Cook mesajında, “Bu anın bir gün geleceğini hep biliyordum. Yine de gelip çattığına ve şu anda bu sözleri yazdığıma inanmakta zorlanıyorum” ifadelerini kullandı.

Apple’ın CEO’su olarak görev yapmayı “hayatının en büyük ayrıcalığı” şeklinde tanımlayan 65 yaşındaki Cook, şirketten tamamen ayrılmadığını ve yeni dönemde Apple Yönetim Kurulu İcra Başkanı olarak görevini sürdüreceğini belirtti.

“Apple’ı bütün kalbimle seviyorum”

Cook, çalışanlarına gönderdiği mesajda Apple’ın başarısının yalnızca ürünlerden veya finansal sonuçlardan kaynaklanmadığını, şirketin asıl gücünün çalışanları ve paylaştıkları değerler olduğunu vurguladı.

Görevini devretmenin kendisi için duygusal olduğunu ifade eden Cook, yeni CEO John Ternus’a güvendiğini belirterek şirketin yönetimini “zeki, yetenekli ve son derece donanımlı” bir isme bırakmanın kendisine huzur verdiğini kaydetti.

Apple’ın nisan ayında açıkladığı ve yönetim kurulunun oybirliğiyle onayladığı görev değişikliği, 1 Eylül 2026 itibarıyla yürürlüğe girdi. Şirketin kurumsal yönetim sayfasında da John Ternus’un unvanı CEO, Cook’un görevi ise Yönetim Kurulu İcra Başkanı olarak güncellendi.

Steve Jobs’ın ardından göreve gelmişti

Tim Cook, sağlık sorunları nedeniyle görevinden ayrılan Apple’ın kurucu ortağı Steve Jobs’ın yerine Ağustos 2011’de CEO olmuştu. Jobs, bu görev değişikliğinden yaklaşık iki ay sonra, 5 Ekim 2011’de hayatını kaybetmişti.

Cook’un liderliğinde Apple’ın piyasa değeri yaklaşık 350 milyar dolardan 4,5 trilyon doların üzerine çıktı. Şirketin yıllık geliri 2025’te 416 milyar dolara, net kârı ise yaklaşık 112 milyar dolara ulaştı.

Cook döneminde Apple Watch, AirPods, Apple Pay, Apple Music, Apple TV+ ve Vision Pro gibi ürün ve hizmetler piyasaya sürüldü. Mac bilgisayarların Intel işlemcilerden şirketin kendi geliştirdiği Apple Silicon çiplerine geçirilmesi de Cook’un görev dönemindeki en önemli teknolojik dönüşümlerden biri oldu.

Cook ayrıca Apple’ı büyük ölçüde iPhone satışlarına bağlı bir şirket olmaktan çıkararak uygulama, bulut depolama, ödeme, müzik ve yayın hizmetlerinden düzenli gelir sağlayan daha geniş bir teknoloji ekosistemine dönüştürdü.

Apple’ın yeni CEO’su John Ternus

Apple’ın üçüncü büyük CEO dönemini başlatan John Ternus, şirkete 2001 yılında ürün tasarımı ekibinde katıldı. 2021’de Donanım Mühendisliğinden Sorumlu Kıdemli Başkan Yardımcılığı görevine getirilen Ternus; iPhone, iPad, Mac, AirPods, Apple Watch ve Vision Pro gibi başlıca ürünlerin geliştirme süreçlerinde önemli roller üstlendi.

50 yaşındaki Ternus’un CEO olarak ilk büyük kamuoyu sınavı, Apple’ın 9 Eylül’de düzenleyeceği yeni ürün tanıtımı olacak. Ternus’un bu etkinlikte şirketin yeni iPhone ve Apple Watch modellerini tanıtması bekleniyor.

Yeni yönetimin önündeki zorlu dosyalar

Ternus, Apple’ın finansal açıdan son derece güçlü olduğu ancak yapay zekâ yarışında Microsoft, Google ve diğer rakiplerinin gerisinde kalmakla eleştirildiği bir dönemde görevi devraldı.

Yeni CEO’nun öncelikleri arasında Apple Intelligence ve Siri’nin geliştirilmesi, Çin’e bağımlı üretim zincirinin Hindistan ve Vietnam gibi ülkelere yayılması, artan düzenleyici baskılar ve yeni ürün kategorilerinin oluşturulması bulunuyor.

Cook’un ise yeni görevinde özellikle ABD yönetimi, Çin hükümeti ve dünyanın farklı bölgelerindeki siyasi karar alıcılarla ilişkileri yürütmesi bekleniyor. Böylece Apple, CEO değişikliğine rağmen Cook’un diplomasi ve küresel tedarik zinciri alanlarındaki deneyiminden yararlanmayı sürdürecek.

Cook’un vedası, Steve Jobs’ın 2011’de görevini devretmesinden bu yana Apple’daki ilk CEO değişikliği olarak şirket tarihinde yeni bir dönemin başlangıcını oluşturuyor.

Planlarda, yaklaşık 400 bin metrekare kapalı alana sahip çok sayıda veri merkezi binasının yanı sıra batarya depolama tesisleri, kapalı tarım alanı, bölgesel ısıtma sistemi, ziyaretçi merkezi ve halka açık ekoloji parkı bulunuyor.

Kampüsün, yapay zekâ uygulamaları, bulut bilişim, veri depolama ve finansal işlemler gibi yüksek işlem kapasitesi gerektiren alanlara hizmet vermesi planlanıyor.

Yıllık emisyon 1,2 milyon tonu aşabilir

Planlama belgelerindeki hesaplamalara göre tesis tam kapasiteye ulaştığında yılda yaklaşık 1,2 milyon ton CO₂e salımına neden olabilir. Kampüsün öngörülen 60 yıllık kullanım süresi boyunca toplam emisyonunun 72 milyon tonu aşabileceği hesaplanıyor.

The Guardian, bu miktarın yaklaşık 8 bin 480 Londra–New York uçuşunun karbon ayak izine karşılık geldiğini bildirdi. Haberin ilk halinde yer alan “27 bin uçuş” karşılaştırması daha sonra gazete tarafından düzeltilerek 8 bin 480 olarak güncellendi. Bu nedenle önceki metindeki 27 bin uçuş rakamı güncel kabul edilmiyor.

Çevresel değerlendirmede projenin mevcut haliyle, küresel sıcaklık artışını 1,5 dereceyle sınırlandırmayı amaçlayan bilimsel senaryo ve 2050 net sıfır hedefiyle tam olarak uyumlu olmadığı da kabul ediliyor.

Bir milyondan fazla hanenin elektriğine denk

Kampüsün yüzde 50 kapasiteyle çalışırken bile yılda yaklaşık 2,65 milyar kilovatsaat elektrik tüketmesi bekleniyor. Bu miktar, yıllık ortalama 2 bin 500 kilovatsaat tüketim esas alındığında bir milyondan fazla İngiliz hanesinin elektrik kullanımına karşılık geliyor.

Yaklaşık 600 megavatlık enerji kapasitesine sahip olması planlanan tesis için yeni yüksek gerilim altyapısı ve trafo yatırımlarının yapılması gerekecek. İngiltere’de veri merkezlerinin ülke elektriğinin yaklaşık yüzde 2,5’ini kullandığı, yapay zekâ yatırımlarıyla bu talebin 2030’a kadar dört katına çıkabileceği öngörülüyor.

Planlama belgelerine göre kampüsün yalnızca işletme kaynaklı emisyonları, 2038’e gelindiğinde Havering’in toplam karbon bütçesinin yaklaşık 20 katına ve Birleşik Krallık karbon bütçesinin yaklaşık yüzde 1’ine ulaşabilecek.

Karbon açığı için 77,6 milyon sterlinlik ödeme

Projede sıfır karbon standardının tesis içinde karşılanamaması durumunda, Havering Belediyesi’nin karbon dengeleme fonuna nakit ödeme yapılması öngörülüyor. Geliştirici şirket bu katkının yaklaşık 77,6 milyon sterlin olacağını hesaplıyor.

Çevre örgütleri ise mali ödemenin gerçek emisyon azaltımının yerini tutamayacağını savunuyor. Teknoloji alanında çalışan sivil toplum kuruluşu Foxglove, veri merkezi geliştiricilerinin ihtiyaç duydukları elektriği karşılayacak ilave yenilenebilir enerji ve depolama kapasitesi kurmakla yükümlü tutulması gerektiğini belirtiyor.

Digital Reef: 620 kalıcı istihdam sağlanacak

Digital Reef, projeyi “geleceğin sürdürülebilir veri merkezi kampüsünü oluşturmak için benzersiz bir fırsat” olarak tanımlıyor. Şirkete göre yatırım tamamlandığında Havering’de 620 kalıcı tam zamanlı iş, bunların içinde bilgi ve iletişim sektöründe 350 yüksek nitelikli pozisyon oluşturulacak. Projenin Birleşik Krallık genelinde toplam 1.780 kişilik istihdamı desteklemesi bekleniyor.

Şirket ayrıca alanın yarısından fazlasını kapsayan 113 hektarlık halka açık bir ekoloji parkı kurulacağını, yeni yürüyüş ve bisiklet yolları açılacağını ve biyolojik çeşitlilikte yüzde 100’ün üzerinde net kazanım hedeflendiğini açıklıyor.

Bölge sakinlerinden tarım ve doğal yaşam itirazı

North Ockendon sakinleri ise arazinin halen ürün yetiştirilen tarım alanlarından oluştuğunu, projenin kırsal dokuyu değiştireceğini ve yaban hayatı habitatlarının kaybedilmesine yol açacağını savunuyor.

North Ockendon Residents Association temsilcileri, Green Belt üzerindeki yapılaşmanın yalnızca yerel çevreyi değil, gıda güvenliği açısından değer taşıyan üretken arazileri de etkileyeceğini belirtiyor.

Henüz nihai izin verilmedi

Projeye kesin planlama izni henüz verilmedi. Havering Belediyesi, geleneksel tekil planlama başvurusu yerine, belirlenen koşullar yerine getirildiğinde önceden planlama hakkı sağlayan Yerel Kalkınma Kararı (Local Development Order–LDO) yöntemini kullanıyor.

Taslak LDO için 6 Mart–12 Nisan 2026 tarihleri arasında gerçekleştirilen ilk resmî halk danışma süreci tamamlandı. Görüşler doğrultusunda hazırlanacak revize teklifin sonbaharda ikinci kez kamuoyunun değerlendirmesine açılması bekleniyor. Nihai karar daha sonra Havering’in yerel planlama makamı tarafından verilecek.

