“Bir Nesli Sonsuz Kaydırmaya Kaybediyoruz”

İsveç Sosyal İşler Bakanı Jakob Forssmed, raporun teslim edilmesinin ardından yaptığı açıklamada çocukların dijital dünyanın olumsuz etkilerinden korunmasının öncelikli hedef olduğunu söyledi.

Forssmed, “Bir nesli sonsuz kaydırma uğruna kaybediyoruz. Çocuklara çocukluklarını geri vermek için yeni adımlar atmak zorundayız” ifadelerini kullandı.

Komisyon: Riskler Faydaların Önüne Geçti

Komisyonun başındaki araştırmacı Lisa Englund Krafft, sosyal medyanın çocuklar üzerindeki etkilerine ilişkin bilimsel çalışmaların giderek daha net sonuçlar ortaya koyduğunu belirtti.

Raporda, aşırı ekran kullanımı, siber zorbalık, yabancılarla riskli temaslar, suç örgütlerinin gençleri çevrimiçi ortamda hedef alması, şiddet ve pornografik içeriklere maruz kalma gibi risklerin ciddi boyutlara ulaştığı ifade edildi. Komisyon, bu nedenle yaş sınırı getirilmesinin serbest erişimin sağlayacağı faydalardan daha ağır bastığı görüşünü dile getirdi.

Yasak Her Kullanımı Kapsamayacak

Önerilen modelde yaş sınırı, yalnızca kullanıcıların hesap açarak giriş yaptığı sosyal medya hizmetlerini kapsayacak.

Buna göre çocuklar, hesap oluşturmadan video izleyebilecek veya açık içeriklere erişebilecek; ancak paylaşım yapma, yorum yazma ve diğer kullanıcılarla etkileşim kurma gibi faaliyetler için yaş şartı aranacak. Ayrıca çevrim içi oyunlar, sosyal özellikler barındırsa da mevcut öneride düzenleme kapsamı dışında tutuldu.

Yaş Doğrulama İçin AB Teknolojisi Bekleniyor

Düzenlemenin önündeki en önemli başlıklardan biri yaş doğrulama sistemi olarak görülüyor.

İsveçli yetkililer, Avrupa Birliği'nin üzerinde çalıştığı yeni dijital yaş doğrulama uygulamasının yürürlüğe girmesini bekliyor. Avrupa Komisyonu'nun geliştirdiği sistemin, kullanıcıların kimlik bilgilerini platformlarla paylaşmadan yaşlarını doğrulamalarına imkân tanıması hedefleniyor. Böylece hem çocuk koruması hem de kişisel verilerin gizliliği aynı anda sağlanabilecek.

Avrupa Genelinde Benzer Adımlar

İsveç'in önerisi, Avrupa'da çocukların sosyal medya kullanımını sınırlandırmaya yönelik genişleyen eğilimin son halkası oldu.

Son dönemde birçok Avrupa ülkesi benzer düzenlemeleri gündemine aldı. Fransa 15 yaş altına yönelik kısıtlamalar üzerinde çalışırken, Norveç 16 yaş altına sosyal medya yasağı getirecek bir tasarı hazırlıyor. Yunanistan'ın 15 yaş altı kullanıcıları hedef alan düzenlemeyi 2027'de yürürlüğe koyması planlanırken, Avusturya ve Polonya'da da benzer girişimler bulunuyor. Avrupa Komisyonu ise Birlik genelinde ortak bir yaklaşım oluşturulmasını tartışıyor.

Siyasi Destek Güçlü

İsveç'te mevcut uygulamada 13 yaşından küçük çocukların sosyal medya hesabı açabilmesi için ebeveyn onayı gerekiyor. Ancak hükümetin görevlendirdiği komisyon, bu sınırın yetersiz kaldığı görüşünde.

Soruşturma raporuna göre ülkede siyasi partilerin büyük bölümü yaş sınırının yükseltilmesine sıcak bakıyor. Komisyonun nihai raporunu ilerleyen dönemde hükümete sunması beklenirken, önerinin yasalaşması halinde İsveç, Avrupa'da çocukların sosyal medya kullanımını en sert şekilde düzenleyen ülkelerden biri olacak.

Petrol ve gaz fiyatlarını fırlatan İran savaşı sürerken Avrupalılar enerji bağımsızlığı kazanmak için çare arıyor.

Almanya’da yenilenebilir enerji şirketi Enpal BV, Orta Doğu’daki ABD-İsrail çatışmasının başlamasından bu yana güneş paneli taleplerinin yüzde 30 arttığını bildirirken, güneş enerjisi markası 1KOMMA5° GmbH de güneşe olan ilginin neredeyse iki katına çıktığını açıkladı.

Birleşik Krallık’ta enerji şirketi EON, güneş enerjisine ilginin 23 Şubat ile 1 Mart arasında yüzde 23 arttığını, 2 ile 8 Mart arasında ise bunun üzerine yüzde 63’lük bir artış daha yaşandığını bildirdi.

Momentum kazanan yalnızca geleneksel çatı üstü güneş panelleri değil. Avrupa güneş fotovoltaik (PV) sektörünün üyelik bazlı ticaret birliği SolarPower Europe, tak-çalıştır (plug-in) güneş sistemlerinin satışlarının da kıta genelinde arttığını, ancak “kesin rakamlara ulaşmanın zor” olduğunu belirtiyor.

Avrupa’da tak-çalıştır güneş neden yaygınlaşıyor?

Almanya, 2022 ile 2025 arasında bir milyondan fazla sistemin kurulmasıyla tak-çalıştır güneş atağında uzun süredir başı çekiyor. Bu patlamanın nedeni, şebekeye verilen her birim elektrik için sabit bir ücret öngören alım tarifeleriyle tak-çalıştır güneş alanları ödüllendiren devlet teşvikleri olarak gösteriliyor.

Katma değer vergisinin kaldırılması ve fiyatlardaki sert düşüşler de teknolojiyi çok daha erişilebilir kıldı. Avrupa’nın geri kalanı tak-çalıştır güneş sistemlerini benimsemekte yavaş kaldı, ancak mevzuattaki değişiklikler tabloyu yakında değiştirebilir.

Geçen nisan ayında Belçika, vatandaşların yetkili bir kurulumcuya ödeme yapmak zorunda kalmadan tak-çalıştır PV’ler satın almasına imkân tanıyan, kendi kendine kurulan panellere yeşil ışık yaktı. İspanya’da da son dönemde satışlarda artış gözleniyor; Tornasol Energy adlı şirket geçen yıl 1.300’den fazla haneye güneş enerjisi kitleri kurdu.

Birleşik Krallık, tak-çalıştır güneş sistemlerine yönelik kısıtlamaları gevşeten son Avrupa ülkesi oldu; kısa süre önce Lidl ve Iceland gibi indirimli perakendecilerde düşük maliyetli panellerin satışa sunulacağını duyurdu.

27 AB üye devletinden yalnızca İsveç ve Macaristan, kendi kendine kurulan tak-çalıştır güneş cihazlarını hâlâ yasaklıyor.

Tak-çalıştır güneş mi, geleneksel çatı üstü paneller mi: En iyi seçenek hangisi?

Avrupa’da çatı üstü güneş sistemlerinin maliyeti, sistemin büyüklüğüne ve güneş enerjisi depolama bataryası alınıp alınmadığına bağlı olarak büyük farklılık gösteriyor. Fiyatlar 7.000 ila 30.000 avro arasında değişebiliyor; ancak pek çok ülkede kurulum maliyetlerine destek olmak için hibe gibi teşvikler sunuluyor.

Çatı üstü güneşin geri ödeme süresi de panellerin konumu, aldıkları güneş ışığı miktarı ve elektrik tüketim alışkanlıklarınız gibi birçok faktöre bağlı.

Birleşik Krallık’ın Energy Savings Trust kuruluşuna göre, ihracat ödemeleri dikkate alınmadığında, Londra’da çatı üstü güneş sistemi bulunan bir evde sakinler gün boyu evdeyse yıllık 650 sterlin (750 avro) tasarruf sağlanabiliyor. Çoğu gün saat 18.00’e kadar evde olunmadığında bu rakam 530 sterline (611 avro) düşüyor.

Bu da çatı üstü güneşin, emekliler veya evden çalışanlar gibi gündüz saatlerinde elektrik tüketenler için büyük bir avantaj sağladığı anlamına geliyor.

“Tipik bir çatı üstü sistem, özellikle elektrikli araç şarjı veya ısı pompaları nedeniyle gündüz tüketimi yüksek olan hanelerde faturaları ciddi biçimde aşağı çekebilir” diyor, Heatable (kaynak İngilizce) adlı şirketin yenilenebilir enerji elektrik mühendisi Kian Milroy, Euronews Earth’e.

“İlk yatırım maliyeti elbette daha yüksek ve geri ödeme süresi daha uzun, ancak toplamda daha iyi bir değer sunuyor.”

Milroy, Birleşik Krallık’ta 400 sterlin (461 avro) gibi düşük bir bedelle piyasaya çıkan tak-çalıştır güneşi, kiracılar, apartman dairelerinde oturanlar veya çatıya PV paneli kuramayan herkes için daha uygun bir “tamamlayıcı ürün” olarak tanımlıyor.

