"Bir kanser türünü neredeyse ortadan kaldırmak inanılmaz"

Araştırmanın başyazarı, Londra Queen Mary Üniversitesi'nden Peter Sasieni, sonuçların halk sağlığı açısından olağanüstü olduğunu söyledi.

Sasieni, "Tek bir aşının belirli bir kanser türünü neredeyse ortadan kaldırabildiğini düşünmek inanılmaz" ifadelerini kullanırken, araştırmanın HPV aşısının yalnızca kanser vakalarını değil, doğrudan ölümleri de önlediğini ilk kez net biçimde ortaya koyduğunu vurguladı.

Araştırmacılar, aşının uygulanmaya başlamasından bu yana İngiltere'de yaklaşık 200 genç kadının hayatının kurtarıldığını tahmin ediyor.

12-13 yaşında aşılananlarda ölüm riski "sıfıra yakın"

Çalışmaya göre HPV aşısını 12 veya 13 yaşında olan çocukların 30 yaşına gelmeden rahim ağzı kanseri nedeniyle hayatını kaybetme riski "neredeyse sıfır" seviyesine düştü. Aşı programı öncesinde ise aynı yaş grubunda her yıl yaklaşık 20 genç kadın bu hastalık nedeniyle yaşamını yitiriyordu.

Araştırma ayrıca 30-34 yaş aralığındaki aşılı kadınlarda rahim ağzı kanserinden ölüm riskinin yüzde 63 daha düşük olduğunu ortaya koydu.

Kanser vakalarında da büyük düşüş

Ölüm oranlarındaki düşüş, kanser vakalarındaki azalmayla da destekleniyor. Daha önce yayımlanan geniş kapsamlı bir İngiltere araştırmasına göre, 12-13 yaşında aşılanan kadınlarda rahim ağzı kanseri görülme sıklığı yüzde 84'e yakın, kanser öncüsü lezyonlar ise yüzde 94 oranında azaldı. Araştırmacılar, 2020 yılına kadar yalnızca İngiltere'de yaklaşık 687 rahim ağzı kanseri vakasının ve 23 binden fazla kanser öncüsü lezyonun önlendiğini hesapladı.

Uzmanlar, HPV aşısının yalnızca rahim ağzı kanserine karşı değil; ağız, boğaz, anüs, penis, vulva ve vajina kanserlerinin bazı türlerine karşı da koruma sağladığını belirtiyor.

Başarıya rağmen alarm zilleri çalıyor

Bununla birlikte uzmanlar, aşılama oranlarındaki düşüşün elde edilen kazanımları tehlikeye atabileceği uyarısında bulunuyor.

İngiltere'de HPV aşısı yaptırma oranı ulusal düzeyde yüzde 75 civarında seyrediyor. Başkent Londra'da ise bazı yaş gruplarında oran yüzde 60'ın altına kadar düşüyor. Dünya Sağlık Örgütü ise 2030 yılına kadar kız çocuklarının en az yüzde 90'ının 15 yaşına kadar aşılanmasını hedefliyor.

Cancer Research UK'nin Genel Müdürü Michelle Mitchell, hükümet ve sağlık kuruluşlarının özellikle aşılama oranlarının düşük olduğu topluluklara ulaşması gerektiğini belirterek, "Bu sonuçlar bilimin ve güçlü halk sağlığı programlarının hayat kurtardığını gösteriyor. Ancak başarının sürmesi için aşılama oranlarının yüksek tutulması şart" dedi.

Rahim ağzı kanseri hâlâ önemli bir sağlık sorunu

Tüm olumlu gelişmelere rağmen rahim ağzı kanseri İngiltere'de kadınlarda görülen en yaygın kanser türleri arasında yer almaya devam ediyor. Her yıl yaklaşık 3 bin 200 ila 3 bin 300 kadın bu hastalığa yakalanırken, yaklaşık 850 kadın hayatını kaybediyor. Uzmanlar, HPV aşısının yanı sıra düzenli tarama programlarına katılımın da hastalığın tamamen ortadan kaldırılması için kritik önemde olduğunu vurguluyor.

Bilim insanlarına göre mevcut aşılama ve tarama programları güçlendirilirse, rahim ağzı kanseri gelecekte ortadan kaldırılabilecek ilk kanser türlerinden biri olabilir.

Kararla birlikte, bugüne kadar haftada bir kez enjeksiyon şeklinde uygulanan semaglutid tedavisinin ilk kez hap versiyonu da hastalara sunulacak. İlacın önümüzdeki haftalarda özel reçete ile eczanelerde satışa çıkması bekleniyor.

Uzmanlar, yeni formun özellikle enjeksiyon korkusu yaşayan veya düzenli iğne uygulamak istemeyen kişiler için tedaviye erişimi kolaylaştıracağını belirtiyor.

Klinik Çalışmalarda Dikkat Çeken Sonuçlar

Novo Nordisk tarafından yürütülen klinik araştırmalarda, semaglutid tablet kullanan katılımcıların 64 haftalık süreç sonunda ortalama vücut ağırlıklarının yaklaşık yüzde 14’ünü kaybettiği bildirildi.

Tedaviye düzenli şekilde devam eden ve yaşam tarzı değişikliklerini sürdüren kişilerde ise kilo kaybı oranının yüzde 17’ye kadar yükseldiği kaydedildi.

Araştırmacılar, elde edilen sonuçların enjeksiyon formuyla büyük ölçüde benzerlik gösterdiğini ifade ediyor. Bu durum, hap formunun etkinliği konusunda sağlık otoritelerinin güvenini artıran temel unsurlardan biri olarak değerlendiriliyor.

Obezite Küresel Bir Sağlık Sorunu

Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) verilerine göre dünya genelinde bir milyardan fazla insan obeziteyle yaşıyor. Uzmanlar, obezitenin yalnızca estetik bir sorun olmadığını; tip 2 diyabet, kalp-damar hastalıkları, yüksek tansiyon, uyku apnesi ve bazı kanser türleri için önemli bir risk faktörü olduğunu vurguluyor.

İngiltere’de yetişkin nüfusun yaklaşık dörtte biri obez kategorisinde bulunuyor. Sağlık ekonomistleri, obeziteye bağlı hastalıkların NHS bütçesine her yıl milyarlarca sterlin ek yük getirdiğini belirtiyor.

Talebin Daha da Artması Bekleniyor

Son iki yılda Wegovy, Ozempic ve benzeri GLP-1 reseptör agonisti ilaçlara yönelik talep dünya çapında rekor seviyelere ulaştı. İngiltere’de son bir yıl içinde yaklaşık 1,6 milyon kişinin bu tür kilo verme ilaçlarını kullandığı tahmin ediliyor.

Uzmanlar, tablet formunun piyasaya sürülmesiyle birlikte kullanıcı sayısında yeni bir artış yaşanabileceğini öngörüyor. Özellikle enjeksiyon tedavisini tercih etmeyen kişiler için hap seçeneğinin önemli bir motivasyon yaratacağı ifade ediliyor.

NHS Kararı Bekleniyor

Yeni ilaç şimdilik yalnızca özel reçeteyle temin edilebilecek. Ancak İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti’nin (NHS) ilacı karşılayıp karşılamayacağı henüz netleşmedi.

Bunun için Ulusal Sağlık ve Bakım Mükemmelliği Enstitüsü’nün (NICE) maliyet etkinliği değerlendirmesini tamamlaması gerekiyor. Değerlendirme sonucunda olumlu karar çıkması halinde tablet formunun belirli kriterleri karşılayan hastalara devlet desteğiyle sunulmasının önü açılabilecek.

Uzmanlardan Uyarı: “Mucize Hap Değil”

Endokrinoloji ve obezite uzmanları, semaglutid içeren ilaçların etkili sonuçlar verdiğini ancak tek başına kalıcı çözüm olmadığını hatırlatıyor. Uzmanlara göre başarılı sonuçlar için ilaç tedavisinin dengeli beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve yaşam tarzı değişiklikleriyle desteklenmesi gerekiyor.

Ayrıca tedavinin bırakılması durumunda bazı hastalarda yeniden kilo artışı görülebildiğine dikkat çekiliyor. Bu nedenle ilacın yalnızca doktor gözetiminde ve uygun tıbbi değerlendirme sonrasında kullanılması öneriliyor.

İlaç Pazarında Yeni Rekabet Dönemi

Wegovy’nin tablet formunun onaylanması, hızla büyüyen obezite ilaçları pazarında rekabeti de artırabilir. Sektör analistleri, önümüzdeki yıllarda farklı ilaç şirketlerinin benzer ağızdan alınan tedavileri piyasaya sürmeye hazırlandığını belirtiyor.

Uzmanlara göre enjeksiyondan tablete geçiş, obezite tedavisinde hasta uyumunu artırabilecek ve milyonlarca kişinin tedaviye erişimini kolaylaştırabilecek yeni bir dönemin başlangıcı olabilir.

Tedavi, optik sinirde meydana gelen hasarla karakterize edilen ve görme kaybına yol açabilen optik nöropatileri hedef alıyor. Araştırmacılar, yaklaşımın yalnızca göz hastalıklarıyla sınırlı kalmayıp gelecekte yaşlanmaya bağlı birçok rahatsızlığın tedavisinde de kullanılabileceğini düşünüyor.

Hücrelerin “Yaşını Geri Sarma” Yaklaşımı

ER-100, bilim dünyasında “OSK faktörleri” olarak bilinen üç proteinden yararlanıyor: Oct4, Sox2 ve Klf4. Bu proteinler, hücrelerin genetik yapısını değiştirmeden epigenetik düzeyde yeniden programlanmasını sağlıyor.

