Şehirlerin de hafızası vardır… Bazı şehirler yalnızca sokaklarıyla, meydanlarıyla ya da mimarisiyle değil, yetiştirdiği insanlarla yaşar ve hatırlanır. O şehre adım attığınız anda, şehrin ruhunu şekillendiren isimler zihninizden geçer. Çünkü o insanlar, o şehrin ayrılmaz bir parçasıdır.
Hafta sonu, yüz yirmi yıllık ceviz ağacından yapılmış bir çiçek masası almak üzere, Hollanda'nın Leusden şehrine gittim. Amersfoort'un hemen yanı başında, Utrecht iline bağlı olan Leusden; Tarih Müzesi, Savaş Müzesi, Ulusal Ormanı ve geniş yürüyüş parkurlarıyla tanınan sakin ve düzenli bir şehirdir.
Ancak Leusden, bütün bu özelliklerinin ötesinde, Türklere ve Müslümanlara farklı bir tarihî ve biyografik çağrışım da yapar. Çünkü, Hollanda Müslümanlarının kurumsal hafızasında önemli bir yere sahip olan teolog ve İslam bilgini Dr. Jan Slomp, Leusden'in en tanınmış sakinlerinden biridir. Slomp, ömrünün büyük bölümünü bu şehirde geçirmiş, sevilen bir din adamı olarak yaşamış ve vefatına kadar eşiyle birlikte Leusden-Zuid semtinde ikamet etmiştir.
2022 yılında, 90 yaşında vefat eden Leusdenli teolog ve İslam bilimci Jan Slomp hakkında o gün tarihe düştüğüm not ise özetle şöyleydi:
"Jan Slomp, Hollanda’daki günümüz Müslüman ve Türk sivil toplum kuruluşlarının yöneticilerinin önemli bir kısmı tarafından bilinmese ve hatırlanmasa da, İslam kültürünün Hollanda'da kurumsallaşması sürecinde önemli rol oynamış bir isimdir.
Jan Slomp ile öğrencilik yıllarımda başlayan tanışıklığımız, sonraki yıllarda devam eden sivil toplum çalışmalarımız boyunca da sürdü. Kendisiyle onlarca seminerde, hafta sonu eğitim programında ve konferansta birlikte bulunduk.
Jan Slomp, Reformist bir vaiz ve savaş yıllarında “Hollanda Direniş Hareketi”nde aktif rol almış, Frits Slomp'un oğlu olarak dünyaya geldi. İkinci Dünya Savaşı'nın ardından babasının izinden giderek, 1962 yılında vaiz oldu. 1964 yılında Pakistan'a taşındı ve 1977 yılına kadar burada yaşadı. Hollanda'ya döndükten sonra Protestan çevrelerde hızla yükseldi ve kilisenin 'Müslümanlarla Diyalog Koordinatörü' görevini üstlendi. 'Kur'an-ı Kerim'de çok fazla hakikat vardır' ve 'Hz. Muhammed Allah'ın elçisidir' şeklindeki ifadeleriyle, Protestan çevrelerde büyük yankı uyandırdı. Vefatının ardından yayımlanan anma yazısında, 'Geçen yüzyılın sonlarında Protestan çevrelerde oluşan İslam karşıtı tutumla mücadelede Jan Slomp'un etkisi son derece büyüktü.' deniliyordu.
Jan Slomp, 1982-1983 yıllarında Rotterdam Belediyesi, Kiliseler Birliği ve Rotterdam'daki camilerin katılımıyla düzenlenen İslam Sempozyumu'nun yönetim kurulu üyelerinden biriydi.
Jan Slomp'un Hollanda'daki Müslümanlarla ve özellikle Türk toplumuyla kurduğu yakın ilişkiler başlı başına ayrı bir makalenin konusudur. Burada sadece bir hatırayı aktarmakla yetineceğim:
Hollanda Türk İslam Kültür Dernekleri Federasyonu eski başkanı Mehmet Emin Ateş şunları anlatıyor: “Hollanda Diyanet Vakfı'nın Lahey'de sinagogdan camiye dönüştürülen Mescid-i Aksa'nın iç donanım malzemeleri Türkiye'den getirildiğinde yüksek miktarda gümrük vergisi çıkmıştı. Bu yükün altından nasıl kalkacağımızı düşünürken Jan Slomp, eşyaların diplomatik yolla getirilmesi hâlinde vergiden muaf tutulabileceğini söyledi. Çünkü kiliseler de yurt dışından getirilen eşyalar için aynı yöntemi uyguluyordu. Biz de aynı yolu izledik ve Mescid-i Aksa o günün şartlarında on binlerce guldenlik gümrük vergisini ödemekten kurtuldu.'"
Evet, değerli dostlarım...
Zihnimin Leusden ile Jan Slomp'u aynı anda hatırlatması üzerinde uzun uzun düşündüm. Bunun en önemli sebebi, Jan Slomp'un yaklaşık kırk beş yıllık hayatının merkezinin Leusden olmasıydı. Bunun yanında o, uluslararası düzeyde tanınan bir İslamolog ve teolog olmasının yanı sıra, yaşadığı şehirde de son derece saygın, aktif ve sevilen bir şahsiyetti. Nitekim çiçek masasını satın aldığım kişiyle sohbetimiz, kısa sürede Jan Slomp ile devam etti.
Onu saygıyla andık, hakkında güzel hatıralar paylaştık.
Velhasıl, şehirlerin hafızası vardır. Bazı insanlar yaşadıkları şehre öylesine iz bırakırlar ki, zaman geçse de şehir onları unutturmaz.
Leusden, bizi girişte meşhur at çiftlikleriyle karşıladı. Ancak, ayrılırken yarım asır boyunca bu şehrin vicdanı ve hikmeti olmuş Jan Slomp'u yeniden hatırlattı. Çünkü şehirler, yalnızca üzerinde yaşadığımız mekânlar değildir, hatırladığımız ve bizi hatırlatan insanlarla gerçek anlamda şehir olurlar.
Veyis Güngör
20 Temmuz 2026