynı zamanda kapasite düşüşü ve daha yüksek bilet fiyatları da kaçınılmaz olabilir.
Bilet fiyatları yükselişte
Artan maliyetler yolcuya yansımaya başladı. Birçok havayolu şirketi, özellikle yaz sezonu öncesinde bilet fiyatlarını artırdı. Avrupa içi uçuşlarda çift haneli oranlarda artışlar dikkat çekerken, uzun mesafeli uçuşlarda bu oran daha da yükseliyor.
Uluslararası kuruluşların güncel değerlendirmelerine göre, talep hâlâ güçlü olsa da fiyat artışlarının sürmesi halinde özellikle düşük bütçeli yolcuların seyahat planlarını erteleyebileceği öngörülüyor.
Sektör ne bekliyor?
Uzmanlara göre önümüzdeki süreç üç temel faktöre bağlı olacak:
- Enerji fiyatlarının seyri
- Jeopolitik gerilimlerin tırmanıp tırmanmayacağı
- Havayollarının kapasite planlaması
Kısa vadede büyük çaplı bir çöküş beklenmese de, sektörün “yüksek maliyet–yüksek risk” dönemine girdiği konusunda görüş birliği var. Havacılık, pandemi sonrası toparlanma sürecini tamamlayamadan yeni bir sınavla karşı karşıya.