Araştırmacılara göre süreç, hücrelerin tamamen kök hücreye dönüşmesine yol açmayan ancak yaşlanma nedeniyle kaybettikleri bazı özellikleri geri kazanmalarını sağlayan “kısmi epigenetik yeniden programlama” yöntemiyle gerçekleştiriliyor. Böylece hücrelerin biyolojik yaşının geriye alınması ve işlevlerinin yenilenmesi hedefleniyor.

Son yıllarda laboratuvar çalışmalarında dikkat çeken bu yaklaşım, yaşlanmanın geri döndürülebilir biyolojik süreçler içerdiği yönündeki görüşleri de güçlendiriyor.

Kemirgen ve Primat Deneylerinden Sonra İnsanlara Geçildi

Şirketin açıklamasına göre ER-100, insan denemelerine geçmeden önce kemirgenler ve insan dışı primatlar üzerinde test edildi. Elde edilen veriler, optik sinir hücrelerinde işlevsel iyileşme ve güvenlik açısından umut verici sonuçlar ortaya koydu.

Bu bulguların ardından düzenleyici kurumların onayıyla ilk klinik çalışma başlatıldı ve tedavi ilk kez bir hastaya uygulandı. Böylece epigenetik yenileme temelli bir gen tedavisi, klinik aşamaya ulaşan ilk adaylardan biri oldu.

Bilim Dünyası Sonuçları Bekliyor

Life Biosciences tarafından yapılan açıklamada, “Bu, klinik denemeler için onay alan ilk epigenetik yenileme adayıdır. Başarılı olması halinde ER-100 ile yapılacak tedavi, insanlarda hücrelerin ilk kez gençleştirilmesi anlamına gelecektir” ifadelerine yer verildi.

Uzmanlar ise gelişmenin heyecan verici olmakla birlikte henüz erken aşamada olduğuna dikkat çekiyor. İlk insan uygulamasının temel amacı, tedavinin güvenliğini ve tolere edilebilirliğini değerlendirmek olacak. Hücresel gençleşmenin klinik olarak kanıtlanabilmesi için daha geniş hasta gruplarında yapılacak çalışmaların sonuçlarının beklenmesi gerekiyor.

Yaşlanma Tedavilerinde Yeni Bir Dönem mi?

ER-100'ün başarıya ulaşması durumunda, yaşlanmanın biyolojik etkilerini tersine çevirmeyi hedefleyen tedaviler tıp tarihinde yeni bir dönemin kapısını aralayabilir. Araştırmacılar, aynı yaklaşımın gelecekte görme kaybının yanı sıra nörodejeneratif hastalıklar ve yaşlanmaya bağlı diğer doku hasarlarının tedavisinde de kullanılabileceğini değerlendiriyor.

Bilim dünyasının yakından takip ettiği klinik çalışma, insanlarda hücresel gençleştirmenin mümkün olup olmadığı sorusuna ilk somut yanıtı verebilir.

NHS yönetimi söz konusu olayların milyonlarca tedavi ve operasyon arasında son derece nadir görüldüğünü belirtse de, açıklanan rakamlar hasta güvenliği konusundaki tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.

Hastaların Vücudunda Eldiven, İğne ve Tampon Unutuldu

Kayıtlara geçen vakalar arasında ameliyat sonrasında hastaların vücudunda cerrahi eldiven, iğne, ameliyat tamponu ve çeşitli tıbbi ekipmanların unutulduğu olaylar dikkat çekti. Tıbbi literatürde "retained surgical items" olarak tanımlanan bu tür hatalar enfeksiyon, iç kanama, kronik ağrı ve ek ameliyat gereksinimi gibi ciddi sonuçlara yol açabiliyor.

Hasta güvenliği uzmanları, ameliyat öncesi ve sonrası ekipman sayımlarının eksiksiz yapılmasının bu tür olayların önlenmesinde kritik öneme sahip olduğunu belirtiyor.

Yanlış Hastaya İşlem Yapıldı

Verilere göre 17 kişiye başka bir hasta için planlanan tıbbi işlem uygulandı. Ayrıca 40 vakada tedavi veya cerrahi müdahale yanlış vücut bölgesine gerçekleştirildi.

En çarpıcı olaylardan birinde ise korunması planlanan organ ya da vücut parçasının yanlışlıkla çıkarıldığı kaydedildi. Sağlık hukukçuları, bu tür vakaların yalnızca fiziksel değil psikolojik ve hukuki sonuçlar da doğurduğunu ifade ediyor.

İlaçlar Yanlış Yoldan Verildi

NHS kayıtlarında 17 vakada ilaçların yanlış uygulama yöntemiyle verildiği görüldü. Bunların 15'inde ağız yoluyla alınması gereken ilaçların damar yolundan verildiği tespit edildi.

Klinik farmakoloji uzmanlarına göre ilaç uygulama hataları, özellikle yoğun bakım ve acil servislerde ciddi komplikasyonlara neden olabiliyor. Bu nedenle birçok hastanede barkodlu ilaç takip sistemleri ve çift kontrol uygulamaları kullanılıyor.

Dokuz Hastaya Yanlış Kan Nakli

Rapora göre dokuz hastaya yanlış kan grubu nakledildi. Uzmanlar, yanlış kan transfüzyonlarının en tehlikeli tıbbi hatalar arasında yer aldığını ve akut böbrek yetmezliği, dolaşım bozuklukları ve ölüm riski taşıdığını vurguluyor.

İngiltere'de son yıllarda kan nakli süreçlerinde dijital doğrulama sistemlerinin yaygınlaştırılmasına rağmen bu tür vakaların tamamen ortadan kaldırılamadığı görülüyor.

Yanlış Protez ve İmplant Kullanımı Dikkat Çekti

Toplam 50 olayda yanlış protez veya implant kullanıldığı tespit edildi. Bunlar arasında diz protezleri, kalça protezleri, göz içi lensleri ve doğum kontrol cihazları bulunuyor.

Ortopedi ve göz cerrahisi alanlarında kullanılan implantların hasta kimliği ve operasyon planıyla eşleştirilmesinde yaşanan hataların, bazı hastalarda ikinci bir ameliyat gereksinimine yol açtığı belirtiliyor.

Uzmanlardan Sistemsel Önlem Çağrısı

Hasta güvenliği alanında çalışan uzmanlar, bu tür olayların bireysel hatalardan çok sistemsel aksaklıkların sonucu olduğuna dikkat çekiyor. İngiltere'de son yıllarda sağlık personeli açığı, artan hasta yoğunluğu ve pandemi sonrası biriken tedavi taleplerinin sağlık çalışanları üzerindeki baskıyı artırdığı belirtiliyor.

Sağlık çalışanı sendikaları ise personel eksikliği ve uzun çalışma saatlerinin hata riskini yükselttiğini savunuyor. Uzmanlar, dijital takip sistemlerinin geliştirilmesi, ameliyat güvenlik kontrol listelerinin daha sıkı uygulanması ve çalışanların düzenli eğitimlerle desteklenmesi gerektiğini ifade ediyor.

NHS: Her Vaka Ayrıntılı İnceleniyor

NHS sözcüsü yaptığı açıklamada, söz konusu olayların sağlık sisteminde gerçekleştirilen milyonlarca işlem içerisinde "son derece nadir" olduğunu belirtti. Sözcü, her olayın ayrıntılı şekilde soruşturulduğunu, elde edilen bulguların ülke genelindeki sağlık kuruluşlarıyla paylaşıldığını ve benzer hataların tekrar yaşanmaması için gerekli önlemlerin alındığını söyledi.

Ancak hasta hakları savunucuları, açıklanan rakamların her birinin gerçek insanların hayatını etkilediğini vurgulayarak sağlık sisteminde şeffaflığın ve hesap verebilirliğin daha da güçlendirilmesi çağrısında bulundu.

Hasta Güvenliği Tartışmaları Yeniden Alevlendi

Son veriler, dünyanın en büyük kamu sağlık sistemlerinden biri olan NHS'te hasta güvenliğinin hâlâ temel önceliklerden biri olmaya devam ettiğini ortaya koyuyor. Uzmanlara göre teknoloji yatırımları, personel desteği ve güvenlik kültürünün güçlendirilmesi, "asla yaşanmaması gereken" olayların sayısını azaltmada belirleyici rol oynayacak.

Katılımcıların yarısından düzenli olarak alınan kan örnekleri Galleri testiyle analiz edilirken, diğer grup standart sağlık takibine devam etti. Araştırmanın temel amacı, kanser hücrelerinin kana bıraktığı DNA parçacıklarını tespit ederek hastalığı belirtiler ortaya çıkmadan önce yakalamaktı.

İleri Evre Kanserlerde Beklenen Düşüş Görülmedi

Araştırma sonuçları, testin bazı kanser türlerini erken evrede tespit edebildiğini ortaya koysa da, çalışmanın temel hedeflerinden biri olan ileri evre kanser vakalarında anlamlı bir azalma sağlanamadı.

Uzmanlar, bunun testin başarısız olduğu anlamına gelmediğini vurguluyor. Çünkü birçok kanser türünde ölüm oranlarını azaltacak etkinin ortaya çıkabilmesi için daha uzun süreli takiplerin gerekebileceği belirtiliyor.

Araştırmacılara göre erken teşhis edilen kanserlerin tedavi şansı önemli ölçüde yükselirken, yaşam süresi ve yaşam kalitesinde de belirgin iyileşmeler görülebiliyor.