“Bazı faydaları var ama sınırlı,” diye açıklıyor. “Kurulumu çok daha kolay, ancak faturaları dramatik biçimde etkileyecek kadar elektrik üretmiyor.”

Almanya’nın aksine, Birleşik Krallık’ta ev içi prizler genelde şebekeye elektrik geri basmaya uygun şekilde tasarlanmadığı için tak-çalıştır güneş sistemi bulunan haneler, çatı üstü panellerde olduğu gibi fazla üretimi şebekeye satarak gelir elde edemiyor.

Oysa tak-çalıştır güneş, aslında büyük miktarda elektrik üretmek için değil; daha çok buzdolapları, Wi-Fi yönlendiricileri ve diğer bekleme modundaki cihazlar gibi sürekli çalışan ekipmanların enerji ihtiyacını karşılamaya yönelik tasarlanmış durumda.

Uswitch.com (kaynak İngilizce) adlı karşılaştırma sitesinin enerji uzmanı Natalie Mathie, Euronews Earth’e yaptığı açıklamada 400 ila 500 watt üreten tak-çalıştır panellerin, (boyutuna bağlı olarak yaklaşık 300 watt çeken) yavaş pişirici tencereler gibi enerji verimli cihazları çalıştırmaya yetebileceğini, ancak prize takılan klima üniteleri veya sıcak hava fritözleri (air fryer) gibi çok enerji tüketen aletler için yeterli olmayacağını söylüyor.

Carbon Brief (kaynak İngilizce) adlı düşünce kuruluşunun analizine göre tak-çalıştır güneş panelleri, tipik bir Birleşik Krallık hanesine 15 yıllık ömürleri boyunca 1.100 sterlin (yaklaşık 1.261 avro) kazandırabiliyor. Buna karşılık çatı üstü paneller, aynı dönemde 15.000 sterlin (17.316 avro) ya da daha fazla tasarruf sağlayabiliyor; çoğu sistemde geri ödeme süresi 6 ila 10 yıl arasında değişiyor.

Güneş enerjisi faturaları artırabilir mi?

Avrupalılar elektrik faturalarını düşürmek için güneş enerjisine yatırım yaparken, bazen tam tersi sonuçlar da ortaya çıkabiliyor.

Bu olgu “güneş geri tepme etkisi” (solar rebound effect) olarak biliniyor ve hanelerin, panellerini sonsuz bir ücretsiz enerji kaynağı olarak görmeleri nedeniyle normalden daha fazla elektrik tüketmeleriyle ortaya çıkıyor.

“Küçük bir tak-çalıştır dizi birkaç yüz watt üretebilir, ancak ev sahibinin kafasında bu bedava enerji anlamına gelir ve daha fazla elektrik kullanmaya başlarlar” diyor Milroy.

Hem çatı üstü panellerde hem de tak-çalıştır sistemlerde görülebilen güneş geri tepme etkisi, çoğu zaman güneş enerjisi kullanan hanelerin faturalarında artışa yol açarak yatırımlarını amorti etmeleri için gereken süreyi uzatıyor.

Buna karşın, elektrik tüketiminizi sabit tutmak için bilinçli bir çaba göstermek bu etkiyi dengelemeye yardımcı olabilir.

(euronews)

“Arabanız sizi izliyor”

Modern araçların büyük bölümü internete bağlı çalışıyor. Navigasyon sistemleri, sürüş destek teknolojileri, kabin kameraları, mikrofonlar ve sensörler aracılığıyla sürücüler hakkında sürekli veri üretiliyor.

Gizlilik politikaları incelendiğinde otomobil şirketlerinin toplayabildiği veriler arasında şunlar yer alıyor:

• Gerçek zamanlı konum bilgileri
• Gidilen rotalar ve ziyaret edilen yerler
• Hız, fren ve direksiyon hareketleri
• Emniyet kemeri kullanımı
• Araç içindeki yolcu sayısı
• Telefon bağlantıları ve çağrı kayıtları
• Müzik ve radyo tercihleri
• Sesli komut kayıtları
• Araç içi kamera görüntüleri
• Biyometrik veriler ve yüz ifadeleri

Bazı üreticiler, sürücünün dikkat seviyesini ölçmek amacıyla göz hareketlerini ve yüz mimiklerini analiz eden sistemler kullanıyor. Yeni nesil araçlarda bulunan sürücü izleme kameraları, yorgunluk veya dikkat dağınıklığını tespit etmek için sürekli kayıt yapabiliyor.

Uzmanlar, bu teknolojilerin güvenlik amacıyla geliştirildiğini kabul etse de, aynı verilerin ticari amaçlarla kullanılmasının ciddi soru işaretleri doğurduğunu belirtiyor.

Sigorta şirketleri için “altın madeni”

Toplanan araç verilerinin en büyük müşterileri arasında sigorta şirketleri bulunuyor. Özellikle ABD’de hızlanma alışkanlıkları, sert frenler, gece sürüşleri ve gidilen bölgeler gibi bilgiler, sürücü risk puanlarının oluşturulmasında kullanılıyor.

Bu sistemler “kullanım bazlı sigorta” modeli adı altında pazarlanıyor. Şirketler güvenli sürüş yapanlara indirim vaat ederken, agresif sürüş tespit edilen kullanıcıların primleri artırılabiliyor.

Ancak eleştirmenlere göre sorun yalnızca ücret artışı değil. Birçok sürücü, verilerinin sigorta şirketlerine aktarıldığını açık biçimde bilmiyor. Araç satın alınırken kabul edilen uzun ve karmaşık gizlilik sözleşmeleri, kullanıcıların büyük bölümü tarafından okunmadan onaylanıyor.

Bazı ülkelerde veri paylaşımının açık rıza gerektirip gerektirmediği konusunda hukuki tartışmalar sürüyor.

“Kimlerle görüştüğünüz bile anlaşılabilir”

Siber güvenlik uzmanları, araçlardan toplanan verilerin günlük yaşamın tamamına dair ayrıntılı profil çıkarılmasına imkan verdiğini söylüyor.

Düzenli olarak gidilen adresler; kişinin evini, işyerini, siyasi eğilimlerini, sağlık durumunu veya özel ilişkilerini ortaya çıkarabiliyor. Örneğin bir sürücünün sık sık bir hastaneye, psikoloji kliniğine ya da belirli bir ibadethaneye gitmesi bile hassas veri olarak değerlendiriliyor.

Araç içi telefon bağlantıları sayesinde rehber bilgileri ve iletişim alışkanlıkları da analiz edilebiliyor.

Uzmanlara göre gelecekte bu verilerin reklam şirketleri, veri brokerları ve finans kuruluşları tarafından daha yoğun biçimde kullanılmasının önü açılabilir.

Avrupa ve ABD’de tartışmalar büyüyor

Avrupa Birliği’nin GDPR veri koruma yasaları, şirketlerin kişisel verileri nasıl topladığı konusunda sıkı kurallar içeriyor. Ancak uzmanlar, otomotiv sektörünün “bağlantılı araç” teknolojileri nedeniyle gri bir alanda faaliyet gösterdiğini belirtiyor.

ABD’de ise bazı tüketici kuruluşları otomobil üreticilerini “tekerlekli gözetim cihazı üretmekle” suçluyor. Son yıllarda yapılan araştırmalarda birçok otomobil markasının kullanıcı verilerini üçüncü taraflarla paylaşabildiği ortaya konmuştu.

Gizlilik savunucuları, sürücülerin çoğu zaman hangi verilerin toplandığını, ne kadar süre saklandığını ve kimlerle paylaşıldığını tam olarak öğrenemediğini söylüyor.

Araçlar artık cep telefonundan daha fazla veri topluyor

Teknoloji uzmanlarına göre yeni nesil otomobiller, birçok açıdan akıllı telefonlardan bile daha kapsamlı veri toplama kapasitesine sahip.

Çünkü araçlar yalnızca dijital davranışları değil, fiziksel hareketleri de izliyor. Direksiyon hareketlerinden pedal kullanımına, koltuk sensörlerinden kabin kameralarına kadar çok sayıda sistem sürücünün davranışlarını analiz ediyor.

Elektrikli ve otonom araçların yaygınlaşmasıyla birlikte veri miktarının daha da artması bekleniyor.

“Konforun bedeli mahremiyet olabilir”

Otomobil üreticileri bağlantılı sistemlerin sürüş güvenliğini artırdığını, bakım hizmetlerini kolaylaştırdığını ve acil durumlarda hayat kurtarabildiğini savunuyor.

Ancak eleştirmenler, kullanıcıların çoğu zaman hangi verileri paylaşmayı kabul ettiğini tam anlamıyla bilmediğini vurguluyor.

Bir zamanlar insanlara yalnız kalabilecekleri özel bir alan sunan otomobiller, artık teknoloji şirketleri ve veri ekonomisinin en yeni gözlem alanlarından biri haline geliyor. Ve uzmanlara göre asıl soru şu:

Sürücüler gerçekten direksiyon başında özgür mü, yoksa yalnızca hareket halindeki bir veri kaynağı mı?

