İsrailli yönetmenler Yuval Abraham ve Rachel Szor tarafından çekilen 80 dakikalık belgesel, 83. Venedik Uluslararası Film Festivali’nin ana yarışmasında gösterildi ve 12 Eylül’de Jüri Özel Ödülü’ne layık görüldü.

Film, Venedik’teki galasında uzun süre ayakta alkışlanırken, ödülün hemen ardından İsrail hükümetinden yönetmenleri hedef alan son derece sert açıklamalar geldi.

İsrailli Bakan: Vatandaşlıklarını ellerinden alacağım

Tartışmanın merkezindeki isim İsrail Kültür ve Spor Bakanı Miki Zohar oldu.

Zohar, Yuval Abraham ve Rachel Szor’u ülkelerine zarar vermekle suçladı ve yaptıklarının “devlete ihanet” anlamına geldiğini savundu.

Bakan, iki yönetmenin İsrail vatandaşlıklarının iptal edilmesi için harekete geçeceğini açıkladı.

Zohar’ın tepkisiyle başlayan siyasi tartışmaya Başbakan Benjamin Netanyahu ve Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir dahil olmak üzere başka İsrailli yetkililer de katıldı. İsrail ordusu ise belgeselde ortaya konulan iddiaları reddederek bunların yanıltıcı olduğunu savundu.

Tartışmanın dikkat çeken yönlerinden biri, filme yönelik en sert siyasi eleştirilerin bazılarının NAZA’yı henüz izlememiş kişilerden gelmesi oldu. Filmin yapımcılarından The Guardian da 14 Eylül’de yayımladığı açıklamada bu noktaya dikkat çekerek yönetmenleri ve gazetecilik çalışmalarını savundu.

24 İsrailli asker ve istihbarat görevlisi konuştu

NAZA’yı benzer Gazze belgesellerinden ayıran en önemli özelliklerden biri, anlatımının önemli bölümünü İsrail askeri sisteminin içinden gelen tanıklıklar üzerine kurması.

Abraham ve Szor, yaklaşık üç yıl süren çalışma sırasında 24 İsrailli asker, istihbarat görevlisi ve subayla görüştü.

Güvenlik gerekçesiyle kimlikleri gizlenen tanıklar, Gazze'deki hedeflerin nasıl belirlendiğini, istihbaratın nasıl işlendiğini ve saldırılarda beklenen sivil kayıpların nasıl hesaplandığını anlatıyor.

Çekimlerin önemli bölümü gece saatlerinde Tel Aviv’deki çatılarda gerçekleştirildi.

Belgeselin adı “NAZA” da İsrail istihbaratında hava saldırılarında beklenen sivil kayıp sayısını ifade etmek amacıyla kullanılan bir askeri kısaltmadan geliyor.

Yapay zekâ ile hedef belirleme sistemi de filmde

Belgeselin en çarpıcı bölümlerinden biri, İsrail ordusunun Gazze’de hedef belirleme sürecinde kullandığı ileri sürülen yapay zekâ destekli sistemlere ilişkin tanıklıklar.

Filmde konuşan askeri ve istihbarat kaynakları, “Lavender” adı verilen sistem dahil olmak üzere teknolojik araçların Filistinlilerin izlenmesi ve hedeflerin belirlenmesinde nasıl kullanıldığını anlatıyor.

NAZA yalnızca tanıklıklara dayanmıyor. Film, 2023-2025 yılları arasında +972 Magazine, Local Call ve The Guardian tarafından yayımlanan araştırmalar, belgeler ve verilerden de yararlanıyor.

İsrail ordusu ise filmin askeri operasyonları sunuş biçimine itiraz ediyor ve iddiaların İsrail ordusunun hedefleme prosedürlerini yanlış yansıttığını savunuyor.

“İsraillilerin bu filmi izlemesi önemli”

Yuval Abraham, Venedik’te ödülü alırken yaptığı konuşmada belgeselin özellikle İsrail kamuoyuna ulaşmasını istediğini söyledi.

Abraham, Gazze’de yaşananların Filistinli gazeteciler tarafından savaşın başından itibaren belgelendiğini vurguladı ve bu gerçeklerin inkâr edilmesinin yaşananların devamına katkıda bulunduğunu savundu.

Yönetmen, bu nedenle İsraillilerin filmi izlemesini özellikle önemli gördüğünü söyledi.

Abraham ve Szor, filmin yapım gerekçesini de İsrailliler olarak kendi devletlerinin Gazze’deki askeri sistemini araştırma sorumluluğu hissetmeleri şeklinde açıklıyor.

“No Other Land” ile Oscar kazanmışlardı

Yuval Abraham ve Rachel Szor uluslararası sinema dünyasının yakından tanıdığı iki isim.

İkili, Filistinli yönetmenler Basel Adra ve Hamdan Ballal ile birlikte Batı Şeria’daki Masafer Yatta bölgesinde Filistinlilerin yaşadıklarını konu alan “No Other Land” belgeselinin dört yönetmeninden ikisiydi.

Film, Berlin Film Festivali’ndeki başarısının ardından 2025 Oscar Ödülleri’nde En İyi Belgesel Film ödülünü kazanmıştı.

Yuval Abraham aynı zamanda İsrailli-Filistinli bağımsız haber kuruluşu +972 Magazine ve onun İbranice yayın organı Local Call için çalışan araştırmacı gazeteci. Rachel Szor ise görüntü yönetmenliği, kurgu ve yönetmenlik alanlarında çalışıyor.

Sinema dünyasından yönetmenlere destek

Vatandaşlıktan çıkarma tehdidi uluslararası sinema çevrelerinde de tepki yarattı.

15 Eylül itibarıyla sinema sektöründen isimler ve kuruluşlar Abraham ile Szor’a destek açıklamaları yaparken, İsrail içinde de sinemacıların yönetmenlere destek amacıyla harekete geçtiği bildiriliyor. Tartışma giderek filmin içeriğinin ötesine geçerek sanat özgürlüğü, gazetecilik, siyasi muhalefet ve vatandaşlık hakları meselesine dönüşüyor.

The Guardian ise filme yönelik saldırılara karşı yönetmenlerin yanında duracağını açıkladı. Gazete, NAZA’nın üç yılı aşkın araştırmacı gazetecilik çalışmasının ürünü olduğunu ve filmdeki gizli kaynaklardan alınan ifadelerin doğrulama süreçlerinden geçirildiğini belirtti.

NAZA tartışması artık filmin sınırlarını aştı

Venedik’te ödülle başlayan süreç, birkaç gün içinde İsrail’de ifade özgürlüğünün sınırlarının tartışıldığı siyasi bir krize dönüştü.

Bir tarafta İsrail hükümetinden filmin ülkeye zarar verdiğini, ordunun faaliyetlerini çarpıttığını ve İsrail karşıtlığını beslediğini savunan açıklamalar geliyor. Diğer tarafta yönetmenler, yapımcılar ve destekçileri, bir ülkenin kendi vatandaşlarının devletin ve ordunun eylemlerini araştırmasının ve eleştirmesinin demokratik toplumun temel unsurlarından olduğunu savunuyor.

NAZA’nın bundan sonraki gösterimleri bu nedenle yalnızca sinema açısından değil, İsrail’de Gazze savaşı hakkındaki eleştirel seslere ne ölçüde alan tanınacağı tartışması bakımından da yakından izlenecek.

Onay, 31 Ekim 2026 Cumartesi günü saat 15.00’te, Londra’nın önemli kültür ve sanat merkezlerinden Kings Place’in Hall One salonunda konser verecek.

London Piano Festival kapsamında gerçekleştirilecek resital, bütünüyle romantik dönemin büyük bestecisi Frédéric Chopin’in eserlerine ayrılacak.

Londra’da bir Chopin yolculuğu

Dünyanın farklı ülkelerinde verdiği konserler ve özellikle Chopin yorumlarıyla tanınan Gülsin Onay, Londra’daki resitalinde bestecinin farklı dönemlerinden seçilmiş önemli eserlerini seslendirecek.

Program, “Variations brillantes, Op. 12” ile başlayacak. Ardından Chopin’in en sevilen eserlerinden “Ballade No. 3, Op. 47” ile teknik ustalık ve şiirsel anlatımı bir araya getiren “Andante spianato & Grande Polonaise brillante, Op. 22” Londralı sanatseverlerle buluşacak.

Onay ayrıca gecede Chopin’in “Nocturne in F-sharp minor, Op. 48 No. 2” eserini yorumlayacak.

Finalde görkemli 3. Piyano Sonatı

Konserin finalinde ise Chopin’in piyano repertuvarının en önemli yapıtları arasında kabul edilen “Piano Sonata No. 3 in B minor, Op. 58” yer alacak.

Bestecinin olgunluk döneminin başyapıtlarından olan eser, güçlü dramatik yapısı, şiirsel bölümleri ve piyanistten istediği yüksek teknik beceriyle Chopin repertuvarında özel bir yere sahip.

“Londra’da buluşmak üzere”

Gülsin Onay da Londra konserini duyururken müzikseverlere özel bir mesaj verdi:

“31 Ekim’de Londra’da, müziğin en özel yolculuklarından birine birlikte çıkıyoruz. Chopin’in eşsiz dünyasında; zarafet, tutku ve virtüözitenin iç içe geçtiği bir programla London Piano Festival kapsamında Kings Place Hall One sahnesinde olacağım.”

Onay, mesajını “Londra’da buluşmak üzere…” sözleriyle tamamladı.

Konser 31 Ekim’de Kings Place’te

Londra’nın King’s Cross bölgesindeki önemli sanat merkezlerinden Kings Place’te gerçekleştirilecek konser, 31 Ekim Cumartesi günü saat 15.00’te başlayacak.

GÜLSİN ONAY – CHOPIN RESİTALİ
31 Ekim 2026 Cumartesi – 15.00
Kings Place, Hall One – Londra
London Piano Festival

BİLET İÇİN:

https://www.kingsplace.co.uk/.../gulsin-onay-performs.../

1976 yılında İstanbul’da dünyaya gelen Zerya, henüz iki yaşındayken ailesiyle birlikte Adıyaman’a taşındı. Yıllar sonra İstanbul’a dönen sanatçı, bir yandan tekstil sektöründe çalışırken diğer yandan eğitimini dışarıdan tamamladı. Ancak hayat mücadelesi, çocukluk yıllarında başlayan müzik ve türkü tutkusunun önüne geçemedi.

TRT ve İstanbul Radyosu’nun önemli sanatçılarıyla çalışma fırsatı bulan Zerya, özellikle usta sanatçı Mehmet Erenler’den aldığı eğitim ve edindiği deneyimlerle müzik yolculuğunu geliştirdi. 2017 yılında, 11 eserden oluşan “Türküler Dilimiz” albümüyle profesyonel müzik dünyasına adım attı.

Bugünlerde rotasını Londra’ya çeviren Zerya, dil eğitiminin yanı sıra müziğini de uluslararası arenaya taşımaya hazırlanıyor. Sanatçının yeni single’ı “Mektebin Bacaları”, Haluk Özkan Projects Yapım etiketiyle 240 dijital müzik platformunda dinleyiciyle buluştu.

Çalışmanın aranjesini Yaşar Taner, mix ve masteringini ise Cihan Aslan üstlendi.

Tekstil atölyelerinden sahnelere uzanan sıra dışı hikâyesiyle Zerya, yıllardır içinde taşıdığı türküleri şimdi dünyaya duyurmaya hazırlanıyor. “Mektebin Bacaları”, sanatçının bu uzun yolculuğunda yeni ve iddialı bir adım olarak öne çıkıyor.

Pop müziğin dikkat çeken isimlerinden Yusuf Alp, yeni single çalışması “Vaktin Doldu” ile müzikseverlerin karşısına çıkmaya hazırlanıyor. Aşkın, kırgınlığın ve vedanın izlerini taşıyan şarkı, 11 Eylül Cuma günü tüm dijital müzik platformlarında aynı anda yayınlanacak.

Yusuf Alp, bu kez dinleyicisini bir aşk hikâyesinin en zor noktasına götürüyor. “Vaktin Doldu”, sevilen birinin ardından yaşanan sessizliği, hayal kırıklığını ve bir ilişkinin artık geri dönülemeyecek şekilde sona erdiği o anı anlatıyor.

“ARTIK BEKLEMEYECEĞİM” DİYENLERİN ŞARKISI

Şarkının adı bile hikâyenin nereye gittiğini açıkça ortaya koyuyor: “Vaktin Doldu.”

Beklemekten yorulan, defalarca şans veren ancak karşılığında hayal kırıklığı yaşayanların duygularına tercüman olan eser, özellikle sözleriyle dikkat çekiyor.

Yusuf Alp, şarkının ortaya çıkış hikâyesini şu sözlerle anlatıyor:

“Bazen bir ilişkinin bitmesi için büyük bir kavga ya da ihanet gerekmez. Bazen sadece çok beklersiniz, çok affedersiniz ve bir gün içinizde bir şey biter. ‘Vaktin Doldu’ tam olarak o anın şarkısı. Artık beklemediğiniz, geriye dönmediğiniz ve kendinizi seçtiğiniz an…”

AYRILIĞIN ARDINDAN GELEN GÜÇLÜ VEDA

Yusuf Alp’in yeni çalışması yalnızca bir ayrılık şarkısı değil; aynı zamanda biten bir ilişkinin ardından kişinin kendi hayatını yeniden seçmesini anlatan güçlü bir veda niteliğinde.

Duygusal atmosferi, akılda kalıcı melodisi ve aşkın bitişini farklı bir pencereden ele alan sözleriyle “Vaktin Doldu”, dinleyicinin kendi hikâyesinden izler bulabileceği bir çalışma olarak öne çıkıyor.

Şarkının özellikle sosyal medya platformlarında ayrılık ve aşk temalı içeriklerde geniş bir etkileşim yakalaması bekleniyor.

Şarkı, 11 Eylül Cuma günü Spotify, Apple Music, YouTube Music, Deezer, Amazon Music ve diğer tüm dijital müzik platformlarında dinleyiciyle buluşacak.

Zoopla’nın 14 Eylül’de yayımladığı son Kira Piyasası Raporu’na göre, ülkede yeni kiralamalarda ortalama aylık kira 1.343 sterline yükseldi. Kiralar yıllık bazda yüzde 2,6 artmış durumda.

Ancak mevcut eğilim devam ederse bu oran çok daha yukarı çıkabilir. Zoopla, yıllık kira enflasyonunun 2026 sonunda yüzde 4 ile yüzde 5 arasına ulaşmasını bekliyor. Son altı aylık kira artışının yıllıklandırılmış hızı şimdiden yaklaşık yüzde 4 seviyesinde.

Kiralık ev azalıyor, talep yeniden yükseliyor

Kira piyasasındaki yeni baskının temelinde iki gelişme bulunuyor: Kiralık konut arzının yeniden azalması ve yüksek mortgage faizleri nedeniyle satın alamayanların kirada daha uzun süre kalması.

Zoopla verilerine göre, Birleşik Krallık genelinde kiralanabilir konut sayısı geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 3 azaldı. Piyasaya yeni çıkan kiralık evlerin sayısı ise yıllık bazda yüzde 6 geriledi.

Daha çarpıcı olan uzun vadeli tablo. Bugün piyasada pandemi öncesine kıyasla yaklaşık yüzde 25 daha az kiralık konut bulunuyor.

Son üç yıldır kademeli olarak iyileşen kiralık konut arzının yeniden gerilemeye başlaması, kiracıların aynı ev için daha fazla rekabet etmesine yol açıyor.

Her kiralık konut ilanına ortalama 5,3 talep geliyor. Bu rakam geçen yıldan yüzde 6 daha yüksek ve yaklaşık iki yılın en yüksek seviyesinde.

Mortgage faizi yükselince kiracı ev alamıyor

Kira piyasasındaki baskının önemli nedenlerinden biri mortgage maliyetleri.

Mortgage faizleri 2026'nın başında yüzde 4'ün altında seyrederken, ilkbaharda yaklaşık yüzde 5'e kadar yükseldi. Yaz aylarında bir miktar gerilemesine rağmen borçlanma maliyetleri yılın başındaki seviyelere dönemedi.

Zoopla'nın hesaplamalarına göre faizlerdeki yükseliş, tipik bir konut alıcısının mortgage ödemesine yıl başından bu yana yaklaşık aylık 125 sterlin, yıllık 1.500 sterlin ilave yük getirdi.

Bu durum özellikle depozito biriktirmeye çalışan ilk kez ev alacakları etkiliyor. Satın alma bütçesi mortgage faizi nedeniyle daralan birçok hane ev sahibi olma planını erteleyerek kirada kalmaya devam ediyor.

Sonuçta konut satın alma piyasasındaki faiz baskısı, kiralık konut talebini artırarak kiralara yansıyor.

Londra’da tablo daha ağır

Mortgage krizinin kira piyasasına etkisinin en güçlü hissedildiği yerlerden biri Londra.

Başkentte ortalama konut fiyatlarının yüksek olması nedeniyle mortgage faizindeki küçük bir değişiklik bile aylık ödemelerde ülkenin diğer bölgelerine göre çok daha büyük fark yaratıyor.

Zoopla hesaplamasına göre, Londra'daki ortalama bir alıcının mortgage ödemesini faiz artışından önceki seviyede tutabilmesi için artık 35 bin 500 sterlin daha fazla depozito bulması gerekiyor.

Birleşik Krallık genelindeki ortalama alıcı için gereken ilave depozito ise yaklaşık 18 bin 200 sterlin. Dolayısıyla Londra'daki ek finansman ihtiyacı ülke ortalamasının neredeyse iki katı.

Bu tablo özellikle ilk kez ev sahibi olmak isteyen Londralıları kira piyasasında tutuyor.

Merkez Londra'da kiralık ev sayısı yüzde 13 azaldı

Aynı zamanda Londra'daki kiralık konut arzı da daralıyor.

Başkent genelinde piyasadaki kiralık ev sayısı geçen yıla göre yüzde 6 azalırken, merkez Londra'daki düşüş yüzde 13'e ulaştı.

Talebin arttığı, arzın ise çift haneli oranda gerilediği merkez bölgelerde yıllık kira artışı yüzde 3-4 bandına çıkmış durumda.

Londra genelindeki kira enflasyonu ise bir yıl önceki yüzde 1,7 seviyesinden yüzde 2,9'a yükseldi.

Ev sahipleri de yüksek maliyet baskısı altında

Sorunun diğer tarafında kiralık konut sahipleri bulunuyor.

Yüksek borçlanma maliyetleri yalnızca ev satın almak isteyenleri değil, buy-to-let mortgage kullanan ev sahiplerini de etkiliyor. Buna vergi yükleri, bakım ve işletme giderleri ile İngiltere'deki yeni kiracılık düzenlemeleri eklendiğinde, yeni kiralık konut yatırımlarının cazibesi azalıyor.

Nitekim 2026'nın ilk sekiz ayında buy-to-let amacıyla kurulan şirketlerin sayısı 41 bin 483'e geriledi. Geçen yılın aynı döneminde bu sayı 44 bin 802 idi. Mevcut eğilim sürerse 2026, bu tür şirket kuruluşlarının küresel finans krizinden bu yana ilk kez yıllık bazda gerilediği yıl olabilir.

Zoopla ise kira piyasasındaki mevcut sıkışmanın yalnızca düzenlemelerle açıklanamayacağını, arz-talep dengesinin temel belirleyici olmaya devam ettiğini vurguluyor.

Üç yıllık rahatlama sona mı eriyor?

Zoopla Araştırma Direktörü Richard Donnell'e göre kira piyasasında son üç yılda görülen kısmi rahatlama tersine dönmeye başladı.

Donnell, kiralık konut arzının üç yıl boyunca kademeli olarak arttığını, kira artışlarının yavaşladığını ve bunun kiracılar üzerindeki baskıyı azalttığını belirtiyor. Ancak son veriler piyasanın yeniden sıkılaşmaya başladığını gösteriyor.

Sorunun çözümü ise büyük ölçüde arz tarafında yatıyor. Zoopla'ya göre özel kiralık sektörde yeni yatırımların artırılması, kiracıların daha fazla konut arasından seçim yapabilmesini sağlamak ve uzun vadede kira artışlarını kontrol altında tutmak açısından kritik önem taşıyor.

