ABD'de kamuoyundan yıllarca gizli tutulan FBI belgelerinin yayımlanması, Donald Trump'ın ilk başkanlık döneminin en tartışmalı olaylarından birini yeniden gündeme taşıdı.
Gizliliği kaldırılan belgelere göre FBI, Mayıs 2017'de Başkan Donald Trump hakkında "Oxferd Comma" kod adıyla gizli bir karşı istihbarat soruşturması başlattı. Soruşturmanın temel amacı, Trump'ın Rusya adına "bilerek ya da bilmeyerek" hareket edip etmediğini ve bunun ABD'nin ulusal güvenliği açısından bir risk oluşturup oluşturmadığını belirlemekti.
Belgeler, soruşturmanın Trump'ın FBI Direktörü James Comey'yi görevden almasının hemen ardından başlatıldığını gösteriyor.
"Ciddi ulusal güvenlik riski" değerlendirmesi
Soruşturma dosyalarındaki dikkat çekici ifadelerden biri, Trump'ın eylemlerinin "ciddi bir ulusal güvenlik riski" oluşturabileceği yönündeki değerlendirme oldu.
CBS News'e ismi açıklanmayan bir yetkilinin verdiği bilgiye göre dosya, FBI içinde dahi son derece sınırlı sayıda kişinin erişebildiği "hassas soruşturma" statüsünde yürütüldü. Böylece soruşturmanın varlığından kurum içindeki çok sayıda görevlinin dahi haberdar olmadığı belirtiliyor.
Axios'un aktardığı belgelere göre soruşturmacılar, Trump'ın Rusya lehine hareket ederek federal ceza yasalarını ihlal edip etmediğini ve ulusal güvenliği tehlikeye atabilecek faaliyetlerde bulunup bulunmadığını değerlendirdi.
Mueller soruşturmasına dahil edildi
"Oxferd Comma" dosyası daha sonra, eski FBI Direktörü Robert Mueller'in yürüttüğü özel yetkili savcılık soruşturmasına entegre edildi.
Mueller, 2017 yılında Rusya'nın 2016 başkanlık seçimlerine müdahale ettiği ve Trump seçim kampanyasıyla olası bağlantıları araştırmak üzere görevlendirilmişti.
Yaklaşık iki buçuk yıl süren soruşturmanın ardından 2019'da yayımlanan Mueller Raporu'nda, Rusya'nın seçimlere müdahale ettiği sonucuna yer verilmesine rağmen Trump'ın ya da seçim kampanyasının Moskova ile suç teşkil edecek düzeyde gizli iş birliği yaptığına ilişkin yeterli delil bulunamadığı açıklandı. Buna karşın rapor, kampanya ekibi ile Rus bağlantılı kişiler arasında çok sayıda temas yaşandığını da kayıt altına almıştı.
Belgeler neden şimdi yayımlandı?
Belgelerin kamuoyuna açıklanması da Washington'da yeni bir siyasi tartışma başlattı.
Beyaz Saray bünyesindeki "Government Transparency Task Force" (Hükümet Şeffaflığı Görev Gücü) tarafından yayımlanan belgelerin, Trump yönetiminin geçmişteki soruşturmaların nasıl yürütüldüğünü kamuoyuna göstermek amacıyla açıklanmasına karar verdiği bildirildi. Açıklamanın, eski FBI Direktörü James Comey hakkındaki yeni hukuki süreçlerin tartışıldığı bir döneme denk gelmesi de dikkat çekti.
Rusya soruşturmaları yeniden siyasetin merkezinde
Son haftalarda ABD istihbarat kurumlarınca gizliliği kaldırılan farklı belgeler de 2016 seçimlerine ilişkin tartışmaları yeniden alevlendirdi.
Özel Yetkili Savcı John Durham'ın daha önce hazırladığı rapora ait bazı ek belgelerin yayımlanmasının ardından Trump yönetimi, FBI'ın Rusya soruşturmalarını başlatırken ciddi usul hataları yaptığını savunuyor. Buna karşılık bağımsız incelemeler ve Senato İstihbarat Komitesi'nin önceki raporları, Rusya'nın 2016 seçimlerine müdahalede bulunduğu yönündeki değerlendirmelerini koruyor. Ancak Trump ile Rus hükümeti arasında suç teşkil edecek gizli bir koordinasyonu ortaya koyan kesin kanıt bugüne kadar açıklanmış değil.
Siyasi ve hukuki tartışmalar yeniden alevlendi
Yeni belgelerin yayımlanmasıyla birlikte Trump ile eski FBI yönetimi arasındaki yıllardır süren gerilim yeniden gündemin üst sıralarına taşındı.
Cumhuriyetçiler, belgelerin FBI'ın Trump'a yönelik soruşturmalarında siyasi saiklerle hareket edildiğini gösterdiğini savunurken; Demokratlar ise belgelerin, dönemin güvenlik birimlerinin olağan karşı istihbarat prosedürleri çerçevesinde hareket ettiğini ve Rusya'nın seçimlere müdahalesi konusundaki kaygıların gerçek olduğunu belirtiyor.
Gizliliği kaldırılan belgeler, Trump-Rusya soruşturmalarının hukuki boyutundan çok, Washington'da yıllardır süren siyasi kutuplaşmanın ve istihbarat kurumlarına yönelik tartışmaların yeniden canlanmasına neden olmuş görünüyor.