Grapevine Polis Departmanı’nın açıklamasına göre sürücü, Cybertruck’ı bilerek göle sürdü. Ancak araç kısa süre içinde su almaya başladı ve gölde mahsur kaldı. Sürücü ile araçtaki yolcular daha sonra aracı terk etti.

Polis ve itfaiye ortak operasyon yaptı

Kısmen suya batmış halde kalan Cybertruck, polis ekipleri ile Grapevine İtfaiyesi Su Kurtarma Ekibi’nin ortak çalışmasıyla gölden çıkarıldı.

Polis, sürücünün gölün kapalı bir bölümünde araç kullanmak ve çeşitli su güvenliği ekipmanı kurallarını ihlal etmek suçlamalarıyla gözaltına alındığını açıkladı.

Yetkililer, bir aracın teknik olarak sığ sularda ilerleyebilmesinin bunun güvenli veya yasal olduğu anlamına gelmediğini vurguladı.

“Aracınızı isteyerek suya sürmeyin”

Grapevine Polis Departmanı sözcülerinden Katharina Gamboa, ABD basınına yaptığı açıklamada vatandaşları benzer girişimlere karşı uyardı.

“Aracınızı isteyerek suya sürmenizi tavsiye etmiyoruz. Bu yalnızca bir güvenlik sorunu değil, aynı zamanda hukuki sonuçları da olan bir durum” dedi.

Tesla ne diyor?

Tesla’nın kullanım kılavuzuna göre Cybertruck’ın “Wade Mode” özelliği, aracın dere veya nehir gibi sığ sularda ilerlemesine yardımcı oluyor. Ancak sistemin önerilen maksimum su derinliği 81,5 santimetre ile sınırlı.

Şirket ayrıca, suya girmeden önce derinliği değerlendirmenin sürücünün sorumluluğunda olduğunu belirtiyor. Kullanım kılavuzunda, suda sürüş nedeniyle oluşabilecek hasarların garanti kapsamına girmediği de açıkça ifade ediliyor.

Tesla, özellikle güçlü akıntıların bulunduğu derin sularda araç kullanılmaması konusunda sürücüleri uyarıyor.

70 bin dolarlık elektrikli pick-up

Paslanmaz çelik gövdesi ve sıra dışı tasarımıyla dikkat çeken Tesla Cybertruck, 2019 yılında tanıtılmış, 2023’te satışa sunulmuştu. Elektrikli pick-up modelinin başlangıç fiyatı ise 70 bin doların üzerinde.

Amerikan gazetesi Wall Street Journal’ın (WSJ) aktardığı anket sonuçlarına göre, ABD kamuoyunda yapay zekâya yönelik kaygılar son bir yılda belirgin şekilde yükseldi. Tüketiciler, özellikle enerji fiyatlarının artmasından veri merkezlerini sorumlu tutarken, çalışanlar otomasyon nedeniyle işlerini kaybetmekten endişe ediyor. Eğitim uzmanları ve ebeveynler ise yapay zekânın çocukların öğrenme süreçlerini zayıflattığını, sosyal izolasyonu artırdığını ve ruh sağlığı üzerinde olumsuz etkiler yarattığını savunuyor.

“Enerji krizini derinleştiriyor” eleştirisi

Yapay zekâ sistemlerini çalıştıran veri merkezleri son dönemde ABD’nin birçok bölgesinde hızla yaygınlaştı. Ancak bu tesislerin yüksek elektrik tüketimi, özellikle enerji maliyetlerinin arttığı dönemde kamuoyunda tepkiye yol açıyor.

Enerji uzmanlarına göre büyük ölçekli yapay zekâ veri merkezleri, bazı küçük şehirlerin toplam tüketimine eşdeğer miktarda elektrik harcıyor. Özellikle Teksas, Arizona, Nevada ve Indiana gibi eyaletlerde yeni merkezlerin kurulmasıyla birlikte elektrik şebekeleri üzerindeki baskının arttığı belirtiliyor.

Çevre örgütleri ayrıca veri merkezlerinin yalnızca enerji değil, ciddi miktarda su tükettiğine de dikkat çekiyor. Yapay zekâ sunucularının soğutulması için kullanılan su miktarı nedeniyle kuraklık riski yaşayan bölgelerde protestoların büyüdüğü ifade ediliyor.

Şirket çalışanları da huzursuz

Teknoloji sektöründeki rahatsızlığın yalnızca dışarıdan gelmediği görülüyor. Son aylarda bazı büyük teknoloji şirketlerinin çalışanları da üretken yapay zekâ projelerine karşı açık mektuplar yayımladı.

Özellikle müşteri hizmetleri, muhasebe, hukuk asistanlığı ve medya sektörlerinde çalışan beyaz yakalılar, yapay zekânın kitlesel iş kayıplarına yol açabileceğini düşünüyor. ABD’de yayımlanan bazı araştırmalar, önümüzdeki beş yıl içinde milyonlarca ofis çalışanının görev tanımının değişebileceğine işaret ediyor.

Hollywood’daki senarist ve oyuncu grevlerinde de yapay zekâ kullanımına yönelik kaygılar önemli başlıklardan biri olmuştu. Oyuncular, dijital kopyalarının izinsiz kullanılmasına karşı yasal güvence talep etmişti.

Şiddet olayları alarm yarattı

Yapay zekâ karşıtı öfkenin zaman zaman şiddete dönüştüğü olaylar da yaşanıyor.

Geçen ay 20 yaşındaki Daniel Moreno-Gama’nın, Sam Altman’ın San Francisco’daki evine molotof kokteyli attığı öne sürüldü. Amerikan medyasındaki haberlere göre zanlının üzerinden “yapay zekâ karşıtı manifesto” çıktı.

Olaydan birkaç gün sonra ise Ron Gibson’ın evine 13 el ateş açıldı. Kapısına “Veri merkezi istemiyoruz” yazılı bir not bırakıldığı belirtilen Gibson, şehirde kurulması planlanan Metrobloks veri merkezi projesine destek veren isimler arasında yer alıyordu.

Federal güvenlik birimlerinin, teknoloji şirketleri yöneticilerine yönelik tehditlerde artış yaşandığını değerlendirdiği bildiriliyor.

Üniversitelerden dikkat çeken araştırma

Stanford University ve University of California, Berkeley araştırmacılarıyla birlikte kamuoyu çalışmaları yürüten teknoloji analisti Gregory Ferenstein, yapay zekâ karşıtı hareketin beklenenden çok daha hızlı büyüdüğünü söyledi.

Ferenstein, “Teknolojiye yönelik toplumsal tepkiler geçmişte de vardı ancak bu kadar kısa sürede böylesine sertleşen bir hareket daha önce görmedim” değerlendirmesinde bulundu.

Araştırmacılar, özellikle ekonomik belirsizlik dönemlerinde teknolojik dönüşümlerin daha güçlü toplumsal reaksiyonlar üretebildiğine dikkat çekiyor.

Beyaz Saray denge arıyor

ABD yönetimi ise bir yandan yapay zekâ yatırımlarını hızlandırmaya çalışırken diğer yandan artan toplumsal tepkiyi kontrol altında tutmaya çalışıyor.

Washington yönetimi, Çin ile teknoloji yarışında geri kalmamak için yapay zekâ altyapısına milyarlarca dolarlık teşvik hazırlıyor. Ancak yerel yönetimler üzerindeki toplumsal baskının artması nedeniyle bazı veri merkezi projelerinin izin süreçleri yavaşlamış durumda.

Uzmanlara göre önümüzdeki dönemde ABD’de yapay zekâ tartışmaları yalnızca teknoloji başlığı olmaktan çıkıp enerji politikaları, iş gücü dönüşümü, çevre ve kamu güvenliği ekseninde daha sert siyasi tartışmalara dönüşebilir.

Mayıs 2026 itibarıyla yaklaşık 1.100 okul ve 400 kreşte kullanılmaya başlanan sistem, Kuzey İrlanda’da ulusal ölçekte hayata geçirilen ilk bulut tabanlı okul yönetim bilgi sistemi (MIS) olma özelliği taşıyor.

İlkokullarda geçiş hızlandı

Pilot uygulamaların başarıyla tamamlanmasının ardından ilkokullarda geçiş süreci hız kazandı. Dönem sonuna kadar 400’den fazla okulun Bromcom sistemine geçmesi planlanırken, tüm ilkokulların Kasım 2026’ya kadar yeni sisteme dahil edilmesi hedefleniyor.

Ortaokul ve lise pilot uygulamalarının ise Eylül 2026’da başlaması, tüm eğitim sektörlerinde dönüşümün Mart 2027’ye kadar tamamlanması öngörülüyor.

Veri yönetimi ve iletişim tek platformda

Yeni sistemle birlikte okulların bilgi ve süreçlerini daha bağlantılı ve bütünleşik bir yapıda yönetmesi amaçlanıyor. Bromcom; veri yönetimi, iletişim ve iş birliği süreçlerini tek ve güvenli bir platform üzerinden yürütecek.

Sistem sayesinde okullar, veliler ve Kuzey İrlanda Eğitim Bakanlığı destek hizmetleri arasında veri paylaşımının kolaylaşması, otomasyon sayesinde idari iş yükünün azalması ve çok okullu ortak çalışmaların desteklenmesi hedefleniyor. Ayrıca sistemin, okullara planlama ve öğrencilere yönelik hedef odaklı destek süreçlerinde veri temelli içgörüler sunacağı belirtiliyor.