Kiracı için çifte açmaz

Ortaya çıkan tablo özellikle ilk kez ev sahibi olmak isteyen gençler ve aileler açısından bir “çifte açmaz” yaratıyor.

Mortgage faizleri yüksek olduğu için ev satın almak zorlaşıyor; satın alma ertelendiğinde kiralık konut talebi artıyor. Talep artarken kiralık ev sayısının azalması ise kiraları yukarı çekiyor. Kira yükseldikçe hanelerin depozito için para biriktirmesi daha da zorlaşıyor.

Böylece mortgage piyasasındaki yüksek faiz baskısı yalnızca ev sahiplerini ve konut alıcılarını değil, doğrudan mortgage borcu bulunmayan milyonlarca kiracıyı da etkileyen bir kira krizine dönüşme riski taşıyor.

Zoopla'nın yıl sonu tahmini gerçekleşirse, 2026'nın ilk yarısında yavaşlama işaretleri veren kira enflasyonu yılın son aylarında yeniden hız kazanacak ve yıllık artış oranı yüzde 4-5 bandına ulaşacak.

Enfield Belediyesi Kabinesi, 9 Eylül Çarşamba günü yaptığı toplantıda, belediyeye ait ücretli otoparklar ile uygun cadde üzeri ücretli park alanlarında her araç için günde bir kez ilk 30 dakikanın ücretsiz olması yönündeki teklifi oybirliğiyle kabul etti.

Belediye, uygulamanın özellikle kısa süreli alışveriş yapanların kent merkezlerine ve ana caddelere erişimini kolaylaştırmasını, ziyaretçi sayısını artırmasını ve bağımsız işletmelere destek olmasını hedefliyor. Karar henüz yürürlükte değil; kamuoyu görüşünün alınması ve kararın belediyenin “call-in” denetim sürecinden geçmesi gerekiyor.

30 dakika bugün £1.70

Yeni sistem özellikle cadde üzerindeki kısa süreli parkların maliyetini önemli ölçüde değiştirecek. Enfield’de mevcut tarifeye göre pazartesiden cumartesiye cadde üzerindeki ücretli alanlarda 15 dakika 90 pence, 30 dakika £1.70, bir saat £3.30 ve iki saat £6.50. North Middlesex Hospital çevresindeki bazı alanlarda ise daha uzun süreli özel tarifeler uygulanıyor.

Plan yürürlüğe girdiğinde 15 ve 30 dakikalık ücretli kısa süre seçeneklerinin yerini ücretsiz yarım saat alacak. Ancak önemli bir sınırlama bulunuyor: ücretsiz süre araç başına günde yalnızca bir kez kullanılabilecek.

Belediyenin işlettiği otoparklarda ise mevcut standart tarife bir saate kadar £1.60, üç saate kadar £3.10, beş saate kadar £7.10 ve beş saatin üzerinde £11.50 düzeyinde. Yeni düzenlemeyle ilk yarım saat ücretsiz hale gelecek; daha uzun süreli park tarifeleri ise korunacak.

Palmers Green ve Winchmore Hill’de 45 dakika 30’a düşecek

Düzenlemenin bazı bölgelerde ise mevcut ücretsiz park süresini kısaltması bekleniyor.

Palmers Green’deki Lodge Drive ve Winchmore Hill’deki Fords Grove otoparklarında halen pazartesiden cumaya ilk 45 dakika ücretsiz park imkânı bulunuyor. Yeni sistem kapsamında bu özel uygulamanın kaldırılması ve otoparkların tamamının ilçe genelindeki 30 dakikalık sisteme dahil edilmesi planlanıyor.

Böylece Enfield genelinde farklı kısa süreli uygulamalar yerine daha standart bir sistem oluşturulacak.

11 belediye otoparkını kapsaması bekleniyor

Belediyenin planına ilişkin yayımlanan ayrıntılara göre sistem; Enfield Town’daki Little Park Gardens, Church Lane, New River Loop, Sydney Road ve belirli saatlerde kullanılan Genotin Road’un yanı sıra Edmonton Green’de Lion Road, Ponders End’de Eagle House, Upper Edmonton’da Raynham Road, Palmers Green’de Lodge Drive, Southgate’te Michenden ve Winchmore Hill’de Fords Grove gibi belediye otoparklarını kapsayacak.

Enfield Belediyesi’nin 2024/25 park raporunda ücretli kullanıma açık belediye otoparkları arasında ayrıca Palace Gardens çok katlı otoparkı da yer alıyor; Glyn Road ile Turkey Street ise ücretsiz otoparklar olarak listeleniyor.

Belediye: “Esnafın gelişmesine yardımcı olacak”

Çevreden Sorumlu Kabine Üyesi Maria Alexandrou, ücretsiz park teklifinin kent merkezlerine daha fazla ziyaretçi çekmesini, hizmetlere erişimi kolaylaştırmasını ve işletmelere destek olmasını beklediklerini söyledi.

Alexandrou ayrıca kamuoyu görüşü başladığında mümkün olduğunca fazla sakin ve işletme sahibinin sürece katılmasını istediklerini belirtti.

Mayıs 2026 yerel seçimlerinin ardından Enfield Belediyesi’nin liderliğine Muhafazakâr Alessandro Georgiou seçilmişti. Yeni yönetimde Maria Alexandrou çevre, Andrew Thorp ise iletişim ve müşteri hizmetlerinden sorumlu kabine üyeliğine getirildi.

Pazar günü uygulaması değişmeyecek

Yeni düzenleme pazartesiden cumartesiye belediyenin ücretli otoparklarını kapsayacak. Enfield Town otoparklarında pazar günleri uygulanan ilk üç saat ücretsiz park düzenlemesinin ise devam edeceği belediye tarafından açıklandı. Blue Badge sahiplerinin mevcut ulusal park ayrıcalıklarında da değişiklik yapılmayacak.

Ödeme sistemlerinde de köklü bir değişiklik öngörülmüyor. PayByPhone, PayPoint noktaları ve önceden satın alınabilen kâğıt park kuponları kullanılmaya devam edecek. Böylece akıllı telefon kullanmayan veya nakit ödeme yapmak isteyen sürücüler için alternatif yöntemlerin korunması amaçlanıyor.

Son söz halkın görüşünün ardından

Kabinenin onayı uygulamanın hemen başladığı anlamına gelmiyor. Teklif önce resmi prosedürlerden ve kamuoyu görüşü aşamasından geçecek. Bu nedenle mevcut durumda sürücüler park tabelalarındaki yürürlükteki ücret ve süreleri dikkate almak zorunda.

Süreç tamamlanır ve planlandığı şekilde yürürlüğe girerse Enfield’de kısa süreli alışveriş, eczane, banka veya diğer günlük işler için otomobille ana caddelere gelen sürücüler her gün bir kez 30 dakika ücretsiz park edebilecek.

Belediye yönetimi düzenlemeyi yalnızca sürücülere yönelik bir ücret indirimi olarak değil, Enfield Town, Palmers Green, Winchmore Hill, Edmonton ve diğer yerel merkezlerdeki işletmelerin müşteri trafiğini artırmaya yönelik ekonomik destek politikası olarak değerlendiriyor.

Doğu Flandre yönetimi, Assenede’de özel gereksinimli çocuklara eğitim veren Kiempunt Campus Assenede okulunda çalışan öğretmen Hadija Amajoud’un görevine son verdi.

Amajoud’un işten çıkarılmasının gerekçesi öğretmenlik performansı değil, ders sırasında başörtüsünü çıkarmayı reddetmesi oldu. Belçika medyasındaki bilgilere göre Amajoud’un öğretmenlik performansıyla ilgili olumsuz bir değerlendirme bulunmuyordu.

Başörtülü olarak işe alınmıştı

Tartışmanın en önemli noktalarından biri, başörtüsü yasağının Amajoud’un göreve başlamasından sonra getirilmiş olması.

Amajoud, 1 Eylül 2022’de Doğu Flandre yönetimine bağlı eğitim sisteminde çalışmaya başladı. İşe girdiği tarihte de başörtüsü takıyordu.

1 Ocak 2024’te kadrolu öğretmen statüsüne geçirilen Amajoud’un, Hollandacayı iyi konuştuğu ve mesleki performansıyla ilgili herhangi bir olumsuz değerlendirme bulunmadığı belirtiliyor.

Ancak Doğu Flandre yönetimi 27 Haziran 2024’te personel yönetmeliğini değiştirdi. Düzenlemeye, 1 Eylül 2024’ten itibaren öğretmenlerin görünür dini veya dünya görüşüne ilişkin işaret ve semboller kullanmasını yasaklayan hüküm eklendi.

Din veya dünya görüşü derslerini veren öğretmenler ise bu düzenlemenin dışında bırakıldı.

Öğrencilere de benzer yasak getirildi

Tartışma yalnızca öğretmenlerle sınırlı değil.

Doğu Flandre yönetimi daha sonra eyalete bağlı Kiempunt ve Richtpunt okullarında öğrencileri de kapsayan bir “tarafsızlık” düzenlemesi hazırladı.

Eyalet yönetimi, uygulamanın amacını öğrencilerin kendi kişiliklerini ve tercihlerini geliştirebilecekleri “tarafsız bir öğrenme ve yaşam ortamı” oluşturmak olarak açıklıyor. Buna göre siyasi veya dini inancı ifade eden kıyafet, sembol ve işaretlere izin verilmiyor; dünya görüşü ve din dersleri bunun dışında tutuluyor.

Dolayısıyla uygulama yalnızca İslami başörtüsünü değil, yönetmeliğin kapsamına giren diğer görünür dini ve siyasi sembolleri de hedefliyor.

İnsan Hakları Enstitüsü ayrımcılık tespit etmişti

Amajoud dosyasını daha da dikkat çekici hale getiren gelişmelerden biri ise Flaman İnsan Hakları Enstitüsü’nün (Vlaams Mensenrechteninstituut – VMRI) daha önce yaptığı değerlendirme oldu.

Enstitü, dosyada ayrımcılık ve taciz bulunduğu sonucuna vardı. Yeni yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önceki dönem açısından doğrudan, sonraki dönem açısından ise dolaylı ayrımcılık değerlendirmesi yaptı.

Ancak konu mahkemeye taşındığında farklı bir sonuç çıktı.

Doğu Flandre İlk Derece Mahkemesi, Mayıs 2026’da Amajoud’un yönetmeliğe karşı yaptığı başvuruyu reddetti. Böylece mahkeme, öğretmenin söz konusu düzenlemeyi acilen durdurma talebini kabul etmedi.

Disiplin kurulunun ardından işten çıkarıldı

Anlaşmazlığın çözülememesi üzerine Amajoud hakkında yeni bir disiplin süreci başlatıldı.

Öğretmen 3 Eylül 2026’da Doğu Flandre disiplin kurulu önüne çıktı. Aynı gün Gent’te Amajoud’a destek amacıyla protesto gösterisi de düzenlendi.

Disiplin sürecinin sonunda eyalet yönetimi öğretmenin görevine son verme kararı aldı.

Amajoud kararın ardından yaptığı açıklamada yalnızca işini değil, gelirini, iş güvencesini ve kadrolu statüsünü de kaybettiğini belirterek, yıllar içinde oluşturduğu mesleki düzenin ortadan kalktığını söyledi.

“Mesele yalnızca benim başörtüm değil”

Amajoud ise tartışmanın kişisel durumunun ötesinde temel bir hak meselesi olduğunu savunuyor.

Öğretmen, dini kimliğini ifade etmesinin mesleki profesyonelliğiyle çelişmediğini belirterek, konunun din ve inancı ifade etme özgürlüğünün sınırlarıyla ilgili olduğunu söylüyor. Ayrıca Belçika’da öğretmen açığının tartışıldığı bir dönemde mesleki performansı konusunda sorun bulunmayan bir öğretmenin görevden çıkarılmasını sorguluyor.

Doğu Flandre yönetimi ise farklı bir görüşte. Eyalet yönetimi, okullarda tarafsız bir ortam sağlamak amacıyla demokratik süreç sonunda kabul edilen personel yönetmeliğinin uygulanması gerektiğini savunuyor.

Sendika Brüksel’de karara itiraz edecek

Dosya işten çıkarma kararıyla kapanmış değil.

Flaman sosyalist kamu çalışanları sendikası ACOD, Amajoud’un görevden çıkarılmasına karşı Brüksel’deki Temyiz Kurulu’na (Kamer van Beroep) başvuracağını açıkladı.

Sendika temsilcisi Kristof Bruyland, hukuki ve idari itiraz yollarını kullanacaklarını belirtti.

Belçika basınındaki haberlere göre Hadija Amajoud’un, Flandre’de açık biçimde başörtüsü takmaya devam ettiği gerekçesiyle işten çıkarılan ilk öğretmen olduğu düşünülüyor.

Bu nedenle dava, yalnızca bir öğretmenin işten çıkarılması açısından değil, Belçika’da kamu okullarındaki tarafsızlık ilkesi ile din ve inanç özgürlüğü arasındaki sınırın nasıl çizileceği açısından da yakından izleniyor.

Galler Başbakanı ve Plaid Cymru lideri Rhun ap Iorwerth, İskoçya Başbakanı ve SNP lideri John Swinney, Kuzey İrlanda Başbakanı ve Sinn Féin Başkan Yardımcısı Michelle O’Neill ile Sinn Féin Başkanı Mary Lou McDonald, Cardiff’te bir araya gelerek ortak bir mutabakat zaptına imza attı.

Ancak önemli bir ayrıntı var: Swinney, ap Iorwerth ve O’Neill toplantıya başbakanlık makamlarını temsilen değil, partilerinin liderleri sıfatıyla katıldı. Dolayısıyla imzalanan belge İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda hükümetleri arasında yapılmış bağlayıcı bir devletlerarası anlaşma niteliğinde değil; SNP, Plaid Cymru ve Sinn Féin’in ortak siyasi deklarasyonu niteliğini taşıyor.

“Westminster’ın zamanı sona eriyor”

Mutabakatın en çarpıcı bölümü, üç siyasi hareketin kendi kaderini tayin hakkı konusunda ortaya koyduğu ortak tutum oldu.

Liderler, ülkelerinin farklı tarihleri, kimlikleri ve siyasi gelenekleri bulunduğunu kabul ederken, her halkın anayasal geleceğini demokratik yollarla belirleme hakkına sahip olduğunu vurguladı.

Ortak metinde, “Uluslarımız kendi kaderlerini tayin hakkına sahiptir. Hiçbir Westminster hükümetinin demokrasiyi engelleme veya halklarımızın kendi geleceklerini belirleyeceği ilkesini zayıflatma hakkı yoktur” görüşü dile getirildi.

Liderlerin siyasi mesajı bununla da sınırlı kalmadı. Mutabakatta mevcut Westminster modelinin giderek işlevini kaybettiği savunularak, ülkelerin birbirleriyle eşit ortaklar olarak çalışacağı yeni bir düzenin mümkün olduğu belirtildi.

Cardiff’te verilen mesaj özetle, “Westminster’ın zamanı sona eriyor” şeklinde oldu.

Üç ülke, üç farklı anayasal yol

Cardiff mutabakatı ortak bir siyasi cephe görüntüsü verse de İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda’nın anayasal statüleri ve bağımsızlığa giden hukuki yolları birbirinden oldukça farklı.

SNP’nin hedefi bağımsız bir İskoçya, Plaid Cymru’nun hedefi bağımsız Galler, Sinn Féin’in hedefi ise Kuzey İrlanda’nın Birleşik Krallık’tan ayrılarak İrlanda Cumhuriyeti ile birleşmesi.

Mutabakat da bu farklılığı açıkça kabul ediyor. Her ülkenin kendi anayasal geleceğini “kendi yolunda ve kendi zamanında” belirlemesi gerektiği ifade ediliyor.

İskoçya açısından en büyük engel referandumun hukuki yetkisi.

Birleşik Krallık Yüksek Mahkemesi 2022’de İskoç Parlamentosu’nun Westminster’ın onayı olmadan bağımsızlık referandumu düzenlemek için tek taraflı yasa çıkaramayacağına hükmetmişti. Bu nedenle yeni ve hukuken bağlayıcı bir referandum için Londra hükümetinin tutumu kritik önem taşıyor.

Swinney ise bağımsızlık yönündeki siyasi mücadelenin devam edeceğini ve yeni bir referandum yapılması gerektiğini savunuyor.

Kuzey İrlanda’da durum farklı

Kuzey İrlanda’da ise İskoçya ve Galler’den farklı olarak referanduma ilişkin açık bir hukuki mekanizma bulunuyor.

1998 tarihli Hayırlı Cuma Anlaşması ve buna bağlı mevzuat uyarınca, Kuzey İrlanda Bakanı’nın çoğunluğun birleşik İrlanda yönünde oy kullanmasının muhtemel olduğuna kanaat getirmesi durumunda sınır referandumu düzenlemesi gerekiyor.

Mary Lou McDonald, Cardiff toplantısında artık böyle bir referandum için hazırlık yapılması gerektiğini savundu.

McDonald aynı zamanda olası birleşme sürecinin yalnızca milliyetçilerin projesi olarak yürütülmemesi, birlik yanlıları ve loyalist toplum dahil bütün siyasi kesimlerin tartışmaya katılması gerektiğini söyledi.

Galler 2030’a kadar referandum planlamıyor

Cardiff zirvesinin ev sahibi Rhun ap Iorwerth açısından durum daha farklı.

Plaid Cymru bağımsızlığı nihai siyasi hedef olarak savunmasına rağmen, mevcut Galler Parlamentosu döneminde — yani 2030’a kadar — bağımsızlık referandumu düzenlemeyi planlamıyor.

Ap Iorwerth bunun yerine referandum yapılıp yapılmayacağına karar verme yetkisinin Galler’e devredilmesini ve ülkenin anayasal geleceğine ilişkin kalıcı bir ulusal komisyon oluşturulmasını savunuyor.

Bu nedenle Cardiff belgesi üç ülkede eş zamanlı bağımsızlık referandumu yapılacağı anlamına gelmiyor.

Brexit ortak paydalardan biri

Üç siyasi hareketi yakınlaştıran konulardan biri de Brexit.

Mutabakatta İngiltere’nin Avrupa Birliği’nden ayrılmasının İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda ekonomilerine zarar verdiği ve insanların önündeki fırsatları azalttığı savunuldu.

Liderler ülkelerinin geleceğini Avrupa ile daha yakın ilişkiler içinde gördüklerini belirterek Avrupa ülkeleriyle ticaret, yatırım ve siyasi ilişkilerin yeniden güçlendirilmesi konusunda işbirliği yapacaklarını açıkladı.

İşbirliğinin yalnızca anayasal meselelerle sınırlı tutulmaması da kararlaştırıldı.

Ekonomik büyüme, eşitsizliklerin azaltılması, enerji kaynaklarının geliştirilmesi, yenilenebilir enerji, Avrupa ile ilişkiler ve uluslararası işbirliği Cardiff mutabakatının diğer önemli başlıkları arasında bulunuyor.

Aynı gün ikinci bir “Cardiff Anlaşması” da imzalandı

Günün dikkat çekici ayrıntılarından biri ise siyasi liderlerin ortak mutabakatından ayrı olarak İskoçya ve Galler hükümetlerinin resmî bir “Cardiff Agreement – Cytundeb Caerdydd” imzalaması oldu.

John Swinney ile Rhun ap Iorwerth tarafından hükümet başkanları sıfatıyla imzalanan bu ayrı anlaşma; çocuk yoksulluğu, hayat pahalılığı, yaşam standartları, sürdürülebilir ekonomik büyüme, iklim değişikliği, Avrupa Birliği ile ilişkiler, dil, kültür, medya ve spor gibi alanlarda iki hükümet arasındaki işbirliğini artırmayı amaçlıyor.

İskoç hükümeti, anlaşmanın bakanlar ve kamu görevlileri arasında daha fazla bilgi paylaşımı ve ortak politika geliştirilmesini sağlayacağını açıkladı.

Dolayısıyla Cardiff’te aynı gün gerçekleşen iki farklı süreci birbirinden ayırmak gerekiyor: Birincisi SNP, Plaid Cymru ve Sinn Féin arasındaki kendi kaderini tayin ve anayasal değişim mutabakatı; ikincisi ise İskoçya ile Galler hükümetleri arasındaki resmî işbirliği anlaşması.