Özellikle Ölümcül Kanser Türlerinde Umut Veriyor

Galleri testinin en dikkat çekici yönlerinden biri, günümüzde rutin tarama programı bulunmayan bazı ölümcül kanser türlerini tespit edebilmesi.

Pankreas, yumurtalık, yemek borusu, karaciğer ve mide kanserleri gibi genellikle geç evrede fark edilen hastalıklar, dünya genelinde kanser kaynaklı ölümlerin önemli bir bölümünü oluşturuyor. Bu kanserlerde erken teşhis oranlarının düşük olması nedeniyle hastaların büyük kısmı tedavi şansını kaybediyor.

Uzmanlar, Galleri gibi çoklu kanser testlerinin özellikle bu alandaki boşluğu doldurabileceğini ve gelecekte kanser taramasında yeni bir dönemin kapısını aralayabileceğini ifade ediyor.

Tek Bir Kan Örneğiyle 50'den Fazla Kanser Türü

"Likit biyopsi" olarak da tanımlanan teknoloji, tümörlerden kana karışan DNA parçalarını analiz ediyor. Yapay zekâ destekli algoritmalar sayesinde yalnızca kanserin varlığı değil, kanserin hangi organdan kaynaklanmış olabileceği de tahmin edilebiliyor.

Galleri testinin 50'den fazla kanser türünü tespit edebildiği belirtiliyor. Bunların önemli bir kısmı için günümüzde meme kanseri, bağırsak kanseri veya rahim ağzı kanserinde olduğu gibi ulusal tarama programları bulunmuyor.

NHS: Ülke Genelinde Uygulanabilir

Araştırmanın dikkat çeken sonuçlarından biri de operasyonel uygulanabilirlik oldu. NHS yetkilileri, yıllık olarak uygulanacak geniş ölçekli bir kan testinin sağlık sistemi içerisinde yürütülmesinin mümkün olduğunu belirtti.

Uzmanlar, milyonlarca kişinin düzenli olarak kan örneği vermesini gerektirecek böyle bir programın lojistik açıdan yönetilebilir olduğunun görülmesini önemli bir kazanım olarak değerlendiriyor.

Bu durum, gelecekte testin daha gelişmiş versiyonlarının kullanıma girmesi halinde ulusal sağlık sistemlerine entegre edilmesinin önünü açabilir.

Bilim İnsanları Temkinli İyimser

Kanser araştırmacıları, mevcut sonuçların tek başına ulusal bir tarama programı başlatılması için yeterli olmadığını ancak teknolojinin gelişmeye devam ettiğini vurguluyor.

Önümüzdeki yıllarda daha hassas testlerin geliştirilmesi, yapay zekâ algoritmalarının iyileştirilmesi ve daha uzun süreli klinik takiplerin tamamlanmasıyla çoklu kanser erken teşhis testlerinin sağlık hizmetlerinde önemli bir yer edinmesi bekleniyor.

Bilim insanlarına göre, bugün elde edilen sonuçlar kanserle mücadelede nihai çözüm olmasa da, özellikle belirti vermeden ilerleyen ölümcül kanserlerin erken yakalanabilmesi açısından "gerçek bir umut" olarak görülüyor.

Kanser Taramasında Yeni Bir Dönemin Eşiğinde

Dünya genelinde sağlık sistemleri, kanseri daha erken teşhis etmenin yollarını ararken, çoklu kanser kan testleri giderek daha fazla ilgi görüyor. NHS-Galleri denemesi, beklentilerin tamamını karşılamasa da tek bir kan örneğiyle onlarca farklı kanser türünü saptayabilme fikrinin artık teorik olmaktan çıktığını gösterdi.

Uzmanlara göre önümüzdeki on yıl içinde yapay zekâ destekli kan testleri, mamografi ve kolonoskopi gibi geleneksel tarama yöntemlerinin yanında tamamlayıcı bir araç haline gelebilir. Bu da kanser teşhisinde daha erken müdahale ve daha fazla hayatın kurtarılması anlamına gelebilir.

DSÖ verilerine göre vakaların büyük bölümü “Andes hantavirüsü” olarak bilinen türle bağlantılı. Yetkililer, virüsün küresel toplum için oluşturduğu riskin şimdilik “düşük” olduğunu belirtse de, yakın temas yoluyla insandan insana bulaş ihtimali dikkatle izleniyor.

“Sadece kemirgenlerden bulaşıyor” görüşü değişiyor

Hantavirüs uzun yıllardır esas olarak enfekte kemirgenlerin idrarı, dışkısı veya salyasıyla temas sonucu insanlara geçen bir hastalık olarak biliniyor. Özellikle kapalı alanlarda kuruyan kemirgen atıklarının havaya karışmasıyla bulaş riski artıyor.

Ancak son yıllarda yapılan çalışmalar, bazı hantavirüs türlerinin insanlar arasında da bulaşabildiğini gösterdi. Özellikle Güney Amerika’da görülen “Andes” tipi virüsün, yakın fiziksel temas halinde insandan insana geçiş yapabildiği bilimsel olarak doğrulandı. MV Hondius salgınında da araştırmacılar, bazı vakaların gemi içinde gerçekleşen yakın temas sonucu ortaya çıkmış olabileceğini değerlendiriyor.

ABD’de yaygın görülen “Sin Nombre” tipi hantavirüs için ise insandan insana bulaş çok daha sınırlı görülüyor. Uzmanlar, mevcut verilerin bu tür için yaygın bulaşı desteklemediğini vurguluyor.

ABD’deki yeni araştırma ne söylüyor?

Amerikalı bilim insanlarının yürüttüğü son saha çalışmalarında, özellikle Pasifik Kuzeybatısı olarak bilinen Washington, Oregon ve Idaho çevresindeki kemirgen popülasyonları incelendi. İlk bulgular, bazı bölgelerde kemirgenlerin yaklaşık yüzde 30’unun hantavirüs taşıdığını ortaya koydu.

Araştırmacılar, iklim değişikliği, şehirleşme ve insan yerleşimlerinin doğal yaşam alanlarına yaklaşmasının kemirgen-insan temasını artırdığı görüşünde. Uzmanlara göre bu durum, gelecekte daha fazla hantavirüs vakası görülme ihtimalini yükseltiyor.

Belirtiler grip gibi başlıyor

Hantavirüs enfeksiyonu ilk aşamada grip benzeri belirtilerle ortaya çıkıyor. Ateş, kas ağrısı, halsizlik, baş dönmesi ve mide bulantısı en sık görülen semptomlar arasında yer alıyor. İlerleyen vakalarda ise ciddi solunum yetmezliği gelişebiliyor.

Özellikle “Hantavirüs Pulmoner Sendromu” adı verilen ağır tabloda ölüm oranı yüzde 30 ila 40 arasında değişebiliyor. Uzmanlar, erken teşhisin hayati önem taşıdığı konusunda uyarıyor.

Uzmanlardan panik değil dikkat çağrısı

Sağlık otoriteleri, hantavirüsün Covid-19 benzeri kolay yayılan bir salgına dönüşme ihtimalinin düşük olduğunu belirtiyor. DSÖ de mevcut durumda küresel risk seviyesini düşük olarak değerlendiriyor.

Bununla birlikte uzmanlar, özellikle kırsal bölgelerde yaşayanların, depoları ve kapalı alanları temizlerken koruyucu ekipman kullanmaları gerektiğini vurguluyor. Kemirgen dışkısı bulunan alanların süpürülmesi yerine dezenfektanla temizlenmesi öneriliyor.

MV Hondius vakası ise uzmanlara göre, nadir görülen virüslerin küresel ulaşım ve turizm yoluyla kısa sürede uluslararası bir sağlık sorununa dönüşebileceğini bir kez daha gösterdi.

Son olarak Japon araştırmacıların yürüttüğü dikkat çekici bir çalışma, olgunlaştırılmış sarımsakta bulunan S-1-propenyl-L-cysteine (S1PC) adlı bileşiğin yaşlılıkta kas gücünü korumaya yardımcı olabileceğini ortaya koydu. Araştırma, saygın bilim dergilerinden Cell Metabolism’ta yayımlandı.

“Yağ-Beyin-Kas” İletişimini Güçlendiriyor

Araştırmaya göre S1PC, vücuttaki yağ dokusundan salgılanan ve enerji metabolizmasında önemli rol oynayan eNAMPT adlı enzimin seviyesini artırıyor. Bu enzimin özellikle beynin hipotalamus bölgesini etkileyerek kas fonksiyonlarını desteklediği belirtildi.

Bilim insanları, yaşlanma sürecinde bozulan “yağ dokusu–beyin–kas” iletişiminin yeniden güçlendirilmesinin, kas kuvvetindeki düşüşü tersine çevirebileceğini düşünüyor. Deneylerde yaşlı farelerin kas gücünde ve fiziksel dayanıklılığında belirgin iyileşmeler gözlendi.

Çalışmanın yazarlarından Kiyoshi Yoshioka, “Bulgularımızın günlük beslenmeye eklenecek nutrasötik ürünlerle yaşlı bireylerde fiziksel zindeliği artırmaya katkı sağlamasını umuyoruz” açıklamasında bulundu.

Sarımsağın “Yaşlandırılmış” Hali Neden Farklı?

Uzmanlara göre burada dikkat çeken nokta, sıradan çiğ sarımsaktan çok “olgunlaştırılmış sarımsak ekstraktı” kullanılması. Aylar süren özel fermantasyon ve bekletme işlemleri sonucunda sarımsağın içerisindeki bazı aktif bileşiklerin oranı artıyor.

