Bazı metinler kapı değildir; eşiktir.
İçeri davet etmez, yalnızca nerede durduğunu gösterir. Uzun süre bakarsan, metnin sessizliğinden çok kendi sabırsızlığını duyarsın. 15.yüzyıldan kalma, dili hâlâ çözülememiş bir el yazması var: Voynich. Beş yüz yıldır eşikte duruyor.
Harfleri orada.
Ama sesi yok.
Ya da biz henüz onun sesine hazır değiliz.
O konuşmuyor, ama biz konuşuyoruz.
Anlamı arıyoruz; sessizliği değil.
Kimileri onda Orta Çağ’dan kalma bir şifa arıyor. Kimileri kapalı bir manastır dili. Kimileri ustaca kurgulanmış bir sahtekârlık. Kimileri ise kaybolmuş bir botanik bilgisini. Sayfalarında tanıdık ama aynı zamanda imkânsız görünen bitkiler var. Kökleri başka bir dünyaya uzanıyormuş gibi. Yıldız haritaları var; ama gökyüzü bizim bildiğimiz gökyüzüne pek benzemiyor. Ve çıplak insan figürleri…sanki anlamını yalnızca kendi aralarında paylaşan bir rüyayı sürdürüyor.
Hız çağında yaşıyoruz. Her şeyin cevabı saniyeler içinde gelsin istiyoruz. Önümüze gelen her veriyi her şifreyi gönüllü aktivist gibi çözmeye talibiz. Her sorunun bir cevabı, her kilidin bir anahtarı olduğuna inanıyoruz. Anahtar elimize geçtiğinde bu kez hangi kapı olduğuna emin olamıyoruz. Zihin pusulamız sisli bir ormanın gölgesinde ayağımıza takılıyor ama biz fark etmeden geçip gidiyoruz. Pusula hala orada. Ama biz, bilincimizdeki sisi terk etmeye korkuyoruz. Arayışın içinde eşiklere suç atıyoruz; ‘ben çağırdım o gelmedi’ diyoruz. Oysa belki bazı eşikler açılmak için değil, beklemek için vardır. Bunu düşünmüyoruz.
Yapay zekâ da onu çözmedi. Desenleri gördü, yapıyı ölçtü, tekrarları saydı. Ama anlamı açamadı. Belki de ilk kez, insanla makine aynı yerde duruyor: eşikte.
Eşikte bekleyen insan, gerçeğin yağmurunda ıslanmayı göze alandır; çünkü bilir ki bazı kapılar aceleyle açılmaz. Bazı sırlar metinlerde değil, bakışta saklıdır.
Loş bir kütüphanede düşünürüm bazen onu. Raflardan yayılan eski kitap kokusu arasında bir masaya açılmış kalın bir kitap gibi. Gece yarısıdır. Parşömen sessizdir ama yüzeyi bir nabız gibi durur. Mürekkep solmamış, yalnızca kurumuş. Ona yaklaştığında kalp atışın değişir; sanki yüzyıllardır bekleyen bir şey senin nefesini ölçüyordur.
Belki Voynich çözülmediği için değil, susmayı tercih ettiği için gizemlidir. Sessizlik bazen boşluk değildir. Bazen yalnızca yankıyı bekler. Ve yankı, her kulağa gelmez.
Anlam bazen susmayı seçer. Soru şu:
Biz susmayı dinleyebilecek miyiz?