Türkiye ile İngiltere arasındaki mevcut Serbest Ticaret Anlaşması, İngiltere’nin Avrupa Birliği’nden ayrılmasının ardından iki ülke arasındaki ticaretin gümrük vergileri nedeniyle kesintiye uğramasını önlemek amacıyla 29 Aralık 2020’de imzalandı.
1 Ocak 2021’den itibaren uygulanan anlaşma, Türkiye ile AB arasındaki Gümrük Birliği’nin sağladığı ticari koşulları büyük ölçüde korudu. Böylece başta otomotiv, tekstil, makine, beyaz eşya, demir-çelik ve elektrikli cihazlar olmak üzere birçok sanayi ürününün tercihli şartlarla ticaretine devam edildi.
Ancak mevcut anlaşma esas olarak mal ticaretine odaklandığı için hizmetler, yatırımlar, dijital ticaret ve kamu alımları gibi modern ekonominin önemli alanlarını kapsam dışında bıraktı.
Kapsamlı anlaşma için süreç 2024’te başlatıldı
Ankara ve Londra, mevcut anlaşmanın gözden geçirilmesinin ardından daha kapsamlı ve “yeni nesil” bir STA hazırlanması konusunda uzlaştı. İngiltere hükümeti, müzakere yaklaşımını ve hedeflerini Mart 2024’te yayımladı.
Yeni anlaşmayla yalnızca gümrük vergilerinin değil, şirketlerin karşılaştığı teknik ve idari engellerin de azaltılması hedefleniyor. İngiltere açısından Türkiye’nin büyüyen hizmetler ve tüketici pazarı; Türkiye açısından ise İngiliz pazarına daha geniş erişim ile mevcut dış ticaret fazlasının korunması önem taşıyor.
İlk resmî müzakere turu, 23 Haziran–2 Temmuz 2025 tarihlerinde Ankara’da gerçekleştirildi. Bunu Londra ve Ankara’da düzenlenen diğer teknik görüşmeler izledi.
Tarım, hizmetler ve yatırımlar masada
Türkiye’nin hedefleri arasında tarım ürünlerine yeni pazar imkânları sağlanması, hizmet ticaretinin anlaşmaya eklenmesi ve yatırımların kolaylaştırılması bulunuyor.
Mali hizmetler ve İslami finansın yanı sıra sağlık, görsel-işitsel hizmetler, telekomünikasyon ve hukuk hizmetleri de ele alınan sektörler arasında yer alıyor. Coğrafi işaretli ürünlerin korunması, KOBİ’lerin anlaşmadan daha fazla yararlanması ve gümrük işlemlerinin dijitalleştirilmesi de gündemde bulunuyor.
Ankara ayrıca Türk iş insanları ve hizmet sağlayıcıların İngiltere pazarına giriş koşullarının iyileştirilmesine önem veriyor. Ticaret Bakanlığı, tarım tavizleri ile sağlık ve görsel-işitsel hizmetler gibi Türkiye’nin rekabet gücünün yüksek olduğu sektörlerin müzakerelerde gözetildiğini açıklamıştı.
Beş turda 11 başlık kapatıldı
Müzakerelerin dördüncü turu, 23 Şubat 2026 haftasında Londra’da yapıldı. Bu turda yatırımlar, dijital ticaret, telekomünikasyon, sınır ötesi hizmet ticareti, iş insanlarının geçici dolaşımı, gümrük işlemleri ve sağlık-bitki sağlığı önlemleri görüşüldü.
Beşinci tur ise 15–23 Haziran 2026 tarihlerinde Ankara’da gerçekleştirildi. İngiltere İş ve Ticaret Bakanlığı, görüşmelerde dijital ticaret, yatırımlar, hukuk hizmetleri, mal piyasasına erişim, fikri mülkiyet, kamu alımları ve sürdürülebilirlik konularının ele alındığını bildirdi.
Beş turun sonunda toplam 11 müzakere başlığı üzerinde anlaşma sağlanarak görüşmeler kapatıldı. İngiliz hükümeti özellikle hukuk hizmetlerinde güçlü ilerleme kaydedildiğini, fikri mülkiyet alanındaki görüşmelerin de ivme kazandığını açıkladı. Bununla birlikte, hangi 11 başlığın bütünüyle kapatıldığına ilişkin ayrıntılı liste henüz kamuoyuyla paylaşılmadı.
Ticaret hacmi 28,4 milyar sterline ulaştı
İngiltere’nin resmî verilerine göre iki ülke arasındaki mal ve hizmet ticaretinin toplam değeri 2025 yılında 28,4 milyar sterline ulaştı. Bu rakam bir önceki yıla göre yüzde 4,3 artış anlamına geliyor. Ticaret hacmi 2019’da 18,6 milyar sterlin seviyesindeydi.
Türkiye’de BP, Shell, Vodafone, Unilever, BAE Systems, Aviva ve Diageo’nun da aralarında bulunduğu 2 bin 500’den fazla İngiltere merkezli şirket faaliyet gösteriyor. İngiltere’den Türkiye’ye yapılan başlıca ihracat kalemleri arasında enerji üretim makineleri, otomobiller, uçaklar, metal cevherleri ve ilaçlar bulunuyor.
Türkiye’nin İngiltere’ye ihracatında ise otomotiv, hazır giyim, elektrikli makineler, beyaz eşya, mücevher, demir-çelik ürünleri ile çeşitli tarım ve gıda ürünleri öne çıkıyor.
En zorlu pazarlık alanları henüz sonuçlanmadı
Müzakerelerde ilerleme sağlanmasına rağmen tarım ürünlerinde pazar erişimi, menşe kuralları, bazı sanayi ürünlerinde uygulanacak koşullar, yatırım hükümleri ve hizmet sağlayıcıların pazara giriş şartları gibi hassas konularda görüşmeler sürüyor.
Türkiye’nin AB ile Gümrük Birliği içinde bulunması da yeni anlaşmanın teknik yapısını karmaşıklaştırıyor. Özellikle ürün standartları, menşe kuralları ve tedarik zincirlerinde Türkiye’nin AB mevzuatıyla uyumunun korunması gerekiyor.
İngiltere ise anlaşmanın kendi çevre, çalışma hayatı, gıda güvenliği ve kamu hizmetleri standartlarıyla uyumlu olması gerektiğini vurguluyor.
Altıncı tur sonbaharda yapılacak
Son açıklanan resmî takvime göre altıncı müzakere turunun 2026 sonbaharında gerçekleştirilmesi bekleniyor. Ancak 6 Eylül itibarıyla toplantının kesin tarihi ve yeri kamuoyuna açıklanmış değil.
Bu nedenle süreçte önemli ilerleme sağlanmış olmakla birlikte, yeni STA henüz sonuçlandırılmış veya imzalanmış değil. Tarafların kalan anlaşmazlıkları gidermesinin ardından metnin hukuki kontrolden geçirilmesi, imzalanması ve iki ülkede gerekli onay süreçlerinin tamamlanması gerekecek.
Yeni anlaşmanın yürürlüğe girmesine kadar 2021’den beri uygulanan mevcut Türkiye–İngiltere Serbest Ticaret Anlaşması geçerliliğini koruyacak. Hedef, mal ticaretindeki mevcut avantajları muhafaza ederken hizmetler, dijital ekonomi ve yatırımları da kapsayan daha geniş bir ekonomik ortaklık oluşturmak.