2017’de yayımlanan kapsamlı bir inceleme, S1PC’nin çiğ sarımsakta çok düşük seviyede bulunduğunu, ancak olgunlaştırma sürecinde ciddi şekilde yükseldiğini göstermişti. Aynı çalışmada bileşiğin bağışıklık sistemi, tansiyon ve damar sağlığı üzerinde de etkili olabileceği belirtilmişti.

Bilim insanları ayrıca S1PC’nin:

• Hücresel enerji üretimini desteklediğini,
• İltihaplanmayı azaltabileceğini,
• Yaşlanmayla ilişkili metabolik bozulmaları yavaşlatabileceğini değerlendiriyor.

İnsanlar Üzerinde İlk Bulgular da Olumlu

Araştırmada yalnızca hayvan deneyleri değil, orta yaşlı bireyler üzerinde yapılan ön gözlemler de yer aldı. Sağlıklı yağ dokusuna sahip kişilerde S1PC kullanımının dolaşımdaki eNAMPT seviyelerini artırdığı bildirildi. Ancak uzmanlar, bu etkinin uzun vadeli sonuçlarının anlaşılması için daha geniş klinik çalışmalara ihtiyaç olduğunu vurguluyor.

Uzmanlardan Temkinli İyimserlik

Araştırma bilim dünyasında heyecan yaratsa da uzmanlar, henüz “gençlik iksiri” bulunduğu yönünde yorum yapılmaması gerektiğini söylüyor.

Sosyal medya ve bilim forumlarında yapılan tartışmalarda bazı kullanıcılar olgunlaştırılmış sarımsak ekstraktını umut verici bulurken, bazıları da mevcut verilerin henüz sınırlı olduğunu ve ticari destekli çalışmaların dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor.

Uzmanlara göre kas kaybını önlemenin en etkili yolları hâlâ:

• Düzenli direnç egzersizi,
• Yeterli protein tüketimi,
• Uyku düzeni,
• Kronik hastalıkların kontrol altında tutulması.

S1PC gibi bileşiklerin ise gelecekte bu süreci destekleyici yardımcı yöntemler arasında yer alabileceği düşünülüyor.

Yaşlanma Karşıtı Araştırmalarda Yeni Dönem

Son yıllarda bilim dünyasında “sağlıklı yaşlanma” kavramı giderek daha fazla önem kazanıyor. Araştırmacılar artık yalnızca yaşam süresini değil, ileri yaşlarda hareket kabiliyeti ve yaşam kalitesini korumayı hedefliyor.

Olgunlaştırılmış sarımsakta bulunan S1PC üzerine yapılan bu çalışma da, mutfakta sık kullanılan doğal ürünlerin modern tıpta yeni kullanım alanları yaratabileceğini gösteren en güncel örneklerden biri olarak değerlendiriliyor.

İspanya’nın Granadilla de Abona Limanı açıklarında demirleyen gemide yaklaşık 150 yolcu ve mürettebat bulunuyordu. Tahliyeler sırasında özel koruyucu ekipman kullanan sağlık ekipleri ve güvenlik güçleri görev aldı. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) operasyonu yakından takip ederken, virüsün küresel çapta yeni bir pandemiye dönüşeceğine dair herhangi bir bulgu olmadığını vurguladı.

Fransa: Bir Kadında Hantavirüs Tespit Edildi

Fransa Sağlık Bakanı Stephanie Rist, hafta sonu gemiden tahliye edilen bir Fransız kadında hantavirüs tespit edildiğini duyurdu. Fransız yetkililer, hastanın izolasyon altında tutulduğunu ve temaslı takibinin sürdüğünü açıkladı.

ABD makamları da pazartesi günü yaptıkları açıklamada, tahliye edilen yolculardan birinin hafif semptomlar gösterdiğini, bir başka yolcuda ise Andes virüsüne yönelik PCR testinin düşük seviyede pozitif çıktığını bildirdi. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’nin (CDC) gelişmeleri yakından izlediği öğrenildi.

İspanya’dan “Panik Yerine Şeffaflık” Mesajı

İspanya hükümetinin Sağlıktan Sorumlu Devlet Sekreteri Javier Padilla, ABD tarafından paylaşılan verilerin kamuoyunda gereksiz paniğe neden olabileceğini söyledi.

Bir televizyon programında konuşan Padilla, Avrupa sağlık otoriteleri ile ABD kurumlarının risk değerlendirmeleri arasında yaklaşım farkı bulunduğunu belirtti. Padilla, “Bu vakalarla ilgili bilgilerin bağlamından koparılarak paylaşılması doğru değil. Elimizdeki bilimsel veriler, toplum için yüksek riskli bir yayılım olmadığını gösteriyor” dedi.

İspanyol yetkililer ayrıca geminin doğrudan limana yanaştırılmadığını, yerel halkla temasın tamamen engellendiğini ve tüm yolcuların kontrollü biçimde tahliye edildiğini açıkladı.

Andes Virüsü Endişesi

Yetkililerin üzerinde durduğu en önemli unsur ise virüsün “Andes” türü olması. Andes hantavirüsü, nadir de olsa insandan insana bulaşabildiği bilinen tek hantavirüs türü olarak kabul ediliyor. Uzmanlara göre salgının kaynağının, gemiye binmeden önce Güney Amerika’da virüse maruz kalan bir Hollandalı çift olabileceği değerlendiriliyor. Söz konusu çiftin hayatını kaybettiği açıklandı.

DSÖ ise mevcut verilerin sınırlı sayıda vaka ve yakın temaslı bulaş ihtimaline işaret ettiğini, COVID-19’daki gibi geniş ölçekli hava yolu yayılımı bulunmadığını belirtiyor.

İngiltere ve Avrupa Alarm Durumunda

Salgının ardından İngiltere ordusunun, Atlas Okyanusu’ndaki uzak ada yerleşimlerinden biri olan Tristan da Cunha’ya sağlık ekibi ve tıbbi malzeme gönderdiği ortaya çıktı. İngiliz basını, özel paraşüt birliklerinin bölgeye acil müdahale amacıyla indirildiğini yazdı.

Avrupa genelinde ise gemiden ayrılmış yolcuların izlenmesi sürüyor. İspanya, Hollanda, Almanya, Fransa ve İngiltere başta olmak üzere birçok ülke, yolcuları 45 güne kadar değişen gözlem süreçlerine tabi tutmayı değerlendiriyor.

Tenerife’de Olağanüstü Güvenlik Önlemleri

MV Hondius’un Tenerife’ye ulaşmasıyla birlikte liman çevresinde geniş güvenlik çemberi oluşturuldu. Yüzlerce polis ve sağlık görevlisinin görev yaptığı tahliye operasyonunda yolcular küçük botlarla kıyıya taşındı, ardından özel otobüslerle havalimanına götürüldü.

Canarya Adaları halkı arasında ise tedirginlik sürüyor. Bölge halkının bir kısmı operasyonun güvenli yürütüldüğünü düşünürken, bazı kesimler yeni bir salgın ihtimalinden endişe ediyor. Sosyal medyada gemiyle ilgili görüntüler milyonlarca kez izlendi.

DSÖ: “Bu Yeni Bir COVID Değil”

Dünya Sağlık Örgütü yetkilileri, yaşananların küresel bir salgının başlangıcı olarak değerlendirilmemesi gerektiğini özellikle vurguluyor. DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus’un operasyonu yerinde takip ettiği ve İspanya hükümetiyle yakın koordinasyon içinde çalıştığı bildirildi.

Uzmanlara göre hantavirüs ciddi ve ölümcül olabilse de bulaşma biçimi nedeniyle COVID-19 kadar hızlı yayılma potansiyeline sahip değil. Ancak yetkililer, gemideki yolcuların sağlık durumlarının önümüzdeki haftalarda yakından izleneceğini belirtiyor.

Hantavirüs nedir?

Hantavirüs, kemirgenler tarafından taşınan ve başlıca, kurumuş kemirgen dışkılarından havaya karışan parçacıkların solunması yoluyla insanlara bulaşan bir virüs grubunu ifade ediyor.

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'ne göre, hantavirüsler iki ciddi hastalığa yol açabiliyor.

İlki, akciğerleri etkileyen ve ağır solunum yetmezliğine neden olabilen hantavirüs pulmoner sendromu. İkincisi ise böbrekleri etkileyen ve ciddi komplikasyonlara yol açabilen, böbrek sendromlu kanamalı ateş.

Araştırmacılar bu ilişkiyi, “Akşam yemeği uykuyu etkiliyor, uyku ise ertesi günkü kahvaltı alışkanlıklarını şekillendiriyor” sözleriyle özetliyor. Bilim insanlarına göre beslenme ve uyku arasındaki bağ doğrusal değil; iki unsur birbirini sürekli etkileyen bir döngü oluşturuyor.

14 Günlük Takip Yapıldı

Araştırma, obezite tanısı bulunan 25-65 yaş aralığındaki 146 yetişkin üzerinde gerçekleştirildi. Katılımcılar 14 gün boyunca uyku ölçüm cihazlarıyla takip edildi ve bu süreçte akşam yemekleri ile kahvaltı alışkanlıkları ayrıntılı biçimde kaydedildi. Çalışma “gerçek yaşam koşullarında” yürütüldüğü için, laboratuvar ortamının dışında insanların günlük yaşam rutinleri incelendi.

Bilim insanları özellikle akşam öğününün içeriği ile uyku parametreleri arasında güçlü ilişkiler saptadı.

Yağlı ve Ağır Yemekler Uyku Kalitesini Düşürüyor

Araştırmanın bulgularına göre;

• Kalori, yağ, kolesterol ve protein oranı yüksek akşam yemekleri,
• Alkol tüketimi,
• Kırmızı et ve kızartılmış yiyecekler

daha düşük uyku kalitesiyle ilişkilendirildi.

