13 Ağustos 2026 itibarıyla aynı salgınla bağlantılı 207 doğrulanmış vaka belirlendi. Hastaların 199’u İngiltere’de, 6’sı İskoçya’da, biri Galler’de, biri de Kuzey İrlanda’da yaşıyor. İngiltere’de en fazla vaka 47 kişiyle Londra’da görülürken Yorkshire ve Humber bölgesinde 38 vaka kayda geçti.

Vakaların yaşları bir yaşın altından 90’a kadar değişirken ortanca yaşın 30 olduğu açıklandı. Hastalananların yüzde 51’ini kadınlar oluşturdu. UKHSA’nın 18 Ağustos tarihli raporuna göre salgınla ilişkilendirilen ilk vaka 11 Ağustos 2025’te görüldü; 207 vakanın 206’sı ise 2026 yılında tespit edildi.

Bir kişi öldü, iki hastanın kanına yayıldı

UKHSA, klinik bilgileri bulunan hastaların yüzde 38’inin salmonella belirtileri nedeniyle hastaneye yatırıldığını bildirdi. Bu oran, sağlık durumu bilinen vakalar üzerinden hesaplanırken en az 34 kişinin hastanede tedavi gördüğü açıklandı.

İki hastada bakterinin kan dolaşımına geçtiği belirlendi. Salgınla bağlantılı bir kişinin hayatını kaybettiği doğrulanırken ölen kişinin kimliği ve ölüm koşulları devam eden soruşturma nedeniyle açıklanmadı.

Salmonella çoğu kişide birkaç gün içinde geçen bağırsak enfeksiyonuna yol açıyor. Ancak küçük çocuklar, 65 yaş üzerindekiler ve bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde kan dolaşımı enfeksiyonu, sepsis ve çoklu organ yetmezliği gibi ağır sonuçlar doğurabiliyor.

Hastaların yüzde 83’ü dışarıda yemek yedi

Soruşturma kapsamında ayrıntılı görüşme yapılan 114 hastanın 95’i, belirtilerin başlamasından önceki hafta ev dışında hazırlanmış yemek tükettiğini söyledi. Bu oran yüzde 83’e karşılık geliyor.

Görüşmeler sonucunda, birbiriyle bağlantısı bulunmayan en az iki hastanın ziyaret ettiği beş ayrı gıda işletmesi tespit edildi. İsimleri açıklanmayan bu işletmeler toplam 24 vakayla ilişkilendirildi. Hastalardan 11’i söz konusu mekânlarda yumurtalı yemek yediğini bildirdi.

Yetkililer, mevcut bulgular arasında yumurta tüketiminin salgına ilişkin en güçlü ortak işaret olduğunu belirtiyor. Beş işletmeye birden fazla kaynaktan, aralarında ithalatçıların da bulunduğu tedarikçiler aracılığıyla yumurta gönderildiği belirlendi.

İki işletmede çapraz bulaşma riski

Yerel denetimler sırasında işletmelerden ikisinde çapraz bulaşmaya yol açabilecek uygulamalar tespit edildi. Gıda Standartları Ajansı (FSA) ve belediyelerin çevre sağlığı ekipleri, sorun görülen işletmelere gıda güvenliği yönetimi konusunda talimat ve tavsiyelerde bulundu.

Yetkililer, şu ana kadar İngiltere’de üretilen yumurta veya tavuk etiyle herhangi bir bağlantı saptanmadığını özellikle vurguladı. Bulguların ithal yumurtalara işaret etmesine rağmen yumurtaların geldiği ülke, marka veya tedarikçi henüz kamuoyuyla paylaşılmadı.

Geçen yılki salgınla genetik bağlantı

Tam genom dizilemesi, 207 hastanın tamamında aynı Salmonella Enteritidis suşunun bulunduğunu ve vakaların ortak bir kontaminasyon kaynağına işaret ettiğini gösterdi.

Bu suşun, 2025 yılında yine ithal yumurtalarla bağlantılı olarak ortaya çıkan salgındaki bakteriyle genetik açıdan yakın olduğu belirlendi. UKHSA, Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi’nin EpiPulse sistemi üzerinden diğer Avrupa ülkelerini bilgilendirdi ve benzer vakaların araştırılmasını istedi.

Salgının yurt dışı seyahatleriyle bağlantılı olmadığı değerlendiriliyor. Hastaların yalnızca 6’sının, yani yüzde 3’ünün rahatsızlanmadan önce Birleşik Krallık dışına seyahat ettiği tespit edildi.

Salmonella vakaları 10 yılın zirvesinde

Son salgın, İngiltere’de salmonella enfeksiyonlarının zaten yüksek seyrettiği bir dönemde ortaya çıktı. UKHSA verilerine göre ülkede laboratuvar tarafından doğrulanmış tifo dışı salmonella vakaları 2024’te 10 bin 389 iken 2025’te 10 bin 406’ya çıkarak son on yılın en yüksek düzeyine ulaştı.

