İngiltere hükümeti, yaz aylarında yaşanabilecek olası bir jet yakıtı sıkıntısına karşı havacılık sektöründe dikkat çekici bir acil durum planını devreye aldı. Yeni düzenlemeye göre hava yolu şirketleri, yakıt arzında daralma ihtimaline karşı uçuşlarını haftalar öncesinden iptal edebilecek ya da aynı rota üzerindeki seferleri birleştirebilecek.
Kararın arkasında ise ABD ve İsrail'in İran'a saldırısı sonrası ortaya çıkan durum yer alıyor. Özellikle İran ile bağlantılı bir çatışma durumunda Hürmüz Boğazı’nın kapanması ihtimali, küresel enerji ve yakıt tedarik zincirini tehdit ediyor. İngiltere’nin jet yakıtının yaklaşık %65’ini ithal etmesi, ülkeyi bu tür şoklara karşı daha kırılgan hale getiriyor.
Slot kaybı korkusu ortadan kaldırılıyor
Yeni düzenlemenin en kritik unsurlarından biri, hava yolu şirketlerinin “slot” olarak bilinen iniş-kalkış haklarını kaybetme riskinin geçici olarak hafifletilmesi oldu. Normal şartlarda şirketler, belirli oranlarda uçuş gerçekleştirmezse bu haklarını kaybedebiliyor.
Ancak özellikle Heathrow Havalimanı gibi yoğun merkezlerde bu slotların değeri milyonlarca sterlini buluyor. Yeni plan sayesinde şirketler, talep ve yakıt durumuna göre sefer azaltırken bu haklarını koruyabilecek.
“Amaç son dakika kaosunu önlemek”
Ulaştırma Bakanı Heidi Alexander, mevcut durumda yakıt arzında herhangi bir aksama olmadığını vurguladı. Ancak olası bir kriz senaryosunda hazırlıksız yakalanmamak gerektiğini belirterek şunları söyledi:
“Yolcuların büyük çoğunluğu sorunsuz bir yaz tatili geçirecek. Ancak son dakika iptallerinin yaratacağı karmaşayı önlemek için hava yolu şirketlerine önceden planlama esnekliği tanımak zorundayız.”
Sektör temkinli ama destekliyor
Havacılık sektörü temsilcileri, kararın “zor ama gerekli” olduğunu ifade ediyor. Özellikle pandemi döneminde yaşanan ani iptallerin yarattığı kaos hâlâ hafızalardayken, erken planlama imkânının hem yolcular hem de şirketler için daha öngörülebilir bir süreç sağlayacağı belirtiliyor.
Bununla birlikte bazı uzmanlar, jet yakıtı arzına ilişkin risklerin yalnızca Orta Doğu ile sınırlı olmadığını, rafineri kapasitesi, lojistik darboğazlar ve küresel talep artışı gibi faktörlerin de fiyat ve tedarik üzerinde baskı oluşturabileceğini hatırlatıyor.
Alternatif senaryolar masada
Enerji analistlerine göre, Hürmüz Boğazı’nın tamamen kapanması düşük ihtimal olsa da kısa süreli aksaklıklar bile piyasaları ciddi şekilde etkileyebilir. Bu nedenle İngiltere’nin attığı adım, yalnızca ulusal değil, Avrupa genelinde benzer önlemlerin gündeme gelmesine yol açabilir.
Sonuç olarak hükümetin yeni planı, olası bir kriz henüz gerçekleşmeden “kontrollü daralma” stratejisiyle havacılık sektörünü korumayı hedefliyor. Yaz sezonu yaklaşırken gözler, hem Orta Doğu’daki gelişmelerde hem de yakıt piyasalarındaki dalgalanmalarda olacak.