Veliler için “MCAS” platformu

Bromcom bünyesindeki “My Child at School” (MCAS) platformu da ev-okul iletişimini güçlendirecek unsurlar arasında yer alıyor. Platform, veliler ve bakım verenlerin okullarla güvenli ve doğrudan iletişim kurmasını sağlayarak çocuklarının eğitim sürecine daha aktif katılım imkânı sunacak.

Okullara eğitim desteği verilecek

Geçiş sürecinde okullara kapsamlı bir eğitim programı da sağlanacak. Program kapsamında yerel C2K eğitim merkezlerinde yüz yüze eğitimler düzenlenecek, e-Front üzerinden çevrim içi kurslar sunulacak ve Bromcom School Support Hub üzerinden rehberlik hizmeti verilecek.

Okullara yaz dönemi öncesinde geçiş takvimleri hakkında bilgilendirme yapılacağı ve süreç boyunca kurumlarla yakın iş birliği içinde çalışılacağı ifade edildi.

Bromcom CEO’su Güryel: “Daha bütünleşik bir yapı kuruluyor”

Ali Güryel de yaptığı açıklamada, yeni sistemin okulların bilgi ve süreçlerini daha bağlantılı ve bütünleşik şekilde yönetmesini sağlayacağını belirtti.

Güryel, Bromcom’un veri paylaşımını kolaylaştıracağını, idari yükü azaltacağını ve eğitim kurumları arasında iş birliğini artıracağını ifade ederek, sistemin öğrencilere yönelik destek süreçlerinde de önemli katkılar sunacağını söyledi.

“Çocuklar Meta Değil, İnsan”

Von der Leyen konuşmasında, sosyal medya şirketlerinin iş modellerini doğrudan hedef aldı. Özellikle sonsuz kaydırma, otomatik oynatma ve bildirim sistemlerinin çocukları platformlara bağımlı hale getirdiğini savunan AB Komisyonu Başkanı, “Çocuklar bir meta değildir. Hiçbir teknoloji şirketi onların dikkatini ticari ürüne dönüştüremez” ifadelerini kullandı.

Komisyon Başkanı ayrıca, TikTok, Instagram, Facebook ve X gibi platformların çocuk güvenliği konusunda yeterince önlem almadığını belirtti. Avrupa Komisyonu’nun özellikle TikTok’un “bağımlılık yaratan tasarım özellikleri” hakkında soruşturmalarını sürdürdüğü bildirildi.

Fransa, İspanya ve Yunanistan Baskıyı Artırdı

AB içinde son aylarda çocukların sosyal medya kullanımına yaş sınırı getirilmesi yönündeki siyasi baskı hızla büyüdü. France, Spain, Greece ve Denmark başta olmak üzere birçok ülke, çocukların çevrim içi ortamda daha güçlü korunması gerektiğini savunuyor. Bazı hükümetler, 15 ya da 16 yaş altındaki kullanıcıların sosyal medya hesap açmasını yasaklayacak ulusal düzenlemeler üzerinde çalışıyor.

Ancak Brüksel, tek pazar içinde farklı ulusal kuralların oluşmasının teknoloji şirketleri açısından karmaşa yaratacağını düşünüyor. Bu nedenle Avrupa Komisyonu, tüm AB ülkelerinde geçerli ortak bir sistem oluşturmayı hedefliyor.

Uzman Paneli Temmuzda Rapor Sunacak

Von der Leyen, AB’nin çocuk güvenliği konusunda çalışan özel bir uzman paneli kurduğunu ve panelin temmuz ayında tavsiye raporunu sunacağını açıkladı. Raporda, sosyal medya için AB çapında minimum yaş sınırı ve zorunlu yaş doğrulama sistemleri gibi seçeneklerin değerlendirileceği belirtiliyor.

Komisyonun ayrıca “gizlilik odaklı” bir yaş doğrulama uygulaması geliştirdiği ve sistemin teknik olarak kullanıma hazır olduğu ifade edildi. Bu uygulamanın, kullanıcıların yaşını doğrularken kişisel verileri minimum seviyede paylaşacağı savunuluyor.

Avustralya Modeli Örnek Alınıyor

AB’de tartışılan modelin, Australia’nın 16 yaş altına yönelik sosyal medya kısıtlamasına benzer bir çerçeveye sahip olabileceği değerlendiriliyor. Von der Leyen de konuşmasında “sosyal medya yasağı” yerine “sosyal medya gecikmesi” ifadesini kullanmayı tercih etti.

Bununla birlikte insan hakları savunucuları ve dijital özgürlük grupları, zorunlu yaş doğrulama sistemlerinin mahremiyet ve ifade özgürlüğü açısından risk yaratabileceğini savunuyor. Reddit ve çevrim içi forumlarda da bazı kullanıcılar, düzenlemelerin çocukları korumaktan çok dijital gözetimi artırabileceği eleştirisini dile getiriyor.

Akademisyenlerden “Yasak Yetmez” Uyarısı

Son dönemde yayımlanan akademik çalışmalar da yalnızca yasakların sorunu çözmeyebileceğine işaret ediyor. Avustralya’daki yaş doğrulama uygulamalarını inceleyen yeni bir araştırmada, gençlerin sistemleri aşmanın yollarını hızla öğrendiği ve teknik engellerin tek başına etkili olmayabileceği belirtildi.

Uzmanlar, sosyal medya bağımlılığıyla mücadelede dijital okuryazarlık eğitimi, ebeveyn denetimi ve platform tasarımına yönelik düzenlemelerin birlikte uygulanması gerektiğini savunuyor.

Dijital Hizmetler Yasası’nın Devamı Niteliğinde

AB halihazırda European Commission öncülüğünde yürürlüğe koyduğu Dijital Hizmetler Yasası (DSA) kapsamında büyük teknoloji şirketlerine çocuk güvenliği konusunda yeni yükümlülükler getirmiş durumda. Yeni teklifin ise bu çerçevenin daha ileri bir aşaması olacağı değerlendiriliyor.

Yaş doğrulama yapmayanlara sınırlama

Yeni uygulamaya göre kullanıcılar, cihazlarını tam kapasiteyle kullanabilmek için 18 yaşında olduklarını doğrulamak zorunda. Doğrulama işlemi; kredi kartı bilgisi ya da resmi kimlik taramasıyla gerçekleştiriliyor.

Bu adımı tamamlamayan ya da reşit olmayan kullanıcılar için sistem otomatik olarak devreye giriyor. Mesajlaşma uygulamalarından görüntülü aramalara kadar birçok özellik sınırlandırılıyor. Özellikle FaceTime ve iMessage gibi iletişim araçlarında güvenlik filtreleri ve erişim kısıtları dikkat çekiyor.

Çocuk hesaplarına daha sıkı denetim

Yeni düzenlemeyle birlikte çocuk kullanıcılara ait hesaplar daha sıkı denetim altına alındı. Ebeveyn kontrolü olmadan bazı uygulamaların indirilmesi veya kullanılması mümkün olmayacak.

Ayrıca, hassas içerik filtreleme sistemi genişletilerek çıplaklık, şiddet ve zararlı içeriklerin otomatik olarak engellenmesi sağlanıyor. Bu kapsamda Apple’ın mevcut “Screen Time” ve aile paylaşımı özellikleri de daha aktif hale getirildi.

Yasal baskı ve düzenlemeler etkili oldu

Bu değişikliğin arkasında, İngiltere’de yürürlüğe giren çevrimiçi güvenlik yasalarının etkili olduğu belirtiliyor. Özellikle Online Safety Act kapsamında teknoloji şirketlerinden kullanıcı yaş doğrulaması ve çocukları korumaya yönelik daha sıkı önlemler almaları talep ediliyor.

Uzmanlara göre Apple’ın attığı bu adım, yalnızca bir şirket politikası değil, aynı zamanda regülasyonlara uyum sürecinin bir parçası.

Teknoloji devlerinden destek

Konuya ilişkin dikkat çeken bir açıklama da Mark Zuckerberg’den geldi. Meta CEO’su, yaş doğrulamanın doğrudan cihaz üzerinden yapılmasının daha merkezi ve etkili bir çözüm olduğunu savundu.

Zuckerberg’e göre bu yaklaşım, kullanıcı verilerinin farklı platformlar arasında dağılmasını engelleyerek daha güvenli bir ekosistem oluşturabilir.

Gizlilik tartışmaları büyüyor

Öte yandan yeni sistem, gizlilik savunucularının eleştirilerini de beraberinde getirdi. Kimlik taraması ve finansal bilgi kullanımı, bazı kullanıcılar tarafından “aşırı veri toplama” olarak değerlendiriliyor.

Dijital haklar örgütleri, bu tür doğrulama yöntemlerinin kötüye kullanım riskine dikkat çekerken, Apple ise verilerin cihaz üzerinde işlendiğini ve üçüncü taraflarla paylaşılmadığını vurguluyor.

Küresel yayılım gelebilir

Uzmanlar, İngiltere’de başlayan bu uygulamanın kısa sürede diğer ülkelere de yayılabileceğini belirtiyor. Avrupa Birliği ve ABD’de de benzer düzenlemeler gündemde.