Londra, 2025’te 2 bin 329 vakayla hem sayı hem de nüfusa oran bakımından İngiltere’nin en fazla salmonella bildirilen bölgesi oldu. En çok etkilenen yaş grubunu ise 10 yaşından küçük çocuklar oluşturdu. Resmî verilere göre 2025’te kaydedilen 13 ayrı salmonella salgınından biri de 122 kişiyi etkileyen ve ithal yumurtalarla güçlü biçimde ilişkilendirilen ulusal salgındı.

Hangi belirtilere dikkat edilmeli?

Salmonella enfeksiyonunun başlıca belirtileri ishal, karın krampları, ateş, mide bulantısı, kusma, baş ağrısı ve iştahsızlık olarak sıralanıyor. Hastaların çoğu bir hafta içinde iyileşiyor.

Yetkililer; yumurtaların yeterince pişirilmesini, çatlak veya kirli yumurtaların kullanılmamasını, çiğ ürünlerle temas eden ellerin ve mutfak gereçlerinin iyice temizlenmesini öneriyor. Özellikle küçük çocuklar, yaşlılar ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde belirtilerin ağırlaşması halinde gecikmeden sağlık desteği alınması isteniyor.

Araştırmacılar, mevcut beslenme rehberlerinin çoğunun özellikle kas kaybını önlemek amacıyla yüksek protein tüketimini teşvik ettiğini ancak yaşamın her döneminde aynı miktarda protein tüketmenin en sağlıklı yaklaşım olmayabileceğini belirtiyor.

İncelemede, özellikle orta yaş grubunda aşırı protein tüketiminin, hücresel yaşlanmayı hızlandıran biyolojik mekanizmaları daha fazla uyarabileceği ve bunun da bazı kronik hastalıkların gelişme riskini artırabileceği ifade edildi.

Kanser ve Diyabet Riskine Dikkat Çekildi

Araştırmaya göre protein alımının kontrollü şekilde azaltılması;

• Tip 2 diyabet riskini azaltabilir,
• Bazı kanser türlerinin görülme olasılığını düşürebilir,
• Hücresel yaşlanma sürecini yavaşlatabilir,
• Metabolik sağlığı iyileştirebilir.

Bilim insanları bunun özellikle yaşlanmayla birlikte ortaya çıkan kronik hastalıkların önlenmesi açısından önemli bir beslenme stratejisi olabileceğini değerlendiriyor.

mTOR ve IGF-1 Mekanizması Öne Çıkıyor

Araştırmada dikkat çekilen en önemli biyolojik mekanizmalardan biri, protein tüketiminin mTOR ve IGF-1 adı verilen büyüme sinyallerini artırması oldu.

Bu sistemler genç yaşlarda kas gelişimi ve doku onarımı için büyük önem taşıyor. Ancak uzun yıllar boyunca sürekli yüksek düzeyde aktif kalmaları;

• hücre çoğalmasını artırabiliyor,
• yaşlanmayı hızlandırabiliyor,
• bazı kanser türlerinin gelişme riskini yükseltebiliyor.

Bilim insanları, protein tüketiminin tamamen azaltılması yerine yaşa ve bireysel ihtiyaçlara göre dengelenmesinin daha doğru bir yaklaşım olduğunu vurguluyor.

"Kas Gelişimi İçin Protein Vazgeçilmez"

Çalışmanın yazarı Prof. Dudley Lamming, yüksek protein tüketiminin tamamen yanlış olarak değerlendirilmemesi gerektiğini söyledi.

Lamming, fiziksel olarak aktif bireylerde yeterli protein alımının kas gelişimi, egzersiz performansı ve toparlanma açısından tartışmasız fayda sağladığını belirterek şu değerlendirmeyi yaptı:

"Önemli olan herkes için aynı beslenme modelini önermek değil. Yaş, sağlık durumu ve fiziksel aktivite düzeyi protein ihtiyacını önemli ölçüde değiştiriyor."

65 Yaş Sonrası Tablo Değişiyor

Araştırmanın dikkat çeken noktalarından biri de yaş faktörü oldu.

Bilim insanları, 65 yaş sonrasında kas kaybı (sarkopeni) hızlandığı için protein ihtiyacının yeniden artabileceğini belirtiyor.

Bu nedenle;

• Orta yaşlarda aşırı protein tüketiminin sınırlandırılması,
• İleri yaşlarda ise kas kaybını önleyecek düzeyde kaliteli protein alınması,

sağlıklı yaşlanma açısından daha uygun bir strateji olarak değerlendiriliyor.