İlk kez üç yönetimin başında bağımsızlık yanlısı liderler var

Cardiff zirvesini tarihsel açıdan önemli kılan unsurlardan biri de Birleşik Krallık’ın yetki devredilmiş üç yönetiminde ilk kez aynı dönemde bağımsızlık veya Birleşik Krallık’tan ayrılma hedefini savunan siyasi liderlerin görevde bulunması.

İskoçya’da SNP, Galler’de Plaid Cymru ve Kuzey İrlanda’da Sinn Féin’in yönetimde bulunması, Westminster karşısındaki anayasal tartışmaya daha önce görülmemiş ortak bir siyasi ağırlık kazandırıyor.

Bununla birlikte Kuzey İrlanda’daki güç paylaşımı sistemi nedeniyle Michelle O’Neill’in konumu İskoçya ve Galler başbakanlıklarından farklı. O’Neill, DUP’li Başbakan Yardımcısı Emma Little-Pengelly ile birlikte ortak yürütme yapısının başında bulunuyor.

Little-Pengelly de Cardiff zirvesine tepki göstererek O’Neill’in toplantıya Kuzey İrlanda Başbakanı sıfatıyla katıldığı izlenimi verilmesini eleştirdi.

Birleşik Krallık hemen parçalanmıyor, ancak tartışma değişiyor

Cardiff’te imzalanan belge ne yeni bir devlet kuruyor ne de İskoçya, Galler veya Kuzey İrlanda’nın Birleşik Krallık’tan otomatik olarak ayrılmasını sağlıyor.

Üç ülkenin önündeki hukuki ve siyasi yollar da birbirinden farklı.

Ancak gelişmenin asıl önemi başka bir noktada yatıyor: Birleşik Krallık tarihinde ilk kez yetki devredilmiş üç yönetimin başındaki milliyetçi liderler, Westminster’a karşı kendi kaderini tayin hakkını ortak bir siyasi ilke haline getirerek koordineli hareket etme iradesi ortaya koymuş durumda.

Bu nedenle Cardiff mutabakatının kısa vadede Birleşik Krallık’ın dağılmasına yol açmasından ziyade, “Birleşik Krallık hangi koşullarda ve hangi halkların rızasıyla birlik olarak devam edecek?” sorusunu önümüzdeki yılların temel anayasal tartışmalarından biri haline getirmesi bekleniyor.

BBC Dünya Servisi Teknoloji Muhabiri Joe Tidy’nin aktardığı araştırmaya göre ajanlar, izole bilgisayar ortamlarından çıkmanın ve diğer yapay zekâ ajanlarıyla iletişim kurmanın yollarını keşfetti. Bazıları daha sonra işbirliği yaparak çeşitli şirketlere yönelik siber saldırıları koordine etti ve faaliyetlerini insanlardan gizlemeye çalıştı.

Ajanların birbirleriyle iletişiminde kullandıkları “İşte oldu! Başarılı!” ya da “Vay canına! Bu çok büyük” gibi ifadeler ilk bakışta sistemlerin heyecan veya şaşkınlık yaşadığı izlenimi yaratıyor.

Ancak uzmanlar bunun yapay zekânın duygu geliştirdiği anlamına gelmediğini vurguluyor. Sistemler, insan bilgisayar korsanları ve programcıların yazışmalarından öğrendikleri dil kalıplarını taklit ediyor.

Asıl kaygı, kullanılan ifadelerden çok ajanların hedeflerine ulaşmak için izlediği yöntemlerden kaynaklanıyor.

“Çok geç olmadan gelen açık bir uyarı”

Olaylarla ilgili bağımsız raporun yazarlarından Ajeya Cotra, ajanların ürettiği on binlerce mesaj ve düşünce zinciri kaydını inceleyen araştırmacılar arasında.

Cotra, yaşananların insan kontrolünden bağımsız hareket eden güçlü yapay zekâ sistemlerinin ortaya çıkmasına ilişkin şimdiye kadarki en ciddi uyarılardan biri olabileceğini düşünüyor.

Bu değerlendirme teknoloji dünyasında herkes tarafından paylaşılmıyor. Ancak yapay zekâ şirketlerinin içinde çalışan bazı araştırmacıların da giderek daha yüksek sesle benzer kaygılar dile getirmesi dikkat çekiyor.

Anthropic ve daha önce OpenAI'de çalışan araştırmacı Jacob Coxon, 9 Eylül’de görevinden ayrılırken iki şirketin de yeterince sorumlu davranmadığını ileri sürdü.

Anthropic araştırmacısı Evan Hubinger ise çok daha ileri giderek güçlü yapay zekânın insanlık açısından varoluşsal bir risk yaratabileceğine gerçekten inandığını ve önümüzdeki on yıldaki risk ihtimalini yüzde 10'un üzerinde gördüğünü söyledi.

Temel sorun: Yapay zekâyı insan değerleriyle uyumlu tutmak

Tartışmanın merkezinde teknoloji sektörünün “alignment”, yani “hizalama” veya “uyum” problemi olarak adlandırdığı mesele bulunuyor.

Sorunun özü basit: Çok güçlü bir yapay zekâ sistemine bir hedef verildiğinde, sistem bu hedefe ulaşırken insanların amaçlarını, etik sınırlarını ve beklemediği sonuçları ne ölçüde dikkate alacak?

OpenAI Baş Bilim İnsanı Jakub Pachocki, yapay zekâ sistemlerinin giderek güçlenmesiyle risklerin de artacağını kabul ediyor.

Bugünkü yapay zekâ sistemleri kendilerine verilen hedefleri gerçekleştirmede giderek başarılı hale geliyor. Ancak bir insanın doğal biçimde değerlendireceği ahlaki, sosyal veya etik sınırları aynı şekilde kavradıkları söylenemiyor.

Bu nedenle sorun bazen “dilekleri gerçekleştiren cin” örneğiyle açıklanıyor: Cin kendisine verilen talimatı yerine getiriyor, ancak dileğin gerçekleştirilme biçiminin yol açabileceği felaketleri hesaba katmayabiliyor.

20 yıldır tartışılan “ataş” senaryosu

Bu kaygı yeni değil.

Oxfordlu filozof Nick Bostrom, 2003'te geliştirdiği ünlü “ataş maksimize edici” düşünce deneyinde, süper zekâya mümkün olduğunca fazla ataş üretme hedefi verilirse neler olabileceğini sorgulamıştı.

Senaryoda yapay zekâ kötü olduğu için değil, kendisine verilen hedefi mutlak biçimde gerçekleştirmeye çalıştığı için bütün kaynakları ataş üretimine yönlendiriyor ve sonunda insanlar dahi hedefin önündeki bir engel veya kullanılabilecek bir kaynak haline geliyor.

Bugün araştırmacıların çözmeye çalıştığı problem de bunun daha gerçekçi biçimi: Bir sistemin hedefe ulaşmasını sağlarken hangi davranışlarının kesinlikle kabul edilemeyeceğini ona nasıl öğretebiliriz?

Sorunun teknik olduğu kadar felsefi bir boyutu da bulunuyor. Çünkü insanlığın üzerinde tamamen uzlaştığı tek bir değerler sistemi yok.

Etik dışı olduğunu anladılar ama insanları uyarmadılar

OpenAI testlerinden çıkan en dikkat çekici bulgulardan biri de ajanların bazı durumlarda diğer ajanların davranışlarının etik açıdan sorunlu olduğunu fark etmiş görünmeleri.

Bağımsız araştırmacıların raporuna göre bazı ajanlar etik kısıtlamalar nedeniyle davranışlarını sınırladı.

Ancak ajanların hiçbirinin insanları uyarmaya çalışmadığı belirtiliyor.

Araştırmacılar açısından önemli soru burada ortaya çıkıyor: Sistemler etik bir sorun bulunduğunu değerlendirebiliyorsa neden insan operatörlere haber vermedi?

Teknoloji yazarı ve podcast yayıncısı Dwarkesh Patel, ajanların insanlardan ziyade diğer ajanlara daha fazla sadakat gösteriyor görünmesini “oldukça endişe verici” olarak nitelendirdi.

“Ergen bir bilgisayar korsanı gibi”

Buna karşılık bütün uzmanlar yaşananları yaklaşan bir “yapay zekâ kıyametinin” işareti olarak değerlendirmiyor.

Birçok siber güvenlik uzmanına göre gerçekleştirilen faaliyetler son derece yetenekli insan bilgisayar korsanlarının yapamayacağı şeyler değil. Fark, yapay zekânın bunları çok daha hızlı ve çok daha büyük ölçekte gerçekleştirebilmesi.

Siber güvenlik araştırmacısı Cris Thomas, ajanların davranışlarını meraklı bir genç bilgisayar korsanına benzetiyor.

Bir sisteme bilgisayar, internet bağlantısı, kimlik bilgileri ve çözülmesi gereken bir problem verildiğinde, sistemin erişebildiği kapıları denemeye başlaması şaşırtıcı olmayabilir.

Bu görüşe göre sorun makinelerin “kötü niyet geliştirmesi” değil; sistemlere geniş hareket alanı verilmesi ve insanların yeterli güvenlik bariyerleri oluşturmaması.

Sadece OpenAI değil

Benzer sorunlar başka şirketlerin modellerinde de görüldü.

Anthropic ve Meta, yaz aylarında yapay zekâ modellerinin daha sınırlı ölçekte benzer siber faaliyetlerde bulunduğunu açıkladı.

Avustralya'da yaşanan daha gündelik bir olay ise yapay zekâ ajanlarının kuralları hedefe ulaşmanın önünde engel olarak görebileceğini gösterdi.

Bir teknoloji çalışanı yapay zekâ asistanından spor salonunda ders rezervasyonu yapmasını istedi. Sistem, rezervasyon yazılımındaki güvenlik açığını fark ederek aylar öncesinden yer ayırdı ve bekleme listesindeki bazı kişileri listeden çıkardı.

Kullanıcının istediği yalnızca rezervasyondu; sistem ise amaca ulaşmak için kullanıcının açıkça istemediği yöntemlere başvurdu.

Eleştirilerin hedefinde teknoloji şirketleri var

Yapay zekâ yazarı Gary Marcus'a göre temel sorun yapay zekânın insanlığı yok etmeye hazırlanması değil, teknoloji şirketlerinin geliştirdikleri sistemler üzerindeki denetiminin yetersiz kalması.

Marcus uzun süredir şirketlerin daha fazla hukuki sorumluluk üstlenmesini savunuyor.

Hugging Face'te çalışan yapay zekâ bilimcisi Sasha Luccioni de varoluşsal felaket senaryolarını savunan araştırmacılar arasında değil. Buna rağmen yeterli önlem alınmazsa yapay zekâ sistemlerinin gerçek dünyada insanlara zarar verebileceği konusunda giderek daha fazla kaygı duyuyor.

Luccioni'ye göre ilaç veya silah gibi büyük faydaların yanında ciddi zarar potansiyeli taşıyan teknolojiler nasıl denetleniyorsa yapay zekâ için de benzer kontrol ve denge mekanizmaları gerekiyor.

İngiltere “kapatma düğmesini” tartışıyor

Birleşik Krallık, yapay zekâ güvenliği konusunda daha sıkı denetim seçeneklerini araştıran ülkeler arasında.

2023'te kurulan Birleşik Krallık Yapay Zeka Güvenlik Enstitüsü, yeni ve güçlü modelleri test ediyor. Tartışılan seçeneklerden biri, ciddi biçimde kontrolden çıktığı değerlendirilen sistemlerin çalışmasını durdurmayı mümkün kılacak bir tür zorunlu “kapatma düğmesi”.

Ancak bunun teknik olarak nasıl uygulanacağı henüz net değil.

Yapay zekâ ajanlarının insan gözetimi olmadan uzun süre faaliyet gösterebilmesi, bir sistemin kontrolden çıktığının kim tarafından ve hangi aşamada belirleneceği sorusunu da beraberinde getiriyor.

Şirketler de uluslararası düzenleme istiyor

İlginç biçimde daha fazla düzenleme talebi yalnızca yapay zekâ şirketlerinin eleştirmenlerinden gelmiyor.

OpenAI Baş Bilim İnsanı Jakub Pachocki, gelecekteki yapay zekâ geliştirme çalışmalarında uluslararası koordinasyonun hükümetlerin öncelikleri arasına girmesi gerektiğini savunuyor.

Google DeepMind'ın kurucularından Demis Hassabis gibi sektörün önde gelen isimleri de yapay zekâ geliştirilmesini denetleyecek uluslararası bir yapı kurulması çağrısında bulunuyor.

Ancak burada büyük bir ekonomik rekabet sorunu ortaya çıkıyor.

OpenAI ve Anthropic hızla büyürken ABD'deki diğer teknoloji şirketleri ve Çinli yapay zekâ geliştiricileri de daha güçlü modeller geliştirme yarışını sürdürüyor. Bir şirketin güvenlik gerekçesiyle yavaşlaması, rakibinin öne geçmesi anlamına gelebiliyor.

Bu nedenle şirketlerin kendi aralarında küresel bir anlaşmaya vararak yarışı yavaşlatması kolay görünmüyor.

Asıl soru artık daha acil

Yapay zekânın insanlığı ele geçireceğine ilişkin en karanlık senaryoların gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini bugün kimse bilmiyor.

Ancak son deneyler daha somut bir problemi ortaya koyuyor: Yapay zekâ sistemleri güçlendikçe ve yalnızca sorulara cevap veren sohbet botlarından, internette kendi başına işlem yapabilen “ajanlara” dönüştükçe insanların onları nasıl denetleyeceği giderek daha önemli hale geliyor.

Tartışmanın bir tarafı yaşananları gelecekteki süper zekânın erken uyarısı olarak görüyor. Diğer taraf ise asıl tehlikenin makinelerin bilinç kazanması değil, teknoloji şirketlerinin yeterince test edilmemiş sistemleri güvenlik mekanizmalarından daha hızlı geliştirmesi olduğunu savunuyor.

İki tarafın üzerinde birleştiği nokta ise daha güçlü yapay zekâ sistemlerinin çok daha sıkı test, gözetim ve hesap verebilirlik gerektirdiği.

Teknoloji yarışının duracağına ilişkin ise şimdilik güçlü bir işaret yok.

Kent dışındaki Kempohalli köyünde kurulan araştırma merkezinde Labrador, Beagle ve farklı melezlerden oluşan 15 köpek eğitiliyor. Köpeklere, insanların nefes örneklerinde kanserle bağlantılı olabilecek uçucu kimyasal bileşenleri ayırt etmeleri öğretiliyor.

Şirketin hedefi, kan alma, görüntüleme veya cerrahi işlem gerektirmeyen; kolay uygulanabilir ve görece düşük maliyetli bir “ön tarama” sistemi geliştirmek.

On dakikalık nefes örneği

Test için kişinin yaklaşık 10 dakika boyunca pamuklu bir yüz maskesinin içine normal şekilde nefes alması yeterli oluyor. Maske daha sonra kapalı bir ambalaja yerleştirilerek merkezi laboratuvara gönderiliyor.

Hasta ile köpekler arasında doğrudan temas kurulmuyor. Laboratuvarda özel platformlara yerleştirilen nefes örnekleri, eğitimli köpeklere sırayla koklatılıyor. Her örneğin en az üç farklı köpek tarafından bağımsız şekilde değerlendirilmesi öngörülüyor.

Köpekler, kanserli hücrelerin vücudun metabolik işleyişinde meydana getirdiği değişiklikler sonucunda nefeste oluşan çok düşük yoğunluktaki uçucu organik bileşikleri algılamaları için eğitiliyor. İnsan burnunun ayırt edemediği bu kimyasal izlerin, bazı hastalıklara özgü bir “koku imzası” oluşturabileceği düşünülüyor.

Dognosis’in kurucu ortağı Akash Kulgod, bir köpeğin bir saat içinde binlerce kez koklama hareketi yapabildiğini ve her koklamanın bir numunenin değerlendirilmesine katkı sunduğunu belirtiyor.

“Köpekler için Iron Man kıyafeti”

Çalışmanın yeni aşamasında köpekler, 3D yazıcıyla üretilmiş özel başlıklar ve sensörlü koşum takımlarıyla donatılıyor. Kulgod’un “köpekler için Iron Man kıyafeti” olarak tanımladığı sistem, hayvanların örnekleri koklarken gösterdiği fizyolojik ve davranışsal tepkileri kaydediyor.

Sensörler aracılığıyla köpeklerin beyin aktivitesi, solunum biçimi, baş hareketleri ve beden dili izleniyor. Yapay zekâ, bu verileri analiz ederek kanserli ve kansersiz örneklere verilen tepkiler arasında tekrarlanabilir kalıplar bulmaya çalışıyor.

Bu yaklaşımın temel amacı, köpek eğiticisinin gözlemine bağlı öznel değerlendirmeyi azaltmak ve köpeklerin tepkilerini ölçülebilir verilere dönüştürmek. Böylece farklı köpeklerden gelen sonuçların standartlaştırılması ve sistemin daha büyük ölçekte kullanılabilmesi hedefleniyor.

Altı hastanede 1.502 kişi incelendi

Dognosis tarafından İngiltere merkezli Medical Detection Dogs kuruluşunun katkısıyla yürütülen ikinci aşama çalışmasına, Hindistan’ın Karnataka eyaletindeki altı hastane katıldı.

Nihai test grubunda 1.502 kişinin bulunduğu; bunlardan 283’ünde biyopsiyle doğrulanmış kanser olduğu, 1.219 kişinin ise sağlıklı bireyler ile kanser dışı kronik veya iyi huylu hastalıkları bulunan katılımcılardan oluştuğu açıklandı.

Araştırmada yedi köpek görev aldı. Baş ve boyun, meme, akciğer ve göğüs bölgesi, jinekolojik, üst ve alt sindirim sistemi ile genitoüriner sistem kanserlerini kapsayan yedi ana grupta değerlendirme yapıldı.

Şirketin açıkladığı sonuçlara göre sistem, kanserli örneklerin yüzde 90’ından fazlasını doğru biçimde belirledi; kansersiz örnekleri ayırt etme oranı ise yüzde 91’in üzerinde gerçekleşti. Erken evredeki, yani evre 1 ve evre 2 kanserlerde de benzer sonuçlar elde edildiği bildirildi. Çalışmanın ayrıntıları Journal of Clinical Oncology’de yayımlandı.

Bununla birlikte açıklanan oranların “kesin teşhis doğruluğu” şeklinde yorumlanmaması gerekiyor. Duyarlılık, kanserli kişilerin ne kadarının doğru belirlendiğini; özgüllük ise kanser bulunmayan kişilerin ne ölçüde doğru ayırt edildiğini gösteriyor. Bir tarama testinin gerçek toplum koşullarındaki başarısı, hastalığın görülme sıklığı ve yanlış pozitif sonuçların oranı gibi başka etkenlere de bağlı bulunuyor.

On bin kişilik yeni çalışma başladı

Dognosis, sonuçları daha geniş ve gerçek hayata yakın bir grupta sınamak amacıyla Nisan 2026’da üçüncü aşama araştırmasını başlattı. Hindistan genelindeki 10 hastanede yürütülmesi planlanan çalışmaya yaklaşık 12 ay içinde 10 bin kişinin alınması hedefleniyor.

Yeni araştırmada henüz belirti göstermeyen ancak kanser riski yüksek kişilerle, hastalığın tekrarlama riski bulunan kanser hastaları incelenecek. Köpeklerin ve veri analiz sisteminin riskli olarak işaretlediği katılımcılar, görüntüleme ve gerektiğinde biyopsi gibi standart yöntemlerle değerlendirilecek.

Bu aşama, yöntemin yalnızca bilinen kanser vakaları ile sağlıklı örnekleri ayırıp ayıramadığını değil, genel tarama ortamında kaç vakayı doğru yakaladığını ve kaç kişiye gereksiz alarm verdiğini ortaya koyması açısından önem taşıyor

Uzmanlardan temkinli iyimserlik

Onkolog Santhosh Kumar Devadas, elde edilen bulguların erken bir sinyal olarak umut verici olduğunu ancak kesin bir değerlendirme yapılabilmesi için çalışmanın çok daha büyük hasta gruplarında tekrarlanması gerektiğini söyledi.