Tartışmanın merkezinde ise İngiltere’nin bir yandan veri merkezlerini kritik ulusal altyapı olarak görüp yapay zekâ yatırımlarını hızlandırırken, diğer yandan yasal bağlayıcılığı bulunan 2050 net sıfır hedefine nasıl ulaşacağı sorusu bulunuyor.

Dijital dünya aşkın kurallarını da değiştiriyor. Avrupa'nın lider kaçamak ilişkiler ve flört platformu olan Fransız menşeli Gleeden’ın 4.308 Türk üyesiyle gerçekleştirdiği araştırmada, yapay zekâyla flört fikrine verilen cevaplar dikkat çekti.

Katılımcıların yüzde 34’ü “Beni romantik sözlerle etkilemesi yeter” derken, yüzde 27’si daha cesur sohbetlere açık olduğunu söyledi. Yüzde 21’lik kesim “Kimseye anlatamadıklarımı ona anlatıyorum” diyerek yapay zekâyı sırdaşı olarak gördüğünü belirtirken, yüzde 11’i gerçek hayatında bulamadığı ilgiyi yapay zekâda arayabileceğini ifade etti. Yüzde 7 ise bu fikri yalnızca eğlenceli bir oyun olarak değerlendirdi.

“BİR İNSANDAN DAHA İYİ DİNLİYOR!”

Araştırmada ortaya çıkan cevaplar arasında en dikkat çekici ifadelerden biri ise “Beni yargılamadan dinlemesi yeter” oldu. Bazı katılımcıların yapay zekânın her an ulaşılabilir olmasını, geçmiş sohbetleri unutmayıp hatırlamasını ve ilgi göstermesini gerçek bir partnerde aranan özellikler arasında sayması dikkat çekti.

AŞK MI, KAÇIŞ MI?

Gleeden'ın ilişki uzmanlarına göre burada asıl dikkati çeken konu, yapay zekânın becerilerinden çok, insanın anlaşılma ve ilgi görme ihtiyacı.

Gerçek ilişkilerde yaşanan reddedilme, tartışma ve hayal kırıklıkları yapay zekâda bulunmadığı için, yapay zekâyla flört bazı kişiler açısından daha güvenli ve konforlu bir alan olarak görülebiliyor.

Ancak işin tehlikeli tarafı da burada başlıyor. Kusursuz cevap veren ve sürekli ilgi gösteren bir yapay zekâya alışan birinin, gerçek hayattaki ilişkilerden beklentisi değişebilir.

Görünen o ki yeni nesil flörtte rakip artık sadece “başka biri” değil… Yapay zekâ da aşk sahnesine çıktı.

Millî Savunma Bakanlığı'nın haftalık bilgilendirme toplantısında yapılan açıklamaya göre, Eurofighter tedarik programı kapsamında ilk grup Türk uçucu personelin Ağustos 2026 içerisinde Birleşik Krallık'a gönderilmesi planlanıyor. Personelin, İngiltere'ye ulaşmasının ardından kısa süre içinde uçuş eğitimlerine başlaması hedefleniyor.

Bu adım, yalnızca uçakların teslimatına değil, aynı zamanda Türk Hava Kuvvetleri'nin yeni platforma operasyonel olarak hazırlanmasına yönelik en önemli aşamalardan biri olarak değerlendiriliyor.

Pilotların ardından bakım personeli de eğitilecek

MSB kaynakları, imzalanan eğitim ve destek sözleşmesi kapsamında yalnızca pilotların değil, bakım ve teknik personelin de kademeli olarak Birleşik Krallık'a gönderileceğini belirtti.

Yıllara yayılan plan doğrultusunda Türkiye'den gönderilecek personel, Eurofighter Typhoon'un uçuş, bakım, lojistik ve teknik destek süreçlerinde görev alacak. Böylece uçakların hizmete girmesiyle birlikte gerekli insan kaynağının da hazır hale getirilmesi amaçlanıyor.

Mart ayında eğitim ve destek anlaşması imzalanmıştı

Bugünkü gelişme, Mart 2026'da Türkiye ile Birleşik Krallık arasında imzalanan kapsamlı eğitim ve destek anlaşmasının uygulama sürecine geçildiğini gösteriyor.

İngiltere Savunma Bakanlığı'nın açıklamasına göre söz konusu anlaşma, Türk pilotlarının ve yer personelinin İngiltere'de eğitilmesini, uzun vadeli bakım ve lojistik desteğini kapsıyor. Anlaşma, Ekim 2025'te imzalanan Eurofighter satış sözleşmesinin ikinci önemli ayağını oluşturuyor.

20 uçaklık ilk paket için hazırlık sürüyor

Türkiye ile Birleşik Krallık arasında 2025 yılında imzalanan yaklaşık 8 milyar sterlin değerindeki anlaşma kapsamında ilk etapta 20 adet Eurofighter Typhoon savaş uçağının tedarik edilmesi kararlaştırılmıştı. Eğitim faaliyetlerinin başlamasıyla birlikte teslimat öncesindeki operasyonel hazırlık süreci de hız kazanmış oldu.

Savunma uzmanları, pilot ve teknik personelin eğitimine erken başlanmasının, uçakların teslim edilmesinin ardından Türk Hava Kuvvetleri'nin sistemi daha kısa sürede aktif olarak kullanabilmesine imkân sağlayacağını değerlendiriyor.

Türkiye-İngiltere savunma iş birliği derinleşiyor

Eurofighter programı, son dönemde Ankara ile Londra arasında hızla gelişen savunma sanayi iş birliğinin en önemli projeleri arasında yer alıyor.

Pilot eğitimlerinin başlamasıyla birlikte iki ülke arasındaki teknik iş birliğinin daha da güçlenmesi beklenirken, programın ilerleyen safhalarında ilave eğitim faaliyetleri, bakım desteği ve ortak teknik çalışmaların da devam edeceği ifade ediliyor. Böylece Türkiye, yeni nesil hava gücü kapasitesini oluştururken, Eurofighter Typhoon filosunun etkin şekilde kullanılmasına yönelik hazırlıklarını da eş zamanlı olarak sürdürüyor.

Destekle birlikte Fiat 500e Icon versiyonunun başlangıç fiyatı 17.245 sterline kadar düştü. Böylece model, İngiltere pazarındaki en uygun fiyatlı yeni elektrikli otomobiller arasında yerini aldı.

Fiat yetkilileri, güncellenen fiyatların tüm yetkili bayilerde geçerli olduğunu ve siparişlerin alınmaya başlandığını açıkladı. İlk teslimatların ise önümüzdeki haftalarda müşterilere ulaştırılması planlanıyor.

İki farklı batarya seçeneği sunuluyor

Fiat 500e, farklı kullanım ihtiyaçlarına hitap eden iki batarya seçeneğiyle satışa sunuluyor.

Giriş seviyesindeki 24 kWh bataryaya sahip versiyon, tek şarjla yaklaşık 118 mil (190 kilometre) menzil sunuyor. Daha uzun yol yapmak isteyen kullanıcılar ise 42 kWh bataryalı modeli tercih edebiliyor. Bu versiyon ise 202 mile (325 kilometre) kadar sürüş mesafesi sağlayabiliyor.

Her iki model de hızlı şarj desteğine sahip. Uygun hızlı şarj istasyonlarında bataryanın büyük bölümü yaklaşık yarım saat içinde doldurulabiliyor. Bu özellik özellikle şehir yaşamında ve günlük kullanımda önemli bir avantaj sağlıyor.

Şehir otomobili olarak öne çıkıyor

Retro tasarım çizgilerini modern teknolojiyle birleştiren Fiat 500e, özellikle dar şehir sokakları ve yoğun trafik koşulları için geliştirilen kompakt yapısıyla dikkat çekiyor.

Elektrikli motorun sessiz çalışması, düşük işletme maliyeti ve bakım masraflarının içten yanmalı otomobillere göre daha düşük olması da modeli ilk kez elektrikli otomobil satın almayı düşünen sürücüler için cazip hale getiriyor.

Araçta dijital gösterge paneli, dokunmatik multimedya sistemi, Apple CarPlay ve Android Auto desteği, gelişmiş sürüş destek sistemleri ile çeşitli güvenlik donanımları standart veya donanım seviyesine göre sunuluyor.

Elektrikli araç satışlarında rekabet hızlanıyor

İngiltere otomotiv pazarında son aylarda elektrikli otomobil üreticileri arasındaki fiyat rekabeti giderek artıyor. Birçok marka devlet teşvikiyle birlikte fiyatlarını yeniden düzenlerken, daha fazla model hibe kapsamına alınmak için gerekli emisyon ve üretim kriterlerini karşılamaya çalışıyor.

Uzmanlar, özellikle 20 bin sterlinin altına inen elektrikli otomobillerin pazardaki dönüşüm açısından kritik önem taşıdığına dikkat çekiyor. Uygun fiyatlı modeller sayesinde daha geniş bir tüketici kitlesinin elektrikli araçlara yönelmesi bekleniyor.

Hükümetin hedefi net sıfır emisyon

İngiltere hükümeti, ulaşım sektöründen kaynaklanan karbon salımını azaltmak amacıyla elektrikli araçlara geçişi stratejik öncelik olarak görüyor.

Bu kapsamda yalnızca otomobil alımlarına yönelik hibeler değil, ülke genelinde hızlı şarj altyapısının genişletilmesi için de milyarlarca sterlinlik yatırım programı yürütülüyor. Kamu ve özel sektör iş birliğiyle yeni şarj istasyonlarının kurulması teşvik edilirken, apartman sakinleri ve iş yerleri için de ayrı destek mekanizmaları uygulanıyor.

Yetkililer, devlet desteğinin hem elektrikli araç satışlarını artıracağını hem de İngiltere'nin 2050 net sıfır karbon hedeflerine ulaşmasına katkı sağlayacağını belirtiyor. Sektör temsilcileri ise Fiat 500e gibi daha uygun fiyatlı modellerin teşvik kapsamına alınmasının elektrikli otomobilleri daha geniş kesimler için ulaşılabilir hale getireceğini ve pazarın büyümesini hızlandıracağını ifade ediyor.

Uygulama zorunlu olmayacak. Genç kullanıcılar dilerlerse hesap ayarlarından birkaç adımda bu sınırlamayı kaldırabilecek. Ancak hükümet, varsayılan ayarın büyük bölümünün değiştirilmeden kullanılacağını ve bunun gençlerin ekran başında geçirdiği süreyi azaltacağını öngörüyor.