Bitkisel Proteinler Daha Avantajlı Olabilir

Son yıllarda yayımlanan birçok uluslararası araştırma da protein kaynağının en az miktarı kadar önemli olduğunu gösteriyor.

Baklagiller, mercimek, nohut, fasulye, soya ürünleri, kuruyemişler ve tam tahıllardan elde edilen bitkisel proteinlerin;

• kalp-damar hastalıkları riskini azalttığı,
• bağırsak mikrobiyotasını olumlu etkilediği,
• iltihaplanmayı düşürdüğü,
• uzun yaşamla ilişkilendirildiği belirtiliyor.

Buna karşılık özellikle işlenmiş kırmızı et kaynaklı yüksek protein tüketiminin kardiyovasküler hastalıklar ve bazı kanser türleri açısından daha yüksek risk oluşturabileceğine yönelik bulgular bulunuyor.

Protein Tozu Kullanımı Rekor Düzeyde

Sporcu besinleri pazarı son yıllarda büyük bir büyüme gösterirken protein tozları, yüksek proteinli yoğurtlar, içecekler ve atıştırmalıklar artık yalnızca sporcular tarafından değil, geniş tüketici kitlesi tarafından da tercih ediliyor.

Uzmanlar ise sağlıklı bireylerin büyük bölümünün günlük protein ihtiyacını normal beslenmeyle rahatlıkla karşılayabildiğini, protein takviyelerinin yalnızca belirli gruplarda gerekli olabileceğini ifade ediyor.

Uzmanlardan Dengeli Beslenme Uyarısı

Beslenme uzmanları, son yıllarda sosyal medyada yaygınlaşan "proteinmaxxing" akımının herkese uygun olmadığını belirtiyor.

Uzmanlara göre sağlıklı yaşlanmanın tek anahtarı yüksek protein tüketimi değil.

Yeterli fiziksel aktivite, düzenli egzersiz, sebze ve meyveden zengin Akdeniz tipi beslenme, kaliteli uyku ve sigaradan uzak yaşam tarzı, uzun ve sağlıklı yaşam üzerinde protein miktarından çok daha büyük etkiye sahip olabiliyor.

Araştırmanın Verdiği Mesaj

Araştırmacılar, elde edilen bulguların proteinin zararlı olduğu anlamına gelmediğini özellikle vurguluyor.

Asıl mesajın, "herkes ne kadar fazla protein tüketirse o kadar sağlıklı olur" anlayışının bilimsel verilerle tam olarak desteklenmediği olduğu belirtiliyor.

Bilim insanlarına göre gelecekte hazırlanacak beslenme rehberlerinin yaş gruplarına, sağlık durumuna ve yaşam tarzına göre kişiselleştirilmiş protein önerileri içermesi, hem kronik hastalıkların azaltılması hem de sağlıklı yaşlanmanın desteklenmesi açısından önemli rol oynayabilir.

Doktorlar, Charlene'in daha önce iki kez tedaviyle kontrol altına alınan rahim ağzı kanserinin üçüncü kez nüksettiğini ve hastalığın artık ileri evreye ulaştığını söyledi. Genç kadına yalnızca 3 ila 9 ay ömrü kaldığı ifade edildi.

Bu tahmin, çiftin ilk evlilik yıl dönümlerini birlikte kutlayamayacakları endişesini beraberinde getirdi. Ancak Charlene, uygulanan palyatif tedaviler, ailesinin desteği ve kendi yaşam azmi sayesinde doktorların öngördüğü süreyi aşarak ilk evlilik yıl dönümüne ulaşmayı başardı.

Hospis çalışanlarından duygu dolu sürpriz

Charlene'in tedavi gördüğü Ashgate Hospisi'nde görev yapan sağlık çalışanları, çiftin yaklaşan yıl dönümünü öğrenince anlamlı bir organizasyona imza attı.

Hospisin kış bahçesi, çiçekler, mumlar, balonlar ve romantik masa düzeniyle adeta şık bir restorana dönüştürüldü. Çift için özel bir akşam yemeği hazırlanırken, sakin ve özel bir ortam oluşturularak evlilik yıl dönümlerini hastane ortamından uzak bir atmosferde kutlamaları sağlandı.

Charlene ve Jordan, karşılarında gördükleri manzara karşısında gözyaşlarını tutamazken, sürprizin hayatlarının en unutulmaz anlarından biri olduğunu ifade etti.

"Her günü bir hediye olarak görüyoruz"

Çift, yaşadıkları zorlu sürecin kendilerine zamanın değerini yeniden öğrettiğini belirtti.

Charlene, artık gelecek yılları planlamak yerine her günü birlikte geçirmenin mutluluğunu yaşadıklarını söylerken, Jordan ise eşinin gösterdiği mücadele azminin çevresindeki herkese ilham verdiğini dile getirdi.