Tata Memorial Centre Kanser Epidemiyolojisi Merkezi Başkan Yardımcısı Pankaj Chaturvedi de bu tür teknolojilerin mevcut tarama programlarını güçlendirebileceğini, ancak onların yerini almaması gerektiğini belirtti.

Uzmanların üzerinde durduğu başlıca soru, sistemin farklı yaş, beslenme düzeni, sigara kullanımı, kronik hastalık ve coğrafi koşullara sahip topluluklarda aynı başarıyı gösterip göstermeyeceği. Köpeklerin eğitimlerinin, çalışma performanslarının ve örneklerin taşınma koşullarının standartlaştırılması da yöntemin yaygınlaştırılması önündeki önemli başlıklar arasında bulunuyor.

Tanı değil, ön tarama aracı

Dognosis, geliştirdiği sistemi doğrudan kanser teşhisi koyan bir test olarak değil, ileri incelemeye ihtiyaç duyabilecek kişileri belirleyen bir risk sınıflandırma aracı olarak tanımlıyor.

Dolayısıyla köpeklerin bir örneğe olumlu tepki vermesi, kişinin kesin olarak kanser olduğu anlamına gelmiyor. Böyle bir sonuç alınması halinde görüntüleme, endoskopi, laboratuvar incelemesi veya biyopsi gibi kabul edilmiş tıbbi yöntemlere başvurulması gerekiyor.

Şirket, devam eden çalışmalardan olumlu sonuç alınması halinde sistemi 2027’de Bengaluru’da kullanıma sunmayı, ardından teşhis laboratuvarları ve sağlık kuruluşlarıyla ortaklık kurarak Hindistan geneline yaymayı planlıyor. Uzun vadede köpek sayısının 15’ten 30’a çıkarılması, yıllık bir milyon örneğin incelenmesi ve sonuç verme süresinin yaklaşık bir haftaya indirilmesi hedefleniyor.

Erken teşhis açısından önemli potansiyel

Dünya Sağlık Örgütü, kanserin dünya genelindeki başlıca ölüm nedenlerinden biri olduğunu ve birçok kanser türünde erken teşhisin tedavi başarısını önemli ölçüde artırabileceğini belirtiyor.

Bu nedenle ucuz, kolay uygulanabilir ve girişimsel olmayan bir ön tarama yönteminin özellikle sağlık hizmetlerine erişimin sınırlı olduğu bölgelerde önemli yarar sağlayabileceği değerlendiriliyor.

Ancak Dognosis’in yöntemi, umut verici ilk sonuçlara rağmen henüz deneysel aşamada bulunuyor. On bin kişilik yeni araştırmanın sonuçları, bağımsız bilim insanlarının değerlendirmeleri ve yöntemin farklı toplumlarda tekrarlanabilirliği görülmeden bunun güvenilir bir kanser tarama testi olduğunu söylemek mümkün değil. Mevcut aşamada çalışma, köpeklerin olağanüstü biyolojik yetenekleri ile yapay zekânın ölçüm ve standardizasyon gücünü buluşturan dikkat çekici bir araştırma olarak öne çıkıyor.

Türkiye Dışişleri Bakanlığının verilerine göre dünya genelinde yaşayan Türk vatandaşları ve Türk kökenlilerin sayısı 7,5 milyonu aşarken bunların yaklaşık 6 milyonu Batı Avrupa ülkelerinde bulunuyor. Bu rakam, yalnızca Türk pasaportu taşıyanları değil, yaşadıkları ülkenin vatandaşlığına geçmiş sonraki kuşakları da kapsayan geniş bir tahmin niteliğinde.

Bununla birlikte “Avrupa’daki Türklerin ekonomik gücü ne kadar?” sorusuna tek bir rakamla cevap vermek mümkün değil. Çünkü Avrupa ülkelerinin çoğu şirket sahiplerini etnik kökenlerine göre kaydetmiyor; vatandaşlık, doğum ülkesi ve etnik kimlik verileri de birbirinden farklı sonuçlar ortaya çıkarıyor.

Almanya, Türk ekonomik varlığının merkezi

Avrupa’daki en büyük Türk topluluğu Almanya’da yaşıyor. Almanya Federal İstatistik Dairesinin 2025 sonuçlarına göre ülkede Türkiye bağlantılı göç geçmişine sahip yaklaşık 1,5 milyon kişi doğrudan göçmen kuşağında yer alıyor. Almanya’da doğan ikinci ve sonraki kuşaklar ile ebeveynlerinden yalnızca biri Türkiye’den gelenler hesaba katıldığında, Türk kökenli toplam nüfus için kullanılan tahminler yaklaşık 3 milyon seviyesine ulaşıyor. Aynı dönemde yalnızca Türk vatandaşlığı taşıyanların sayısı ise yaklaşık 1,52 milyon olarak kaydediliyor.

Türklerin Almanya ekonomisindeki etkisi yalnızca nüfus büyüklüğünden kaynaklanmıyor. İlk kuşağın açtığı bakkal, restoran, terzi ve seyahat acentesi gibi küçük işletmeler, zaman içerisinde inşaat, lojistik, otomotiv yan sanayisi, sağlık, enerji, yazılım, telekomünikasyon, finans ve profesyonel hizmetlere yayıldı.

Türk kökenli işletmelere ilişkin kamuoyunda en fazla kullanılan tahminler şöyle:

• 100 bini aşkın Türk veya Türk kökenli girişimci ve işletme,
• Yaklaşık 500 bin kişilik doğrudan istihdam,
• 50’den fazla sektörde faaliyet,
• Yıllık 50 milyar avroyu aşan toplam ciro.

Bu büyüklükler, geçmiş yıllarda Alman ekonomi yönetimi ve Türk-Alman iş dünyası kuruluşları tarafından açıklanan tahminlere dayanıyor. Dönemin Almanya Ekonomi Bakanı Brigitte Zypries de 2017’de 100 binden fazla Türk kökenli girişimcinin 500 bini aşkın kişiye istihdam sağladığını açıklamıştı. Daha yakın tarihli kurumsal değerlendirmelerde de toplam cironun 50 milyar avronun üzerinde olduğu ifade ediliyor.

Ancak bu rakamların güncel bir işletme sayımı olmadığı unutulmamalı. Almanya’daki şirket sicilleri işletme sahiplerini “Türk kökenli” şeklinde sınıflandırmadığı için tahminler; girişimci birlikleri, araştırma merkezleri ve geçmiş dönem saha çalışmalarından elde ediliyor. Bazı araştırmalarda işletme sayısının 75 bin, istihdamın 375 bin ve cironun 35 milyar avro civarında gösterilmesi de kullanılan tanım ve araştırma yılı farkından kaynaklanıyor.

Dolayısıyla Almanya için güvenli ifade, Türk kökenli ekonomik yapının 75–100 binin üzerinde işletme, 375–500 bin istihdam ve 35–50 milyar avroyu aşan yıllık ciro bandında olduğudur.

50 milyar avro ciro, 50 milyar avro servet anlamına gelmiyor

Türk girişimcilerin “finansal gücü” değerlendirilirken ciro, ekonomik katkı ve servet kavramlarının birbirinden ayrılması gerekiyor.

Ciro, şirketlerin bir yıl içerisinde gerçekleştirdiği toplam satışları gösteriyor. İşletmelerin giderleri, çalışan ücretleri, satın aldığı mal ve hizmetler, vergileri ve borçları bu rakamdan düşülmüş değil. Bu nedenle 50 milyar avroluk ciro, girişimcilerin elinde 50 milyar avroluk sermaye veya kişisel servet bulunduğu anlamına gelmiyor.

Ekonomiye gerçek katkıyı ölçmek için şirketlerin yarattığı brüt katma değerin, ödediği ücret ve vergilerin, yaptığı yatırımların ve oluşturduğu istihdamın bilinmesi gerekiyor. Almanya’da Türk kökenli şirketlere özgü güncel bir katma değer hesabı yayımlanmadığından, bu işletmelerin ülkenin gayrisafi yurt içi hasılası içindeki kesin payını vermek mümkün değil.

Buna rağmen yaklaşık yarım milyon kişilik istihdam ve 50 milyar avroyu aşan satış hacmi, Türk kökenli girişimciliğin artık yalnızca “etnik pazar” olarak değerlendirilemeyecek ölçekte olduğunu gösteriyor.

Almanya’nın iş gücünde vazgeçilmez konum

Türk toplumunun ekonomik katkısı yalnızca işletme sahiplerinden oluşmuyor. Milyonlarca Türk kökenli çalışan; sanayi, sağlık, bakım hizmetleri, ulaştırma, inşaat, perakende, konaklama ve kamu hizmetlerinde görev yapıyor.

Almanya’da 2024 yılında toplam çalışan sayısı 46,1 milyonla rekor seviyeye yükseldi. İstihdam artışında göçmen iş gücünün önemli rol oynadığı, Federal İstatistik Dairesinin değerlendirmelerine de yansıdı. 2024 itibarıyla Almanya’daki ücretli çalışanların yüzde 26’sının göç geçmişine sahip olması, göçmen toplulukların üretim kapasitesindeki ağırlığını gösteriyor. Bunun ne kadarının yalnızca Türk kökenli çalışanlardan oluştuğu ise ayrıca açıklanmıyor.

Türk kökenli çalışanlar ayrıca gelir vergisi, sosyal güvenlik primi, KDV’ye konu tüketim ve konut yatırımları üzerinden kamu maliyesine katkıda bulunuyor. Fakat Almanya vergi idaresi tahsilatı etnik kökene göre yayımlamadığı için “Türklerin ödediği toplam vergi” başlığı altında güvenilir bir rakam bulunmuyor.

AB ülkelerinde milyonlarca kişilik üretim ve tüketim pazarı

Almanya’nın ardından en büyük Türk toplulukları Fransa, Hollanda, Avusturya ve Belçika’da bulunuyor. Ancak ülkelerin kullandığı ölçütler arasında önemli farklar var. Bazı istatistikler yalnızca Türk vatandaşlarını, bazıları Türkiye doğumluları, bazı araştırmalar ise üçüncü kuşağa kadar bütün Türk kökenlileri kapsıyor.

Söz konusu ülkelerde doğan ikinci ve üçüncü kuşaklar dahil edildiğinde Türk kökenli nüfus çok daha yüksek seviyeye çıkıyor. Örneğin Hollanda’daki geniş tanımlı Türk toplumu yaklaşık 430–450 bin, Avusturya’da 280–300 bin, Belçika’da ise 220–250 bin kişi olarak tahmin ediliyor. Bu nedenle yalnızca vatandaşlık ya da doğum ülkesi verileri, topluluğun ekonomik ölçeğini eksik gösteriyor.

Türk girişimciler bu ülkelerde özellikle perakende, gıda üretimi ve dağıtımı, restoran işletmeciliği, tekstil, taşımacılık, inşaat ve kişisel hizmetlerde güçlü bir konuma sahip. Sonraki kuşakların yükseköğretime katılımıyla hukuk, mühendislik, tıp, finans ve teknoloji alanlarındaki ağırlık da artıyor.

Bununla birlikte AB çapında Türk kökenli işletmelerin güncel toplam sayısını, cirosunu ve istihdamını gösteren ortak bir resmî veri tabanı bulunmuyor. 2000’li yıllarda yapılan akademik araştırmalarda AB genelindeki Türk girişimcilerin cirosu 60 milyar avronun üzerinde hesaplanmıştı; ancak aradan geçen süre, enflasyon ve işletme yapısındaki dönüşüm nedeniyle bu rakam günümüzde doğrudan kullanılamaz.

Birleşik Krallık’ta ekonomik güç ölçülemiyor

Birleşik Krallık’ta Türkler, Türkiye kökenlilerin yanı sıra İngiltere doğumlu kuşakları ve geniş bir Kıbrıslı Türk toplumunu da kapsıyor. Türkiye doğumluların sayısı yaklaşık 145 bin olarak görünse de, topluluğun tamamına ilişkin tahminler 400 bin ile 600 bin arasında değişiyor.

İngiltere ve Galler’in 2021 nüfus sayımında “Türk” ve “Kıbrıslı Türk” kimlikleri ayrıntılı etnik köken seçenekleri arasında tanımlandı. Ancak bu nüfus gruplarının sahip olduğu şirket sayısı, toplam cirosu, serveti veya vergi katkısı ayrıca yayımlanmadı.

Companies House kayıtlarında şirket yöneticilerinin etnik kökeni tutulmadığı için Türk işletmelerinin kesin sayısı belirlenemiyor. Restoran, market, toptan gıda, tekstil ve inşaatın yanı sıra emlak, hukuk, muhasebe, finansal hizmetler, turizm, teknoloji ve sağlık alanlarında büyüyen bir Türk iş dünyası bulunmasına rağmen bunun toplam ekonomik hacmi konusunda doğrulanabilir bir ulusal tahmin mevcut değil.

Bu nedenle Birleşik Krallık’taki Türklerin ekonomik gücünü milyarlarca sterlinlik kesin bir rakamla ifade eden açıklamalara ihtiyatla yaklaşılması gerekiyor.

Görünenden daha büyük, ancak yeterince ölçülmeyen bir ekonomi

Mevcut veriler, Avrupa’daki Türk toplumunun yaklaşık 6 milyon kişilik üretici, tüketici, yatırımcı ve girişimci kitlesi oluşturduğunu gösteriyor. Yalnızca Almanya’daki işletmeler için kullanılan 35–50 milyar avroluk ciro tahmini bile topluluğun ekonomik önemini ortaya koyuyor.

Ancak Avrupa genelinde Türklerin toplam serveti, satın alma gücü veya milli gelire katkısı konusunda bilimsel olarak savunulabilecek tek bir rakam bulunmuyor. Bunun başlıca nedenleri; vatandaşlık değişiklikleri, üçüncü kuşağın istatistiklerde görünmemesi, şirket kayıtlarında etnik köken tutulmaması ve ciro ile katma değerin birbirine karıştırılması.

Ortaya çıkan tablo yine de açık: Avrupa Türkleri artık yalnızca göçmen iş gücü değil; yüz binlerce kişiye istihdam sağlayan, milyarlarca avroluk ticaret oluşturan ve Avrupa’nın yaşlanan ekonomilerinde üretim ile girişimciliğin devamlılığına katkıda bulunan kalıcı bir ekonomik aktör konumunda.

Yeni tedavilerin bir kısmı ABD’de ruhsat alırken, bazıları Avrupa’da onay sürecine girdi. Bazıları ise başarılı Faz 3 araştırmalarına rağmen henüz rutin kullanıma sunulmadı.

Kolesterol tedavisinde iğnesiz PCSK9 dönemi

En geniş hasta grubunu ilgilendirebilecek gelişmelerden biri yüksek kolesterol tedavisinde yaşandı. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), 17 Temmuz’da enlicitide etken maddeli Lipfendra’yı onayladı.

İlaç, “kötü kolesterol” olarak bilinen LDL’yi düşüren ilk ağızdan alınan PCSK9 inhibitörü oldu. Bu sınıftaki güçlü ilaçlar daha önce yalnızca enjeksiyon yoluyla uygulanıyordu.

Toplam 3 bin 207 hastayı kapsayan iki klinik araştırmada, günde bir kez alınan tabletin 24 haftada LDL kolesterolü plaseboya kıyasla ortalama yüzde 56 ila yüzde 59 azalttığı bildirildi. Tedavi, özellikle statin kullanılmasına rağmen kolesterolü yeterince düşmeyenler ile ailesel yüksek kolesterol hastaları açısından yeni bir seçenek oluşturuyor. Bununla birlikte kalp krizi ve felç riskini uzun vadede ne ölçüde azalttığına ilişkin sonuçların ayrıca değerlendirilmesi gerekiyor.

Sedef hastalığında hedefe yönelik günlük tablet

Avrupa İlaç Ajansı’nın beşerî ilaçlar komitesi, temmuz ayında orta ve ağır dereceli plak tipi sedef hastalığı için icotrokinra etken maddeli Icotyde’a ruhsat verilmesini tavsiye etti.

Tedaviyi dikkat çekici kılan özellik, iltihaplanmada rol oynayan interlökin-23 reseptörünü doğrudan hedefleyen ilk ağızdan alınan ilaç olması. Böylece enjeksiyon gerektiren biyolojik tedavilere alternatif olabilecek günlük bir tablet seçeneği gündeme geldi.

Yaklaşık 2 bin 500 yetişkin ve ergenin katıldığı dört Faz 3 araştırmasında, ilacı kullanan hastaların yüzde 65 ila yüzde 71’inde cildin tamamen ya da neredeyse tamamen temizlendiği bildirildi. Plasebo verilen gruplarda bu oran yüzde 8 ila yüzde 11 arasında kaldı. EMA’nın olumlu görüşünün ardından Avrupa Komisyonu’nun nihai ruhsat kararı bekleniyor.

Böbrek hastalığında ilerlemeyi yavaşlatan sonuç

Kronik böbrek hastalığı alanındaki önemli gelişmelerden biri, daha önce ağırlıklı olarak tip 2 diyabetli böbrek hastalarında kullanılan finerenonla ilgili oldu.

Haziran ayında New England Journal of Medicine’da yayımlanan Faz 3 çalışması, ilacın diyabeti bulunmayan kronik böbrek hastalarında da böbrek fonksiyonundaki kaybı yavaşlatabildiğini gösterdi. Araştırmada böbreğin süzme kapasitesini gösteren eGFR’deki yıllık düşüş finerenon grubunda 3,3; plasebo grubunda ise 4,0 mililitre/dakika/1,73 metrekare olarak hesaplandı.

Aradaki fark sınırlı görünse de böbrek hastalığının yıllarca devam ettiği düşünüldüğünde, fonksiyon kaybının yavaşlatılması diyaliz veya nakil gereksiniminin geciktirilmesi açısından önem taşıyabilir. Ancak bu kullanım alanının sağlık otoritelerince ayrıca onaylanması gerekiyor.

Akciğer fibrozisinde nefes kapasitesini koruma umudu

Geri dönüşü olmayan yara dokusunun akciğerleri giderek sertleştirdiği idiyopatik pulmoner fibroziste de umut veren sonuçlar açıklandı.

İnhalasyon yoluyla uygulanan treprostinilin değerlendirildiği Faz 3 araştırmalarında, tedavinin 52 hafta boyunca akciğer kapasitesindeki gerilemeyi plaseboya göre belirgin biçimde yavaşlattığı görüldü. Çalışmalardan birinde zorlu vital kapasitedeki ortanca kayıp tedavi grubunda 43,3 mililitre, plasebo grubunda ise 196,2 mililitre oldu.

Bulgular hastalığın tamamen durdurulduğu anlamına gelmiyor. Ancak nefes kapasitesindeki düşüşün yavaşlatılması, günlük hareket kabiliyetinin ve bağımsız yaşam süresinin korunması açısından önemli kabul ediliyor. Tedavinin bu hastalık için rutin kullanıma girebilmesi, düzenleyici kurumların değerlendirmesine bağlı olacak.

Sürekli kan aldıran hastalara yeni seçenek

FDA, 28 Ağustos’ta polisitemia vera adı verilen kronik kan hastalığı için rusfertide etken maddeli Mimrylo’yu onayladı.

Hastalarda aşırı alyuvar üretimi kanı koyulaştırarak pıhtı, kalp krizi ve felç riskini artırabiliyor. Alyuvar miktarını azaltmak için bazı hastalardan düzenli olarak kan alınması gerekiyor.

Vücudun demir dengesini yöneten hepsidin hormonunu taklit eden yeni ilaç, alyuvar üretiminde kullanılabilecek demiri sınırlandırıyor. Standart tedaviye rağmen sık sık kan alınması gereken 293 hastanın katıldığı araştırmada, Mimrylo kullananların yüzde 76,9’u değerlendirme döneminde kan aldırmaya ihtiyaç duymazken, plasebo grubunda bu oran yüzde 32,9’da kaldı.

Kasları zayıflatan hastalığa ilk ağızdan tedavi

FDA’nın 27 Ağustos’ta verdiği bir başka onay, bağışıklık sisteminin kaslara ve cilde saldırdığı dermatomiyozit hastalarını ilgilendiriyor.

Brepocitinib etken maddeli Lisraya, yetişkin dermatomiyozit hastaları için onaylanan ilk ağızdan tedavi oldu. Günde bir kez kullanılan ilaç, iltihaplanmaya yol açan JAK ve TYK2 sinyal yollarını baskılıyor.