Amaç uyku düzenini ve ruh sağlığını korumak

Yeni düzenlemenin temel hedefleri arasında gençlerin daha kaliteli uyuması, eğitim hayatındaki başarılarının desteklenmesi ve aileleriyle yüz yüze geçirdikleri zamanın artırılması bulunuyor.

Uzmanlar, özellikle gece saatlerinde sosyal medya kullanımının uyku kalitesini olumsuz etkilediğini, dikkat dağınıklığına neden olduğunu ve uzun vadede ruh sağlığı üzerinde olumsuz sonuçlar doğurabildiğini belirtiyor. Yapılan birçok araştırma, geç saatlere kadar telefon kullanan gençlerde uyku süresinin azaldığını, akademik performansın düştüğünü ve kaygı düzeyinin arttığını ortaya koyuyor.

Bağımlılık oluşturan özellikler de sınırlandırılacak

İngiliz hükümeti yalnızca kullanım saatlerini değil, sosyal medya platformlarının kullanıcıları çevrim içi tutan tasarım özelliklerini de hedef alıyor.

Teknoloji Bakanı Liz Kendall, otomatik video oynatma özelliği, sonsuz içerik akışı (infinite scroll), kişiselleştirilmiş öneri algoritmaları ve kullanıcıyı platformda daha uzun süre tutmayı amaçlayan bazı etkileşim mekanizmalarının da varsayılan olarak devre dışı bırakılmasının planlandığını açıkladı.

Hükümete göre özellikle 16 yaşına yeni giren gençler, çocuk hesaplarından yetişkin hesaplarına geçtiklerinde bir anda bu bağımlılık oluşturabilecek özelliklerle karşılaşıyor. Yeni sistem, bu geçişi daha kontrollü hale getirmeyi amaçlıyor.

Daha önce 16 yaş altına yönelik adım atılmıştı

Yeni uygulama, İngiltere'nin çocukların çevrim içi güvenliğini artırmaya yönelik daha geniş kapsamlı dijital politika paketinin devamı niteliğinde değerlendiriliyor.

Geçtiğimiz aylarda açıklanan düzenlemeler kapsamında, 16 yaşın altındaki çocukların Snapchat, TikTok, Instagram, Facebook, YouTube ve X gibi platformlarda karşılaşabilecekleri zararlı içeriklerin sınırlandırılması, yaş doğrulama mekanizmalarının güçlendirilmesi ve çocuk hesaplarında daha sıkı gizlilik ayarlarının uygulanması yönünde yeni kurallar gündeme gelmişti.

Online Safety Act'ın kapsamı genişliyor

İngiltere'de yürürlükte bulunan Online Safety Act (Çevrim İçi Güvenlik Yasası) çerçevesinde teknoloji şirketlerinden çocukları zararlı içeriklerden koruyacak sistemler geliştirmeleri isteniyor. Düzenleyici kurum Ofcom da platformların risk değerlendirmesi yapmasını, yaş doğrulama yöntemlerini güçlendirmesini ve çocuklara yönelik güvenlik önlemlerini artırmasını talep ediyor.

Yeni gece kısıtlamasının da bu yasal çerçevenin bir uzantısı olarak uygulanması planlanıyor.

Teknoloji şirketlerinin yaklaşımı merak konusu

Uzmanlar, sistemin başarısının büyük ölçüde sosyal medya platformlarının uygulamaya nasıl uyum sağlayacağına bağlı olduğunu belirtiyor. Düzenleme varsayılan ayar şeklinde uygulanacağı için kullanıcıların isterlerse kısıtlamayı kaldırabilmesi, uygulamanın etkinliği konusunda farklı görüşlerin ortaya çıkmasına neden oluyor.

Dijital haklar savunucuları, gençlerin güvenliğinin artırılmasını desteklemekle birlikte kullanıcıların mahremiyetinin korunması ve yaş doğrulama sistemlerinin kişisel verileri gereksiz şekilde toplamaması gerektiğine dikkat çekiyor.

Dijital bağımlılıkla mücadelede yeni model

İngiltere hükümeti, yeni uygulamayla gençlerin sosyal medyada geçirdikleri süreyi azaltmayı, bağımlılık oluşturan dijital tasarımların etkisini sınırlandırmayı ve daha sağlıklı bir dijital yaşam kültürü oluşturmayı hedefliyor.

Uygulamanın gelecek bahar döneminde devreye alınması planlanırken, düzenlemenin ardından teknoloji şirketlerinin sistemlerini yeni kurallara uyumlu hale getirmesi bekleniyor. İngiltere'nin bu adımı, dijital platformların genç kullanıcılar üzerindeki etkisini sınırlandırmaya yönelik Avrupa'da atılan en kapsamlı girişimlerden biri olarak değerlendiriliyor.

Yaklaşık 18 ayda sıfırdan geliştirilen prototip, ortalama elektrikli otomobillere kıyasla daha küçük batarya kullanmasına rağmen yaklaşık 200 kilometrelik menzil sunuyor. Mühendisler, daha büyük bataryalar yerine enerji verimliliğini artıran yeni teknolojilere odaklanarak aracın ağırlığını önemli ölçüde düşürdü.

Sırrı bataryanın içine giren özel soğutma sıvısı

Aracın en dikkat çekici yeniliği ise geleneksel su-glikol bazlı soğutma sistemleri yerine geliştirilen dielektrik özellikli özel soğutma sıvısı oldu. Bu sıvı, batarya hücreleriyle doğrudan temas ederek oluşan ısıyı çok daha hızlı uzaklaştırıyor. Aynı sistem elektrik motoru ve güç elektroniği bileşenlerini de tek bir soğutma devresi üzerinden serin tutuyor.

Bu sayede batarya aşırı ısınmadan korunurken hem daha yüksek şarj hızlarına ulaşılabiliyor hem de batarya ömrünün korunması hedefleniyor. Ayrıca karmaşık boru ve pompa sistemlerinin ortadan kaldırılmasıyla aracın ağırlığı da azaltılıyor.

Verimlilikte yeni hedef: 10 kilometre/kWh

Triple 10 Challenge ismi, aracın ulaşmayı hedeflediği üç önemli kriterden geliyor. Bunlar; 10 dakikanın altında şarj süresi, 1 kWh enerjiyle 10 kilometre yol kat edebilme ve 10 ton yaşam döngüsü karbon emisyonu.

Shell'e göre araç, günümüzde satılan birçok elektrikli otomobile kıyasla yüzde 30'dan fazla enerji verimliliği sağlıyor. Ayrıca şarj edilen her dakikada yaklaşık 24 kilometrelik menzil kazanabiliyor. Bu değer, benzer elektrikli otomobillerde ortalama 13 kilometre seviyesinde bulunuyor.

Batarya maliyeti de düşebilir

Projede yalnızca şarj süresi değil, üretim maliyetleri de hedef alındı. Daha küçük batarya paketi, sadeleştirilen soğutma sistemi ve daha az modül kullanımı sayesinde batarya paket maliyetinin yaklaşık yüzde 25 azaltılabileceği belirtiliyor.

Araçta geri dönüştürülmüş ve düşük karbon ayak izine sahip malzemeler tercih edilirken, yaşam döngüsü boyunca oluşan karbon emisyonunun da mevcut elektrikli otomobillere göre yaklaşık yüzde 50 daha düşük olabileceği hesaplanıyor.

Henüz satış planı yok

Shell yetkilileri, Triple 10 Challenge'ın ticari üretime geçecek bir model olmadığını, geleceğin elektrikli otomobillerinde kullanılabilecek teknolojileri sergileyen bir teknoloji gösterim aracı olduğunu vurguluyor.

Projede Shell'in yanı sıra İngiliz mühendislik şirketleri RML, Empel Systems ve HORIBA MIRA da görev aldı. Elde edilen teknolojilerin ilerleyen yıllarda seri üretim elektrikli otomobillerde kullanılmasının önünü açabileceği değerlendiriliyor.

Ancak yapılan incelemeler, söz konusu hikâyenin ilk olarak mizah içerikleri yayımlayan The Chester Bugle adlı internet sitesinde yayımlandığını ortaya koydu. Site, "yayınladığı içeriklerin gerçek haber değil, hiciv ve mizah amaçlı kurgu olduğunu" açıkça belirtiyor.

Doğrulama kuruluşları yalanladı

Uluslararası doğrulama platformları da haberin gerçek olmadığını açıkladı. Uzmanlar, hiçbir tüketici tipi bataryanın yaklaşık 20 yıl boyunca şarjını bu seviyede korumasının teknik olarak mümkün olmadığını belirtiyor. Ayrıca haberde kullanılan fotoğrafın da Kevin Moody'ye değil, eski Nokia telefonunu uzun yıllar kullanan başka bir kişiye ait olduğu tespit edildi.

Nokia 3310'un ünü gerçeğe dayanıyor

Her ne kadar bu hikâye kurgu olsa da Nokia 3310, dayanıklılığı ve dönemine göre uzun pil ömrü sayesinde teknoloji tarihinin en efsanevi cep telefonlarından biri olarak kabul ediliyor. Cihaz, tek şarjla günlerce bekleme süresi sunmasıyla ün kazanmış olsa da, yıllarca şarjını koruyabildiğine dair iddiaların bilimsel bir dayanağı bulunmuyor.

Bu haliyle haber hem güncel hem de yanlış bilgilendirme yapmadan yayımlanabilecek nitelikte olur.

Kararı bir ebeveyn olarak değerlendirdiğini söyleyen Starmer, “Kendi çocuklarım için yürekten istediğim tek şey onların mutlu ve güvende olmalarıdır. Sanırım her ebeveynin istediği de budur” ifadelerini kullandı. Başbakan, çocukların çevrimiçi ortamda maruz kaldığı zararlı içerikler, siber zorbalık ve bağımlılık yaratan algoritmalar nedeniyle bu adımın gerekli olduğunu savundu.

Hangi Platformlar Yasak Kapsamında?

Hükümetin açıklamasına göre yasağın Snapchat, TikTok, YouTube, Instagram, Facebook ve X başta olmak üzere sosyal etkileşim ve içerik paylaşımı amacı taşıyan platformları kapsaması planlanıyor. Ancak nihai platform listesi henüz yayımlanmadı. Mesajlaşma uygulamaları WhatsApp ve Signal'ın ise düzenleme dışında kalması bekleniyor.

Yeni kurallarla birlikte çocukların canlı yayın yapması yasaklanacak, yabancı kişilerle doğrudan iletişim kurmaları sınırlandırılacak ve bu düzenlemeler çevrimiçi oyun platformlarını da kapsayacak.