Apple’ın attığı bu adımın, teknoloji dünyasında yeni bir standart oluşturabileceği ve diğer büyük şirketleri de benzer uygulamalara yönlendirebileceği ifade ediliyor.

Birçok genç, kısa video içeriklerinin “beyin çürüten” bir döngü yarattığını, dikkat sürelerini azalttığını ve gerçek hayattaki ilişkilerini zayıflattığını dile getiriyor. Buna rağmen sosyal medya, arkadaşlık kurma, gündemi takip etme ve kendini ifade etme açısından merkezi rolünü koruyor.

Hükümetin Kısıtlama Planı

İngiliz hükümeti, özellikle 16 yaş altı kullanıcıları korumak amacıyla sosyal medya kullanımına yönelik yeni düzenlemeler üzerinde çalışıyor. Tartışılan önlemler arasında:

• Yaş doğrulama sistemlerinin sıkılaştırılması
• Belirli saatlerde erişim kısıtlaması
• Zararlı içeriklere daha hızlı müdahale
• Platformlara daha ağır yaptırımlar

yer alıyor.

Bu adımlar, çocukların çevrimiçi güvenliğini artırmayı hedeflese de toplumda geniş bir tartışmayı da beraberinde getirmiş durumda.

“Yasaklar Çözüm Değil” Uyarısı

Uzmanlar ve eğitimciler, doğrudan yasakların ters etki yaratabileceğini savunuyor. Dijital davranış uzmanlarına göre:

• Yasaklar gençleri denetimsiz ve daha riskli platformlara yönlendirebilir
• VPN gibi araçlarla erişim engelleri kolayca aşılabilir
• Sorunun kaynağı kullanım biçimi, yalnızca erişim değil

Araştırmalar, gençlerin tamamen uzaklaştırılması yerine dijital okuryazarlık eğitimi verilmesinin daha etkili olduğunu ortaya koyuyor. Uzmanlar, “sağlıklı kullanım alışkanlıkları” kazandırmanın uzun vadede daha kalıcı bir çözüm olduğunu vurguluyor.

Büyük Teknoloji Şirketleri Tartışmanın Odağında

Eleştirilerin önemli bir bölümü de sosyal medya şirketlerine yöneliyor. Gençler, platformların dikkat çekmek için bağımlılık yaratan algoritmalar kullandığını düşünüyor.

Özellikle:

• Sonsuz kaydırma (infinite scroll) sistemi
• Kişiselleştirilmiş içerik akışı
• Bildirimlerle sürekli etkileşim çağrısı

gibi özelliklerin kullanıcıları ekrana bağladığı ifade ediliyor.

Uzmanlara göre bu sistemler, gençlerin psikolojisini doğrudan etkileyebilecek şekilde tasarlanmış durumda. Bu nedenle tartışma yalnızca bireysel kullanım değil, platform sorumluluğu ekseninde de ilerliyor.

Ruh Sağlığı ve Sosyal Etkiler

Son yıllarda yapılan çalışmalar, yoğun sosyal medya kullanımının:

• Kaygı ve depresyon riskini artırabileceğini
• Uyku düzenini bozduğunu
• Özsaygı üzerinde olumsuz etkiler yarattığını

gösteriyor.

Özellikle “ideal yaşam” ve “kusursuz görünüm” algısının yaygınlaşması, gençler üzerinde ciddi bir baskı oluşturuyor. Buna karşın bazı gençler, sosyal medyanın destek grupları ve topluluklar aracılığıyla yalnızlık hissini azalttığını da belirtiyor.

Gençlerin Talebi: Yasak Değil Denge

Londra’daki öğrenciler ve genç kullanıcılar, tamamen yasaklanmış bir dijital dünyayı gerçekçi bulmuyor. Onlara göre çözüm:

• Daha şeffaf algoritmalar
• Daha güçlü içerik denetimi
• Kullanıcıya kontrol veren araçlar
• Dijital farkındalık eğitimi

gibi dengeli adımlardan geçiyor.

Birçok genç, “Sorun sosyal medyanın kendisi değil, nasıl kullanıldığı” görüşünde birleşiyor.

Tartışma Sürecek

İngiltere’de sosyal medya düzenlemelerine ilişkin tartışmaların önümüzdeki dönemde daha da yoğunlaşması bekleniyor. Hükümetin atacağı adımlar, yalnızca ülke içinde değil, küresel ölçekte de örnek teşkil edebilir.

Ancak görünen o ki, gençlerin hayatının merkezine yerleşmiş bu dijital dünyada çözüm, basit yasaklardan çok daha karmaşık ve çok boyutlu bir yaklaşım gerektiriyor.

Üç ay sürecek süreçte ebeveynler, gençler, eğitimciler, akademisyenler ve teknoloji şirketleri dahil geniş bir kesimin görüşleri toplanacak. İstişarenin amacı, çocukların sosyal medya, oyun platformları ve yapay zekâ tabanlı dijital hizmetlerle ilişkisini düzenleyecek yeni politikalar için veri oluşturmak.

Bu çalışma, İngiltere’nin çevrim içi güvenlik alanındaki mevcut yasal çerçevesini oluşturan Online Safety Act 2023 üzerine yeni önlemler eklenip eklenmemesi gerektiğini de değerlendirecek.

Sosyal medya için yaş sınırı ve gece kısıtlaması tartışılıyor

İstişare kapsamında hükümet, özellikle çocukların sosyal medya kullanımını sınırlamaya yönelik çeşitli seçenekleri değerlendiriyor.

Öne çıkan başlıklar arasında şunlar yer alıyor:

• Sosyal medya kullanımı için asgari yaş sınırı belirlenmesi
• Çocuklar için gece saatlerinde sosyal medya kullanımına “dijital sokağa çıkma yasağı” getirilmesi
• Günlük ekran süresi sınırlarının belirlenmesi
• Platformlardaki sonsuz kaydırma (infinite scroll) ve otomatik oynatma gibi bağımlılık yaratan özelliklerin kısıtlanması

Hükümet ayrıca yaş doğrulama sistemlerinin güçlendirilmesi ve dijital yaş sınırının yükseltilmesi gibi seçenekleri de tartışmaya açtı.

Yapay zekâ sohbet botlarına erişim de gündemde

İstişarenin önemli başlıklarından biri de çocukların yapay zekâ sohbet botları ile etkileşimi.

Yetkililer, genç kullanıcıların bu sistemlerden tavsiye veya duygusal destek almaya başlamasıyla birlikte güvenlik risklerinin arttığına dikkat çekiyor. Bu nedenle çocukların sohbet botlarına erişimi için yaş sınırı veya içerik kısıtlaması gibi yeni kuralların getirilmesi de değerlendiriliyor.

Pilot uygulamalar ve yeni düzenlemeler gelebilir

İstişare süreci boyunca hükümet, 13-17 yaş arası gençlerle pilot uygulamalar yapmayı da planlıyor. Bu pilotlarda sosyal medya yasağı, gece kısıtlaması ve ekran süresi sınırı gibi önlemlerin pratik etkileri test edilecek.

Süreç sonunda elde edilen verilerin 2026 yazında açıklanması ve gerekli görülmesi halinde yeni düzenlemelerin hızlı şekilde yürürlüğe girmesi planlanıyor.

Londra’da gerçekleşen, Uluslararası Eğitim Fuarı BETT 2026'da, en etkileyici MIS gelişmelerinden biri, Güney Galler'deki Rhondda Cynon Taf İlçe Belediyesi'nden geldi. Yerel yönetim, Nisan ve Haziran 2025 arasında 111 okulunun tamamını SIMS'ten Bromcom'a başarıyla geçirdiğini paylaştı; bu program yaklaşık 40.000 öğrenciyi kapsıyor ve 34 yıllık tek bir MIS platformuna bağımlılığı sona erdiriyor.

Konuyla ilgili sunum şu isimler tarafından yapıldı:

• Greg Morris, İş Geliştirme Analisti

• Antonia Thomas, Eğitim Performansı ve Sistemleri Yöneticisi

• Catrin Edwards, Eğitim Hizmetleri, Dönüşüm, Veri ve Sistemler Başkanı

Birlikte, sadece bir sistem değişikliğini değil, aynı zamanda verilerin, süreçlerin ve hizmetlerin artık kurum genelinde nasıl işlediğine dair bir dönüşümü özetlediler.

Geniş ve Çeşitli Bir Okul Ağı

Rhondda Cynon Taf, geniş bir yelpazede eğitim hizmeti sunmaktadır:

• 88 ilkokul

• 17 ortaokul ve tüm eğitim kademelerini kapsayan okul

• 4 özel eğitim okulu

• 2 öğrenci yönlendirme birimi

İhtiyaçların çeşitliliğine rağmen, tüm okullar otuz yılı aşkın süredir SIMS'i kullanıyordu ve bunun üzerine üçüncü taraf uygulamalardan oluşan büyüyen bir ekosistem de eklenmişti.

Geçiş kararı sadece yazılımı değiştirmekle ilgili değildi. Sistemleri basitleştirmek, verilere erişimi iyileştirmek ve okullar üzerindeki yükü azaltmakla ilgiliydi.