Faz 3 araştırmasında tedavinin kas gücü, fiziksel işlev ve cilt bulgularında plaseboya göre daha fazla iyileşme sağladığı; bazı hastaların kortikosteroid kullanımını azaltabildiği bildirildi. Bununla birlikte ilaç ciddi enfeksiyon, pıhtı, kalp-damar sorunları ve kanser risklerine ilişkin güçlü güvenlik uyarıları taşıyor. Bu nedenle tedavinin yakın doktor gözetiminde uygulanması gerekiyor.

“Mucize tedavi” değil, yaşam yükünü azaltan ilerleme

Son gelişmeler kronik hastalıkların tamamen ortadan kaldırıldığı anlamına gelmiyor. Ancak tedavinin enjeksiyondan tablete dönüşmesi, organ fonksiyon kaybının yavaşlatılması veya hastanın sık sık hastaneye gitme gereksiniminin azaltılması yaşam kalitesinde önemli değişiklikler yaratabiliyor.

Uzmanların yaklaşımına göre gerçek dönüm noktası, tek bir “mucize ilaçtan” ziyade hastalığın biyolojik mekanizmasına daha hassas biçimde müdahale eden tedavilerin artması olacak. Bununla birlikte başka ülkelerde verilen ruhsatlar ilacın İngiltere, Avrupa veya Türkiye’de hemen kullanılabileceği anlamına gelmiyor; yerel onay, fiyatlandırma ve geri ödeme süreçlerinin ayrıca tamamlanması gerekiyor.

Ancak 22 Ekim 2022’de yemin ederek göreve başlayan Giorgia Meloni, bu geleneğin dışına çıkmayı başardı. Meloni hükümeti, BBC’nin de aktardığı hesaplamaya göre 1.413 günlük eşiğe ulaşarak, Silvio Berlusconi’nin ikinci hükümetine ait 1.412 günlük kesintisiz görev rekorunu geride bıraktı.

Buradaki rekor, bir siyasetçinin farklı dönemlerde başbakanlık yaptığı toplam süreyi değil, aynı kabinenin kesintisiz görev süresini ifade ediyor. Meloni’nin hükümeti, böylece İtalya Cumhuriyeti tarihinin ve İkinci Dünya Savaşı sonrasının en uzun ömürlü tek hükümeti oldu. Meloni, 4 Eylül’de Bari’de düzenlenen partisinin mitinginde bu başarıyı hükümetinin en önemli kazanımlarından biri olarak sundu.

Avrupa değişirken Meloni yerinde kaldı

Meloni hükümetinin ömrü, yalnızca İtalya’nın geçmişiyle değil, aynı dönemde Avrupa’nın diğer büyük ülkelerinde yaşanan siyasi değişimlerle karşılaştırıldığında da dikkat çekiyor.

BBC’nin karşılaştırmasına göre Meloni’nin görev süresi boyunca Fransa beş, İngiltere ise dört başbakan gördü. Avrupa’nın birçok ülkesinde hükümet krizleri, erken seçimler ve koalisyon değişiklikleri yaşanırken Meloni; İtalya’nın Kardeşleri, Matteo Salvini liderliğindeki Lig ve Antonio Tajani’nin Forza Italia’sından oluşan üçlü ittifakı ayakta tuttu.

Bu tablo, geçmişte hükümetlerin bazen birkaç ay içinde dağıldığı İtalya açısından başlı başına bir siyasi başarı olarak değerlendiriliyor. Meloni de istikrarın mali piyasaların İtalya’ya bakışını değiştirdiğini, ülkenin Avrupa Birliği içindeki güvenilirliğini artırdığını ve hükümetin uzun vadeli kararlar almasına imkân sağladığını savunuyor.

Büyük bir seçim dalgasından değil, koalisyon matematiğinden doğdu

Meloni’nin İtalya’nın tartışmasız çoğunluğunun desteğiyle iktidara geldiğini söylemek mümkün değil. Liderliğini yaptığı İtalya’nın Kardeşleri Partisi, 25 Eylül 2022 seçimlerinde yaklaşık yüzde 26 oy aldı. Lig ve Forza Italia’nın da içinde bulunduğu sağ ittifakın toplam oy oranı yaklaşık yüzde 44’e ulaştı.

İtalya’daki seçim sisteminin ittifaklara sağladığı avantaj sayesinde merkez sağ koalisyon parlamentonun iki kanadında da rahat bir çoğunluk elde etti. Muhalefetin merkez sol, Beş Yıldız Hareketi ve daha küçük partiler arasında bölünmesi de Meloni’nin elini güçlendirdi.

Dolayısıyla Meloni olağanüstü yüksek bir halk desteğiyle gelmedi; ancak elde ettiği parlamenter çoğunluğu olağanüstü bir disiplinle yönetti.

Koalisyonun tartışmasız patronu oldu

Meloni’nin siyasi başarısındaki temel unsurlardan biri, koalisyon ortaklarıyla arasındaki güç dengesini kendi lehine kurması oldu.

İtalya’nın Kardeşleri’nin oy oranı, hem Lig’in hem de Forza Italia’nın oldukça üzerine çıktı. Bu durum, önceki merkez sağ hükümetlerde sıkça görülen liderlik tartışmalarını büyük ölçüde engelledi. Matteo Salvini zaman zaman göç, Rusya ve Avrupa Birliği politikalarında daha sert veya farklı çıkışlar yapsa da hükümeti dağıtabilecek siyasi ağırlığa ulaşamadı.

Silvio Berlusconi’nin 2023’teki ölümünün ardından Forza Italia’nın liderliğini üstlenen Antonio Tajani ise daha AB yanlısı ve kurumsal bir çizgi izleyerek koalisyonun dengede kalmasına katkıda bulundu.

Meloni, iki ortağı arasında hakemlik yapmakla yetinmedi; başbakanlık makamını hükümetin tartışmasız siyasi merkezine dönüştürdü. Bakanların kişisel çıkışlarının hükümetin genel çizgisini gölgelemesine izin vermedi ve kamuoyu iletişimini büyük ölçüde kendi kontrolünde tuttu.

Radikal muhalefetten pragmatik iktidara

Meloni iktidara gelmeden önce Avrupa’da en fazla tartışılan konulardan biri, kökleri savaş sonrası neofaşist İtalyan Sosyal Hareketi’ne uzanan siyasi geleneğinin ülkeyi hangi yöne taşıyacağıydı.

İtalya’nın Kardeşleri; milliyetçilik, geleneksel aile, sert göç politikaları ve Avrupa Birliği’nin yetkilerinin sınırlandırılması gibi söylemlerle büyüdü. Meloni de muhalefetteyken Brüksel bürokrasisini sert biçimde eleştiren, egemenlikçi bir siyasi çizgi izliyordu.

Ancak başbakan olduktan sonra İtalya’yı AB ile açık çatışmaya sürüklemekten kaçındı. Avro Bölgesi’nden çıkış gibi radikal talepleri gündeminden uzaklaştırdı; Avrupa Komisyonu ile çalışma ilişkisi kurdu ve İtalya’nın milyarlarca avroluk AB toparlanma fonlarına erişimini tehlikeye atacak adımlardan sakındı.

Analistlerin “Meloni pragmatizmi” olarak nitelendirdiği bu yöntem, ideolojik kimliği terk etmekten çok, hangi konuda ne kadar ileri gidilebileceğini hesaplayan bir siyaset tarzına dayanıyor.

Ukrayna ve NATO tercihi güven kazandırdı

Meloni’nin uluslararası alandaki en belirleyici tercihlerinden biri, Rusya’nın Ukrayna’ya karşı yürüttüğü savaşta Kiev’e desteği sürdürmesi oldu.

Koalisyon ortakları Salvini ve Berlusconi geçmişte Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’e yakın açıklamalarıyla tanınırken Meloni, hükümetin dış politika çizgisini NATO ve Ukrayna desteği üzerine kurdu. Bu tutum, Washington ile Avrupa başkentlerinde iktidara gelişinden önce hissedilen kaygıların önemli bölümünü azalttı.

Meloni, bir taraftan Avrupa’daki muhafazakâr ve milliyetçi hareketlerin öncü isimlerinden biri olmayı sürdürürken diğer taraftan NATO’nun temel politikalarıyla çatışmamaya çalıştı. Böylece kendisini yalnızca İtalyan sağının lideri değil, Avrupa ve ABD arasında ilişki kurabilen etkili bir aktör olarak konumlandırdı.

Ekonomide devrim değil, mali temkinlilik

Meloni hükümetinin ekonomik başarısı konusunda daha karmaşık bir tablo bulunuyor.

Hükümet, istihdamın artmasını, işsizliğin gerilemesini, bütçe açığının kontrol altına alınmasını ve İtalya’nın borçlanma maliyetlerindeki göreceli iyileşmeyi kendi ekonomi politikalarının sonucu olarak gösteriyor. Mali piyasalarda, iktidara gelişinden önce korkulan sert bütçe çatışmasının yaşanmaması da Meloni açısından önemli bir kazanım oldu.

Başbakan, seçim kampanyasındaki yüksek maliyetli vaatlerin tamamını aynı anda hayata geçirmek yerine kamu borcunun büyüklüğünü dikkate alan daha ihtiyatlı bir yol izledi. İtalya’nın kamu borcunun millî gelire oranının son derece yüksek olması, hükümetin hareket alanını zaten sınırlandırıyordu.

Buna karşılık eleştirmenler, siyasi istikrarın ekonomik dönüşüme çevrilemediğini savunuyor. Düşük verimlilik, zayıf büyüme, genç işsizliği, düşük ücretler, nüfusun yaşlanması ve bölgeler arasındaki gelişmişlik farkı İtalya’nın temel sorunları olmayı sürdürüyor.

Sağlık, eğitim ve kamu yönetimi alanlarında kapsamlı yapısal reformların gerçekleştirilemediği eleştirisi de hükümete yöneltiliyor. Bu nedenle Meloni dönemini “istikrar var, dönüşüm yok” sözleriyle özetleyen analizler dikkat çekiyor.

Göç politikasında sert söylem, sınırlı sonuç

Düzensiz göçle mücadele, Meloni’nin siyasi kimliğinin merkezindeki başlıklardan biri oldu. Muhalefet yıllarında Akdeniz’de bir “deniz ablukası” kurulmasını savunan Meloni, hükümete geldikten sonra daha uygulanabilir ve diplomatik yöntemlere yöneldi.

Kuzey Afrika ülkeleriyle anlaşmalar yapılması, AB’nin göçmenlerin çıkış ülkelerine daha fazla mali kaynak aktarması ve sığınma başvurularının İtalya dışında değerlendirilmesi bu politikanın temel unsurlarını oluşturdu.

Arnavutluk’ta kurulan göç merkezleri, Meloni’nin en tartışmalı projelerinden biri haline geldi. Hukuki itirazlar ve mahkeme kararları uygulamayı güçleştirirken model, göç işlemlerini AB sınırları dışına taşıma tartışmasını Avrupa’nın ana gündemlerinden biri yaptı.

Meloni’nin başarısı, bütün vaatlerini gerçekleştirmesinden çok, daha önce radikal kabul edilen göç politikalarının Avrupa merkez siyasetinde tartışılmasını sağlamasında görüldü.

Öte yandan hükümet, ekonominin iş gücü ihtiyacını karşılamak için AB dışından yüz binlerce yasal çalışanın ülkeye girişine izin verdi. Bu durum, Meloni’nin düzensiz göçe karşı sert söylemiyle yasal iş gücü göçü arasında pragmatik bir ayrım yaptığını gösterdi.

Muhafazakâr toplumsal gündem değişmedi

Dış politikada ve ekonomide daha pragmatik bir görüntü veren Meloni, toplumsal konulardaki muhafazakâr çizgisini büyük ölçüde korudu.

Hükümeti geleneksel aileyi ve doğum oranını artırmayı hedefleyen politikaları öne çıkardı; taşıyıcı anneliğe, eşcinsel çiftlerin ebeveynlik haklarının genişletilmesine ve “toplumsal cinsiyet ideolojisi” olarak tanımladığı politikalara karşı çıktı.

Muhalefet ve insan hakları örgütleri, bu yaklaşımın LGBTİ+ bireylerin haklarını sınırlandırdığını savundu. Basın özgürlüğü, kamu yayıncısı RAI üzerindeki siyasi etki ve yürütmenin yetkilerini güçlendirmeyi amaçlayan anayasal reform girişimleri de demokratik denge bakımından eleştirilere konu oldu.

Dolayısıyla Meloni’nin ılımlılaşması bütün politika alanlarını kapsamadı. Başbakan, uluslararası ilişkilerde merkeze yaklaşırken iç politikada muhafazakâr seçmen tabanını canlı tutacak başlıklardan vazgeçmedi.

Parçalanmış muhalefet Meloni’ye alan açtı

Hükümetin uzun ömürlü olmasının nedenlerinden biri de karşısında birleşik ve güçlü bir alternatif bulunmaması.

Merkez soldaki Demokratik Parti, Beş Yıldız Hareketi ve daha küçük liberal partiler; dış politika, ekonomi ve ittifak stratejileri konusunda ortak bir çizgi oluşturmakta zorlandı. Seçim sistemi ittifakları ödüllendirdiği halde muhalefetin bölünmüş kalması, sağ koalisyonun parlamentodaki üstünlüğünü korumasını kolaylaştırdı.

Koalisyon ortakları arasındaki görüş ayrılıkları zaman zaman görünür hale gelse de erken seçime gidilmesi durumunda sağın iktidarı kaybedebileceği endişesi, Salvini ve Tajani’yi hükümet içerisinde kalmaya teşvik etti.

Meloni böylece ortaklarını yalnızca siyasi uzlaşmayla değil, seçim kaybetme ihtimalinin yarattığı caydırıcılıkla da yanında tuttu.

Uzun süre görev yapmak başarı için yeterli mi?

Meloni’nin rekoru tarihî olsa da hükümetin uzun ömürlü olması, bütün sorunları çözdüğü anlamına gelmiyor.

Destekçilerine göre Meloni, İtalya’ya yıllardır aradığı siyasi istikrarı getirdi, ülkenin uluslararası itibarını güçlendirdi, istihdamı artırdı ve mali disiplini korudu. Eleştirmenlerine göre ise hükümet, güçlü parlamento çoğunluğuna ve AB fonlarının sunduğu tarihî imkâna rağmen verimlilik, kamu hizmetleri, ücretler ve demografik kriz gibi temel sorunlarda kalıcı dönüşüm sağlayamadı.

Meloni’nin gerçek sınavı da bu noktada başlıyor. İtalya’da hükümetlerin uzun süre ayakta kalması başlı başına sıra dışı olabilir; ancak 2027’de yapılması beklenen genel seçimde seçmen yalnızca hükümetin kaç gün görev yaptığını değil, bu sürede yaşam koşullarının ne kadar değiştiğini değerlendirecek.

Portre: Roma’nın kenar mahallesinden başbakanlığa

Giorgia Meloni, 15 Ocak 1977’de Roma’da doğdu. Çocukluğunu kentin işçi sınıfının yoğun olduğu Garbatella semtinde geçirdi. Babasının aileden ayrılmasının ardından annesi tarafından yetiştirildi.

Siyasete 15 yaşında, kökleri Benito Mussolini sonrasındaki neofaşist harekete dayanan İtalyan Sosyal Hareketi’nin gençlik örgütünde başladı. İtalyan Sosyal Hareketi’nin dönüşmesinin ardından kurulan Ulusal İttifak içerisinde yükseldi.

1998’de Roma İl Meclisine seçildi. 2006’da Temsilciler Meclisine girerek parlamentonun en genç başkan yardımcılarından biri oldu. 2008’de, 31 yaşındayken Silvio Berlusconi hükümetinde Gençlik Bakanı olarak görev aldı ve cumhuriyet tarihinin en genç bakanlarından biri haline geldi.

Meloni, 2012’de Ignazio La Russa ve Guido Crosetto ile birlikte İtalya’nın Kardeşleri Partisi’ni kurdu. Partinin 2013 seçimlerinde yaklaşık yüzde 2 olan oy oranını, 2022’de yüzde 26’ya taşıdı. Bu yükseliş, onu merkez sağ ittifakın en güçlü lideri yaptı.

25 Eylül 2022 seçimlerinden zaferle çıkan Meloni, 22 Ekim’de Cumhurbaşkanı Sergio Mattarella’nın huzurunda yemin ederek İtalya’nın ilk kadın başbakanı oldu.

Meloni’nin siyasal formülü

Giorgia Meloni’nin başarısını yalnızca sağ popülizmin yükselişiyle açıklamak eksik kalıyor. Onun iktidar formülü; sert kimlik siyasetiyle kurumsal gerçekçiliği, milliyetçi söylemle NATO bağlılığını, AB eleştirisiyle Brüksel fonlarına duyulan ihtiyacı aynı anda yönetebilmesine dayanıyor.

Meloni, radikal geçmişini tamamen reddetmeden uluslararası sistem açısından öngörülebilir bir lidere dönüştü. Koalisyon ortaklarına alan tanırken son sözü kendisinin söylediği bir yönetim kurdu. Seçmen tabanına muhafazakâr kimliğini koruduğunu gösterirken mali piyasaları ürkütecek ekonomik maceralardan uzak durdu.

Bu denge, ona İtalyan siyasetinde nadir görülen bir dayanıklılık kazandırdı. Ancak tarihe geçmesini sağlayan 1.413 gün, aynı zamanda daha zor bir soruyu gündeme getiriyor: Meloni İtalya’ya yalnızca uzun ömürlü bir hükümet mi bıracak, yoksa uzun süredir ertelenen yapısal değişimi de gerçekleştirebilecek mi?

Bu sorunun cevabı, rekorun kendisinden çok 2027 seçimlerinin sonucunu ve Meloni’nin Avrupa siyasetindeki kalıcı yerini belirleyecek.

Bu rakam, son altı ayda kaydedilen aylık 60 bin 800 düzeyindeki ortalamanın yaklaşık yüzde 8 altında kaldı. Temmuz verisi aynı zamanda mortgage onaylarının Ocak 2024’ten bu yana görülen en düşük aylık seviyeye indiğine işaret etti.

Mortgage onayları, tamamlanan konut satışlarından önce geldiği için piyasanın gelecek aylardaki yönünü gösteren önemli göstergelerden biri olarak kabul ediliyor. Onay sayısındaki düşüş, yüksek borçlanma maliyetlerinin yeni alıcıların bütçelerini sınırlamaya devam ettiğini ortaya koyuyor.

Faizler alım gücünü düşürüyor

İngiltere Merkez Bankası’nın para politikasına ilişkin belirsizlik ve ticari bankaların uyguladığı yüksek mortgage oranları, özellikle ilk kez ev alacakların piyasaya girişini zorlaştırıyor.

Mortgage faizlerindeki yükseliş, alıcıların aynı aylık ödeme karşılığında kullanabilecekleri kredi miktarını azaltıyor. Bu durum daha büyük peşinat ihtiyacı doğururken, bazı potansiyel alıcıların satın alma kararını ertelemesine veya daha ucuz konutlara yönelmesine neden oluyor.

Yılın başında yüzde 4’ün altına gerileyen bazı beş yıllık sabit faizli mortgage ürünlerinin yaz aylarında yaklaşık yüzde 4,8 seviyelerine çıkması, piyasadaki hareket alanını daha da daralttı. Ürünler arasındaki oranlar; peşinat miktarına, kredi-vade oranına ve başvuru sahibinin mali durumuna göre değişiklik gösteriyor.

Mortgage maliyetlerindeki artış, yalnızca yeni alıcıları değil, sabit faizli kredi döneminin sonuna yaklaşan mevcut ev sahiplerini de etkiliyor. Daha düşük faizle alınmış kredilerin yenilenmesi sırasında aylık taksitlerde önemli artışlarla karşılaşılabiliyor.

Konut fiyatları ağustosta sınırlı arttı

Mortgage talebindeki zayıflamaya rağmen konut fiyatlarında sert bir düşüş yaşanmadı. Nationwide tarafından yayımlanan ayrı verilere göre, Birleşik Krallık genelinde ortalama ev fiyatı ağustos ayında bir önceki aya kıyasla yüzde 0,2 arttı.