Buna karşılık karbonhidrat, zeytinyağı ve yağlı balık içeren akşam yemeklerinin daha kaliteli uyku sağladığı gözlemlendi. Özellikle Akdeniz tipi beslenmenin uyku üzerinde olumlu etkiler yaratabileceği değerlendiriliyor.

Uzmanlar, yağlı ve ağır yemeklerin sindirim sistemini gece boyunca aktif tuttuğunu, bunun da derin uyku evrelerini bozabileceğini belirtiyor. Ayrıca alkolün ilk aşamada uyku hissi verse bile gece boyunca sık uyanmalara neden olduğu uzun süredir biliniyor.

Kötü Uyku Ertesi Gün Şeker İsteğini Artırıyor

Araştırmanın dikkat çeken yönlerinden biri de ilişkinin ters yönde de çalışması oldu. Buna göre kötü uyku, ertesi gün daha sağlıksız beslenme eğilimini artırıyor.

Çalışmada;

• Daha parçalı uyuyan bireylerin kahvaltıda daha fazla şeker tükettiği,
• Lif tüketiminin azaldığı,
• Geç uyanan kişilerin daha yüksek kalorili kahvaltılar yaptığı,
• Daha uzun ve kaliteli uykunun ise daha dengeli kahvaltı tercihleriyle bağlantılı olduğu saptandı.

Bilim insanları bunun biyolojik nedenlerine de dikkat çekiyor. Yetersiz uyku, açlık hormonu olarak bilinen “ghrelin” seviyesini artırırken, tokluk hissi sağlayan “leptin” hormonunu azaltabiliyor. Bu durum özellikle şekerli ve yüksek kalorili yiyeceklere yönelimi artırıyor.

Son Yıllardaki Araştırmalar da Benzer Sonuçlar Veriyor

Son yıllarda yapılan birçok çalışma da uyku ile beslenme arasında güçlü bir bağ bulunduğunu gösteriyor. Özellikle geç saatlerde yemek yemenin metabolizmayı yavaşlatabildiği, kan şekeri dengesini bozabildiği ve kilo artışı riskini yükseltebildiği belirtiliyor.

Harvard T.H. Chan School of Public Health tarafından yayımlanan önceki araştırmalar da düzensiz uyku saatlerinin obezite ve diyabet riskini artırabileceğini ortaya koymuştu. Benzer biçimde Akdeniz diyeti ağırlıklı beslenen bireylerde hem uyku kalitesinin hem de kardiyometabolik sağlığın daha iyi olduğu birçok çalışmada gösterildi.

Uzmanlara göre sağlıklı yaşam için yalnızca “ne yediğimiz” değil, “ne zaman yediğimiz” ve “nasıl uyuduğumuz” da kritik önem taşıyor.

Uzmanlardan “Akşam Yemeği” Uyarısı

Araştırmacılar, özellikle geç saatlerde tüketilen ağır yemeklerden kaçınılmasını öneriyor. Beslenme uzmanlarına göre ideal akşam yemeği;

• Daha hafif,
• Sindirimi kolay,
• Lif açısından zengin,
• Sağlıklı yağlar içeren,
• Aşırı kalorili olmayan

bir yapıda olmalı.

Uzmanlar ayrıca yatmadan en az 2-3 saat önce yemek yenmesinin uyku kalitesini artırabileceğini belirtiyor.

Araştırma, gelecekte obeziteyle mücadele ve sağlıklı yaşam programlarında beslenme ile uyku düzeninin birlikte ele alınması gerektiğine işaret ediyor. Bilim insanlarına göre kaliteli uyku ile sağlıklı beslenme birbirinden bağımsız değil; biri bozulduğunda diğeri de olumsuz etkileniyor.

İngiliz yetkililer, hastanın durumuna ilişkin ayrıntı paylaşmazken, kişinin gemiyle bağlantılı temas zinciri içinde değerlendirildiği belirtildi. Şu ana kadar gemide bulunan diğer İngiliz yolcuların herhangi bir semptom göstermediği, ancak sağlık durumlarının yakından izlendiği ifade edildi.

Yetkililer, İngiltere’ye dönecek yolcuların semptom göstermeseler bile 45 güne kadar izolasyona alınabileceğini duyurdu.

İki İngiliz vakası doğrulandı

İngiliz hükümeti ve uluslararası sağlık kuruluşlarının paylaştığı son verilere göre, MV Hondius bağlantılı iki İngiliz vatandaşında hantavirüs enfeksiyonu doğrulandı.

Vakaların biri geçen günlerde Hollanda’ya tahliye edilen 56 yaşındaki İngiliz mürettebat görevlisi Martin Anstee oldu. Yetkililer, hastanın durumunun stabil olduğunu açıkladı.

Diğer doğrulanmış İngiliz vaka ise geçen ay Güney Afrika’ya hava ambulansıyla sevk edilen 69 yaşındaki bir yolcu. Yoğun bakımda tedavisi süren hastanın durumunun “kritik ancak iyileşme eğiliminde” olduğu bildirildi.

Salgında can kaybı arttı

Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) yayımladığı son rapora göre MV Hondius bağlantılı salgında şimdiye kadar en az 5 vaka laboratuvar olarak doğrulandı, çok sayıda şüpheli vaka ise inceleme altında bulunuyor.

Salgınla bağlantılı üç kişinin hayatını kaybettiği bildirildi. Ölenlerden birinin testlerinde Andes tipi hantavirüs tespit edildiği açıklandı.

MV Hondius isimli Hollanda bayraklı keşif gemisi, 1 Nisan’da Arjantin’in Ushuaia kentinden ayrılmış; Antarktika, Güney Georgia, Tristan da Cunha, Saint Helena ve Ascension Adası’nı kapsayan bir rota izlemişti. Salgın ilk olarak yolcular arasında görülen ağır solunum yolu belirtileri sonrası ortaya çıktı.

Tenerife’de sıkı karantina hazırlığı

Cape Verde açıklarında günlerce bekletilen geminin hafta sonunda İspanya’nın Tenerife Adası’na ulaşması bekleniyor.

İngiltere Dışişleri Bakanlığı ile UKHSA’nın koordinasyonunda, gemideki İngiliz yolcu ve mürettebatın özel charter uçuşlarla ülkeye getirilmesi planlanıyor. Yolcuların dönüş sonrası zorunlu izolasyona alınacağı ve yakın temaslıların da takip edileceği açıklandı.

Uzmanlar: Andes tipi hantavirüs dikkatle izleniyor

Bilim insanları özellikle “Andes virüsü” olarak bilinen hantavirüs türüne dikkat çekiyor. Çünkü bu varyantın nadir de olsa insandan insana bulaşabildiği biliniyor.

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’nin (CDC) de gelişmeler üzerine düşük seviyeli acil durum protokolünü devreye aldığı bildirildi. Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi (ECDC) ile WHO ise temaslı takibini sürdürüyor.

Hantavirüs nedir?

Kemirgen kaynaklı ölümcül enfeksiyon

Hantavirüs, çoğunlukla fare ve diğer kemirgenlerin idrarı, dışkısı veya salyasıyla temas sonucu insanlara bulaşan viral bir enfeksiyon hastalığıdır.

Virüs genellikle:

• Kemirgen dışkısının kuruyup havaya karışması,
• Kontamine yüzeylere temas,
• Kemirgen ısırıkları,
• Nadir durumlarda yakın insan teması yoluyla bulaşabiliyor.

Belirtileri neler?

Hastalığın ilk belirtileri çoğunlukla:

• yüksek ateş,
• kas ağrısı,
• baş ağrısı,
• mide bulantısı,
• kusma,
• halsizlik şeklinde ortaya çıkıyor.

İlerleyen vakalarda ise:

• ağır zatürre,
• akut solunum yetmezliği,
• düşük tansiyon,
• çoklu organ yetmezliği gelişebiliyor.

Özellikle Andes varyantının neden olduğu “Hantavirüs Pulmoner Sendromu” ölümcül seyredebildiği için yakından izleniyor.

Ölüm oranı yüksek

Uzmanlara göre bazı hantavirüs türlerinde ölüm oranı yüzde 30 ila 40’a kadar çıkabiliyor. Ancak hastalığın yayılma kapasitesinin COVID-19 benzeri bir pandemi oluşturacak düzeyde olduğuna dair şu aşamada bilimsel bir kanıt bulunmuyor.

WHO ve UKHSA, halk için genel riskin şu aşamada düşük olduğunu, ancak yakın temaslıların dikkatle izlenmeye devam edildiğini açıkladı.

Yeni yöntemle uygulama süresi 1–2 dakikaya kadar düşerken, tedavi süresinde yaklaşık %90’a varan kısalma sağlanıyor.

On binlerce hastaya ulaşacak

NHS verilerine göre İngiltere’de her yıl yaklaşık 14 bin hasta pembrolizumab tedavisine başlıyor ve bu hastaların büyük bölümünün yeni enjeksiyon yöntemine geçmesi bekleniyor.

İlaç; akciğer, meme, rahim ağzı, baş-boyun ve cilt kanseri dahil en az 14 farklı kanser türünde kullanılıyor.

Tedavi nasıl çalışıyor?

Pembrolizumab, bağışıklık sisteminin kanser hücrelerini tanıyıp yok etmesini sağlayan bir “kontrol noktası inhibitörü” olarak biliniyor. PD-1 adlı proteini hedef alarak bağışıklık hücrelerinin kanser hücrelerini fark etmesini kolaylaştırıyor.