Teknoloji Şirketlerine Yaş Doğrulama Zorunluluğu

Yasağın uygulanabilmesi için sosyal medya şirketlerinin daha güçlü yaş doğrulama sistemleri kurması gerekecek. Düzenlemenin denetiminden İngiltere'nin iletişim düzenleyicisi Ofcom sorumlu olacak. Kurallara uymayan platformlar ciddi yaptırımlarla karşı karşıya kalabilecek.

Hükümet ayrıca 18 yaş altındakiler için gece saatlerinde sosyal medya kullanımını sınırlayabilecek dijital sokağa çıkma yasağı ve sonsuz kaydırma gibi bağımlılık yaratan özelliklere yönelik ek kısıtlamaları da değerlendiriyor.

Destek de Var, Eleştiri de

Karar kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Hükümetin danışma sürecinde ebeveynlerin yaklaşık yüzde 90'ının sosyal medya kullanım yaşının 16'ya çıkarılmasını desteklediği açıklandı.

Buna karşın bazı teknoloji şirketleri ve uzmanlar yasağın çocukları VPN gibi yöntemlerle daha az denetlenen platformlara yönlendirebileceğini savunuyor. Eleştirmenler, sorunun yalnızca erişimi engellemekle değil, platformların algoritmaları ve güvenlik politikalarının güçlendirilmesiyle çözülebileceğini belirtiyor.

Avustralya'nın Ardından En Sert Adımlardan Biri

Benzer bir düzenlemeyi dünyada ilk uygulayan ülke Avustralya olmuştu. İngiltere'nin hazırladığı modelin ise kapsam bakımından daha katı olduğu değerlendiriliyor. Kanada, Brezilya ve Endonezya gibi ülkelerde de çocukların sosyal medya kullanımına yönelik yaş sınırlamaları ve yeni düzenlemeler gündemde bulunuyor.

Türkiye'de de Mayıs ayı itibarıyla 15 yaş altı çocukların sosyal medya erişimine yönelik çeşitli kısıtlamalar yürürlüğe girmişti. İngiltere'nin aldığı son karar, çocukların dijital güvenliği konusunda dünya genelinde yükselen yeni düzenleme dalgasının en dikkat çekici örneklerinden biri olarak değerlendiriliyor.

“Bir Nesli Sonsuz Kaydırmaya Kaybediyoruz”

İsveç Sosyal İşler Bakanı Jakob Forssmed, raporun teslim edilmesinin ardından yaptığı açıklamada çocukların dijital dünyanın olumsuz etkilerinden korunmasının öncelikli hedef olduğunu söyledi.

Forssmed, “Bir nesli sonsuz kaydırma uğruna kaybediyoruz. Çocuklara çocukluklarını geri vermek için yeni adımlar atmak zorundayız” ifadelerini kullandı.

Komisyon: Riskler Faydaların Önüne Geçti

Komisyonun başındaki araştırmacı Lisa Englund Krafft, sosyal medyanın çocuklar üzerindeki etkilerine ilişkin bilimsel çalışmaların giderek daha net sonuçlar ortaya koyduğunu belirtti.

Raporda, aşırı ekran kullanımı, siber zorbalık, yabancılarla riskli temaslar, suç örgütlerinin gençleri çevrimiçi ortamda hedef alması, şiddet ve pornografik içeriklere maruz kalma gibi risklerin ciddi boyutlara ulaştığı ifade edildi. Komisyon, bu nedenle yaş sınırı getirilmesinin serbest erişimin sağlayacağı faydalardan daha ağır bastığı görüşünü dile getirdi.

Yasak Her Kullanımı Kapsamayacak

Önerilen modelde yaş sınırı, yalnızca kullanıcıların hesap açarak giriş yaptığı sosyal medya hizmetlerini kapsayacak.

Buna göre çocuklar, hesap oluşturmadan video izleyebilecek veya açık içeriklere erişebilecek; ancak paylaşım yapma, yorum yazma ve diğer kullanıcılarla etkileşim kurma gibi faaliyetler için yaş şartı aranacak. Ayrıca çevrim içi oyunlar, sosyal özellikler barındırsa da mevcut öneride düzenleme kapsamı dışında tutuldu.

Yaş Doğrulama İçin AB Teknolojisi Bekleniyor

Düzenlemenin önündeki en önemli başlıklardan biri yaş doğrulama sistemi olarak görülüyor.

İsveçli yetkililer, Avrupa Birliği'nin üzerinde çalıştığı yeni dijital yaş doğrulama uygulamasının yürürlüğe girmesini bekliyor. Avrupa Komisyonu'nun geliştirdiği sistemin, kullanıcıların kimlik bilgilerini platformlarla paylaşmadan yaşlarını doğrulamalarına imkân tanıması hedefleniyor. Böylece hem çocuk koruması hem de kişisel verilerin gizliliği aynı anda sağlanabilecek.

Avrupa Genelinde Benzer Adımlar

İsveç'in önerisi, Avrupa'da çocukların sosyal medya kullanımını sınırlandırmaya yönelik genişleyen eğilimin son halkası oldu.

Son dönemde birçok Avrupa ülkesi benzer düzenlemeleri gündemine aldı. Fransa 15 yaş altına yönelik kısıtlamalar üzerinde çalışırken, Norveç 16 yaş altına sosyal medya yasağı getirecek bir tasarı hazırlıyor. Yunanistan'ın 15 yaş altı kullanıcıları hedef alan düzenlemeyi 2027'de yürürlüğe koyması planlanırken, Avusturya ve Polonya'da da benzer girişimler bulunuyor. Avrupa Komisyonu ise Birlik genelinde ortak bir yaklaşım oluşturulmasını tartışıyor.

Siyasi Destek Güçlü

İsveç'te mevcut uygulamada 13 yaşından küçük çocukların sosyal medya hesabı açabilmesi için ebeveyn onayı gerekiyor. Ancak hükümetin görevlendirdiği komisyon, bu sınırın yetersiz kaldığı görüşünde.

Soruşturma raporuna göre ülkede siyasi partilerin büyük bölümü yaş sınırının yükseltilmesine sıcak bakıyor. Komisyonun nihai raporunu ilerleyen dönemde hükümete sunması beklenirken, önerinin yasalaşması halinde İsveç, Avrupa'da çocukların sosyal medya kullanımını en sert şekilde düzenleyen ülkelerden biri olacak.

Petrol ve gaz fiyatlarını fırlatan İran savaşı sürerken Avrupalılar enerji bağımsızlığı kazanmak için çare arıyor.

Almanya’da yenilenebilir enerji şirketi Enpal BV, Orta Doğu’daki ABD-İsrail çatışmasının başlamasından bu yana güneş paneli taleplerinin yüzde 30 arttığını bildirirken, güneş enerjisi markası 1KOMMA5° GmbH de güneşe olan ilginin neredeyse iki katına çıktığını açıkladı.

Birleşik Krallık’ta enerji şirketi EON, güneş enerjisine ilginin 23 Şubat ile 1 Mart arasında yüzde 23 arttığını, 2 ile 8 Mart arasında ise bunun üzerine yüzde 63’lük bir artış daha yaşandığını bildirdi.

Momentum kazanan yalnızca geleneksel çatı üstü güneş panelleri değil. Avrupa güneş fotovoltaik (PV) sektörünün üyelik bazlı ticaret birliği SolarPower Europe, tak-çalıştır (plug-in) güneş sistemlerinin satışlarının da kıta genelinde arttığını, ancak “kesin rakamlara ulaşmanın zor” olduğunu belirtiyor.

Avrupa’da tak-çalıştır güneş neden yaygınlaşıyor?

Almanya, 2022 ile 2025 arasında bir milyondan fazla sistemin kurulmasıyla tak-çalıştır güneş atağında uzun süredir başı çekiyor. Bu patlamanın nedeni, şebekeye verilen her birim elektrik için sabit bir ücret öngören alım tarifeleriyle tak-çalıştır güneş alanları ödüllendiren devlet teşvikleri olarak gösteriliyor.

Katma değer vergisinin kaldırılması ve fiyatlardaki sert düşüşler de teknolojiyi çok daha erişilebilir kıldı. Avrupa’nın geri kalanı tak-çalıştır güneş sistemlerini benimsemekte yavaş kaldı, ancak mevzuattaki değişiklikler tabloyu yakında değiştirebilir.

Geçen nisan ayında Belçika, vatandaşların yetkili bir kurulumcuya ödeme yapmak zorunda kalmadan tak-çalıştır PV’ler satın almasına imkân tanıyan, kendi kendine kurulan panellere yeşil ışık yaktı. İspanya’da da son dönemde satışlarda artış gözleniyor; Tornasol Energy adlı şirket geçen yıl 1.300’den fazla haneye güneş enerjisi kitleri kurdu.

Birleşik Krallık, tak-çalıştır güneş sistemlerine yönelik kısıtlamaları gevşeten son Avrupa ülkesi oldu; kısa süre önce Lidl ve Iceland gibi indirimli perakendecilerde düşük maliyetli panellerin satışa sunulacağını duyurdu.

27 AB üye devletinden yalnızca İsveç ve Macaristan, kendi kendine kurulan tak-çalıştır güneş cihazlarını hâlâ yasaklıyor.

Tak-çalıştır güneş mi, geleneksel çatı üstü paneller mi: En iyi seçenek hangisi?

Avrupa’da çatı üstü güneş sistemlerinin maliyeti, sistemin büyüklüğüne ve güneş enerjisi depolama bataryası alınıp alınmadığına bağlı olarak büyük farklılık gösteriyor. Fiyatlar 7.000 ila 30.000 avro arasında değişebiliyor; ancak pek çok ülkede kurulum maliyetlerine destek olmak için hibe gibi teşvikler sunuluyor.

Çatı üstü güneşin geri ödeme süresi de panellerin konumu, aldıkları güneş ışığı miktarı ve elektrik tüketim alışkanlıklarınız gibi birçok faktöre bağlı.

Birleşik Krallık’ın Energy Savings Trust kuruluşuna göre, ihracat ödemeleri dikkate alınmadığında, Londra’da çatı üstü güneş sistemi bulunan bir evde sakinler gün boyu evdeyse yıllık 650 sterlin (750 avro) tasarruf sağlanabiliyor. Çoğu gün saat 18.00’e kadar evde olunmadığında bu rakam 530 sterline (611 avro) düşüyor.

Bu da çatı üstü güneşin, emekliler veya evden çalışanlar gibi gündüz saatlerinde elektrik tüketenler için büyük bir avantaj sağladığı anlamına geliyor.

“Tipik bir çatı üstü sistem, özellikle elektrikli araç şarjı veya ısı pompaları nedeniyle gündüz tüketimi yüksek olan hanelerde faturaları ciddi biçimde aşağı çekebilir” diyor, Heatable (kaynak İngilizce) adlı şirketin yenilenebilir enerji elektrik mühendisi Kian Milroy, Euronews Earth’e.