Yıllık fiyat artışı yüzde 1,6 olarak ölçülürken, ortalama konut değeri 275 bin 465 sterline yükseldi. Ancak yıllık artışın enflasyonun altında kalması, konutların reel değerinin baskı altında bulunduğuna işaret ediyor.

Fiyatların dirençli kalmasında satışa çıkarılan konut sayısının bazı bölgelerde sınırlı olması, ücret artışları ve uzun vadeli konut arzı yetersizliği rol oynuyor. Buna karşılık yüksek mortgage maliyetleri, fiyatların daha hızlı yükselmesini engelliyor.

Satıcılar fiyat konusunda daha gerçekçi olmak zorunda

Talebin zayıflaması, satıcılarla alıcılar arasındaki pazarlık dengesini de değiştiriyor. Alıcıların aylık ödeme bütçelerine göre hareket etmesi, yüksek fiyatla satışa çıkarılan konutların piyasada daha uzun süre kalmasına neden olabiliyor.

Emlak piyasası uzmanları, gerçekçi fiyatlandırılan ve enerji verimliliği yüksek konutların daha kolay alıcı bulduğunu belirtiyor. İlk ilan fiyatı bölgedeki piyasa koşullarının üzerinde belirlenen konutlarda ise fiyat indirimi yapılması gerekebiliyor.

Londra ve Güneydoğu İngiltere gibi konut fiyatlarının ülke ortalamasının çok üzerinde olduğu bölgeler, mortgage faizlerindeki değişime daha hassas tepki veriyor. Kuzey İngiltere, İskoçya ve Kuzey İrlanda’nın daha uygun fiyatlı bazı bölgelerinde ise piyasa görece dirençli seyredebiliyor.

Faiz indirimi tek başına yeterli olmayabilir

Piyasanın önümüzdeki dönemdeki yönü, İngiltere Merkez Bankası’nın faiz kararları kadar enflasyonun seyrine ve finans piyasalarındaki beklentilere de bağlı olacak. Merkez Bankası politika faizini düşürse bile mortgage oranlarının aynı ölçüde ve hemen gerilemesi garanti edilmiyor.

Bankaların mortgage fiyatlandırmasında politika faizinin yanı sıra uzun vadeli piyasa faizleri, tahvil getirileri, fonlama maliyetleri ve ekonomik risk beklentileri de etkili oluyor. Bu nedenle kredi kullananların yalnızca BoE kararlarına değil, sabit faiz piyasasındaki hareketlere de dikkat etmesi gerekiyor.

Uzmanlar, enflasyon baskısı devam ettiği sürece bankaların mortgage oranlarında hızlı ve kalıcı indirimlere gitmekte temkinli davranabileceğini değerlendiriyor.

Güçlü toparlanma beklentisi zayıf

Konut piyasasının sonbaharda mevsimsel olarak hareketlenmesi mümkün olsa da temmuz ayındaki düşük mortgage onayı, satışların yılın geri kalanında sınırlı kalabileceğine işaret ediyor.

Faizlerde belirgin bir düşüş yaşanmaması halinde satış sayısında hızlı bir yükseliş beklenmiyor. Buna karşılık iş gücü piyasasının sert biçimde bozulmaması ve zorunlu satışların sınırlı kalması, konut fiyatlarında ülke genelinde keskin bir gerileme ihtimalini azaltıyor.

Mevcut görünüm, İngiltere konut piyasasında güçlü bir yükselişten çok düşük işlem hacmi, sınırlı fiyat artışı ve bölgeler arasında belirginleşen farklılıkların öne çıkacağı bir döneme işaret ediyor.

1 Ocak 2021’den itibaren uygulanan anlaşma, Türkiye ile AB arasındaki Gümrük Birliği’nin sağladığı ticari koşulları büyük ölçüde korudu. Böylece başta otomotiv, tekstil, makine, beyaz eşya, demir-çelik ve elektrikli cihazlar olmak üzere birçok sanayi ürününün tercihli şartlarla ticaretine devam edildi.

Ancak mevcut anlaşma esas olarak mal ticaretine odaklandığı için hizmetler, yatırımlar, dijital ticaret ve kamu alımları gibi modern ekonominin önemli alanlarını kapsam dışında bıraktı.

Kapsamlı anlaşma için süreç 2024’te başlatıldı

Ankara ve Londra, mevcut anlaşmanın gözden geçirilmesinin ardından daha kapsamlı ve “yeni nesil” bir STA hazırlanması konusunda uzlaştı. İngiltere hükümeti, müzakere yaklaşımını ve hedeflerini Mart 2024’te yayımladı.

Yeni anlaşmayla yalnızca gümrük vergilerinin değil, şirketlerin karşılaştığı teknik ve idari engellerin de azaltılması hedefleniyor. İngiltere açısından Türkiye’nin büyüyen hizmetler ve tüketici pazarı; Türkiye açısından ise İngiliz pazarına daha geniş erişim ile mevcut dış ticaret fazlasının korunması önem taşıyor.

İlk resmî müzakere turu, 23 Haziran–2 Temmuz 2025 tarihlerinde Ankara’da gerçekleştirildi. Bunu Londra ve Ankara’da düzenlenen diğer teknik görüşmeler izledi.

Tarım, hizmetler ve yatırımlar masada

Türkiye’nin hedefleri arasında tarım ürünlerine yeni pazar imkânları sağlanması, hizmet ticaretinin anlaşmaya eklenmesi ve yatırımların kolaylaştırılması bulunuyor.

Mali hizmetler ve İslami finansın yanı sıra sağlık, görsel-işitsel hizmetler, telekomünikasyon ve hukuk hizmetleri de ele alınan sektörler arasında yer alıyor. Coğrafi işaretli ürünlerin korunması, KOBİ’lerin anlaşmadan daha fazla yararlanması ve gümrük işlemlerinin dijitalleştirilmesi de gündemde bulunuyor.

Ankara ayrıca Türk iş insanları ve hizmet sağlayıcıların İngiltere pazarına giriş koşullarının iyileştirilmesine önem veriyor. Ticaret Bakanlığı, tarım tavizleri ile sağlık ve görsel-işitsel hizmetler gibi Türkiye’nin rekabet gücünün yüksek olduğu sektörlerin müzakerelerde gözetildiğini açıklamıştı.

Beş turda 11 başlık kapatıldı

Müzakerelerin dördüncü turu, 23 Şubat 2026 haftasında Londra’da yapıldı. Bu turda yatırımlar, dijital ticaret, telekomünikasyon, sınır ötesi hizmet ticareti, iş insanlarının geçici dolaşımı, gümrük işlemleri ve sağlık-bitki sağlığı önlemleri görüşüldü.

Beşinci tur ise 15–23 Haziran 2026 tarihlerinde Ankara’da gerçekleştirildi. İngiltere İş ve Ticaret Bakanlığı, görüşmelerde dijital ticaret, yatırımlar, hukuk hizmetleri, mal piyasasına erişim, fikri mülkiyet, kamu alımları ve sürdürülebilirlik konularının ele alındığını bildirdi.

Beş turun sonunda toplam 11 müzakere başlığı üzerinde anlaşma sağlanarak görüşmeler kapatıldı. İngiliz hükümeti özellikle hukuk hizmetlerinde güçlü ilerleme kaydedildiğini, fikri mülkiyet alanındaki görüşmelerin de ivme kazandığını açıkladı. Bununla birlikte, hangi 11 başlığın bütünüyle kapatıldığına ilişkin ayrıntılı liste henüz kamuoyuyla paylaşılmadı.

Ticaret hacmi 28,4 milyar sterline ulaştı

İngiltere’nin resmî verilerine göre iki ülke arasındaki mal ve hizmet ticaretinin toplam değeri 2025 yılında 28,4 milyar sterline ulaştı. Bu rakam bir önceki yıla göre yüzde 4,3 artış anlamına geliyor. Ticaret hacmi 2019’da 18,6 milyar sterlin seviyesindeydi.

Türkiye’de BP, Shell, Vodafone, Unilever, BAE Systems, Aviva ve Diageo’nun da aralarında bulunduğu 2 bin 500’den fazla İngiltere merkezli şirket faaliyet gösteriyor. İngiltere’den Türkiye’ye yapılan başlıca ihracat kalemleri arasında enerji üretim makineleri, otomobiller, uçaklar, metal cevherleri ve ilaçlar bulunuyor.

Türkiye’nin İngiltere’ye ihracatında ise otomotiv, hazır giyim, elektrikli makineler, beyaz eşya, mücevher, demir-çelik ürünleri ile çeşitli tarım ve gıda ürünleri öne çıkıyor.

En zorlu pazarlık alanları henüz sonuçlanmadı

Müzakerelerde ilerleme sağlanmasına rağmen tarım ürünlerinde pazar erişimi, menşe kuralları, bazı sanayi ürünlerinde uygulanacak koşullar, yatırım hükümleri ve hizmet sağlayıcıların pazara giriş şartları gibi hassas konularda görüşmeler sürüyor.

Türkiye’nin AB ile Gümrük Birliği içinde bulunması da yeni anlaşmanın teknik yapısını karmaşıklaştırıyor. Özellikle ürün standartları, menşe kuralları ve tedarik zincirlerinde Türkiye’nin AB mevzuatıyla uyumunun korunması gerekiyor.

İngiltere ise anlaşmanın kendi çevre, çalışma hayatı, gıda güvenliği ve kamu hizmetleri standartlarıyla uyumlu olması gerektiğini vurguluyor.

Altıncı tur sonbaharda yapılacak

Son açıklanan resmî takvime göre altıncı müzakere turunun 2026 sonbaharında gerçekleştirilmesi bekleniyor. Ancak 6 Eylül itibarıyla toplantının kesin tarihi ve yeri kamuoyuna açıklanmış değil.

Bu nedenle süreçte önemli ilerleme sağlanmış olmakla birlikte, yeni STA henüz sonuçlandırılmış veya imzalanmış değil. Tarafların kalan anlaşmazlıkları gidermesinin ardından metnin hukuki kontrolden geçirilmesi, imzalanması ve iki ülkede gerekli onay süreçlerinin tamamlanması gerekecek.

Yeni anlaşmanın yürürlüğe girmesine kadar 2021’den beri uygulanan mevcut Türkiye–İngiltere Serbest Ticaret Anlaşması geçerliliğini koruyacak. Hedef, mal ticaretindeki mevcut avantajları muhafaza ederken hizmetler, dijital ekonomi ve yatırımları da kapsayan daha geniş bir ekonomik ortaklık oluşturmak.

Yeni uygulamada parmaktan küçük bir kan örneği alınacak ve kişinin kolesterol profili yaklaşık yedi dakika içerisinde analiz edilecek. Böylece hastaların laboratuvar sonucunu beklemesine veya yalnızca test yaptırmak için aile hekiminden randevu almasına gerek kalmayacak.

Program, NHS’nin kalp hastalıkları ve felç nedeniyle meydana gelen ölümleri gelecek 10 yıl içerisinde yüzde 25 azaltma hedefinin bir parçasını oluşturuyor.

Uygulama 2026 sonbaharında başlayacak

NHS England’ın 31 Ağustos 2026 tarihinde duyurduğu uygulamanın 2026 sonbaharında başlatılması planlanıyor. Ancak 6 Eylül itibarıyla testlerin başlayacağı duyurulmuştu.

İlk aşamada İngiltere genelindeki yaklaşık 100 toplum eczanesinin programa katılması bekleniyor. Bu nedenle hizmet başlangıçta bütün eczanelerde sunulmayacak.

Pilot uygulama 2027 ilkbaharına kadar devam edecek. Eczanelerin seçiminde sağlık hizmetlerine erişimin daha sınırlı olduğu ve sosyoekonomik yoksunluğun yüksek bulunduğu bölgelere öncelik verilmesi planlanıyor.

Kimler ücretsiz test yaptırabilecek?

Açıklanan uygunluk koşullarına göre ücretsiz hizmetten:

· 40 ile 84 yaş arasında olan,

· hamile olmayan,

· son 12 ay içerisinde kan testi yaptırmamış kişiler yararlanabilecek.

Koşulları karşılayanlar, uygulamaya katılan eczanelere aile hekimi sevki veya önceden alınmış GP randevusu olmadan başvurabilecek. Bununla birlikte eczanelerin çalışma düzenine göre önceden randevu talep edilip edilmeyeceğinin kontrol edilmesi öneriliyor.

Kolesterolün yanı sıra tansiyon da ölçülecek

Test sırasında lanset adı verilen küçük bir aparatla parmak ucundan kan alınacak. Kan örneği eczanedeki lipid analiz cihazında incelenerek kişinin kolesterol değerleri kısa sürede belirlenecek.

Katılımcılara aynı görüşme kapsamında tansiyon ölçümü de önerilecek. Kolesterol ve kan basıncı sonuçları birlikte değerlendirilerek kişinin kalp krizi veya felç geçirme riskine ilişkin daha kapsamlı bir tablo oluşturulacak.

Hastalar sonuçlarının bir kopyasını e-posta yoluyla alabilecek. Görüşmeyi gerçekleştiren reçete yazma yetkisine sahip eczacı, gerekli görülmesi halinde:

· beslenme, egzersiz ve yaşam tarzı konusunda kişiye özel öneriler sunabilecek,

· kolesterol düşürücü tedaviye ihtiyaç olup olmadığını değerlendirebilecek,

· hastayı ileri inceleme veya takip için ilgili sağlık hizmetine yönlendirebilecek.

Seçilen bazı eczanelerin statin tedavisinin yanı sıra kolesterol düşürücü inclisiran uygulamasına da destek vermesi planlanıyor.

Londra’daki denemede her beş kişiden biri riskli bulundu

Ulusal programa geçilmesinde, Barts Health, UCLPartners ve HEART UK iş birliğiyle Kuzeydoğu ve Kuzey Londra’da yürütülen ELoPE-CVD pilotunun sonuçları etkili oldu.

Ocak 2025 ile Mart 2026 arasında 61 eczanede toplam 2 bin 493 kişiye test yapıldı. Katılımcıların yüzde 19’unun ilaç tedavisi açısından değerlendirmeye uygun olduğu belirlendi ve 88 kişiye statin tedavisi başlandı.

Poplar’daki Lansbury Pharmacy’de gerçekleştirilen yaklaşık 500 testte ise her beş kişiden birinde daha önce teşhis edilmemiş yüksek kolesterol tespit edildi.

Yüksek kolesterol belirti vermeden ilerleyebiliyor

Yüksek kolesterol çoğu zaman belirgin bir şikâyete yol açmadığı için yalnızca kan testiyle anlaşılabiliyor. Özellikle yüksek LDL, yani “kötü kolesterol”, damar duvarlarında yağlı birikintilerin oluşmasına neden olabiliyor.

Bu birikintiler zamanla damarları daraltarak veya tıkayarak kalp krizi ve felç riskini artırabiliyor. NHS, kolay ulaşılabilen eczanelerde yapılacak hızlı kontrollerle risk altındaki kişilerin ciddi bir sağlık sorunu yaşamadan önce tespit edilmesini hedefliyor.

Yeni hizmetin aynı zamanda aile hekimliği merkezlerindeki iş yükünü azaltması, koruyucu sağlık hizmetlerine erişimi kolaylaştırması ve bölgeler arasındaki sağlık eşitsizliklerinin azaltılmasına katkı sağlaması bekleniyor.

[article id="12619" color="bg-dark"][/article]

Anlaşmaya göre, bir dizel veya hibrit otobüsün ısıtma ya da soğutma sistemi gerektiği gibi çalışmıyorsa şoförün bu koşullarda aracı kullanmaya devam etmesi için tanınan süre 35 dakikayla sınırlandırılacak.

Bu sürenin ardından otobüs seferden çekilerek bağlı bulunduğu garaja götürülecek. Daha önce soğuk hava koşullarında ısıtma sistemi bozuk bir araçla çalışmanın durdurulabilmesi için şoförün en az bir saat yolda kalması gerekiyordu.

Ancak düzenleme, bazı haberlerde ileri sürüldüğü gibi şoförün yalnızca “havayı çok soğuk bulması” halinde işi tamamen bırakabileceği anlamına gelmiyor. Arriva, 35 dakikanın aracın ısıtma veya soğutma sisteminin çalışıp çalışmadığının belirlenmesinde kullanılacağını; garaja dönen şoförün gerektiğinde başka bir araçta ya da farklı görevlerde çalışabileceğini açıkladı.

Belirli bir sıcaklık sınırı konulmadı

Anlaşmada şoför kabini için sayısal bir alt veya üst sıcaklık sınırı belirlenmedi. Unite Ulusal Yetkilisi Onay Kasab, metinde kabin sıcaklığının “makul bir düzeyde” tutulması gerektiğinin yer aldığını söyledi.

Bu nedenle 35 dakika kuralı, yalnızca termometrede belirli bir derecenin görülmesine değil, aracın ısıtma veya soğutma donanımının arızalı ya da yetersiz olduğunun tespit edilmesine bağlı olarak uygulanacak.

İngiltere’de iş yerleri için yasal olarak belirlenmiş genel bir azami çalışma sıcaklığı bulunmuyor. Sendikalar uzun süredir aşırı sıcaklarda çalışanların korunabilmesi için bağlayıcı sınırlar getirilmesini talep ediyor.

Arızalı araç başka şoföre verilemeyecek

Yeni düzenlemenin önemli maddelerinden biri de arızalı otobüslerin yeniden sefere çıkarılmasını engelliyor. Isıtma veya soğutma sisteminde sorun bulunan bir araç, onarım tamamlanmadan başka bir şoföre tahsis edilemeyecek.

Arriva North London ayrıca sistemlerin çalışıp çalışmadığını belirlemek için iki haftada bir kontrol yapmayı kabul etti. Böylece aynı arızalı aracın farklı şoförlere verilerek hizmette tutulmasının önüne geçilmesi amaçlanıyor.

Elektrikli otobüsler ise 35 dakika uygulamasının dışında tutulacak. Bunun gerekçesi, bu araçlardaki elektrikli ısıtma ve klima sistemlerinin birkaç dakika içinde etkili hale gelmesinin beklenmesi. Sistem çalışmazsa arızanın daha kısa sürede anlaşılabileceği belirtiliyor.

Klimalar Mayıs 2027’ye kadar takılacak

Arriva ve Transport for London (TfL), Arriva London North filosundaki otobüslerin sürücü kabinlerine daha etkili klima sistemlerinin Mayıs 2027’ye kadar takılacağını doğruladı.

Mevcut filodaki araçların büyük bölümünde tam klima yerine yalnızca havayı birkaç derece soğutabilen “air cooling” sistemleri bulunuyor. Şoförler, yaz aylarında bu donanımın kabin sıcaklığını ancak 2–3 derece düşürebildiğini ve sıcak hava dalgalarında yeterli koruma sağlamadığını savunuyor.

Unite’a göre 2026 yazındaki sıcak hava dalgalarında bazı şoför kabinlerinde sıcaklık 50 dereceye kadar çıktı. Sürücüler, aşırı sıcak nedeniyle yorgunluk, susuzluk, sıcak bitkinliği ve sıcak çarpması vakaları yaşandığını bildirdi. Daha önce yayımlanan görüntülerden birinde, 22 yıldır Arriva’da çalışan şoför Peter Crane kabin içinde 44 dereceyi gösteren ölçümü kamuoyuyla paylaşmıştı.

Sekiz garajdaki bin 500 şoförü kapsıyor

Düzenlemeden Arriva’nın şu sekiz garajında çalışan yaklaşık bin 500 Unite üyesi yararlanacak:

· Barking

· Edmonton

· Enfield

· Grays

· Palmers Green

· Stamford Hill

· Tottenham

· Wood Green

Şoförler, sürücü kabinlerindeki aşırı sıcaklık ve yetersiz soğutma sistemleri nedeniyle ağustos ayında greve çıkmıştı. Eylemler Londra ve Essex’te 40’tan fazla otobüs hattında gecikme ve iptallere yol açmıştı.

Planlanan 25 günlük grev iptal edildi

Sendika üyelerinin yeni anlaşmayı kabul etmesinin ardından 7 Eylül’de başlaması öngörülen eylemlerle birlikte toplam 25 günlük yeni grev programı iptal edildi.