Bu sayede kemoterapiye alternatif ya da tamamlayıcı bir yöntem olarak pek çok kanser türünde yaşam süresini uzatabiliyor.

Hastalar için daha az hastane, daha çok yaşam

Yeni uygulama yalnızca süreyi kısaltmakla kalmıyor; hasta deneyimini de köklü biçimde değiştiriyor.

• Hastalar saatlerce hastane koltuklarında beklemek zorunda kalmıyor
• Daha az randevu süresi ve daha hızlı taburcu sağlanıyor
• Günlük yaşama dönüş hızlanıyor

NHS yetkilileri, bu yeniliğin hem hastaların yaşam kalitesini artıracağını hem de sağlık sisteminde ciddi kapasite açığı yaratacağını vurguluyor.

NHS’e yıllık 100 bin saat kazanç

Yeni enjeksiyon formunun yalnızca hastalar için değil, sağlık sistemi için de önemli faydaları var.

Uzmanlara göre bu yöntem, hazırlık ve uygulama süreçlerini kısaltarak NHS’e yılda 100 binden fazla saat kazandırabilir.

Bu da daha fazla hastanın daha hızlı tedavi edilmesine olanak sağlayacak.

Daha geniş dönüşümün parçası

Bu gelişme, NHS’in son dönemde hız verdiği “hızlı immünoterapi” dönüşümünün bir parçası. Daha önce nivolumab gibi benzer ilaçlar için de kısa süreli enjeksiyon yöntemleri devreye alınmıştı.

Uzmanlar, bu tür yeniliklerin kanser tedavisinde “hasta odaklı bakım” anlayışını güçlendirdiğini ve sağlık sistemlerinin yükünü hafiflettiğini belirtiyor.

NHS’in devreye aldığı 1 dakikalık immünoterapi iğnesi, kanser tedavisinde hem hasta deneyimini hem de sağlık sistemi verimliliğini dönüştüren önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. Saatler süren tedavilerin dakikalara inmesi, modern tıbbın hız ve erişilebilirlik açısından geldiği noktayı da gözler önüne seriyor.

Kararın arkasında ise uzun süreli kullanımın yol açtığı yan etkiler yer alıyor. Uzmanlara göre bu tür ilaçlar, kısa vadede burun tıkanıklığını hızla açsa da birkaç günün ardından etkisi tersine dönebiliyor.

“Rebound” etkisi: İlacın kendisi tıkanıklığa neden olabiliyor

MHRA yetkilisi Thao Huynh, 5 günden uzun süren kullanımın “rebound konjesyon” (geri tepme etkisi) adı verilen bir duruma yol açabileceğini belirtti. Bu durumda burun tıkanıklığı hastalıktan değil, doğrudan ilacın kendisinden kaynaklanabiliyor.

Huynh, “Eğer burun tıkanıklığı 5 gün sonunda devam ediyorsa, bu durum ilacın aşırı kullanımına bağlı olabilir. Bu noktada ürün bırakılmalı ve bir sağlık uzmanına danışılmalıdır” uyarısında bulundu.

Reçetesiz satılıyor ama risksiz değil

Söz konusu spreyler; soğuk algınlığı, grip ve alerjik rinit gibi durumlarda yaygın şekilde kullanılıyor ve eczanelerin yanı sıra marketlerde de reçetesiz olarak satılıyor. Ancak uzmanlar, bu kolay erişimin kullanıcıları yanıltmaması gerektiğini vurguluyor.

Son dönemde İngiltere’de eczacılar da artan şekilde, uzun süreli kullanım nedeniyle kronik burun tıkanıklığı yaşayan hastalarla karşılaştıklarını bildiriyor. Bu durum bazı vakalarda haftalar hatta aylar sürebilen bir bağımlılık döngüsüne dönüşebiliyor.

Alternatifler ve yeni öneriler

MHRA ve sağlık uzmanları, burun tıkanıklığı yaşayan kişilere şu alternatifleri öneriyor:

• Tuzlu su (salin) spreyleri veya burun yıkama çözümleri
• Buhar inhalasyonu
• Alerjiye bağlı durumlarda antihistaminikler
• Uzun süren şikâyetlerde doktor kontrolü

Ayrıca yeni klinik rehberlerde, özellikle çocuklar ve kronik hastalığı bulunan bireylerde bu tür dekonjestanların kullanımına daha fazla dikkat edilmesi gerektiği vurgulanıyor.

Denetimler ve bilgilendirme artıyor

MHRA’nın son kararının ardından, ürün ambalajlarında kullanım süresine ilişkin uyarıların daha görünür hale getirilmesi bekleniyor. Eczacılara da hastaları bilgilendirme konusunda daha aktif rol verilmesi planlanıyor.

Uzmanlara göre bu adım, basit görülen ancak yanlış kullanımda ciddi rahatsızlıklara yol açabilen burun spreylerinin daha bilinçli kullanılmasını sağlayacak.

Yetkililer, eksik bilgilerin özellikle doz aşımı riskini önleyen uyarıları içermediğine dikkat çekti. Buna göre ilaç kutularında “günde en fazla üç tablet alınmalıdır” uyarısının yer almadığı belirtildi.

HANGİ PARTİLER GERİ ÇAĞRILDI?

Geri çağırma kapsamında şu üç parti numarasının etkilendiği açıklandı:

• B51496
• B51497
• B51102

Bu partilere ait ürünlerin eczanelerden toplatılması ve tedarik zincirinden çekilmesi istendi.

DOZ TALİMATLARI VE UYARILAR YOK

Eksik hasta bilgilendirmesi yalnızca doz sınırıyla sınırlı değil. MHRA’ya göre broşürde şu kritik bilgiler de yer almıyor:

• İlk gün için doğru doz kullanımı (ilk gün 2 tablet, ardından 6–8 saat sonra 1 tablet)
• İkinci ve üçüncü günlerde kullanım talimatı
• Görme bozukluğu durumunda göz muayenesi önerisi
• Alerjik reaksiyon ve ciddi cilt reaksiyonları uyarıları
• Kalp hastalığı ve otoimmün hastalık risklerine ilişkin bilgiler
• Kan veya idrar testleri öncesi kullanımın kesilmesi gerektiği bilgisi

Uzmanlar, bu tür eksikliklerin özellikle yanlış doz kullanımına ve yan etki risklerinin göz ardı edilmesine yol açabileceğini vurguluyor.

“İLAÇ DOĞRU KULLANILIRSA GÜVENLİ”

MHRA Baş Güvenlik Sorumlusu Dr. Alison Cave, ilacın doğru talimatlarla kullanıldığında güvenli olduğunu belirterek, eksik bilginin hastaların ilacı doğru kullanmasını zorlaştırabileceğini söyledi.

Yetkililer, hastalara şu önerilerde bulundu:

• Kullandıkları ürünün parti numarasını kontrol edin
• Şüpheli durumlarda eczacıya veya doktora başvurun
• Olası yan etkileri “Yellow Card” sistemi üzerinden bildirin

YENİ GELİŞMELER: ZARAR BİLDİRİMİ YOK

Güncel bilgilere göre, geri çağırmaya konu olan partilerle ilgili şu ana kadar bildirilen ciddi bir hasta zararı bulunmuyor. Ancak kararın “ihtiyati” olarak alındığı ve hasta güvenliğini sağlamak amacı taşıdığı vurgulanıyor.

Sağlık otoriteleri ayrıca eczanelere, ilgili partilere ait ürünlerin satışını derhal durdurmaları ve stokları iade etmeleri talimatını verdi.

NAPRALIeF NEDİR?

Napralief 250 mg, etkin maddesi naproksen olan ve kas-eklem ağrıları, spor yaralanmaları, bel ve boyun ağrıları ile adet sancısının tedavisinde kullanılan bir non-steroid antiinflamatuar ilaç (NSAİİ) olarak biliniyor.

Yetkililer, ilacın tamamen tehlikeli olmadığını ancak eksik bilgilendirme nedeniyle yanlış kullanım riskinin arttığını belirtiyor. Bu nedenle kullanıcıların özellikle belirtilen parti numaralarına dikkat etmesi ve gerekirse sağlık profesyonellerine danışması isteniyor.

Yasanın yürürlüğe girmesi için artık yalnızca Kraliyet onayı bekleniyor. Onayın ardından düzenleme kademeli olarak uygulanmaya başlanacak.

Yeni Nesil İçin “Sigarasız Gelecek” Hedefi

Düzenleme, “dumansız nesil” oluşturma hedefiyle hazırlandı. Buna göre, sigara satış yaşı her yıl otomatik olarak yükseltilmiş olacak. Böylece belirlenen tarihten sonra doğan bireyler hiçbir zaman yasal olarak sigara satın alma hakkı elde edemeyecek.

Yetkililer, bu yaklaşımın klasik yaş sınırı uygulamalarından farklı olarak, sigara kullanımını zaman içinde tamamen ortadan kaldırmayı amaçladığını belirtiyor.

Kapsam Geniş: Elektronik Sigara ve Tütün Ürünleri de Dahil

Yeni yasa yalnızca geleneksel sigaraları değil, tütün içeren diğer ürünleri de kapsıyor. Ayrıca:

• Elektronik sigaralar ve nikotin içeren cihazların satışı daha sıkı kurallara bağlanacak
• Gençleri hedef alan aromalı ürünlere yönelik sınırlamalar getirilecek
• Sigara paketleri ve pazarlama faaliyetlerine yönelik denetimler artırılacak

Perakendecilere yönelik cezaların da ağırlaştırılması planlanıyor. Yasa ihlali durumunda yüksek para cezaları ve lisans iptalleri gündeme gelebilecek.