“İlk yatırım maliyeti elbette daha yüksek ve geri ödeme süresi daha uzun, ancak toplamda daha iyi bir değer sunuyor.”

Milroy, Birleşik Krallık’ta 400 sterlin (461 avro) gibi düşük bir bedelle piyasaya çıkan tak-çalıştır güneşi, kiracılar, apartman dairelerinde oturanlar veya çatıya PV paneli kuramayan herkes için daha uygun bir “tamamlayıcı ürün” olarak tanımlıyor.

“Bazı faydaları var ama sınırlı,” diye açıklıyor. “Kurulumu çok daha kolay, ancak faturaları dramatik biçimde etkileyecek kadar elektrik üretmiyor.”

Almanya’nın aksine, Birleşik Krallık’ta ev içi prizler genelde şebekeye elektrik geri basmaya uygun şekilde tasarlanmadığı için tak-çalıştır güneş sistemi bulunan haneler, çatı üstü panellerde olduğu gibi fazla üretimi şebekeye satarak gelir elde edemiyor.

Oysa tak-çalıştır güneş, aslında büyük miktarda elektrik üretmek için değil; daha çok buzdolapları, Wi-Fi yönlendiricileri ve diğer bekleme modundaki cihazlar gibi sürekli çalışan ekipmanların enerji ihtiyacını karşılamaya yönelik tasarlanmış durumda.

Uswitch.com (kaynak İngilizce) adlı karşılaştırma sitesinin enerji uzmanı Natalie Mathie, Euronews Earth’e yaptığı açıklamada 400 ila 500 watt üreten tak-çalıştır panellerin, (boyutuna bağlı olarak yaklaşık 300 watt çeken) yavaş pişirici tencereler gibi enerji verimli cihazları çalıştırmaya yetebileceğini, ancak prize takılan klima üniteleri veya sıcak hava fritözleri (air fryer) gibi çok enerji tüketen aletler için yeterli olmayacağını söylüyor.

Carbon Brief (kaynak İngilizce) adlı düşünce kuruluşunun analizine göre tak-çalıştır güneş panelleri, tipik bir Birleşik Krallık hanesine 15 yıllık ömürleri boyunca 1.100 sterlin (yaklaşık 1.261 avro) kazandırabiliyor. Buna karşılık çatı üstü paneller, aynı dönemde 15.000 sterlin (17.316 avro) ya da daha fazla tasarruf sağlayabiliyor; çoğu sistemde geri ödeme süresi 6 ila 10 yıl arasında değişiyor.

Güneş enerjisi faturaları artırabilir mi?

Avrupalılar elektrik faturalarını düşürmek için güneş enerjisine yatırım yaparken, bazen tam tersi sonuçlar da ortaya çıkabiliyor.

Bu olgu “güneş geri tepme etkisi” (solar rebound effect) olarak biliniyor ve hanelerin, panellerini sonsuz bir ücretsiz enerji kaynağı olarak görmeleri nedeniyle normalden daha fazla elektrik tüketmeleriyle ortaya çıkıyor.

“Küçük bir tak-çalıştır dizi birkaç yüz watt üretebilir, ancak ev sahibinin kafasında bu bedava enerji anlamına gelir ve daha fazla elektrik kullanmaya başlarlar” diyor Milroy.

Hem çatı üstü panellerde hem de tak-çalıştır sistemlerde görülebilen güneş geri tepme etkisi, çoğu zaman güneş enerjisi kullanan hanelerin faturalarında artışa yol açarak yatırımlarını amorti etmeleri için gereken süreyi uzatıyor.

Buna karşın, elektrik tüketiminizi sabit tutmak için bilinçli bir çaba göstermek bu etkiyi dengelemeye yardımcı olabilir.

(euronews)

“Arabanız sizi izliyor”

Modern araçların büyük bölümü internete bağlı çalışıyor. Navigasyon sistemleri, sürüş destek teknolojileri, kabin kameraları, mikrofonlar ve sensörler aracılığıyla sürücüler hakkında sürekli veri üretiliyor.

Gizlilik politikaları incelendiğinde otomobil şirketlerinin toplayabildiği veriler arasında şunlar yer alıyor:

• Gerçek zamanlı konum bilgileri
• Gidilen rotalar ve ziyaret edilen yerler
• Hız, fren ve direksiyon hareketleri
• Emniyet kemeri kullanımı
• Araç içindeki yolcu sayısı
• Telefon bağlantıları ve çağrı kayıtları
• Müzik ve radyo tercihleri
• Sesli komut kayıtları
• Araç içi kamera görüntüleri
• Biyometrik veriler ve yüz ifadeleri

Bazı üreticiler, sürücünün dikkat seviyesini ölçmek amacıyla göz hareketlerini ve yüz mimiklerini analiz eden sistemler kullanıyor. Yeni nesil araçlarda bulunan sürücü izleme kameraları, yorgunluk veya dikkat dağınıklığını tespit etmek için sürekli kayıt yapabiliyor.

Uzmanlar, bu teknolojilerin güvenlik amacıyla geliştirildiğini kabul etse de, aynı verilerin ticari amaçlarla kullanılmasının ciddi soru işaretleri doğurduğunu belirtiyor.

Sigorta şirketleri için “altın madeni”

Toplanan araç verilerinin en büyük müşterileri arasında sigorta şirketleri bulunuyor. Özellikle ABD’de hızlanma alışkanlıkları, sert frenler, gece sürüşleri ve gidilen bölgeler gibi bilgiler, sürücü risk puanlarının oluşturulmasında kullanılıyor.

Bu sistemler “kullanım bazlı sigorta” modeli adı altında pazarlanıyor. Şirketler güvenli sürüş yapanlara indirim vaat ederken, agresif sürüş tespit edilen kullanıcıların primleri artırılabiliyor.

Ancak eleştirmenlere göre sorun yalnızca ücret artışı değil. Birçok sürücü, verilerinin sigorta şirketlerine aktarıldığını açık biçimde bilmiyor. Araç satın alınırken kabul edilen uzun ve karmaşık gizlilik sözleşmeleri, kullanıcıların büyük bölümü tarafından okunmadan onaylanıyor.

Bazı ülkelerde veri paylaşımının açık rıza gerektirip gerektirmediği konusunda hukuki tartışmalar sürüyor.

“Kimlerle görüştüğünüz bile anlaşılabilir”

Siber güvenlik uzmanları, araçlardan toplanan verilerin günlük yaşamın tamamına dair ayrıntılı profil çıkarılmasına imkan verdiğini söylüyor.

Düzenli olarak gidilen adresler; kişinin evini, işyerini, siyasi eğilimlerini, sağlık durumunu veya özel ilişkilerini ortaya çıkarabiliyor. Örneğin bir sürücünün sık sık bir hastaneye, psikoloji kliniğine ya da belirli bir ibadethaneye gitmesi bile hassas veri olarak değerlendiriliyor.

Araç içi telefon bağlantıları sayesinde rehber bilgileri ve iletişim alışkanlıkları da analiz edilebiliyor.

Uzmanlara göre gelecekte bu verilerin reklam şirketleri, veri brokerları ve finans kuruluşları tarafından daha yoğun biçimde kullanılmasının önü açılabilir.

Avrupa ve ABD’de tartışmalar büyüyor

Avrupa Birliği’nin GDPR veri koruma yasaları, şirketlerin kişisel verileri nasıl topladığı konusunda sıkı kurallar içeriyor. Ancak uzmanlar, otomotiv sektörünün “bağlantılı araç” teknolojileri nedeniyle gri bir alanda faaliyet gösterdiğini belirtiyor.

ABD’de ise bazı tüketici kuruluşları otomobil üreticilerini “tekerlekli gözetim cihazı üretmekle” suçluyor. Son yıllarda yapılan araştırmalarda birçok otomobil markasının kullanıcı verilerini üçüncü taraflarla paylaşabildiği ortaya konmuştu.

Gizlilik savunucuları, sürücülerin çoğu zaman hangi verilerin toplandığını, ne kadar süre saklandığını ve kimlerle paylaşıldığını tam olarak öğrenemediğini söylüyor.

Araçlar artık cep telefonundan daha fazla veri topluyor

Teknoloji uzmanlarına göre yeni nesil otomobiller, birçok açıdan akıllı telefonlardan bile daha kapsamlı veri toplama kapasitesine sahip.

Çünkü araçlar yalnızca dijital davranışları değil, fiziksel hareketleri de izliyor. Direksiyon hareketlerinden pedal kullanımına, koltuk sensörlerinden kabin kameralarına kadar çok sayıda sistem sürücünün davranışlarını analiz ediyor.

Elektrikli ve otonom araçların yaygınlaşmasıyla birlikte veri miktarının daha da artması bekleniyor.

“Konforun bedeli mahremiyet olabilir”

Otomobil üreticileri bağlantılı sistemlerin sürüş güvenliğini artırdığını, bakım hizmetlerini kolaylaştırdığını ve acil durumlarda hayat kurtarabildiğini savunuyor.

Ancak eleştirmenler, kullanıcıların çoğu zaman hangi verileri paylaşmayı kabul ettiğini tam anlamıyla bilmediğini vurguluyor.

Bir zamanlar insanlara yalnız kalabilecekleri özel bir alan sunan otomobiller, artık teknoloji şirketleri ve veri ekonomisinin en yeni gözlem alanlarından biri haline geliyor. Ve uzmanlara göre asıl soru şu:

Sürücüler gerçekten direksiyon başında özgür mü, yoksa yalnızca hareket halindeki bir veri kaynağı mı?

Grapevine Polis Departmanı’nın açıklamasına göre sürücü, Cybertruck’ı bilerek göle sürdü. Ancak araç kısa süre içinde su almaya başladı ve gölde mahsur kaldı. Sürücü ile araçtaki yolcular daha sonra aracı terk etti.

Polis ve itfaiye ortak operasyon yaptı

Kısmen suya batmış halde kalan Cybertruck, polis ekipleri ile Grapevine İtfaiyesi Su Kurtarma Ekibi’nin ortak çalışmasıyla gölden çıkarıldı.

Polis, sürücünün gölün kapalı bir bölümünde araç kullanmak ve çeşitli su güvenliği ekipmanı kurallarını ihlal etmek suçlamalarıyla gözaltına alındığını açıkladı.

Yetkililer, bir aracın teknik olarak sığ sularda ilerleyebilmesinin bunun güvenli veya yasal olduğu anlamına gelmediğini vurguladı.