Okulların Gerçek İhtiyaçlarından Başlandı

Program, ayrıntılı bir keşif aşamasıyla başladı. Okullardan yeni bir MIS'ten ne istedikleri ve kullandıkları üçüncü taraf sistemleri kataloglamaları istendi. Bu, yetkili makama hem işlevsel gereksinimler hem de mevcut ortamın gerçek karmaşıklığı hakkında net bir görüş sağladı.

Daha sonra tedarikçiler, diğer yerel yönetimlerden ve İngiliz MIS destek kuruluşlarından destek ve bilgi alarak platformlarını sergilemeye davet edildi. Rhondda Cynon Taf, okulların sistemlerin gerçek dünya senaryolarında nasıl çalıştığını görebilmeleri için kullanıcı test ve değerlendirme ortamları oluşturdu. Bunun üzerine yetkililer detaylı bir şartname oluşturdu ve Kent County Supplies (KCS) çerçevesi üzerinden resmi bir ihale süreci yürüterek sözleşmeyi nihayetinde Bromcom'a verdi.

Hızlı ve yapılandırılmış bir uygulama

Geçişin ölçeği önemliydi. Yetkililer, Bromcom'u haftada 15 okula dağıttı ve 111 okulun tamamı Haziran 2025 sonuna kadar aktif hale geldi. Bu, okul genelinde My Child at School (MCAS) sisteminin tam olarak devreye alınmasını da içeriyordu. Bu büyüklükteki bir proje için bu kadar sıkıştırılmış bir zaman çizelgesi nadirdir ve bu, güçlü merkezi koordinasyon, standartlaştırılmış yapılandırma ve yetkililer, Bromcom ve okullar arasındaki yakın işbirliği sayesinde başarılmıştır.

Okullar şu ana kadar neler görüyor?

Yaşam döngüsünün henüz başlarında olmasına rağmen, okullardan gelen geri bildirimler tutarlı:

• Daha az üçüncü taraf sistem

• Doğrudan finansal tasarruf, tahmini:

• İlkokul, Özel Eğitim ve Özel İhtiyaç Okulları başına yılda £1.000 ila £2.000

• Ortaokul ve tüm eğitim kademelerindeki okullar başına yılda £5.000 ila £20.000

• Birden fazla platformun bakımından kaynaklanan daha düşük idari yük

• Verilere ve gerçek zamanlı gösterge panellerine daha iyi erişim

• Trendlerin daha iyi görünürlüğü

• Daha esnek kullanıcı tanımlı araçlar

• Rutin süreçlerin otomasyonu

• Daha kolay sistem erişimi için tek oturum açma

Birçok okul için en acil etki, tekrarlanan işlerin ve parçalanmış verilerin azalması olmuştur.

Yetkililerin okullarla çalışma biçiminde bir değişim

Faydalar yalnızca bireysel okullarla sınırlı değildir. Yerel Yönetim, sevkleri ve destek hizmetlerini yönetme biçiminde önemli kazanımlar elde etmiştir.

Eski modelde, okullar genellikle Yerel Yönetim desteği ararken aynı verileri ayrı formlara yeniden girmek zorunda kalıyordu. Vision artık gerekli bilgileri tutarlı bir formatta tuttuğu için, mevcut veriler kullanılarak yönlendirmeler yapılabiliyor ve bu da hem okullar hem de merkezi ekipler için zaman tasarrufu sağlıyor. Bu standartlaştırılmış süreç, zamanında müdahaleleri desteklemek için daha net ve güvenilir kanıtlar sağlarken, tekrarlamayı ve hayal kırıklığını azaltıyor.

Büyük Ölçekte Merkezi Yapılandırma

Merkezi eğitim ekibi için en büyük avantajlardan biri, tüm okullar genelinde yapılandırmayı merkezi olarak yönetebilme yeteneğidir; buna şunlar dahildir:

• Kullanıcı tanımlı alanlar, paneller ve işaretler

• Arama ve hızlı raporlar

• Değerlendirme şablonları

• Yerel yönetim personeli hesapları, rolleri ve izinleri

• Destek ekipleri için tek oturum açma

Bu, tüm sistem genelinde tutarlılık, uyumlu veri yapıları ve paylaşılan raporlama standartları sağlar; bunların tümü MIS destek ekibi için büyük zaman tasarrufu anlamına gelir.

Veriye Dayalı İçgörü

Yetkili kurum ayrıca çok daha güçlü bir analitik yetenek geliştiriyor. Vision platformunu keşfederken, yetkili kurum halihazırda Power BI panolarını doldurmak için merkezi veri akışlarını kullanıyor ve liderlere ve ekiplere gerçek zamanlı, okullar arası içgörüye erişim sağlıyor. Sonuç olarak, yerel yönetim genelinde performans, eğilimler ve ortaya çıkan sorunlar hakkında çok daha tutarlı bir tablo elde edildi.

Büyük ölçekli MIS değişimi için bir model

Üç ay içinde 111 okulun geçişini sağlamak sadece teknik bir başarı değil, aynı zamanda yerel yönetimlerin çalışma biçiminde bir değişimi de yansıtıyor.

Eğitimler, hükümetin AI Skills Hub adı verilen platformu üzerinden sunuluyor ve katılımcılar 20 dakikadan başlayarak kendi hızlarında ilerleyebiliyorlar. Program, teknik bir geçmişe sahip olmayan çalışanların bile yapay zekanın temel araçlarını öğrenebilmesine imkân tanıyor. Hedef, 2030’a kadar 10 milyon çalışana ulaşarak ülke genelinde dijital becerileri yükseltmek ve ekonomik verimliliği artırmak olarak belirlendi.

Hükümet yetkilileri ve eğitim partnerleri, bu inisiyatifin sadece teknoloji uzmanlarını değil, küçük işletmelerden kamu sektörüne kadar tüm iş gücünü destekleyeceğini belirtiyor. Programın, çalışanların üretkenliğini ve inovasyon kabiliyetini güçlendirmesi bekleniyor. Eğitimleri tamamlayanlara sanal rozet gibi küçük teşvikler sunularak katılımın artırılması planlanıyor.

21 yaşındaki Dilara’nın öğle arasındayken mağazada bir adam tarafından yaklaşılmasının ardından, bu kişinin normal gözlük gibi görünen ancak gizli video çekebilen akıllı gözlük takarak onu kayda aldığı ve daha sonra TikTok’ta paylaşarak geniş kitlelere ulaştığı bildirildi. Paylaşılan içerikte Dilara’nın telefon numarası gibi kişisel bilgilerinin de görünür hale gelmesi, taciz ve istenmeyen mesaj dalgasını tetikledi.

Mahremiyet ve güvenlik kaygıları:
Uzmanlar akıllı gözlük teknolojilerinin yaygınlaşmasıyla birlikte kişisel mahremiyetin hızla eridiğine dikkat çekiyor. Böyle cihazların çevredeki kişileri fark edilmeyecek kadar gizli şekilde çekebilmesi ve videoların anında sosyal medya platformlarına düşebilmesi, mevcut İngiliz hukukundaki boşlukları gözler önüne seriyor. Şu an için kamuya açık alanlarda izinsiz video çekimi doğrudan “suç” sayılmasa da (kişisel veri, GDPR ve Avrupa İnsan Hakları hukuku gibi sınırlayıcı çerçeveler olsa da), pek çok kişi bu kuralların teknolojinin hızına yetişemediğini savunuyor.

“Dilara Yasası” çağrısı:
Bu ve benzeri vakaların artmasıyla birlikte milletvekilleri ve sivil toplum temsilcileri, “Dilara Yasası” olarak anılan yeni bir düzenlemenin parlamentoda ele alınması gerektiğini söylüyor. Tasarı önerilerinde:

• Akıllı gözlük ve benzeri giyilebilir kameraların kişisel rıza olmadan kişi odaklı kayıt yapmasının açıkça yasaklanması,
• Uzun süreli ve bulaşıcı şekilde çevrimiçi paylaşıma giren izinsiz videoların “ticari içerik” kapsamında değerlendirilerek cezalandırılması,
• Gizli çekim yapan kişilerden zarar gören bireylere tazminat ve hızlı yasal koruma mekanizmalarının sağlanması gibi maddeler yer alıyor.

İngiltere’deki kadın hakları savunucuları ve dijital hak örgütleri, özellikle tacize açık gruplar üzerinde bu tür gizli çekimlerin “toplumsal bir tehdit” oluşturduğunu vurguluyor ve düzenlemenin bir an önce yasalaşması gerektiğini belirtiyor.

Hukuki durum:
Mevcut İngiltere yasaları, genelde kamuya açık alanlarda fotoğraf ve video çekimini yasaklamıyor; bu nedenle akıllı gözlüklerle yapılan kayıtlar şu anda çoğu zaman suç kapsamında değerlendirilmiyor. Ancak mahremiyetin ihlali ve veri koruma kurallarıyla ilgili davalar artarken, pek çok hukukçu bunun teknolojiye özgü daha net bir düzenleme istediğini söylüyor.
“Dilara Olayı”, İngiliz kamuoyunda sadece bir bireysel mağduriyet vakası olmaktan çıkıp, daha geniş kapsamlı bir mahremiyet ve teknoloji hukuku tartışmasına dönüştü. Hükümet ve parlamenterler tarafından önerilen “Dilara Yasası”nın detaylarının önümüzdeki aylarda şekillenmesi bekleniyor.