Halk Sağlığı Açısından Büyük Adım

Uzmanlar, düzenlemeyi son yılların en kapsamlı halk sağlığı hamlelerinden biri olarak değerlendiriyor. İngiltere’de sigara kullanım oranı son yıllarda düşüş eğiliminde olsa da, özellikle gençler arasında elektronik sigara kullanımının artması endişe yaratıyordu.

Sağlık otoritelerine göre bu yasa:

• Kanser ve kalp hastalıkları gibi sigaraya bağlı hastalıkları azaltmayı
• Sağlık sisteminin üzerindeki yükü hafifletmeyi
• Gençlerin nikotin bağımlılığına başlamasını önlemeyi

amaçlıyor.

Tartışmalar da Var

Düzenleme geniş destek görse de bazı eleştiriler de gündemde. Eleştirmenler, uygulamanın bireysel özgürlükleri kısıtlayabileceğini ve yasa dışı satışların artabileceğini savunuyor.

Hükümet ise bu endişelere karşı, denetim mekanizmalarının güçlendirileceğini ve kamu bilincinin artırılacağını vurguluyor.

Kraliyet Onayı Sonrası Süreç Başlayacak

Yasanın Kraliyet onayını almasının ardından yürürlüğe girmesi bekleniyor. Uygulamanın detayları ve geçiş süreciyle ilgili ek düzenlemelerin de kısa süre içinde açıklanacağı belirtiliyor.

İngiltere’nin bu adımı, sigara kullanımını tamamen ortadan kaldırmayı hedefleyen politikalar açısından dünyada örnek bir model olarak gösteriliyor.

Londra’da bu kapsamda Wembley, Eltham ve Finchley bölgelerindeki merkezler doğrudan destek alacak. Yeni cihazlar ve artırılan kapasite sayesinde hastaların hastanelere gitmeden, daha hızlı teşhis alabilmesi hedefleniyor.

Acil Servislerde Kapasite Artışı

Ayrıca 215,5 milyon sterlinlik ayrı bir bütçe ile acil servislerde kapasite artırımı planlanıyor. Bu kapsamda Londra’daki büyük hastane grupları öne çıkıyor:

• Royal Free London NHS Foundation Trust
• Chelsea and Westminster Hospital NHS Foundation Trust
• Imperial College Healthcare NHS Trust

Bu kurumlara bağlı hastanelerde yeni acil servis alanları, ek yatak kapasitesi ve modern ekipman yatırımları yapılacak. Yetkililer, bu adımların özellikle kış aylarında yaşanan yoğunluk krizlerini hafifleteceğini belirtiyor.

Bekleme Listeleriyle Mücadele Hedefi

Pandemi sonrası artan hasta birikimi, İngiltere genelinde sağlık sisteminin en büyük sorunlarından biri olmaya devam ediyor. Güncel verilere göre milyonlarca hasta hâlâ tedavi veya teşhis için bekleme listelerinde yer alıyor. Yeni yatırımların, bu listeleri eritmede kritik rol oynaması bekleniyor.

Department of Health and Social Care yetkilileri, özellikle erken teşhisin hızlandırılmasının hem hastaların yaşam kalitesini artıracağını hem de uzun vadede sağlık sistemine maliyet avantajı sağlayacağını vurguluyor.

Dijitalleşme ve Yeni Teknolojiler Öne Çıkıyor

Son dönemde NHS’in yatırım stratejisinde yalnızca fiziki kapasite artışı değil, aynı zamanda dijital dönüşüm de önemli yer tutuyor. Yapay zekâ destekli görüntüleme sistemleri, uzaktan danışmanlık hizmetleri ve veri odaklı hasta yönetimi çözümleri, yeni merkezlerde daha yaygın kullanılacak.

Uzmanlar, bu teknolojik dönüşümün özellikle kanser ve kronik hastalıkların erken teşhisinde çarpıcı sonuçlar doğurabileceğini ifade ediyor.

Yerel Halk İçin Ne Anlama Geliyor?

Londra’da yaşayanlar için bu yatırımların en somut etkisi, daha kısa bekleme süreleri ve daha hızlı tedaviye erişim olacak. Hastalar, yoğun hastane ortamlarına girmeden yerel teşhis merkezlerinde işlemlerini tamamlayabilecek.

Sağlık otoriteleri, bu adımın yalnızca mevcut yükü azaltmakla kalmayacağını, aynı zamanda gelecekteki sağlık krizlerine karşı sistemi daha dayanıklı hâle getireceğini belirtiyor.

Doktor temsilcilerinden Jack Fletcher, hükümeti “oyun oynamakla” suçladı ve son dakika değişikliğinin dört yıldır devam eden anlaşmazlıkta bir “kırılma noktası” yarattığını söyledi. Fletcher, bu gelişmenin haftalar süren müzakereleri sonuçsuz bıraktığını ve doktorları yeniden grev kararı almaya zorladığını ifade etti.

Hükümetten yalanlama

Hükümet yetkilileri ise iddiaları kesin bir dille reddetti. Yapılan açıklamalarda, teklifin geri çekilmediği, aksine “adil ve makul” bir maaş artışı paketi sunulduğu savunuldu. Yetkililer ayrıca sağlık sisteminin sürdürülebilirliği açısından bütçe sınırlarının dikkate alınması gerektiğini vurguladı.

Grevler yeniden yayılıyor

Taraflar arasındaki anlaşmazlığın derinleşmesiyle birlikte asistan doktor grevlerinin yeniden yayılması bekleniyor. İlk etapta sınırlı bölgelerde başlayan eylemlerin ülke geneline yayılabileceği belirtiliyor. Bu durum, özellikle acil olmayan sağlık hizmetlerinde ciddi aksamalara yol açabilir.

NHS yönetimi ise hastalara yönelik hizmetlerin devamlılığını sağlamak için acil durum planlarını devreye sokmaya hazırlanıyor. Daha önceki grev dalgalarında binlerce randevu ve ameliyat ertelenmişti.

Temel sorun: Reel gelir kaybı

BMA, asistan doktorların maaşlarının son yıllarda enflasyon karşısında ciddi şekilde eridiğini ve “reel olarak büyük bir gelir kaybı” yaşandığını savunuyor. Sendika, maaşların geçmiş kayıpları telafi edecek şekilde artırılmasını talep ediyor.

Hükümet ise yüksek oranlı zamların kamu maliyesi üzerinde baskı yaratacağını ve diğer kamu çalışanlarıyla dengeyi bozabileceğini belirtiyor.

Önümüzdeki süreç

Uzmanlar, tarafların kısa vadede uzlaşmasının zor olduğunu ancak artan kamuoyu baskısının yeni bir müzakere sürecini tetikleyebileceğini değerlendiriyor. Grevlerin uzaması halinde hem hastalar hem de sağlık çalışanları üzerindeki yükün daha da artması bekleniyor.

Tarafların önümüzdeki günlerde yeniden masaya oturup oturmayacağı ise belirsizliğini koruyor.

Her yıl milyonlarca insanda kış soğuklarının neden olduğu hapşırmaların yerini polen kaynaklı hapşırmalar alıyor.

İlkbahar geldiğinde ağaçlar her yıl olduğu gibi polen saçmaya başlıyor; önce fındık ve kızılağaç, ardından ilkbahar boyunca huş, dişbudak ve meşe geliyor; yazınsa çayır ve ot türleri devralıyor.

Polen alerjisi, havadaki polen tanecikleri solunum yolları ve gözlerle temas ettiğinde tetikleniyor. Bağışıklık sistemi bunun üzerine tepki verip histamin salgılıyor; bu da iltihaplanmaya, kan damarlarının genişlemesine ve sonucunda burun akıntısına, gözlerde sulanma ve yanmaya yol açabiliyor.

Polen mevsiminin ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü ve ne kadar şiddetli geçtiği her yıl değişiyor ve hava koşulları ile bitkilerin fizyolojik döngülerine bağlı oluyor.

Belçika kamu sağlığı enstitüsü Sciensano’nun mikoloji ve aerobiyoloji biriminde görevli bilim insanı Astha Tiwari, Euronews Health’e konuştu. “Ağaçlar doğanın bir parçası; polen üretiminde güçlü yılların ardından enerjilerini yeniden depoladıkları daha zayıf bir yılın geldiği bir döngüyü izliyorlar” diyen Tiwari, polen üretiminin ağaçlardan çok enerji aldığını, bu yüzden yoğun polen yıllarını her zaman daha sakin yılların izlediğini de sözlerine ekledi.

Polen mevsimleri giderek daha mı şiddetli geçiyor?

Avrupa nüfusunda polen alerjisinin görülme oranının yüzde 40 civarında olduğu tahmin ediliyor; bu da onu bölgedeki en yaygın alerjenlerden biri haline getiriyor.

Kirlilik ve yaşam tarzındaki değişimler gibi etkenler nedeniyle şehirlerde görülme oranı daha da yüksek.

“Son on yılın sonuçlarına baktığımızda polen mevsimlerinin uzadığını, biraz daha erken başladığını ve polen yoğunluğunun arttığını görüyoruz” diyor Tiwari.

Daha sıcak havanın ağaç ve bitkilerin daha erken çiçek açması için ideal koşulları yaratarak tozlaşma dönemini öne çekmesi nedeniyle bunun muhtemelen iklim değişikliğiyle bağlantılı olduğunu da ekledi.