“Aracınızı isteyerek suya sürmeyin”

Grapevine Polis Departmanı sözcülerinden Katharina Gamboa, ABD basınına yaptığı açıklamada vatandaşları benzer girişimlere karşı uyardı.

“Aracınızı isteyerek suya sürmenizi tavsiye etmiyoruz. Bu yalnızca bir güvenlik sorunu değil, aynı zamanda hukuki sonuçları da olan bir durum” dedi.

Tesla ne diyor?

Tesla’nın kullanım kılavuzuna göre Cybertruck’ın “Wade Mode” özelliği, aracın dere veya nehir gibi sığ sularda ilerlemesine yardımcı oluyor. Ancak sistemin önerilen maksimum su derinliği 81,5 santimetre ile sınırlı.

Şirket ayrıca, suya girmeden önce derinliği değerlendirmenin sürücünün sorumluluğunda olduğunu belirtiyor. Kullanım kılavuzunda, suda sürüş nedeniyle oluşabilecek hasarların garanti kapsamına girmediği de açıkça ifade ediliyor.

Tesla, özellikle güçlü akıntıların bulunduğu derin sularda araç kullanılmaması konusunda sürücüleri uyarıyor.

70 bin dolarlık elektrikli pick-up

Paslanmaz çelik gövdesi ve sıra dışı tasarımıyla dikkat çeken Tesla Cybertruck, 2019 yılında tanıtılmış, 2023’te satışa sunulmuştu. Elektrikli pick-up modelinin başlangıç fiyatı ise 70 bin doların üzerinde.

Amerikan gazetesi Wall Street Journal’ın (WSJ) aktardığı anket sonuçlarına göre, ABD kamuoyunda yapay zekâya yönelik kaygılar son bir yılda belirgin şekilde yükseldi. Tüketiciler, özellikle enerji fiyatlarının artmasından veri merkezlerini sorumlu tutarken, çalışanlar otomasyon nedeniyle işlerini kaybetmekten endişe ediyor. Eğitim uzmanları ve ebeveynler ise yapay zekânın çocukların öğrenme süreçlerini zayıflattığını, sosyal izolasyonu artırdığını ve ruh sağlığı üzerinde olumsuz etkiler yarattığını savunuyor.

“Enerji krizini derinleştiriyor” eleştirisi

Yapay zekâ sistemlerini çalıştıran veri merkezleri son dönemde ABD’nin birçok bölgesinde hızla yaygınlaştı. Ancak bu tesislerin yüksek elektrik tüketimi, özellikle enerji maliyetlerinin arttığı dönemde kamuoyunda tepkiye yol açıyor.

Enerji uzmanlarına göre büyük ölçekli yapay zekâ veri merkezleri, bazı küçük şehirlerin toplam tüketimine eşdeğer miktarda elektrik harcıyor. Özellikle Teksas, Arizona, Nevada ve Indiana gibi eyaletlerde yeni merkezlerin kurulmasıyla birlikte elektrik şebekeleri üzerindeki baskının arttığı belirtiliyor.

Çevre örgütleri ayrıca veri merkezlerinin yalnızca enerji değil, ciddi miktarda su tükettiğine de dikkat çekiyor. Yapay zekâ sunucularının soğutulması için kullanılan su miktarı nedeniyle kuraklık riski yaşayan bölgelerde protestoların büyüdüğü ifade ediliyor.

Şirket çalışanları da huzursuz

Teknoloji sektöründeki rahatsızlığın yalnızca dışarıdan gelmediği görülüyor. Son aylarda bazı büyük teknoloji şirketlerinin çalışanları da üretken yapay zekâ projelerine karşı açık mektuplar yayımladı.

Özellikle müşteri hizmetleri, muhasebe, hukuk asistanlığı ve medya sektörlerinde çalışan beyaz yakalılar, yapay zekânın kitlesel iş kayıplarına yol açabileceğini düşünüyor. ABD’de yayımlanan bazı araştırmalar, önümüzdeki beş yıl içinde milyonlarca ofis çalışanının görev tanımının değişebileceğine işaret ediyor.

Hollywood’daki senarist ve oyuncu grevlerinde de yapay zekâ kullanımına yönelik kaygılar önemli başlıklardan biri olmuştu. Oyuncular, dijital kopyalarının izinsiz kullanılmasına karşı yasal güvence talep etmişti.

Şiddet olayları alarm yarattı

Yapay zekâ karşıtı öfkenin zaman zaman şiddete dönüştüğü olaylar da yaşanıyor.

Geçen ay 20 yaşındaki Daniel Moreno-Gama’nın, Sam Altman’ın San Francisco’daki evine molotof kokteyli attığı öne sürüldü. Amerikan medyasındaki haberlere göre zanlının üzerinden “yapay zekâ karşıtı manifesto” çıktı.

Olaydan birkaç gün sonra ise Ron Gibson’ın evine 13 el ateş açıldı. Kapısına “Veri merkezi istemiyoruz” yazılı bir not bırakıldığı belirtilen Gibson, şehirde kurulması planlanan Metrobloks veri merkezi projesine destek veren isimler arasında yer alıyordu.

Federal güvenlik birimlerinin, teknoloji şirketleri yöneticilerine yönelik tehditlerde artış yaşandığını değerlendirdiği bildiriliyor.

Üniversitelerden dikkat çeken araştırma

Stanford University ve University of California, Berkeley araştırmacılarıyla birlikte kamuoyu çalışmaları yürüten teknoloji analisti Gregory Ferenstein, yapay zekâ karşıtı hareketin beklenenden çok daha hızlı büyüdüğünü söyledi.

Ferenstein, “Teknolojiye yönelik toplumsal tepkiler geçmişte de vardı ancak bu kadar kısa sürede böylesine sertleşen bir hareket daha önce görmedim” değerlendirmesinde bulundu.

Araştırmacılar, özellikle ekonomik belirsizlik dönemlerinde teknolojik dönüşümlerin daha güçlü toplumsal reaksiyonlar üretebildiğine dikkat çekiyor.

Beyaz Saray denge arıyor

ABD yönetimi ise bir yandan yapay zekâ yatırımlarını hızlandırmaya çalışırken diğer yandan artan toplumsal tepkiyi kontrol altında tutmaya çalışıyor.

Washington yönetimi, Çin ile teknoloji yarışında geri kalmamak için yapay zekâ altyapısına milyarlarca dolarlık teşvik hazırlıyor. Ancak yerel yönetimler üzerindeki toplumsal baskının artması nedeniyle bazı veri merkezi projelerinin izin süreçleri yavaşlamış durumda.

Uzmanlara göre önümüzdeki dönemde ABD’de yapay zekâ tartışmaları yalnızca teknoloji başlığı olmaktan çıkıp enerji politikaları, iş gücü dönüşümü, çevre ve kamu güvenliği ekseninde daha sert siyasi tartışmalara dönüşebilir.

Mayıs 2026 itibarıyla yaklaşık 1.100 okul ve 400 kreşte kullanılmaya başlanan sistem, Kuzey İrlanda’da ulusal ölçekte hayata geçirilen ilk bulut tabanlı okul yönetim bilgi sistemi (MIS) olma özelliği taşıyor.

İlkokullarda geçiş hızlandı

Pilot uygulamaların başarıyla tamamlanmasının ardından ilkokullarda geçiş süreci hız kazandı. Dönem sonuna kadar 400’den fazla okulun Bromcom sistemine geçmesi planlanırken, tüm ilkokulların Kasım 2026’ya kadar yeni sisteme dahil edilmesi hedefleniyor.

Ortaokul ve lise pilot uygulamalarının ise Eylül 2026’da başlaması, tüm eğitim sektörlerinde dönüşümün Mart 2027’ye kadar tamamlanması öngörülüyor.

Veri yönetimi ve iletişim tek platformda

Yeni sistemle birlikte okulların bilgi ve süreçlerini daha bağlantılı ve bütünleşik bir yapıda yönetmesi amaçlanıyor. Bromcom; veri yönetimi, iletişim ve iş birliği süreçlerini tek ve güvenli bir platform üzerinden yürütecek.

Sistem sayesinde okullar, veliler ve Kuzey İrlanda Eğitim Bakanlığı destek hizmetleri arasında veri paylaşımının kolaylaşması, otomasyon sayesinde idari iş yükünün azalması ve çok okullu ortak çalışmaların desteklenmesi hedefleniyor. Ayrıca sistemin, okullara planlama ve öğrencilere yönelik hedef odaklı destek süreçlerinde veri temelli içgörüler sunacağı belirtiliyor.

Veliler için “MCAS” platformu

Bromcom bünyesindeki “My Child at School” (MCAS) platformu da ev-okul iletişimini güçlendirecek unsurlar arasında yer alıyor. Platform, veliler ve bakım verenlerin okullarla güvenli ve doğrudan iletişim kurmasını sağlayarak çocuklarının eğitim sürecine daha aktif katılım imkânı sunacak.

Okullara eğitim desteği verilecek

Geçiş sürecinde okullara kapsamlı bir eğitim programı da sağlanacak. Program kapsamında yerel C2K eğitim merkezlerinde yüz yüze eğitimler düzenlenecek, e-Front üzerinden çevrim içi kurslar sunulacak ve Bromcom School Support Hub üzerinden rehberlik hizmeti verilecek.

Okullara yaz dönemi öncesinde geçiş takvimleri hakkında bilgilendirme yapılacağı ve süreç boyunca kurumlarla yakın iş birliği içinde çalışılacağı ifade edildi.

Bromcom CEO’su Güryel: “Daha bütünleşik bir yapı kuruluyor”

Ali Güryel de yaptığı açıklamada, yeni sistemin okulların bilgi ve süreçlerini daha bağlantılı ve bütünleşik şekilde yönetmesini sağlayacağını belirtti.

Güryel, Bromcom’un veri paylaşımını kolaylaştıracağını, idari yükü azaltacağını ve eğitim kurumları arasında iş birliğini artıracağını ifade ederek, sistemin öğrencilere yönelik destek süreçlerinde de önemli katkılar sunacağını söyledi.

“Çocuklar Meta Değil, İnsan”

Von der Leyen konuşmasında, sosyal medya şirketlerinin iş modellerini doğrudan hedef aldı. Özellikle sonsuz kaydırma, otomatik oynatma ve bildirim sistemlerinin çocukları platformlara bağımlı hale getirdiğini savunan AB Komisyonu Başkanı, “Çocuklar bir meta değildir. Hiçbir teknoloji şirketi onların dikkatini ticari ürüne dönüştüremez” ifadelerini kullandı.