Bromcom, ExCeL London'da üç gün süren fuar boyunca, ülke genelinde okullarda kullanılmakta olan ‘Analytics on Demand’ ve ‘Bromcom Vision’ ürünlerini eğitim sektörüne tanıtma imkanı buldu.

Şirket bünyesinde 400 çalışanı ve Birleşik Krallık’ın yüzde 75’ini kapsayan 5000’i aşkın okulda yapay zeka uyumlu ürünleri teknoloji ürünleri kullanılan Bromcom, Kuzey İrlan’da 1.100 okulun daha kontratını yenileyerek büyümesini sürdürüyor.

Firmanın kurucusu yöneticisi Ali Güryel ve İnci Güryel ile teknik ekibi, fuar boyunca EdTech tedarikçileriyle toplantılar ve ağ oluşturma için dünyanın dört bir yanından katılan teknoloji ve eğitim insanları ile bir araya geldi.

Güryel kendisi ve firma ekibinin, Bromcom MIS ve yapay zeka destekli ‘İsteğe Bağlı Analiz’ ve ‘Bromcom Vision’ dahil olmak üzere diğer çözümlerin uygulamalı gösterimlerini tanıtma, yakında çıkacak yeni teknolojilere göz atma fırsatı bulduklarını ifade etti.

Yapay Zeka Destekli İsteğe Bağlı Analiz:

Eğitimde, yığınlarca veri toplandığını ancak bunların tamamını sorgulama imkanı ve zamanı olmadığına dikkat çeken Ali Güryel, “son beş yılda kolayca erişilebilen analizler gelişti, ancak bunlar genellikle birbirinden bağımsızdır: bu yılki devamsızlık oranları geçen yıla kıyasla veya dönem dönem akademik ilerleme gibi. Daha derine inmek ve uygulamayı gerçekten değiştirebilecek sorular sormak istediğinizde, gereken iş yükü hızla çok fazla hale gelir.

‘Okulumda davranış ile başarı arasında bir ilişki var mı?’ gibi görünüşte basit sorular, doğru bir şekilde cevaplamak için saatler, günler hatta haftalar sürebilir. Ve bu, verileri bir araya getirme, doğru bir şekilde analiz etme ve gerçekten faydalı bir şekilde sunma konusunda uzmanlığa sahip olduğunuzu varsayarsak geçerlidir.

İşte burada Bromcom'un yeni yapay zeka destekli "İsteğe Bağlı Analiz" özelliği devreye giriyor. MIS içindeki basit bir komutla, okulunuz hakkında anlamlı içgörüler elde edebilirsiniz, haftalar değil dakikalar içinde” diye konuştu.

BÜYÜKELÇİ ATILGAN ZİYARETÇİLER ARASINDA YER ALDI

KKTC Londra Temsilcisi Büyükelçii Aysan Mullahasan Atılgan ve Kültür Ateşesi Deniz Özalp fuarda Bromcom standını ziyaret etti. Atılgan ile Özalp, şirket yöneticileri Ali Güryel ve İnci Güryel’den firma hakkında bilgi aldı.

İngiliz basınına yansıyan haberlerde, hükümetin yapay zekâ sistemlerinin kamu güvenliği, yanlış bilgi yayılımı ve nefret söylemi üzerindeki etkilerini daha yakından incelemeye aldığı belirtildi.

Starmer’ın liderliğindeki İşçi Partisi hükümeti, özellikle büyük teknoloji şirketlerinin geliştirdiği üretken yapay zekâ araçlarının şeffaflık ve hesap verebilirlik çerçevesinde faaliyet göstermesi gerektiğini savunuyor. Bu kapsamda Grok’un, X platformundaki içerik üretimi ve kullanıcı etkileşimleri üzerindeki rolü, düzenleyici kurumların gündemine girmiş durumda.

Elon Musk ise daha önce yaptığı açıklamalarda Grok’un “ifade özgürlüğünü merkeze alan” bir yapay zekâ modeli olduğunu savunmuş ve aşırı düzenlemelerin inovasyonu yavaşlatabileceğini dile getirmişti. Ancak eleştirmenler, yeterli denetim mekanizmaları olmadan çalışan yapay zekâ sistemlerinin yanlış veya zararlı içerik üretebileceği uyarısında bulunuyor.

İngiltere hükümetinin, mevcut çevrim içi güvenlik yasaları ile yapay zekâ düzenlemelerini birlikte ele alarak, gerekirse yeni yasal adımlar atabileceği ifade ediliyor. Starmer’ın, bu sürecin yalnızca X ve Grok ile sınırlı kalmayıp, tüm büyük teknoloji şirketlerini kapsayan daha geniş bir düzenleme çerçevesine dönüşebileceğini vurguladığı aktarılıyor.

Tartışmalar, yapay zekânın demokratik süreçler, medya ekosistemi ve toplumsal güven üzerindeki etkilerinin dünya genelinde giderek daha fazla sorgulandığı bir dönemde dikkat çekiyor.

AB Komisyonu, Google hakkında olası rekabet hukuku ihlalleri konusunda soruşturma başlatıldığını açıkladı.

Açıklamada, Google'ın yayıncıların çevrim içi içeriklerini onlara uygun tazminat ödemeden ve içeriklerinin kullanımını reddetme seçeneği sunmadan kullanmasından endişe duyulduğu ifade edilerek, Google'ın yapay zekasının üçüncü tarafların çevrim içi içerikleriyle yasa dışı olarak beslendiği iddiasının inceleneceği belirtildi.

Açıklamada değerlendirmesine yer verilen AB Komisyonu Başkan Yardımcısı Teresa Ribera, yapay zekanın Avrupa'daki insanlar ve işletmeler için olağanüstü yenilikler ve birçok fayda sağladığını belirterek, "Ancak bu ilerleme, toplumlarımızın temelini oluşturan ilkelerden ödün verilerek sağlanamaz. Bu nedenle, Google'ın yayıncılara ve içerik oluşturuculara haksız şartlar ve koşullar dayatıp, rakip yapay zeka modeli geliştiricilerini dezavantajlı duruma sokarak AB rekabet kurallarını ihlal edip etmediğini araştırıyoruz." ifadesini kullandı.

Bu arada, içerik üreticiler, üretken yapay zeka modellerini eğitmek de dahil olmak üzere çeşitli amaçlarla içeriklerinin kullanılması için Google'a izin vermek zorunda kalıyor. Ancak içerik üreticiler bunun için herhangi bir ödeme almıyor.

Aynı zamanda YouTube, Google'ın rakiplerinin platform içeriğini kendi yapay zeka sistemlerini eğitmek için kullanmasını yasaklıyor. Bu durumun da Google'a kendi yapay zeka modellerini geliştirmeleri için potansiyel bir avantaj sağladığı iddia ediliyor.

Avrupa'da faaliyet gösteren büyük şirketler ve dijital platformların AB'nin katı teknoloji kurallarına uymaları gerekiyor.

AB'nin Google hakkında söz konusu soruşturmasının ne kadar süreceği henüz belirsizliğini korurken, Google ayrıca, medya kuruluşlarına ve yayıncılara karşı ayrımcılık gibi olası rekabet ihlalleri nedeniyle başka davalarla da karşı karşıya bulunuyor.

AB kurallarını ihlal eden dijital platformlara yüklü para cezaları uygulanıyor.

Yeni düzenleme, hükümetin “Plan for Change” (Değişim Planı) stratejisini destekleyerek siber suçlulara ve devlet destekli saldırganlara karşı Birleşik Krallık’ın dijital savunmasını şimdiye kadar hiç olmadığı kadar güçlendirmeyi amaçlıyor.

ULUSAL GÜVENLİKTE YENİ DÖNEM

Bilim, Yenilik ve Teknoloji Bakanı Liz Kendall, yeni yasa tasarısının “siber güvenliği ulusal güvenliğin bir parçası” haline getireceğini belirterek şu açıklamayı yaptı:

“Siber güvenlik artık doğrudan ulusal güvenlik demektir. Bu yasa, yaşam biçimimizi tehdit edenlere açık bir mesaj gönderiyor: Birleşik Krallık kolay hedef değil. Yeni düzenlemeler, NHS randevularının iptal olmasını, yerel hizmetlerde aksaklıkları ve iş dünyasındaki kesintileri azaltacak. Ülke genelinde daha hızlı ve koordineli bir siber yanıt sistemine geçiyoruz.”

Yeni yasa, siber saldırıların yılda ekonomiye yaklaşık 15 milyar sterlin zarar verdiğini ortaya koyan araştırmalar ışığında hazırlandı.

YASANIN GETİRDİĞİ BAŞLICA DÜZENLEMELER

Yeni Siber Güvenlik ve Dayanıklılık Yasası şu alanlarda kapsamlı değişiklikler içeriyor:

Yeni Regülasyon Alanı:
NHS’ye veya kamu kurumlarına hizmet veren BT yönetimi, siber güvenlik ve destek hizmeti sağlayıcıları ilk kez yasal denetime tabi olacak. Bu şirketler, ciddi veya potansiyel siber olayları hükümete ve müşterilerine hızla raporlamakla yükümlü olacak.