Belçika, Hollanda ve Lüksemburg genelindeki izleme istasyonlarından 30 ila 44 yıllık polen verilerini izleyen bir çalışma, ağaç türlerinin çoğunda yıllık polen düzeyleriyle zirve değerlerde genel bir artışın yanı sıra polen mevsiminin daha erken başladığını ortaya koydu.

Artan sıcaklıklar ve atmosferdeki karbondioksit yoğunluğunun yükselmesi bitki büyümesini teşvik ediyor ve polen üretimini artırıyor; bu da polen mevsimlerinin uzamasına ve havadaki polen konsantrasyonunun yükselmesine yol açıyor.

Bir alerjene maruz kalma süresi uzadıkça insanlar ona karşı daha duyarlı hale geliyor; dolayısıyla daha fazla bitkinin daha uzun süre boyunca daha çok polen üretmesi, polenle ilişkili alerjilerin artacağı anlamına geliyor.

İngiltere’deki East Anglia Üniversitesi’nden araştırmacılar, ambrosia (ragweed) polenine bağlı saman nezlesi yaşayanların sayısının 2050 yılına kadar 33 milyondan 77 milyona çıkarak iki katına çıkabileceğini tespit etti.

Kendinizi korumak için ne yapabilirsiniz?

Kirlilik ve polen birbirini besleyerek kısır bir döngü oluşturuyor ve insanların duyarlılığını artırıyor.

Hava kirliliğinin, özellikle azot dioksit, ozon ve partikül maddelerin, polen moleküllerini kimyasal olarak değiştirerek onları daha alerjen ve agresif hale getirdiği tespit edildi.

Herkesin polene aynı derecede duyarlı olmadığını belirten Tiwari, havadaki polen yoğunluğunun düşük olduğu durumlarda bile çok hassas kişilerde alerji belirtilerinin ortaya çıkabildiğini kaydetti.

Avrupa İklim ve Sağlık Gözlemevi’ne göre polen alerjisine bağlı reaksiyonlar uyku düzenini bozabiliyor, ruh sağlığını olumsuz etkileyebiliyor, yaşam kalitesini düşürüyor; yetişkinlerde iş gücü kaybına, çocuklarda ise okul başarısının gerilemesine yol açabiliyor.

Yine de insanlar, polenin en yoğun olduğu günlerde maruziyeti en aza indirmek için bazı adımlar atabilir.

Bunun en basit yollarından biri, gün içinde evde pencereleri kapalı tutmak. Evi havalandırmak için ise havadaki polen yoğunluğunun daha düşük olduğu sabah erken saatler veya akşamı tercih etmek daha iyi.

Eve döndükten sonra duş almak ve kıyafetleri değiştirmek de eve taşınan polen miktarını azaltabilir; mümkünse çamaşırları evin içinde kurutmak daha uygundur.

Dışarı çıkarken güneş gözlüğü takmak, polen taneciklerinin göze girmesini engellemeye yardımcı olabilir. Alerjenler yeniden kullanılabilir kontakt lenslerin mercek yüzeyine yapıştığı için tek kullanımlık lensler veya gözlükler daha iyi seçeneklerdir.

Tiwari, deniz meltemi ve daha az bitki örtüsü sayesinde havadaki polen miktarının düşük olduğu kıyı bölgelerinin, alerjisi olan kişiler için daha elverişli olabileceğini de söyledi.

(euronews)

“Toplumsal Baskı Hissediliyor”

Düşük sonrası yaşadığı süreci anlatan Erin Sharkey, izin süresi konusunda büyük bir belirsizlik yaşadığını belirtti.

Miscarriage Association gönüllüsü olan Sharkey, işvereninin destekleyici olmasına rağmen toplumsal olarak işe dönme baskısı hissettiğini söyledi.

Kayıpların Tanınması Amaçlanıyor

Yeni düzenleme ile düşük yaşayan çiftlerin kayıplarının tanınması ve yas sürecine zaman ayrılması hedefleniyor. Uzmanlar, uygulamanın hem çalışan hakları hem de kadın sağlığı açısından önemli bir adım olduğuna dikkat çekiyor.

Diğer Bölgelere Örnek Olabilir

Kuzey İrlanda’da başlatılan uygulamanın, Birleşik Krallık’ın diğer bölgelerinde de hayata geçirilmesi gündemde. Hak savunucuları, benzer düzenlemelerin yaygınlaşması gerektiğini vurguluyor.

Ülkemizde bahar alerjisi görülme oranının yüzde 20 civarında olduğunu ve soğuk algınlığı ile karıştırılmaması gerektiğini vurgulayan Subaşı, "Bahar alerjisi olan kişilerde; burun tıkanıklığı, açık şeffaf renkli burun akıntısı, kaşıntı, geniz akıntısı, gözlerde kızarma, yaşarma, öksürük, koku bozuklukları gibi şikayetler gözlenebilir. Soğuk algınlığında da benzer şikayetler olsa da ayrıca ateş, boğaz ağrısı, baş ağrısı, halsizlik, kırgınlık, üşüme, titreme gibi akut enfeksiyon bulguları da izlenebilir. Soğuk algınlığının 1 haftada düzelmesini bekleriz ancak bahar nezlesi daha uzun sürer" dedi.

Alerjinin şiddeti kişiden kişiye değişebileceğini söyleyen Subaşı, "Kişilerin reaksiyon verdiği alerjen madde sayısı ve çeşidi farklı olabilir. Alerjene maruziyet sıklığı ve süresi farklı olabilir. Kişinin özellikle burun eğriliği gibi üst solunum yolu hastalıkları, akciğer hastalıkları gibi ek hastalıkları, kötü beslenme alışkanlıkları, hava kirliliği, sigara dumanına maruz kalmaları alerji şiddetini arttırabilir. Dolayısı ile bazı kişilerde hafif şikayetlere sebep olup kısa sürerken bazı kişilerde orta ve ağır şikayetlere sebep olup uzun sürebilir." diyerek ek hastalıkları olan kişilerin özellikle dikkatli olması tavsiyesinde bulundu. Bahar alerjisi olduğu halde sağlık kontrolünü ya da tedaviyi reddeden kişilerin karşılaşabileceği sağlık riskleri hakkında da açıklamalarda bulunan Subaşı, "Bahar alerjisi kişinin iş, okul ve sosyal hayatını olumsuz etkiler.

Sinüzite, orta kulak enfeksiyonlarına, uyku bozukluklarına sebep olabilir ve astıma ilerleyebilir. Bahar alerjisi ilkbahar ve yaz döneminde vücudun alerjen maddeye verdiği aşırı reaksiyondur ve tamamen tedavi edilemese de tedavi ile kontrol altına alınabilir. Tedavi yöntemleri arasında özellikle, alerjen maddeden korunma, ilaç tedavisi ve immünoterapi (aşı tedavisi) sayılabilir. İlaç tedavisinde antihistaminikler, kortizonlu burun spreyleri, serum fizyolojik ile burun içi yıkama kullanılabilir. Cilt (prick testi) ve kan testlerinde alerjen madde tespit edilen ancak korunma ve tedaviden yeteri kadar fayda görmeyen hastalarda aşı tedavisi uygulanabilir" dedi.

Geceleri uyanık kalmak için kahveye sarılanlardan mısınız?

ABD'deki Teksas Üniversitesi tarafından yapılan yeni bir araştırma, bu alışkanlığın beklenmedik bir yan etkisi olabileceğini ortaya koydu.

Bilim insanları, gece tüketilen kafeinin dürtüsel davranışları artırabildiğini, bu durumun da riskli veya kontrolsüz eylem olasılığını yükselttiğini saptadı.

Meyve sinekleri üzerindeki deneyler

Hakemli bilimsel dergi iScience'ta yayınlanan çalışma, kafeinin günün farklı saatlerinde tüketilmesinin inhibisyon (engelleme) ve dürtüsellik üzerindeki etkilerini inceledi.

Araştırmada denek olarak, genetik yapıları ve sinir sistemleri insanlarla önemli benzerlikler taşıyan meyve sinekleri kullanıldı.

Araştırmacılar, kafeinin dünyada en çok tüketilen psikoaktif madde olduğunu hatırlatarak, bu popüler içeceğin davranışsal kontrol üzerindeki etkilerini hangi faktörlerin değiştirdiğini keşfetmeyi amaçlıyordu.

Gece tüketimi özdenetimi azaltıyor

Ekip, meyve sineklerini farklı dozlarda ve farklı zaman dilimlerinde kafeinle besledi. Ardından, sineklerin hoşlanmadıkları güçlü bir hava akımına maruz kaldıklarında hareketlerini ne kadar denetleyebildiklerini gözlemleyerek dürtüselliklerini ölçtüler.

Gündüz kafein tüketen sineklerde belirgin bir davranış değişikliği gözlenmedi. Gece kafein tüketen sineklerin ise olumsuz koşullara rağmen hareketlerini baskılayamadıkları ve "pervasızca uçma" gibi dürtüsel davranışlar sergiledikleri görüldü.

Dişi sineklerde daha güçlü etki

Araştırmanın bir diğer çarpıcı sonucu ise cinsiyetler arasındaki farktı.

Hem erkek hem de dişi sineklerin sistemlerinde benzer seviyelerde kafein bulunmasına rağmen, dişiler çok daha yüksek düzeyde dürtüsel davranış sergiledi.

Sineklerde östrojen gibi insani hormonlar bulunmadığı için, bu durumun dişilere özgü başka genetik veya fizyolojik faktörlerden kaynaklandığı düşünülüyor.

Bu bulgular; vardiyalı çalışanlar, sağlık personeli ve askeri personel gibi geceleri kafeine güvenen kişiler için önemli sonuçlar doğurabilir.

(Euronews)