Komisyon Başkanı ayrıca, TikTok, Instagram, Facebook ve X gibi platformların çocuk güvenliği konusunda yeterince önlem almadığını belirtti. Avrupa Komisyonu’nun özellikle TikTok’un “bağımlılık yaratan tasarım özellikleri” hakkında soruşturmalarını sürdürdüğü bildirildi.

Fransa, İspanya ve Yunanistan Baskıyı Artırdı

AB içinde son aylarda çocukların sosyal medya kullanımına yaş sınırı getirilmesi yönündeki siyasi baskı hızla büyüdü. France, Spain, Greece ve Denmark başta olmak üzere birçok ülke, çocukların çevrim içi ortamda daha güçlü korunması gerektiğini savunuyor. Bazı hükümetler, 15 ya da 16 yaş altındaki kullanıcıların sosyal medya hesap açmasını yasaklayacak ulusal düzenlemeler üzerinde çalışıyor.

Ancak Brüksel, tek pazar içinde farklı ulusal kuralların oluşmasının teknoloji şirketleri açısından karmaşa yaratacağını düşünüyor. Bu nedenle Avrupa Komisyonu, tüm AB ülkelerinde geçerli ortak bir sistem oluşturmayı hedefliyor.

Uzman Paneli Temmuzda Rapor Sunacak

Von der Leyen, AB’nin çocuk güvenliği konusunda çalışan özel bir uzman paneli kurduğunu ve panelin temmuz ayında tavsiye raporunu sunacağını açıkladı. Raporda, sosyal medya için AB çapında minimum yaş sınırı ve zorunlu yaş doğrulama sistemleri gibi seçeneklerin değerlendirileceği belirtiliyor.

Komisyonun ayrıca “gizlilik odaklı” bir yaş doğrulama uygulaması geliştirdiği ve sistemin teknik olarak kullanıma hazır olduğu ifade edildi. Bu uygulamanın, kullanıcıların yaşını doğrularken kişisel verileri minimum seviyede paylaşacağı savunuluyor.

Avustralya Modeli Örnek Alınıyor

AB’de tartışılan modelin, Australia’nın 16 yaş altına yönelik sosyal medya kısıtlamasına benzer bir çerçeveye sahip olabileceği değerlendiriliyor. Von der Leyen de konuşmasında “sosyal medya yasağı” yerine “sosyal medya gecikmesi” ifadesini kullanmayı tercih etti.

Bununla birlikte insan hakları savunucuları ve dijital özgürlük grupları, zorunlu yaş doğrulama sistemlerinin mahremiyet ve ifade özgürlüğü açısından risk yaratabileceğini savunuyor. Reddit ve çevrim içi forumlarda da bazı kullanıcılar, düzenlemelerin çocukları korumaktan çok dijital gözetimi artırabileceği eleştirisini dile getiriyor.

Akademisyenlerden “Yasak Yetmez” Uyarısı

Son dönemde yayımlanan akademik çalışmalar da yalnızca yasakların sorunu çözmeyebileceğine işaret ediyor. Avustralya’daki yaş doğrulama uygulamalarını inceleyen yeni bir araştırmada, gençlerin sistemleri aşmanın yollarını hızla öğrendiği ve teknik engellerin tek başına etkili olmayabileceği belirtildi.

Uzmanlar, sosyal medya bağımlılığıyla mücadelede dijital okuryazarlık eğitimi, ebeveyn denetimi ve platform tasarımına yönelik düzenlemelerin birlikte uygulanması gerektiğini savunuyor.

Dijital Hizmetler Yasası’nın Devamı Niteliğinde

AB halihazırda European Commission öncülüğünde yürürlüğe koyduğu Dijital Hizmetler Yasası (DSA) kapsamında büyük teknoloji şirketlerine çocuk güvenliği konusunda yeni yükümlülükler getirmiş durumda. Yeni teklifin ise bu çerçevenin daha ileri bir aşaması olacağı değerlendiriliyor.

Yaş doğrulama yapmayanlara sınırlama

Yeni uygulamaya göre kullanıcılar, cihazlarını tam kapasiteyle kullanabilmek için 18 yaşında olduklarını doğrulamak zorunda. Doğrulama işlemi; kredi kartı bilgisi ya da resmi kimlik taramasıyla gerçekleştiriliyor.

Bu adımı tamamlamayan ya da reşit olmayan kullanıcılar için sistem otomatik olarak devreye giriyor. Mesajlaşma uygulamalarından görüntülü aramalara kadar birçok özellik sınırlandırılıyor. Özellikle FaceTime ve iMessage gibi iletişim araçlarında güvenlik filtreleri ve erişim kısıtları dikkat çekiyor.

Çocuk hesaplarına daha sıkı denetim

Yeni düzenlemeyle birlikte çocuk kullanıcılara ait hesaplar daha sıkı denetim altına alındı. Ebeveyn kontrolü olmadan bazı uygulamaların indirilmesi veya kullanılması mümkün olmayacak.

Ayrıca, hassas içerik filtreleme sistemi genişletilerek çıplaklık, şiddet ve zararlı içeriklerin otomatik olarak engellenmesi sağlanıyor. Bu kapsamda Apple’ın mevcut “Screen Time” ve aile paylaşımı özellikleri de daha aktif hale getirildi.

Yasal baskı ve düzenlemeler etkili oldu

Bu değişikliğin arkasında, İngiltere’de yürürlüğe giren çevrimiçi güvenlik yasalarının etkili olduğu belirtiliyor. Özellikle Online Safety Act kapsamında teknoloji şirketlerinden kullanıcı yaş doğrulaması ve çocukları korumaya yönelik daha sıkı önlemler almaları talep ediliyor.

Uzmanlara göre Apple’ın attığı bu adım, yalnızca bir şirket politikası değil, aynı zamanda regülasyonlara uyum sürecinin bir parçası.

Teknoloji devlerinden destek

Konuya ilişkin dikkat çeken bir açıklama da Mark Zuckerberg’den geldi. Meta CEO’su, yaş doğrulamanın doğrudan cihaz üzerinden yapılmasının daha merkezi ve etkili bir çözüm olduğunu savundu.

Zuckerberg’e göre bu yaklaşım, kullanıcı verilerinin farklı platformlar arasında dağılmasını engelleyerek daha güvenli bir ekosistem oluşturabilir.

Gizlilik tartışmaları büyüyor

Öte yandan yeni sistem, gizlilik savunucularının eleştirilerini de beraberinde getirdi. Kimlik taraması ve finansal bilgi kullanımı, bazı kullanıcılar tarafından “aşırı veri toplama” olarak değerlendiriliyor.

Dijital haklar örgütleri, bu tür doğrulama yöntemlerinin kötüye kullanım riskine dikkat çekerken, Apple ise verilerin cihaz üzerinde işlendiğini ve üçüncü taraflarla paylaşılmadığını vurguluyor.

Küresel yayılım gelebilir

Uzmanlar, İngiltere’de başlayan bu uygulamanın kısa sürede diğer ülkelere de yayılabileceğini belirtiyor. Avrupa Birliği ve ABD’de de benzer düzenlemeler gündemde.

Apple’ın attığı bu adımın, teknoloji dünyasında yeni bir standart oluşturabileceği ve diğer büyük şirketleri de benzer uygulamalara yönlendirebileceği ifade ediliyor.

Birçok genç, kısa video içeriklerinin “beyin çürüten” bir döngü yarattığını, dikkat sürelerini azalttığını ve gerçek hayattaki ilişkilerini zayıflattığını dile getiriyor. Buna rağmen sosyal medya, arkadaşlık kurma, gündemi takip etme ve kendini ifade etme açısından merkezi rolünü koruyor.

Hükümetin Kısıtlama Planı

İngiliz hükümeti, özellikle 16 yaş altı kullanıcıları korumak amacıyla sosyal medya kullanımına yönelik yeni düzenlemeler üzerinde çalışıyor. Tartışılan önlemler arasında:

• Yaş doğrulama sistemlerinin sıkılaştırılması
• Belirli saatlerde erişim kısıtlaması
• Zararlı içeriklere daha hızlı müdahale
• Platformlara daha ağır yaptırımlar

yer alıyor.

Bu adımlar, çocukların çevrimiçi güvenliğini artırmayı hedeflese de toplumda geniş bir tartışmayı da beraberinde getirmiş durumda.

“Yasaklar Çözüm Değil” Uyarısı

Uzmanlar ve eğitimciler, doğrudan yasakların ters etki yaratabileceğini savunuyor. Dijital davranış uzmanlarına göre:

• Yasaklar gençleri denetimsiz ve daha riskli platformlara yönlendirebilir
• VPN gibi araçlarla erişim engelleri kolayca aşılabilir
• Sorunun kaynağı kullanım biçimi, yalnızca erişim değil

Araştırmalar, gençlerin tamamen uzaklaştırılması yerine dijital okuryazarlık eğitimi verilmesinin daha etkili olduğunu ortaya koyuyor. Uzmanlar, “sağlıklı kullanım alışkanlıkları” kazandırmanın uzun vadede daha kalıcı bir çözüm olduğunu vurguluyor.

Büyük Teknoloji Şirketleri Tartışmanın Odağında

Eleştirilerin önemli bir bölümü de sosyal medya şirketlerine yöneliyor. Gençler, platformların dikkat çekmek için bağımlılık yaratan algoritmalar kullandığını düşünüyor.

Özellikle:

• Sonsuz kaydırma (infinite scroll) sistemi
• Kişiselleştirilmiş içerik akışı
• Bildirimlerle sürekli etkileşim çağrısı

gibi özelliklerin kullanıcıları ekrana bağladığı ifade ediliyor.

Uzmanlara göre bu sistemler, gençlerin psikolojisini doğrudan etkileyebilecek şekilde tasarlanmış durumda. Bu nedenle tartışma yalnızca bireysel kullanım değil, platform sorumluluğu ekseninde de ilerliyor.

Ruh Sağlığı ve Sosyal Etkiler

Son yıllarda yapılan çalışmalar, yoğun sosyal medya kullanımının:

• Kaygı ve depresyon riskini artırabileceğini
• Uyku düzenini bozduğunu
• Özsaygı üzerinde olumsuz etkiler yarattığını

gösteriyor.

Özellikle “ideal yaşam” ve “kusursuz görünüm” algısının yaygınlaşması, gençler üzerinde ciddi bir baskı oluşturuyor. Buna karşın bazı gençler, sosyal medyanın destek grupları ve topluluklar aracılığıyla yalnızlık hissini azalttığını da belirtiyor.