Kritik Tedarikçilerin Belirlenmesi:
Regülatörler, örneğin NHS için teşhis hizmeti sağlayan veya su şirketlerine kimyasal tedarik eden firmaları “kritik tedarikçi” olarak belirleyebilecek. Bu firmalar asgari güvenlik standartlarını sağlamak zorunda olacak.

Yaptırımlar ve Para Cezaları:
Büyük ölçekli veri ihlalleri veya güvenlik ihmalleri durumunda, şirketlere cirolarına göre orantılı yüksek para cezaları uygulanacak. Amaç, “ucuz ama riskli yolların” artık tercih edilmemesini sağlamak.

Acil Müdahale Yetkisi:
Teknoloji Bakanı, regülatörlere ve NHS vakıfları veya Thames Water gibi kuruluşlara ulusal güvenliği tehdit eden durumlarda özel önlemler alma talimatı verebilecek.

Bu düzenlemeler sayesinde enerji, su ve ulaşım sistemleri gibi hayati hizmetlerin sürekliliği güvence altına alınacak; ışıkların sönmemesi, suyun akmaya devam etmesi ve ulaşımın aksamaması hedeflenecek.

NHS, ENERJİ VE ULAŞIM SİSTEMLERİNE YENİ KORUMA KATMANI

Sağlık ve Sosyal Bakım Bakanlığı Ulusal Bilgi Güvenliği Direktörü Phil Huggins, düzenlemeyi “hasta güvenliğini koruma fırsatı” olarak nitelendirdi:

“Bu yasa, sağlık hizmetlerinde siber olgunluğu ileri bir seviyeye taşımak için büyük bir fırsat. Kritik tedarikçilerin belirlenmesi ve yeni denetim mekanizmaları sayesinde verileri koruyabilir, hizmetlerin sürekliliğini ve güveni artırabiliriz.”

Ulusal Siber Güvenlik Merkezi (NCSC) CEO’su Dr. Richard Horne da şunları ekledi:

“Siber saldırıların gerçek etkilerini artık her gün görüyoruz. Bu yasa, ulusal direncimizi güçlendirmek için atılmış kritik bir adım.”

Ekonomik ve Teknolojik Etki

Yeni yasaya göre kuruluşlar, önemli bir siber saldırıyı 24 saat içinde regülatörlerine ve NCSC’ye bildirmek, 72 saat içinde ayrıntılı rapor sunmak zorunda olacak. Bu sayede saldırılara daha hızlı müdahale edilecek ve ülke çapında tehditlerin genel tablosu daha net izlenebilecek.

Yasa ayrıca:

• Veri merkezleri,
• Yapay zekâ ve ödeme sistemlerini yöneten dijital sağlayıcılar,
• Elektrikli araç şarj istasyonlarını ve akıllı enerji cihazlarını yöneten ağ operatörleri
  gibi kurumları da kapsama alıyor.

Yeni koruma önlemleri, akıllı ev sistemleri ve enerji şebekesi üzerindeki siber riskleri azaltarak Birleşik Krallık’ın enerji güvenliğini güçlendirecek.

UZMANLARDAN DESTEK

Darktrace CEO’su Jill Popelka:
“Siber suçlular artık yapay zekâyı kullanarak daha hızlı hareket ediyor. Bu yasa, hem kamu hem özel sektörü koruyacak önemli bir adım.”

techUK CEO’su Julian David OBE:
“Yasa, Birleşik Krallık’ın siber güvenlik mevzuatını modernleştirerek ekonomik büyümeyi destekleyecek. Ulusal hizmetlerin güvenliği açısından tarihi bir adım.”

Cisco UK CEO’su Sarah Walker:
“Araştırmamız, Birleşik Krallık’taki şirketlerin yalnızca yüzde 8’inin olgun siber güvenlik düzeyine sahip olduğunu gösteriyor. Bu yasa, hızla gelişen tehdit ortamına uygun bir koruma sağlayacak.”

Yeni Siber Güvenlik ve Dayanıklılık Yasası, Birleşik Krallık’ın dijital çağda karşılaştığı en büyük tehditlerden birine karşı köklü bir koruma sistemi oluşturuyor. Amaç yalnızca saldırıları önlemek değil; ulusal güvenliği, kamu hizmetlerinin sürekliliğini ve vatandaşların güvenini korumak.

İngiltere Ulusal Siber Güvenlik Merkezi'nin (NCSC) yıllık değerlendirme raporunda, Eylül 2024-Eylül 2025 dönemindeki siber saldırılara ilişkin değişiklikler analiz edildi.

Buna göre, söz konusu dönemde 429 siber saldırıyla karşılaşıldı. Bu saldırıların 18'i ana hizmetlerde ciddi aksaklıklara yol açma potansiyeli olan "çok önemli" kategorisinde değerlendirildi. Ülkede "çok önemli" kategorisindeki siber saldırı sayısı ise yıllık bazda yüzde 50 arttı.

Ülkede "ulusal ölçekte önemli" siber saldırıların sayısı son bir yılda 89'dan 204'e yükseldi.

NCSC, her hafta "ulusal ölçekte önemli" ortalama dört siber saldırı yaşandığını bildirirken, işletmelerin siber saldırılara karşı somut adımlar atması tavsiyesinde bulundu.

Siber saldırıların büyük bölümünün, "devlet destekli aktörler ya da son derece yetenekli suç gruplarıyla" bağlantılı olduğu tespit edildi.

NCSC Üst Yöneticisi Richard Horne, bulgulara ilişkin değerlendirmesinde, siber güvenliğin işletmelerin hayatta kalması ve aynı zamanda ulusal dayanıklılık için önemli bir konu olduğunu belirterek, "NCSC tarafından ele alınan siber saldırıların yarısından fazlasının ulusal ölçekte önemli olarak değerlendirilmesi ve 'çok önemli' kategorisindeki saldırılarda geçen yıla göre yüzde 50'lik artış yaşanması, ciddi etkiler karşısındaki toplu olarak kırılganlığımızın endişe verici bir hızla arttığını gösteriyor." ifadesini kullandı.

Bu tür saldırılara karşı savunmanın en etkili yolunun, kuruluşların kendilerini mümkün olduğunca zor hedef haline getirmesi olduğunu kaydeden Horne, şirketlerinin geleceğinin bugün atacakları adımlara bağlı olduğuna işaret etti.

Perakende markası Marks & Spencer, market zinciri Co-op Group ve Jaguar Land Rover da siber saldırılar nedeniyle geniş çaplı hizmet kesintisi yaşanan şirketler olarak öne çıktı.

Şirketin İngiltere'deki geniş bant internet ve 4G/5G başta olmak üzere hizmetlerine erişilemezken mobil uygulaması ve internet sitesi çalışmıyor ve müşteri hizmetlerine ulaşılamıyor.

İnternet kesinti takip monitörü Downdetector verilerine göre ülke çapında 130 bine yakın kullanıcı, yerel saatle 14.00 sonrasında hizmetlerde kesinti yaşandığına ilişkin bildirimde bulundu.

Çok sayıda kullanıcı, sosyal medyada da aynı şikayetleri paylaştı.

Şirketten sorunun kaynağına ilişkin henüz açıklama yapılmadı.

İngiltere Ulusal Suç Ajansı'ndan (NCA) yapılan yazılı açıklamada havalimanlarına biniş sistemleri hizmetleri sağlayan Collins Aerospace adlı ABD merkezli şirkete yönelik siber saldırıyla ilgili inceleme yürütüldüğü ifade edildi.

Açıklamada, 19 Eylül'deki siber saldırı nedeniyle Avrupa'nın bazı büyük havalimanlarında ve Londra'daki Heathrow Havalimanı'nda seferlerin aksadığı hatırlatıldı.

NCA ve Thames Valley Polisine bağlı Güneydoğu Bölgesi Organize Suçlarla Mücadele Biriminin (SEROCU) işbirliğiyle bir operasyon yapıldığı kaydedilen açıklamada, "NCA ve SEROCU, dün akşam, 40'lı yaşlarında bir erkeği, Bilgisayarın Kötüye Kullanımı Yasası'nda belirtilen suçları işlediği şüphesiyle gözaltına aldı." ifadesi kullanıldı.

Şüphelinin adli kontrol şartıyla serbest bırakıldığı belirtilen açıklamada, değerlendirmelerine yer verilen NCA Ulusal Siber Suçlarla Mücadele Birimi Müdür Yardımcısı Paul Foster, "Bu olayla ilgili inceleme henüz erken aşamalarda ve hala devam ediyor. Siber suçlar tüm dünyayı tehdit ederken İngiltere'de de ciddi aksamalara neden oluyor." ifadelerini kullandı.

Avrupa'nın çeşitli ülkelerinde yer alan büyük havalimanlarındaki uçuşların check-in ve biniş sistemine yapılan siber saldırı nedeniyle 19 Eylül'de aksamalar yaşanmıştı.

Brüksel, Berlin ve Londra'daki havalimanlarını etkileyen siber saldırının Collins Aerospace şirketine yönelik olduğu belirtilmişti.

Siber saldırının etkileri 22 Eylül'e kadar devam etmişti.