İngiltere Ulusal Sağlık Sistemi NHS, kalp ve damar hastalıklarıyla mücadele kapsamında kolesterol kontrollerini aile hekimliği merkezlerinden mahalle eczanelerine taşıyor.
Yeni uygulamada parmaktan küçük bir kan örneği alınacak ve kişinin kolesterol profili yaklaşık yedi dakika içerisinde analiz edilecek. Böylece hastaların laboratuvar sonucunu beklemesine veya yalnızca test yaptırmak için aile hekiminden randevu almasına gerek kalmayacak.
Program, NHS’nin kalp hastalıkları ve felç nedeniyle meydana gelen ölümleri gelecek 10 yıl içerisinde yüzde 25 azaltma hedefinin bir parçasını oluşturuyor.
Uygulama 2026 sonbaharında başlayacak
NHS England’ın 31 Ağustos 2026 tarihinde duyurduğu uygulamanın 2026 sonbaharında başlatılması planlanıyor. Ancak 6 Eylül itibarıyla testlerin başlayacağı duyurulmuştu.
İlk aşamada İngiltere genelindeki yaklaşık 100 toplum eczanesinin programa katılması bekleniyor. Bu nedenle hizmet başlangıçta bütün eczanelerde sunulmayacak.
Pilot uygulama 2027 ilkbaharına kadar devam edecek. Eczanelerin seçiminde sağlık hizmetlerine erişimin daha sınırlı olduğu ve sosyoekonomik yoksunluğun yüksek bulunduğu bölgelere öncelik verilmesi planlanıyor.
Kimler ücretsiz test yaptırabilecek?
Açıklanan uygunluk koşullarına göre ücretsiz hizmetten:
· 40 ile 84 yaş arasında olan,
· hamile olmayan,
· son 12 ay içerisinde kan testi yaptırmamış kişiler yararlanabilecek.
Koşulları karşılayanlar, uygulamaya katılan eczanelere aile hekimi sevki veya önceden alınmış GP randevusu olmadan başvurabilecek. Bununla birlikte eczanelerin çalışma düzenine göre önceden randevu talep edilip edilmeyeceğinin kontrol edilmesi öneriliyor.
Kolesterolün yanı sıra tansiyon da ölçülecek
Test sırasında lanset adı verilen küçük bir aparatla parmak ucundan kan alınacak. Kan örneği eczanedeki lipid analiz cihazında incelenerek kişinin kolesterol değerleri kısa sürede belirlenecek.
Katılımcılara aynı görüşme kapsamında tansiyon ölçümü de önerilecek. Kolesterol ve kan basıncı sonuçları birlikte değerlendirilerek kişinin kalp krizi veya felç geçirme riskine ilişkin daha kapsamlı bir tablo oluşturulacak.
Hastalar sonuçlarının bir kopyasını e-posta yoluyla alabilecek. Görüşmeyi gerçekleştiren reçete yazma yetkisine sahip eczacı, gerekli görülmesi halinde:
· beslenme, egzersiz ve yaşam tarzı konusunda kişiye özel öneriler sunabilecek,
· kolesterol düşürücü tedaviye ihtiyaç olup olmadığını değerlendirebilecek,
· hastayı ileri inceleme veya takip için ilgili sağlık hizmetine yönlendirebilecek.
Seçilen bazı eczanelerin statin tedavisinin yanı sıra kolesterol düşürücü inclisiran uygulamasına da destek vermesi planlanıyor.
Londra’daki denemede her beş kişiden biri riskli bulundu
Ulusal programa geçilmesinde, Barts Health, UCLPartners ve HEART UK iş birliğiyle Kuzeydoğu ve Kuzey Londra’da yürütülen ELoPE-CVD pilotunun sonuçları etkili oldu.
Ocak 2025 ile Mart 2026 arasında 61 eczanede toplam 2 bin 493 kişiye test yapıldı. Katılımcıların yüzde 19’unun ilaç tedavisi açısından değerlendirmeye uygun olduğu belirlendi ve 88 kişiye statin tedavisi başlandı.
Poplar’daki Lansbury Pharmacy’de gerçekleştirilen yaklaşık 500 testte ise her beş kişiden birinde daha önce teşhis edilmemiş yüksek kolesterol tespit edildi.
Yüksek kolesterol belirti vermeden ilerleyebiliyor
Yüksek kolesterol çoğu zaman belirgin bir şikâyete yol açmadığı için yalnızca kan testiyle anlaşılabiliyor. Özellikle yüksek LDL, yani “kötü kolesterol”, damar duvarlarında yağlı birikintilerin oluşmasına neden olabiliyor.
Bu birikintiler zamanla damarları daraltarak veya tıkayarak kalp krizi ve felç riskini artırabiliyor. NHS, kolay ulaşılabilen eczanelerde yapılacak hızlı kontrollerle risk altındaki kişilerin ciddi bir sağlık sorunu yaşamadan önce tespit edilmesini hedefliyor.
Yeni hizmetin aynı zamanda aile hekimliği merkezlerindeki iş yükünü azaltması, koruyucu sağlık hizmetlerine erişimi kolaylaştırması ve bölgeler arasındaki sağlık eşitsizliklerinin azaltılmasına katkı sağlaması bekleniyor.