Gençlerin Talebi: Yasak Değil Denge

Londra’daki öğrenciler ve genç kullanıcılar, tamamen yasaklanmış bir dijital dünyayı gerçekçi bulmuyor. Onlara göre çözüm:

• Daha şeffaf algoritmalar
• Daha güçlü içerik denetimi
• Kullanıcıya kontrol veren araçlar
• Dijital farkındalık eğitimi

gibi dengeli adımlardan geçiyor.

Birçok genç, “Sorun sosyal medyanın kendisi değil, nasıl kullanıldığı” görüşünde birleşiyor.

Tartışma Sürecek

İngiltere’de sosyal medya düzenlemelerine ilişkin tartışmaların önümüzdeki dönemde daha da yoğunlaşması bekleniyor. Hükümetin atacağı adımlar, yalnızca ülke içinde değil, küresel ölçekte de örnek teşkil edebilir.

Ancak görünen o ki, gençlerin hayatının merkezine yerleşmiş bu dijital dünyada çözüm, basit yasaklardan çok daha karmaşık ve çok boyutlu bir yaklaşım gerektiriyor.

Üç ay sürecek süreçte ebeveynler, gençler, eğitimciler, akademisyenler ve teknoloji şirketleri dahil geniş bir kesimin görüşleri toplanacak. İstişarenin amacı, çocukların sosyal medya, oyun platformları ve yapay zekâ tabanlı dijital hizmetlerle ilişkisini düzenleyecek yeni politikalar için veri oluşturmak.

Bu çalışma, İngiltere’nin çevrim içi güvenlik alanındaki mevcut yasal çerçevesini oluşturan Online Safety Act 2023 üzerine yeni önlemler eklenip eklenmemesi gerektiğini de değerlendirecek.

Sosyal medya için yaş sınırı ve gece kısıtlaması tartışılıyor

İstişare kapsamında hükümet, özellikle çocukların sosyal medya kullanımını sınırlamaya yönelik çeşitli seçenekleri değerlendiriyor.

Öne çıkan başlıklar arasında şunlar yer alıyor:

• Sosyal medya kullanımı için asgari yaş sınırı belirlenmesi
• Çocuklar için gece saatlerinde sosyal medya kullanımına “dijital sokağa çıkma yasağı” getirilmesi
• Günlük ekran süresi sınırlarının belirlenmesi
• Platformlardaki sonsuz kaydırma (infinite scroll) ve otomatik oynatma gibi bağımlılık yaratan özelliklerin kısıtlanması

Hükümet ayrıca yaş doğrulama sistemlerinin güçlendirilmesi ve dijital yaş sınırının yükseltilmesi gibi seçenekleri de tartışmaya açtı.

Yapay zekâ sohbet botlarına erişim de gündemde

İstişarenin önemli başlıklarından biri de çocukların yapay zekâ sohbet botları ile etkileşimi.

Yetkililer, genç kullanıcıların bu sistemlerden tavsiye veya duygusal destek almaya başlamasıyla birlikte güvenlik risklerinin arttığına dikkat çekiyor. Bu nedenle çocukların sohbet botlarına erişimi için yaş sınırı veya içerik kısıtlaması gibi yeni kuralların getirilmesi de değerlendiriliyor.

Pilot uygulamalar ve yeni düzenlemeler gelebilir

İstişare süreci boyunca hükümet, 13-17 yaş arası gençlerle pilot uygulamalar yapmayı da planlıyor. Bu pilotlarda sosyal medya yasağı, gece kısıtlaması ve ekran süresi sınırı gibi önlemlerin pratik etkileri test edilecek.

Süreç sonunda elde edilen verilerin 2026 yazında açıklanması ve gerekli görülmesi halinde yeni düzenlemelerin hızlı şekilde yürürlüğe girmesi planlanıyor.

Londra’da gerçekleşen, Uluslararası Eğitim Fuarı BETT 2026'da, en etkileyici MIS gelişmelerinden biri, Güney Galler'deki Rhondda Cynon Taf İlçe Belediyesi'nden geldi. Yerel yönetim, Nisan ve Haziran 2025 arasında 111 okulunun tamamını SIMS'ten Bromcom'a başarıyla geçirdiğini paylaştı; bu program yaklaşık 40.000 öğrenciyi kapsıyor ve 34 yıllık tek bir MIS platformuna bağımlılığı sona erdiriyor.

Konuyla ilgili sunum şu isimler tarafından yapıldı:

• Greg Morris, İş Geliştirme Analisti

• Antonia Thomas, Eğitim Performansı ve Sistemleri Yöneticisi

• Catrin Edwards, Eğitim Hizmetleri, Dönüşüm, Veri ve Sistemler Başkanı

Birlikte, sadece bir sistem değişikliğini değil, aynı zamanda verilerin, süreçlerin ve hizmetlerin artık kurum genelinde nasıl işlediğine dair bir dönüşümü özetlediler.

Geniş ve Çeşitli Bir Okul Ağı

Rhondda Cynon Taf, geniş bir yelpazede eğitim hizmeti sunmaktadır:

• 88 ilkokul

• 17 ortaokul ve tüm eğitim kademelerini kapsayan okul

• 4 özel eğitim okulu

• 2 öğrenci yönlendirme birimi

İhtiyaçların çeşitliliğine rağmen, tüm okullar otuz yılı aşkın süredir SIMS'i kullanıyordu ve bunun üzerine üçüncü taraf uygulamalardan oluşan büyüyen bir ekosistem de eklenmişti.

Geçiş kararı sadece yazılımı değiştirmekle ilgili değildi. Sistemleri basitleştirmek, verilere erişimi iyileştirmek ve okullar üzerindeki yükü azaltmakla ilgiliydi.

Okulların Gerçek İhtiyaçlarından Başlandı

Program, ayrıntılı bir keşif aşamasıyla başladı. Okullardan yeni bir MIS'ten ne istedikleri ve kullandıkları üçüncü taraf sistemleri kataloglamaları istendi. Bu, yetkili makama hem işlevsel gereksinimler hem de mevcut ortamın gerçek karmaşıklığı hakkında net bir görüş sağladı.

Daha sonra tedarikçiler, diğer yerel yönetimlerden ve İngiliz MIS destek kuruluşlarından destek ve bilgi alarak platformlarını sergilemeye davet edildi. Rhondda Cynon Taf, okulların sistemlerin gerçek dünya senaryolarında nasıl çalıştığını görebilmeleri için kullanıcı test ve değerlendirme ortamları oluşturdu. Bunun üzerine yetkililer detaylı bir şartname oluşturdu ve Kent County Supplies (KCS) çerçevesi üzerinden resmi bir ihale süreci yürüterek sözleşmeyi nihayetinde Bromcom'a verdi.

Hızlı ve yapılandırılmış bir uygulama

Geçişin ölçeği önemliydi. Yetkililer, Bromcom'u haftada 15 okula dağıttı ve 111 okulun tamamı Haziran 2025 sonuna kadar aktif hale geldi. Bu, okul genelinde My Child at School (MCAS) sisteminin tam olarak devreye alınmasını da içeriyordu. Bu büyüklükteki bir proje için bu kadar sıkıştırılmış bir zaman çizelgesi nadirdir ve bu, güçlü merkezi koordinasyon, standartlaştırılmış yapılandırma ve yetkililer, Bromcom ve okullar arasındaki yakın işbirliği sayesinde başarılmıştır.

Okullar şu ana kadar neler görüyor?

Yaşam döngüsünün henüz başlarında olmasına rağmen, okullardan gelen geri bildirimler tutarlı:

• Daha az üçüncü taraf sistem

• Doğrudan finansal tasarruf, tahmini:

• İlkokul, Özel Eğitim ve Özel İhtiyaç Okulları başına yılda £1.000 ila £2.000

• Ortaokul ve tüm eğitim kademelerindeki okullar başına yılda £5.000 ila £20.000

• Birden fazla platformun bakımından kaynaklanan daha düşük idari yük

• Verilere ve gerçek zamanlı gösterge panellerine daha iyi erişim

• Trendlerin daha iyi görünürlüğü

• Daha esnek kullanıcı tanımlı araçlar

• Rutin süreçlerin otomasyonu

• Daha kolay sistem erişimi için tek oturum açma

Birçok okul için en acil etki, tekrarlanan işlerin ve parçalanmış verilerin azalması olmuştur.

Yetkililerin okullarla çalışma biçiminde bir değişim

Faydalar yalnızca bireysel okullarla sınırlı değildir. Yerel Yönetim, sevkleri ve destek hizmetlerini yönetme biçiminde önemli kazanımlar elde etmiştir.

Eski modelde, okullar genellikle Yerel Yönetim desteği ararken aynı verileri ayrı formlara yeniden girmek zorunda kalıyordu. Vision artık gerekli bilgileri tutarlı bir formatta tuttuğu için, mevcut veriler kullanılarak yönlendirmeler yapılabiliyor ve bu da hem okullar hem de merkezi ekipler için zaman tasarrufu sağlıyor. Bu standartlaştırılmış süreç, zamanında müdahaleleri desteklemek için daha net ve güvenilir kanıtlar sağlarken, tekrarlamayı ve hayal kırıklığını azaltıyor.

Büyük Ölçekte Merkezi Yapılandırma

Merkezi eğitim ekibi için en büyük avantajlardan biri, tüm okullar genelinde yapılandırmayı merkezi olarak yönetebilme yeteneğidir; buna şunlar dahildir:

• Kullanıcı tanımlı alanlar, paneller ve işaretler

• Arama ve hızlı raporlar

• Değerlendirme şablonları

• Yerel yönetim personeli hesapları, rolleri ve izinleri

• Destek ekipleri için tek oturum açma

Bu, tüm sistem genelinde tutarlılık, uyumlu veri yapıları ve paylaşılan raporlama standartları sağlar; bunların tümü MIS destek ekibi için büyük zaman tasarrufu anlamına gelir.

Veriye Dayalı İçgörü

Yetkili kurum ayrıca çok daha güçlü bir analitik yetenek geliştiriyor. Vision platformunu keşfederken, yetkili kurum halihazırda Power BI panolarını doldurmak için merkezi veri akışlarını kullanıyor ve liderlere ve ekiplere gerçek zamanlı, okullar arası içgörüye erişim sağlıyor. Sonuç olarak, yerel yönetim genelinde performans, eğilimler ve ortaya çıkan sorunlar hakkında çok daha tutarlı bir tablo elde edildi.

Büyük ölçekli MIS değişimi için bir model

Üç ay içinde 111 okulun geçişini sağlamak sadece teknik bir başarı değil, aynı zamanda yerel yönetimlerin çalışma biçiminde bir değişimi de yansıtıyor.