İngiltere’de yapılan yeni kamuoyu araştırması, ABD ve İsrail'in İran'a saldırısıyla başlayan krizin İngiliz halkında yeni bir hayat pahalılığı dalgası korkusu oluşturduğunu ortaya koydu. Ankete göre halkın büyük çoğunluğu savaşın özellikle gıda, enerji ve temel tüketim ürünlerinde yeni zamları tetiklemesinden endişe ediyor. Uzmanlar ise Hürmüz Boğazı’ndaki krizin petrol, doğal gaz, gübre ve taşımacılık maliyetlerini küresel ölçekte artırdığına dikkat çekiyor.
İngiltere’de araştırma şirketi Opinium tarafından gerçekleştirilen ankete göre, halkın yüzde 80’i market fiyatlarının daha da yükseleceğinden kaygı duyuyor. Katılımcıların yüzde 73’ü ise İran savaşı ve Orta Doğu’daki çatışmaların yalnızca gıdayı değil, diğer tüketim ürünlerinin fiyatlarını da artıracağını düşünüyor.
Anket sonuçları, İngiltere’de son yıllarda yüksek enflasyon ve enerji krizleri nedeniyle zaten zorlanan tüketicilerin yeni bir ekonomik baskı dalgası beklediğini gösterdi.
Hürmüz Boğazı küresel tedarik zincirini vurdu
Ekonomistler, krizin merkezinde dünyanın en kritik enerji geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’nın bulunduğunu belirtiyor. İran kaynaklı gerilim nedeniyle boğazdaki sevkiyatların ciddi şekilde aksaması, petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz fiyatlarında sert yükselişe yol açtı.
Uzmanlara göre enerji fiyatlarındaki artış yalnızca akaryakıt maliyetlerini yükseltmekle kalmıyor; gübre üretiminden taşımacılığa, gıda işleme sanayisinden perakendeye kadar geniş bir zinciri etkiliyor.
Özellikle azot bazlı gübre üretiminde doğal gazın kritik önemde olması nedeniyle küresel gübre sektöründe ciddi baskı oluştuğu ifade ediliyor. İngiliz çiftçilerin gübre maliyetlerinde yüzde 50 ila 70 arasında artış yaşadığı bildirildi.
Tarım uzmanları, mevcut sezon için büyük ölçüde önceden satın alınmış stokların kullanıldığını ancak savaşın uzaması halinde gelecek hasat dönemlerinde üretim maliyetlerinin daha sert yükselebileceği uyarısında bulunuyor.
Perakende sektörü hükümete çağrı yaptı
İngiltere Maliye Bakanı Rachel Reeves geçen ay enerji yoğun sektörlere yönelik destek paketleri açıklamıştı. Ancak şimdi süpermarketler ve gıda sektörü temsilcileri hükümetten yeni destekler talep ediyor.
İngiliz Perakende Konsorsiyumu (BRC), hükümetin enerji maliyetlerini düşürmek için daha hızlı hareket etmesi gerektiğini savundu. Sektör temsilcileri, yüksek enerji faturalarının doğrudan raf fiyatlarına yansıdığını belirterek “müdahale için pencerenin kapanmakta olduğu” uyarısında bulundu.
Bazı büyük market zincirlerinin yöneticileri de enerji desteği sağlanmaması halinde yılın ikinci yarısında gıda enflasyonunda yeni sıçramalar yaşanabileceğini dile getirdi.
Enflasyon ve resesyon korkusu büyüyor
İngiltere’de tüketici güveninin savaşın başlamasından bu yana sert şekilde düştüğü belirtiliyor. Son haftalarda akaryakıt fiyatlarının hızla yükseldiği, inşaat ve üretim sektörlerinde maliyet baskısının son 30 yılın en yüksek seviyelerine yaklaştığı kaydedildi.
Institute for Public Policy Research (IPPR) adlı düşünce kuruluşu ise hükümete olağanüstü önlemler çağrısında bulundu. Kuruluş, akaryakıt vergilerinin geçici olarak düşürülmesini ve enerji faturalarına tavan uygulanmasını önerdi. Raporda, savaşın uzaması halinde İngiltere’de enflasyonun yeniden yüzde 5’in üzerine çıkabileceği uyarısı yapıldı.
Uluslararası finans kuruluşları ve piyasa uzmanları da enerji fiyatlarındaki artışın küresel ölçekte yeni bir “gıda enflasyonu dalgası” yaratabileceğini belirtiyor.
Uzmanlar: Asıl risk uzun süreli kriz
Analistler, mevcut etkinin henüz tam olarak market raflarına yansımadığını ancak savaşın uzaması durumunda özellikle sonbahar aylarından itibaren daha belirgin fiyat artışları görülebileceğini ifade ediyor.
Bazı piyasa tahminlerine göre Hürmüz Boğazı’ndaki kısıtlamaların devam etmesi halinde Brent petrol fiyatları yeniden 100 doların üzerine çıkabilir. Bu senaryonun Avrupa genelinde enerji ve gıda maliyetlerini daha da artıracağı değerlendiriliyor.
Uzmanlara göre İngiltere’de hükümetin önümüzdeki haftalarda enerji, taşımacılık ve gıda sektörlerine yönelik yeni destek paketleri açıklaması bekleniyor.