Birleşik Krallık genelinde bankalar ve kredi kuruluşları, ABD ile İsrail'in İran'a saldırısıyla başlayan savaşın meydana getirdiği ekonomik belirsizlik nedeniyle mortgage ürünlerini hızla yeniden fiyatlandırmaya başladı. Uzmanlara göre bu gelişme, en son 2022’deki mini bütçe krizinde görülen ölçekte bir dalgalanmaya işaret ediyor.
Son haftalarda yüzlerce mortgage anlaşmasının piyasadan çekildiği, kalan ürünlerin ise daha yüksek faizlerle yeniden sunulduğu belirtiliyor.
Piyasadaki bu sert değişimin temelinde ise artan petrol fiyatları, yükselen enflasyon beklentileri ve finansal piyasalarda risk iştahının düşmesi yatıyor.
Faizler hızla yükseliyor
Güncel veriler, mortgage faizlerindeki artışın hızlandığını ortaya koyuyor.
- Ortalama iki yıllık sabit mortgage faizi kısa sürede yaklaşık %4,8 seviyesinden %5,3–5,7 bandına çıktı
- Beş yıllık sabit oranlar da %5’in üzerine yerleşti
- Piyasadaki birçok uygun kredi seçeneği tamamen ortadan kalktı
Uzmanlar, düşük depozitolu (özellikle %5 ve altı) kredilerde faizlerin %6’nın üzerine çıkmaya başladığını ve bu segmentin “yüksek riskli” olarak yeniden fiyatlandığını belirtiyor.
İlk kez ev alacaklara ağır darbe
Yükselen faizlerin en büyük etkisi ilk kez ev alacaklar üzerinde hissediliyor.
Analizlere göre:
- Ortalama bir mortgage için yıllık maliyet artışı 1.200–1.600 sterline kadar çıkabiliyor
- Daha yüksek kredi tutarlarında bu artış daha da büyüyor
- Küçük depozitolu kredilere erişim zorlaşıyor
Bu durum, zaten yüksek konut fiyatlarıyla mücadele eden genç alıcılar için ciddi bir erişim krizi yaratıyor.
Asıl neden: savaş, petrol ve enflasyon
Ekonomistler, mortgage faizlerindeki artışın doğrudan politika faizinden değil, piyasa beklentilerinden kaynaklandığını vurguluyor.
Orta Doğu’daki çatışma:
- Petrol ve enerji fiyatlarını yükseltti
- Enflasyon beklentilerini artırdı
- Swap oranlarını (mortgage fiyatlamasının temel göstergesi) yukarı çekti
Bu gelişmeler sonucunda bankalar, gelecekte daha yüksek faiz ortamı öngörerek mortgage ürünlerini şimdiden pahalılaştırıyor.
Hükümet ve bankalar alarmda
İngiltere Maliye Bakanı’nın büyük bankalarla acil görüşmeler yaptığı ve milyonlarca mortgage sahibine destek seçeneklerinin değerlendirildiği bildirildi.
Bankaların özellikle:
- Sabit faiz süresi bitmek üzere olan müşterilerle erken iletişime geçmesi
- Yeni faiz oranlarını önceden sabitleme imkânı sunması
- Geçici ödeme kolaylıkları sağlaması gündemde
Daha büyük bir kriz kapıda mı?
Uzmanlara göre risk sadece bugünkü artışlarla sınırlı değil.
- 2026 boyunca yaklaşık 1,8 milyon mortgage sözleşmesi yenilenecek
- Piyasalar artık faiz indirimi yerine faiz artışı ihtimalini fiyatlıyor
- İngiltere ekonomisinin savaş nedeniyle diğer gelişmiş ülkelere göre daha fazla zarar görebileceği uyarısı yapılıyor
2022 sonrası en sert dalga
Mortgage piyasasındaki son hareketlilik, uzmanlara göre 2022’deki mini bütçe krizinden bu yana görülen en hızlı ve sert yeniden fiyatlandırma sürecine işaret ediyor.
O dönemde olduğu gibi bugün de bankalar, belirsizlik karşısında ürünlerini hızla geri çekiyor, faizleri yukarı çekiyor ve riskli görülen müşteri gruplarına erişimi kısıtlıyor.
Konut piyasasında yeni bir döneme giriliyor
Tüm göstergeler, Birleşik Krallık’ta mortgage piyasasının yeniden yüksek faiz dönemine girdiğini ortaya koyuyor.
Kısa vadede:
- Daha pahalı krediler
- Daha sıkı koşullar
- İlk kez alıcılar için daha zor bir piyasa
Uzun vadede ise savaşın süresi ve enerji fiyatlarının seyri, İngiltere’de konut piyasasının yönünü belirleyecek en kritik faktörler olmaya devam edecek.