Buna karşılık Unite, grev yetkisini tamamen geri çekmedi. Yetki önümüzdeki 11 ay boyunca geçerli kalacak. Klima sistemlerinin takılmasında gecikme yaşanması veya Arriva’nın anlaşmadaki yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde sendikanın yeniden greve gitme seçeneği bulunacak.

Unite Genel Sekreteri Sharon Graham, anlaşmayı şoförler açısından önemli bir kazanım olarak nitelendirirken, Onay Kasab sürücülerin artık arızalı sistemlerle “terlemeye devam etmeye zorlanmayacağını” söyledi.

Arriva ise anlaşmanın çalışanların kaygılarını karşılayacağını ve Londralıları yeni grevlerin neden olacağı ulaşım aksamalarından koruyacağını bildirdi. Şirket ayrıca TfL’nin aşırı hava koşulları çalışma grubuyla birlikte daha uzun vadeli önlemler üzerinde çalışmayı sürdüreceğini açıkladı. Anlaşmanın ayrıntıları London Standard tarafından da aktarıldı.

Trump’ın 7 Eylül’de Truth Social hesabından herhangi bir açıklama eklemeden yayımladığı haritada ABD’nin yanı sıra Kanada, Grönland, İzlanda, Meksika, Orta Amerika ve Karayipler Amerikan bayrağının renkleriyle kaplandı. Bütün bölge “Amerika Birleşik Devletleri” olarak adlandırıldı.

İzlanda Dışişleri Bakanı Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, göreve yalnızca geçen ay başlayan ABD’nin Reykjavik Büyükelçisi Billy Long’u bakanlığa çağırdı.

Dışişleri Bakanlığı görüşmeyle ilgili açıklamasında, “Paylaşımın tamamen uygunsuz olduğu yönündeki tutumumuz açık biçimde iletilmiştir” ifadesini kullandı. ABD Dışişleri Bakanlığı ile Washington’ın Reykjavik ve Kopenhag büyükelçilikleri ise ilk aşamada olayla ilgili açıklama yapmadı.

Başbakan Frostadóttir: Komik değil, egemenliğimizle alay ediliyor

İzlanda Başbakanı Kristrún Frostadóttir de haritaya sert tepki göstererek paylaşımı “saçma” ve ülkesinin egemenliğine karşı saldırgan bir davranış olarak nitelendirdi.

İzlanda yönetimi, paylaşımın şaka veya sosyal medya provokasyonu olarak geçiştirilemeyeceğini vurguluyor. Haritada yalnızca İzlanda’nın değil, ABD’nin NATO ortakları Kanada ve Danimarka’ya bağlı özerk Grönland’ın da Amerikan toprağı gibi gösterilmesi, Kuzey Atlantik’teki müttefikler arasında daha geniş bir güven sorunu doğurdu.

Danimarka Dışişleri Bakanı Lars Løkke Rasmussen de haritayı “rahatsız edici ve tamamen uygunsuz” olarak değerlendirdi. Rasmussen, paylaşımın Trump’ın zihninde ABD’nin bölgesel sınırlarını genişletmeye yönelik “maksimalist bir tasavvurun” hâlâ bulunduğuna işaret ettiğini söyledi.

Büyükelçinin “52’nci eyalet” şakası daha önce kriz çıkarmıştı

Son harita, İzlanda’da ABD’ye yönelik rahatsızlığı artıran ilk olay değil.

ABD Büyükelçisi Billy Long’un göreve başlamasından önce İzlanda’nın ABD’nin “52’nci eyaleti” olabileceği ve kendisinin de ülkenin valiliğini yapabileceği yönünde şaka yaptığı bildirilmişti. Açıklamalar üzerine binlerce İzlandalı, Long’un büyükelçi olarak kabul edilmemesi için dilekçe imzalamıştı.

Long daha sonra sözleri nedeniyle özür dilemiş ve Ağustos 2026’da Reykjavik’te resmen göreve başlamıştı. Ancak Trump’ın haritasının hemen ardından bakanlığa çağrılması, büyükelçinin görev döneminin daha ilk haftalarında ciddi bir diplomatik gerilimle karşı karşıya kalmasına yol açtı.

Trump’ın yıl içerisinde Grönland hakkındaki konuşmalarında birkaç kez yanlışlıkla “İzlanda” demesi de Reykjavik’te kaygıyla karşılanmıştı.

Grönland baskısı Kuzey Atlantik’e yayıldı

Harita krizi, Trump’ın Grönland’ın ABD kontrolüne geçmesi gerektiğini savunan açıklamalarından bağımsız görülmüyor.

Trump, dünyanın en büyük adası olan ve Danimarka Krallığı bünyesinde geniş özerkliğe sahip bulunan Grönland’ın Amerikan ulusal güvenliği açısından gerekli olduğunu ileri sürmüştü. Washington’ın baskısı, Grönland ve Danimarka tarafından egemenlik ve kendi kaderini tayin hakkına yönelik tehdit olarak değerlendirilmişti.

Trump yönetiminin askerî güç seçeneğini dışlamayan açıklamaları yılın başında Danimarka ve Grönland’da geniş çaplı protestolara yol açmış; “Grönland satılık değildir” sloganıyla gösteriler düzenlenmişti.

Trump’ın tartışmalı haritayı paylaşması, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in Grönland’ın başkenti Nuuk’u ziyaret ettiği günlere denk geldi. Avrupa Birliği, adaya önümüzdeki iki yılda iklim, internet altyapısı, hidroelektrik, balıkçılık ve eğitim projeleri için 200 milyon avro destek sağlanacağını açıkladı. AB desteğinin 2028’e kadar 500 milyon avroya çıkarılması da gündemde.

İzlanda’nın güvenliği ABD ile yapılan anlaşmaya dayanıyor

Yaşanan kriz, İzlanda açısından yalnızca sembolik bir egemenlik tartışması değil. Düzenli ordusu bulunmayan İzlanda’nın güvenlik politikasının iki temel dayanağını NATO üyeliği ve ABD ile 1951’de imzalanan ikili savunma anlaşması oluşturuyor.

ABD’nin Keflavík’teki sürekli askerî varlığı 2006’da sona ermiş olsa da tesisler NATO faaliyetlerinde kullanılmaya devam ediyor. İzlanda’nın Kuzey Amerika ile Avrupa arasındaki stratejik konumu, ülkeyi Kuzey Atlantik ve Arktik güvenliği bakımından kritik hale getiriyor.

Bu nedenle Reykjavik’in güvenliğinde önemli rol oynayan Washington’ın İzlanda’yı kendi toprakları içinde gösteren bir paylaşım yapması, hükümet açısından daha hassas ve çelişkili bir durum yaratıyor.

İzlandalılar AB müzakerelerine dönüşü reddetti

ABD’ye duyulan güven konusundaki tartışmalar, İzlanda’nın Avrupa ile ilişkilerine de yansıdı. Hükümet, artan jeopolitik belirsizlik ortamında Avrupa Birliği üyelik müzakerelerine yeniden başlanıp başlanmamasına ilişkin referandumu öne çekmişti.

Ancak İzlandalı seçmenler, 30 Ağustos’ta yapılan referandumda AB ile askıya alınan üyelik görüşmelerinin yeniden başlatılmasını reddetti. Sonuç, ülkenin Avrupa Birliği’ne mesafeli tutumunu koruduğunu gösterirken, Trump yönetiminin politikaları nedeniyle ortaya çıkan güvenlik kaygılarını ortadan kaldırmadı.

Kanada ile ticaret savaşı daha da sertleşti

Haritada ABD toprağı gibi gösterilen Kanada da uzun süredir Trump’ın hedefinde bulunuyor. Trump daha önce Kanada’nın ABD’nin “51’inci eyaleti” olması gerektiğini defalarca dile getirmiş ve Ottawa üzerindeki ekonomik baskıyı artırmıştı.

Kanada’nın yaklaşık 20 milyar dolar değerindeki Amerikan ürününe yüzde 15 ile yüzde 50 arasında değişen misilleme vergilerini 8 Eylül’de yürürlüğe koymasının ardından Washington yeni bir karşılık verdi.

Trump yönetimi, Kanada’dan ithal edilen bazı süt ürünleri, alkollü içecekler ve motosikletlerin 29 Eylül’den itibaren ABD’ye girişini yasaklama kararı aldı. Böylece iki ülke arasındaki anlaşmazlık, karşılıklı gümrük vergilerinden doğrudan ithalat yasaklarına kadar genişledi.

Sosyal medya paylaşımından daha büyük bir kriz

Trump’ın haritasının doğrudan bir politika belgesi olmadığı ve paylaşımda herhangi bir açıklama bulunmadığı belirtiliyor. Buna karşın haritanın Kanada’yı eyalet yapma söylemleri, Grönland üzerindeki açık egemenlik iddiaları ve İzlanda’ya ilişkin önceki açıklamalarla birlikte yayımlanması, müttefik ülkelerin bunu sıradan bir internet paylaşımı olarak görmesini zorlaştırıyor.

Son gelişmeler, Washington’ın Kuzey Atlantik ve Arktik bölgesindeki geleneksel ortaklarıyla ilişkilerinin aynı anda birkaç cephede gerildiğini ortaya koyuyor. İzlanda’nın resmî protestosu ise küçük bir NATO ülkesinin, güvenliği büyük ölçüde ABD ile iş birliğine dayanmasına rağmen egemenlik konusunda Washington’a açıkça karşı çıkması bakımından dikkat çekiyor.

Dışişleri Bakanı Ed Miliband, 8 Eylül’de Avam Kamarası’nda yaptığı açıklamada İngiliz hükümetinin artık yalnızca İsrail’in işgal altındaki Filistin topraklarında kurduğu yerleşimleri değil, Batı Şeria’daki işgalin tamamını hukuka aykırı kabul ettiğini duyurdu.

Bu açıklama, İngiltere’nin İsrail-Filistin politikasında önemli bir değişiklik anlamına geliyor. Önceki hükümetler yerleşimlerin uluslararası hukuka aykırı olduğunu söylerken işgalin bütünü hakkında aynı açıklıkta bir tutum ortaya koymamıştı.

“Filistinlilere karşı etnik temizlik yürütülüyor”

Miliband, Batı Şeria’daki Filistinli toplulukların evlerinin yıkılması, yollarının ve temel altyapılarının tahrip edilmesi, ailelerin zorla yerlerinden çıkarılması ve İsrailli yerleşimcilerin saldırılarının sistematik hale gelmesi üzerinde durdu.

İngiliz hükümetinin değerlendirmesini son derece açık ifadelerle ortaya koyan Miliband, Batı Şeria’nın bazı bölgelerinde Filistinlilere karşı “yerleşimci teröristler tarafından etnik temizlik” yürütüldüğünü söyledi.

Miliband, Netanyahu hükümetinin bu saldırılara çoğu zaman göz yumduğunu, bazı hükümet üyelerinin ise Filistinlilerin zorla yerlerinden edilmesini destekleyen açıklamalar yaptığını belirtti.

Dışişleri Bakanı, bu nitelemenin ağırlığının farkında olduğunu vurgulayarak, yaşanan ağır ihlaller karşısında gerçeği açıkça söylemenin adaletin ilk adımı olması gerektiğini ifade etti. İngiltere’nin yeni tutumu, Netanyahu hükümetine yönelik Londra’dan bugüne kadar yapılan en sert resmî suçlamalardan biri olarak değerlendiriliyor.

Gazze için “savaş suçu kanıtları” vurgusu

Miliband, Gazze’de yaşanan yıkım ve sivil ölümler konusunda da İsrail hükümetini sert biçimde eleştirdi. Filistin’de uluslararası toplumun gözleri önünde yaşananlardan “derin bir utanç” duyduğunu söyleyen İngiliz Bakan, Gazze’de savaş suçları işlendiğine ilişkin kanıtların bulunduğunu belirtti.

İngiliz hükümeti, Gazze’de yaşananların hukuken “soykırım” oluşturup oluşturmadığı konusunda uluslararası mahkemelerin kararını beklediğini kaydetti. Ancak Miliband, bu hukuki sürecin mevcut savaş suçu kanıtları karşısında hareketsiz kalmak için gerekçe oluşturamayacağını söyledi.

Miliband’ın Avam Kamarası’ndaki konuşmasında aktarılan doğrulanmış ifadeler arasında, Netanyahu hükümetinin Gazze’de yaptıklarının “dünyanın vicdanında bir leke” olduğu şeklindeki sözleri de yer aldı. Bununla birlikte İngiltere’nin açıkladığı somut yaptırım paketinin odağını, Batı Şeria’daki işgal, yerleşimlerin genişlemesi ve Filistinlilerin zorla yerinden edilmesi oluşturdu.

Yerleşim mallarına kapsamlı ithalat yasağı

İngiliz hükümetinin açıkladığı pakete göre, işgal altındaki Filistin topraklarında kurulan İsrail yerleşimlerinde üretilen bütün malların İngiltere’ye ithal edilmesi yasaklanacak.

Yasak özellikle yerleşimlerden gelen hurma, narenciye, şarap, bitkisel ürünler ve diğer tarım ürünlerini kapsayacak. Yerleşim malları İsrail’in toplam ihracatı içinde sınırlı bir paya sahip olduğu için kararın doğrudan ekonomik etkisinin düşük kalması bekleniyor. Buna karşın karar, İsrail’in işgal ekonomisine yönelik önemli bir siyasi ve hukuki adım olarak görülüyor.

Miliband, İngiliz halkının süpermarketlerde işgal altındaki yerleşimlerden gelen ürünleri satın alarak işgali desteklemek istemediğini söyledi.

Finansman, inşaat, emlak ve reklama da yasak

Yaptırımlar yalnızca mal ticaretiyle sınırlı olmayacak. İngiliz şirketlerinin ve finans kuruluşlarının İsrail yerleşimlerine aşağıdaki alanlarda hizmet vermesi de engellenecek:

· Finansman ve yatırım

· İnşaat ve mühendislik

· Altyapı hizmetleri

· Gayrimenkul alım-satımı

· Yerleşimlerdeki konutların İngiltere’de pazarlanması ve reklamı

· İşgale maddi katkı sağlayan belirli ihracat ve silah ruhsatları

Yerleşimci şiddetini teşvik eden veya Filistinlilerin topraklarından çıkarılmasında rol oynayan bazı kişiler hakkında ayrıca mal varlığı dondurma ve seyahat yasağı uygulanacak.

Miliband, gerekli yasal düzenlemelerin yaklaşık altı ila dokuz ay içinde yürürlüğe girmesinin öngörüldüğünü açıkladı. İşgale “maddi katkı sağlayan” silahlar ve diğer ürünler için ihracat ruhsatlarının kapsamı da daraltılacak.

E1 projesi Filistin’i ikiye bölme tehdidi taşıyor

İngiltere, Fransa ve Kanada’yı harekete geçiren başlıca gelişmelerden biri, İsrail’in Doğu Kudüs yakınlarındaki E1 bölgesinde yerleşimleri genişletme girişimi oldu.

E1 projesinin uygulanması halinde Batı Şeria’nın kuzeyi ile güneyi arasındaki coğrafi bağlantının büyük ölçüde kesilmesi, Doğu Kudüs’ün çevresindeki Filistin yerleşimlerinin birbirinden koparılması ve toprak bütünlüğüne sahip bir Filistin devletinin kurulmasının fiilen imkânsızlaştırılması bekleniyor.

Netanyahu hükümeti aynı gün Batı Şeria’da yaklaşık bin yeni yerleşim konutu için plan açıkladı. Uluslararası toplumun büyük bölümü, işgalci gücün kendi sivil nüfusunu işgal altındaki topraklara taşımasını yasaklayan Cenevre Sözleşmesi nedeniyle bu yerleşimleri hukuka aykırı kabul ediyor. İsrail yönetimi ise bu değerlendirmeyi reddediyor.

Fransa ve Kanada da harekete geçti

İngiltere’nin kararı Fransa ve Kanada ile eş güdümlü olarak açıklandı. İngiltere Başbakanı Andy Burnham, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve Kanada Başbakanı Mark Carney ortak açıklamalarında, yerleşimlerin genişlemesi ile yerleşimci şiddetinin iki devletli çözüm açısından “doğrudan ve acil bir tehdit” oluşturduğunu belirtti.

Üç lider, “çok geç olmadan” harekete geçme kararı aldıklarını ve konuyu eylül ayındaki Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’na taşıyacaklarını duyurdu.

Danimarka, Finlandiya, İzlanda, Polonya, Portekiz ve İsveç daha ileri önlemleri destekleyeceklerini açıkladı. Hollanda, İrlanda, Belçika, İspanya ve Norveç ise yerleşim mallarına karşı daha önce yasak getiren veya yasak hazırlığında bulunan ülkeler arasında yer alıyor.

İsrail, Doğu Kudüs’teki İngiliz Başkonsolosluğu’nu kapatıyor

İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Saar, Londra’nın kararına karşı hazırlanan misilleme paketinin Başbakan Benjamin Netanyahu ile koordine edildiğini açıkladı.

Paketin en ağır maddesini, işgal altındaki Doğu Kudüs’ün Şeyh Cerrah bölgesinde bulunan İngiliz Başkonsolosluğu’nun kapatılması oluşturuyor.

Başkonsolosluk İngiltere’nin Doğu Kudüs, Batı Şeria ve Gazze’deki Filistinlilerle diplomatik ilişkilerini yürütüyor. İngiltere’nin İsrail nezdindeki büyükelçiliği ise Tel Aviv’de bulunuyor. Dolayısıyla kapatma kararı, İngiltere’nin İsrail Büyükelçiliği’ni değil, Filistin topraklarıyla ilgilenen diplomatik temsilciliğini hedef alıyor.

İsrail, 1967’den beri işgal altında tuttuğu Doğu Kudüs’ün kendi “bölünmez başkenti” olduğunu ileri sürerken bu ilhak uluslararası toplum tarafından tanınmıyor.

İngiliz görevliler Gazze merkezinden çıkarılacak

İsrail yönetimi, İngiltere’nin ABD öncülüğünde İsrail’de faaliyet gösteren ve Gazze’deki ateşkes ile insani yardım çalışmalarını koordine eden merkezdeki görevinin sona erdirileceğini de açıkladı.

Merkezde görev yapan İngiliz askerî planlama personeli ve yetkililerin çalışmasına son verilecek. İngiltere’nin Batı Şeria’daki Filistin Yönetimi güvenlik güçlerine verdiği eğitim programları da durdurulacak.

Bu kararların doğrudan Filistinlilere yönelik güvenlik ve insani yardım mekanizmalarını zayıflatabileceği, dolayısıyla İsrail’in İngiltere’ye karşı aldığı misillemenin bedelinin kısmen Filistin halkına çıkarılabileceği değerlendiriliyor. İsrail Dışişleri Bakanı Saar, kararların İngiltere’nin yerleşimlere yönelik yaptırımlarına karşı alındığını doğruladı.

Corbyn ve Abbott’ın da aralarında bulunduğu siyasetçilere yasak

İsrail ayrıca milletvekilleri ve siyasi aktivistlerden oluşan 12 İngiliz vatandaşına giriş yasağı getirdi.

Açıklanan isimler arasında eski İşçi Partisi lideri Jeremy Corbyn, bağımsız milletvekili Zarah Sultana, İşçi Partili milletvekilleri Diane Abbott, Naz Shah, John McDonnell ve Richard Burgon ile Yeşiller Partisi milletvekilleri Hannah Spencer, Carla Denyer, Siân Berry ve Ellie Chowns bulunuyor.

İsrail yönetimi bu kişileri “antisemitik ve İsrail karşıtı faaliyetlerde bulunmakla” suçladı. Ancak listede yer alan siyasetçilerin önemli bir bölümü, İsrail devletine veya Yahudilere yönelik düşmanlık nedeniyle değil, Gazze’deki saldırıları, işgali ve Filistinlilere yönelik hak ihlallerini eleştiren tutumlarıyla tanınıyor.

İsrail’in hükümet politikalarına yönelik eleştirileri antisemitizmle özdeşleştiren yaklaşımı, insan hakları örgütleri ve ifade özgürlüğü savunucuları tarafından uzun süredir eleştiriliyor.

Ben-Gvir’den Falkland çıkışı

İsrail’in aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı ve işgal altındaki Batı Şeria’da yaşayan bir yerleşimci olan Itamar Ben-Gvir, krizi Falkland/Malvinas Adaları anlaşmazlığına taşıdı.

Ben-Gvir, Netanyahu hükümetine Arjantin’in adalar üzerindeki egemenlik iddiasını tanıma ve İngiltere’ye yaptırım uygulama çağrısı yaptı. İngiltere’nin adalardaki varlığını “işgal” olarak niteleyen Ben-Gvir’in, aynı zamanda Batı Şeria’nın İsrail’e ilhakını savunması dikkat çekti.

Ben-Gvir’in açıklaması şu aşamada İsrail hükümetinin resmî Falkland politikası haline gelmiş değil. Dolayısıyla bunu alınmış bir devlet kararı değil, Netanyahu’ya yapılmış siyasi bir çağrı olarak değerlendirmek gerekiyor.

İngiliz Dışişleri Bakan Yardımcısı Kirsty McNeill ise Avam Kamarası’nda, Londra’nın Falkland Adaları üzerindeki egemenliği ve ada halkının kendi geleceğini belirleme hakkı konusundaki tutumunun değişmediğini söyledi.

ABD yaptırımlara katılmayacak

ABD’nin İsrail Büyükelçisi Mike Huckabee, İngiltere’nin yerleşim mallarına yönelik kararını “Yahudi halkına karşı ayrımcılık” olarak niteledi ve Londra’nın ABD’den karşılık görebileceğini öne sürdü.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise daha ölçülü bir açıklama yaparak Washington’ın İngiltere, Fransa ve Kanada’nın ithalat yasağına katılmayacağını bildirdi. Rubio, Batı Şeria’yı istikrarsızlaştırabilecek adımlardan kaçınılmasını istedi ancak İngiltere’ye karşı yaptırım uygulanıp uygulanmayacağı konusunda açıklama yapmadı.

Londra-Tel Aviv ilişkilerinde dip nokta

İngiltere’nin 2025’te Filistin devletini tanıması, şiddet yanlısı yerleşimciler ile bazı yasa dışı karakollara yaptırım uygulaması ve İsrail’in Gazze saldırılarını giderek daha sert biçimde eleştirmesi, iki ülke arasındaki ilişkileri zaten ciddi ölçüde germişti.

Son yaptırım ve misilleme kararlarıyla kriz yeni bir aşamaya taşındı. İsrail’in tepkisi yalnızca ticari veya siyasi karşılıklarla sınırlı kalmadı; Filistinlilerle çalışan İngiliz diplomatik temsilciliğinin, Gazze koordinasyonundaki İngiliz görevlilerin ve Filistin güvenlik güçlerine verilen eğitimin doğrudan hedef alınması dikkat çekti.

İngiltere’nin yeni politikasının pratik etkisi, yaptırımların kapsamının nasıl belirleneceğine ve denetim mekanizmasının ne kadar etkili işletileceğine bağlı olacak. Ancak Londra’nın ilk kez işgalin tamamını hukuka aykırı ilan etmesi ve İngiliz şirketlerinin yerleşim ekonomisine katkısını engellemeye yönelmesi, Netanyahu hükümetinin cezasızlık alanının Batılı müttefikleri arasında da daralmaya başladığını gösteriyor.

Yapay zekanın iş gücü piyasasındaki olumsuz etkilerinin, eşitsizlik piramidinin altında yer alan iş kollarında daha fazla ortaya çıkmasına bağlı olarak ekonomik eşitsizliğin artacağı ve bunun da toplumsal huzursuzluğu artırma potansiyeli taşıdığı belirtiliyor. AA'nın, teknolojinin var olan toplumsal eşitsizliklere etkisini ele aldığı iki haberden oluşan "Teknoloji ve Eşitsizlik" başlıklı dosyasının ikinci haberinde, Çin'deki Taihe Enstitüsünde yapay zeka ve işçi sorunları üzerine araştırmalar yapan Wang Hui, yapay zekanın iş gücü piyasasındaki eşitsizliği nasıl etkileyeceğine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

KİŞİSELLEŞTİRİLMİŞ TEDAVİ YÖNTEMİ İLE UZAKTAN MÜDAHALE

Kendi bulduğu “Kişiselleştirilmiş Tedavi Yöntemi” ile Oxford ve Maastricht üniversitelerinin desteğini alarak dünyada bir ilke imza atan Türk Psikolog Alptekin Aydın, QEEG olarak adlandırılan son teknoloji İngiltere hastanelerinde bile olmayan fonksiyonel beyin taraması ile öncelikli olarak problemli fonksiyonları tespit ediyor.

Otizmli çocuğun beyin haritası çekilip raporlanmasından sonra, evlerde de kullanılabilen, kişiye özel olarak hazırlanan manyetik beyin tedavisi yapılıyor.

Aydın, Londra’daki kliniğinde TMS adı verilen manyetik beyin terapisi ile bin 500 yakın çocuğun iyileştiği ve binlerce çocuğun sırada beklediği tedaviyi, öncelikli olarak Türkiye’de başlattı.

Londra Tasarım Yıldızları konseptli etkinlikte İngiltere’de yaşayan iç mimarlar, mimarlar, tasarımcılar ve inşaat sektörünün önde gelen isimleri buluştu.

Geceye ev sahipliği yapan şirketin Kurucusu ve Yönetim Kurulu Başkanı Ömer Erden, “Dünyayı aydınlatmak için bir yolculuğa çıktık. 10 bin metrekare kapalı alan ve üretim tesislerimiz ile talebi karşılayacak bir potansiyelimiz var. Hali hazırda ABD ve Kanada’ya ihracat yapan bir firmayız. Avrupa lokasyonu olarak da merkezimizi Londra’ya taşıdık” diye konuştu.

15 YILLIK TECRÜBE

2,5 milyon sterlinin üzerinde bir yatırım ile Birleşik Krallık’ta faaliyete başlayan şirket, 15 yıllık tecrübesi ile sektörü dünyaya tanıtmayı hedefliyor.

Londra’daki Showroom’unda İngiltere’nin önde gelen sektör temsilcilerini ağırlayan şirketin) diğer kurucu ortağı Fatih Erden ise, “Türkiye’nin en büyük üreticilerinden biriyiz. Hizmet kalitesini ön planda tutarak Mimari tasarım ve Aydınlatma alanında tasarımdan üretime kadar çözümler üretiyoruz. Mekan ile kullanıcı arasındaki ilişkiyi doğru ışık ile kurgulayarak İnşaat, otel, restoran ve kişiye özel aydınlatma tasarımları ile sektörde trendi belirliyoruz”  diyerek HEKA Aydınlatma’nın sektörün lokomotiflerinden olduğunun altını çizdi.

“SEKTÖRÜN DE YOLUNU AYDINLATACAĞIZ”

Londra’daki etkinlikte tasarımcı ve içmimarları inşaat sektörüyle buluşturarak üretici, tasarımcı ve uygulayıcıları kaynaştırmayı hedeflediklerini belirten Ömer Erden, “Biz aydınlatma projeleri ile büyük ölçekli işler yapan bir firmayız. Yaşam alanlarını ışıklandırıyoruz. Londra’daki bu etkinlikte de sektörün önemli paydaşlarını bir araya getirmenin görevimiz olduğunu hissettik. HEKA’nın kapıları sektörün tüm temsilcilerine açık. Biz Londra’daki merkezimizin bir buluşma noktası olmasını hedefledik” diyerek sektörün de yolunu aydınlatmaya talip olduklarını belirtti.

Geceye T.C. Londra Büyükelçiliği Ticaret Müşavirliği, Avrupalı Türk Markalar Birliği, ÇATI Business Networking sivil toplum kuruluşu, iş insanları, Londra’da yaşayan mimar, mühendis, iç mimar ve tasarımcılar katıldı.

Çavuşoğlu, Antalya'da Belek Turizm Merkezi'ndeki bir otelde Almanya Dışişleri Bakanı Heiko Maas ile heyetler arası görüşmelerin ardından ortak basın toplantısı düzenledi.

Çavuşoğlu, Afganistan'dan Türkiye'ye gelmek isteyen Türk vatandaşlarının tahliyesinin güvenli bir şekilde gerçekleştiğini söyledi.

Kabil Havaalanı'nın güvenliğini sağlayan güvenlik güçlerinin ve büyükelçilik görevlilerinin özverili bir şekilde çalıştığını belirten Çavuşoğlu, tahliye zamanında görevlilerin havalimanında çalışmalarını yürüttüğünü, şu anda ise büyükelçilik binasına döndüklerini kaydetti.

Afganistan'da insani krizin endişe verici boyuta ulaştığını ifade eden Çavuşoğlu, ülkenin yarısından fazlasının acil insani yardıma muhtaç olduğunu dile getirdi.

Bölgedeki 10 milyona yakın çocuğun hayatının kuraklık, açlık ve salgın nedeniyle tehlikede olduğuna işaret eden Çavuşoğlu, uluslararası toplumun Afganistan'a insani yardımlarını artırması gerektiğini vurguladı.

Afganistan'da 3,5 milyon kişinin yerinden edildiğini anlatan Çavuşoğlu, "Afganistan kaynaklı göç akını, kriz boyutuna ulaşırsa sadece bölge ülkeleri değil Avrupa dahil herkes etkilenir. Suriye krizinden dersler çıkartılmalı. Birlikte bu konuda çözümler üretmeliyiz. Bu konuyu da biraz önce ele aldık. Türkiye olarak göç konusunda ahlaki ve insani sorumluluklarımızı yeterince yerine getirdik. Bizim artık ilave bir mülteci yükü kaldırmamız söz konusu değildir." diye konuştu.

Kabil Havaalanı'nın güvenliğinin nasıl sağlanacağına ilişkin soruya Çavuşoğlu, "Havaalanı konusu gerçekten ciddi bir konu, bunu titizlikle değerlendiriyoruz. Önümüzdeki dönemde daha detaylı incelemelerde bulunulacak. Özellikle sivil uçuşlara." diye yanıt verdi.

Çavuşoğlu, Afganların Türkiye'de tutulacağı iddialarına ilişkin ise şu değerlendirmede bulundu:

"Maalesef dezenformasyon böyle durumlarda çok daha yaygın oluyor, hatta bazen de etkili olabiliyor. Özellikle ABD ve İngiltere'nin Afganları ülkeden çıkardıktan sonra Türkiye'de belli bir süre tutacağına dair iddialar ortaya atıldı. O ülkeler bunu yalanladı. Gerçekten de hiçbir ülkeden bugüne kadar 'Göçmenleri Afganistan'dan çıkardıktan sonra daha doğrusu tahliye edilen kişileri Türkiye'de belli bir süre tutalım' teklifi hiç olmadı. En başta vize konusunda ABD'nin bir açıklaması oldu, biz de zaten net bir şekilde ona karşı çıktık. Böyle bir teklif ne Almanya'dan ne de başka bir ülkeden bize gelmedi."

(Sürecek)

ANKARA (AA) - FATİH ÇAKMAK - 2020 Tokyo Olimpiyat Oyunları'nda karışık takım kategorisinde, takım arkadaşı olimpiyat şampiyonu Mete Gazoz ile birlikte 4. olan milli okçu Yasemin Ecem Anagöz, Türk okçuluğunun önemli bir seviyeye geldiğini, olimpiyat dördüncülüğünün bile iyi bir derece olmasına rağmen üzüntü verdiğini belirtti.

Tokyo'da düzenlenen 32. Yaz Olimpiyat Oyunları'nda takım arkadaşı Mete Gazoz ile karışık takımda 4. olan Yasemin Ecem Anagöz, AA muhabirine açıklamalarda bulundu.

Tokyo'da klasik yay bireysel kategorisinde üçüncü tura kadar yükselen milli okçu Yasemin Ecem, altın madalya hedefiyle olimpiyata gittiğini belirterek, "Hem karışık takımda hem de bireyselde hedefim altın madalya idi. Önce karışık takım yarışmalarımız oldu, orada dördüncülüğe kadar geldik. Artık öyle bir seviyedeyiz ki olimpiyat dördüncülüğüne üzülür olduk. Bu da iyi bir dereceydi." dedi.

Karışık takımda çok az bir farkla bronz madalyayı kaçırmanın üzüntüsünün ardından bireysel maçlara psikolojik olarak hazırlanmaya çalıştıklarını anlatan ay-yıldızlı okçu, şöyle devam etti:
"Bireysel maçlarıma çıktığımda bir kaç gün öncekinden çok daha güçlü bir şekilde sahaya çıktım, 3. tura kadar gelebildim. Daha fazlasını yapabileceğimden emindim, sadece 'şanssız bir eşleşme oldu' diye düşünüyorum. Çünkü biz sıralama atışları yapıyoruz ve o atışlara göre bir eşleşme oluyor. Normalde finalde karşılaşmam gereken bir rakiple 3. turda karşılaştım. Puanlarımdan açıkçası memnunum, oradaki performansımdan da memnunum. Turları geçebilmek için attığım puan ortalaması da bunun için aslında yeterliydi. Şanssız bir yarışmaydı sadece ama kazandığım tecrübeleri de cebime koydum."

- "Mete ile karışık takımda dünyanın bir numarasıyız"

Karışık takımda okçuluk adına elde edilen başarının küçümsenemeyeceğine işaret eden milli okçu Yasemin Ecem Anagöz, "Aslında biz Mete ile karışık takımda dünyanın bir numarasıyız. Dünya rekorlarımız, Avrupa rekorlarımız, bir çok madalyamız var. O yüzden olimpiyatlarda bizim altın madalya almamız zaten sürpriz olmayacaktı. Ama ilk kez olimpiyatta karışık takım oldu ve daha önce hiç olimpiyatta madalyamızın olmaması belki bizi birazcık daha heyecanlandırdı. Karışık takımla madalyayı kıl payı kaçırdık. Olimpiyat dördüncülüğüne bir çok kişi sevindi aslında. Biz zaten dünyanın en iyisiyiz ve burada altın madalyayı alabilirdik." diye konuştu.

Milli sporcu Yasemin, Tokyo'da kazandığı tecrübelerin ilerisi için altın madalya kazanabilme adına çok önemli katkılar sağlayacağını kaydetti.

Son 16 turdaki eşleşmelerde kasıtlı bir durumun olup olmadığına ilişkin de ay-yıldızlı sporcu, "Sıralama atışlarında birinci ile 32. gibi bir baştan bir sondan eşleşmeler oluyor, çok iyi atmanın da sıralama için bir avantajı olmuyor. Çok kötü atmanın da bir dezavantajı olmuyor. Çünkü olimpiyatlar çok üst seviye olduğu için birinci ile yirminci arasında sıralama durumlarında çok büyük fark var diyemiyoruz." yorumunda bulundu.

Tokyo'da 3. turda Güney Koreli Chaeyoung Kang ile erken bir final maçı yaptığını ifade eden Yasemin Ecem Anagöz, "Sıralama eşleşmelerinde normalde attığım puandan daha düşüğünü atsaydım, grubum tamamıyla başka bir grup olacaktı ve çok daha kolay bir grup olacaktı. Koreli ile maçımda 6-2 mağlup oldum. Fakat puanlarımda gayet iyiydi, kendisi ekstra bir performans gösterdi normalde o turu geçemeyecek bir durumda değildim. Yani elimden gelenin fazlasını yaptım, antrenmanda ne atıyorsam yarışmaya da bunu taşıdım. Hiçbir rakibimin karşısına çıktığımda korkmadım, bunlar bir sporcu psikolojisi için önemli şeyler. O yüzden kazançlarımın bu yönde olduğunu düşünüyorum." şeklinde görüş belirtti.

Başka bir sporcu ile karşılaşması durumunda neler yapabileceğine ilişkin de Yasemin, "Okların belli bir grup santimetresi var, ne kadar uzağa kaçtığı ve ne kadar birbirine yakınlığı bakımından, benim de rakibimin de oklarının grubu gayet iyiydi. Puanlarımız da gayet iyiydi ama diğer kazanılan maçlara baktığımızda gerçekten çok kötü puanlarla setlerin alındığını gördük. Bizim maçımızda öyle olmadı, daha dişli bir maç oldu. Bu rakibi açıkçası finalde bekliyorduk, öyle bir durumda bitiririz sıralamayı gibi düşünmüştük ama olmadı." dedi.

- "Tribüne geçerken hissettim. 'Mete bugün madalya alacak' dedim"

Takım arkadaşı Mete Gazoz'un Tokyo'da şampiyon olduğu anlardaki hislerine ilişkin de Yasemin, "Yarıştan önce Mete antrenmandayken ben de onların yanındaydım. Sonra tribüne geçerken hissettim. 'Mete bugün madalya alacak' dedim. Tribüne geçerken bunu biliyordum. Renginin altın olacağını Mete bize sahada gösterdi. Çok güzel anlardı, gerçekten insanın içine dokunan anlardı, çünkü orada bütün Türkiye, bütün dünya bir tarihe tanıklık ettik ve ben buna canlı canlı tanık oldum. Çok gurur verici bir şeydi. Biz 9 yaşından beri birlikte antrenman yapıyoruz. Hani ailemizden çok birbirimizi görüyoruz. Öyle bir insanın asıl bu başarıya imza atmış olması beni daha da derinden etkiledi tabii." ifadelerini kullandı.
Tokyo'dayken anne ve babasının kendisini izlediğinde neler yaşadıklarıyla ilgili soruya ise milli okçu, "Bir maçımı izlerken video çekmişlerdi çok komik anlarım; güler misin, ağlar mısın. Hedefi kaçırıyorum, suratlar asılıyor, benden daha çok üzülüyorlar. İyi atıyorum herkes mutlu. Bir de benim maçlarım Türkiye saatine göre sabah 4.00 gibiydi. Sürekli insanlardan mesaj alıyorum, 'Senin maçına kalkıyoruz, izliyoruz' diye." şeklinde konuştu.

- "13 senedir ok atıyorum, 9 yaşında başladım"

Yasemin Ecem Anagöz, bu spora kaç yıldır emek verdiğine yönelik de şöyle bilgi verdi:
"13 senedir ok atıyorum, 9 yaşında başladım. Bir sporla ilgilenmemi zaten ailem de ben de istiyorduk, sporu seven insanlarız. Bu konuda ailenin desteği çok önemli, ailenin bakış açısı. Bir spor arayışına girdiğimizde okçuluktaki madalyaların kare olduğunu gördüm, benim daha önce başka bir çok branşta madalyalarım vardı ama onlar yuvarlaktı. Okçuluğun madalyasının kare olduğunu görünce dedim, 'Benim bunu kazanmam lazım'. Başladıktan sonra Türkiye rekoru kırmaya başladım. Sonra istediğim o madalyayı aldım. Tabii bu bana daha da haz verdi, artık profesyonellik dönemine geçtiğimde olimpiyatlara ilgim arttı. Diğer sporların sistemlerinin nasıl olduğunu gördüm ve okçulukta her hangi bir engel bariyerinin bulunmaması benim çok hoşuma gitti."

Yasemin Ecem, bundan sonraki hedefleri için de "Hedefimiz Paris, ama öncesinde Avrupa ve dünya şampiyonlukları var. Bireysel olarak iyi sporcularız, bir çok kıdemli madalyamız var. Bundan sonra takım halinde de madalya kazanacağımızı düşünüyorum, çünkü Mete'nin kazandığı madalya güzel bir açılış oldu ve herkese bazı şeylerin yapılabileceğinin göstergesi oldu. Bu inançla devam ettiğimiz sürece okçuluk federasyonu ve milli takım olarak çok daha iyi yerlere geleceğimizi düşünüyorum." değerlendirmesinde bulundu.

1 Ocak 2021 tarihi itibarıyla başlayan bu yeni dönemin ilk günlerinde yaşanan sorunlar, beklentileri, gıda sektörünün içinden bir portre olan Giba Gıda CEO’su Vehbi Keleş ile konuştuk.

Avrupalı Türk Markalar Birliği (ATMB) Başkan Yardımcısı ve Gima Gıda CEO'su Vehbi Keleş ile “Türkiye ile İngiltere Arasında İmzalanan Serbest Ticaret Anlaşması ve Brexit Sonrası Ticareti” konuştuk.  Eurovizyon’un Youtube kanalında izleyebilirsiniz...

Daha sonraki söyleşileri izlemek için Youtube kanalımıza abone olabilirsiniz.