Yakınları da Charlene'in beklenenden uzun süre hayatta kalmasının sadece tıbbi tedaviyle değil, moral, sevgi ve güçlü aile desteğiyle de yakından ilişkili olduğunu ifade ediyor.

Palyatif bakımın önemine dikkat çekti

Charlene'in hikâyesi, yalnızca kanserle mücadeleyi değil, yaşamın son döneminde sunulan palyatif bakım hizmetlerinin hastaların yaşam kalitesine sağladığı katkıyı da gündeme taşıdı.

Ashgate Hospisi, Kuzey Derbyshire bölgesinde yaşamı tehdit eden hastalıklarla mücadele eden yetişkinlere ücretsiz uzman palyatif bakım hizmeti sunuyor. Kurum son dönemde finansman baskıları yaşasa da, bölgedeki hastalara evde bakım, sanal servis ve yataklı bakım hizmetlerini sürdürmeye devam ediyor. 2026 yılı için yapılan yeni finansman anlaşmasıyla hizmetlerin devamlılığı konusunda daha istikrarlı bir döneme girildiği açıklandı.

Charlene ve Jordan'ın ilk evlilik yıl dönümü ise, yalnızca bir kutlama değil; umudun, sevginin ve insan dayanışmasının en anlamlı örneklerinden biri olarak hafızalarda yer etti.

Tedavi, Manchester'daki The Christie NHS Foundation Trust bünyesinde yürütülen ZIMA-101 Faz-1 klinik araştırması kapsamında uygulanıyor. Araştırmaya daha sonra Londra'daki The Royal Marsden NHS Foundation Trust da katıldı. Çalışmanın temel amacı, tedavinin güvenliğini, tolere edilebilirliğini ve kanser üzerindeki ilk etkilerini değerlendirmek.

Kemoterapiye rağmen hastalık tekrar etti

Tracy Tomlinson'a 2020 yılının sonunda evre 3C yumurtalık kanseri teşhisi konuldu. Geçirdiği ameliyat ve onlarca kemoterapi kürü sonrasında hastalığı iki kez kontrol altına alınsa da kanser yeniden nüksetti.

Geçen yıl deneysel araştırmaya katılma teklifi aldığını belirten Tomlinson, kararı hiç düşünmeden verdiğini söyledi.

"Bu tedavi bana fayda sağlarsa harika olur. Ama gelecekte başka hastalara umut olursa da kendimi gerçekten bir fark yaratmış hissederim." diyen Tomlinson, dünyada bu tedaviyi ilk alan kişi olmanın heyecan verici olduğu kadar korkutucu da olduğunu ifade etti.

Kişiye özel değil, "hazır" hücresel tedavi

ZI-MA4-1'i diğer hücresel tedavilerden ayıran en önemli özellik ise "off-the-shelf" (hazır kullanıma uygun) bir tedavi olması.

Bugüne kadar uygulanan birçok hücresel kanser tedavisinde hastanın kendi bağışıklık hücreleri laboratuvarda çoğaltılarak tekrar hastaya veriliyordu. Bu süreç haftalar sürebiliyor ve oldukça yüksek maliyet oluşturuyordu.

ZI-MA4-1 ise sağlıklı bağışçılardan alınan Doğal Öldürücü Hücreler (Natural Killer - NK) üzerinde genetik mühendisliği uygulanarak hazırlanıyor. Bu hücrelere, kanser hücrelerinin yüzeyindeki MAGE-A4 adlı proteini tanıyacak özel T hücre reseptörleri (TCR) ekleniyor. Böylece bağışıklık hücreleri tümörü daha hassas biçimde hedef alabiliyor.

Araştırmacılar, tek üretimden yüzlerce doz hazırlanabilmesi sayesinde bu yöntemin gelecekte daha hızlı, daha erişilebilir ve daha düşük maliyetli hücresel tedavilere kapı açabileceğini düşünüyor.

Dört farklı kanser türünde denenecek

ZIMA-101 araştırması yalnızca yumurtalık kanseriyle sınırlı değil.

Deneysel tedavi;

• İleri evre yumurtalık kanseri,
• Skuamöz küçük hücreli olmayan akciğer kanseri,
• Sinovyal sarkom,
• Baş ve boyun kanserlerinde

MAGE-A4 proteini pozitif hastalarda test ediliyor.

Araştırmanın ilk aşamasında farklı doz seviyeleri değerlendirilerek en güvenli ve en etkili doz belirlenecek. Ardından daha geniş hasta grubunda etkinlik araştırılacak. Araştırmanın hasta alımının 2027 yılına kadar sürmesi planlanıyor.

Uzmanlar: Bu yalnızca başlangıç

Araştırmanın baş yürütücüsü Prof. Fiona Thistlethwaite, çalışmanın henüz erken aşamada olduğuna dikkat çekerek, temel hedefin güvenliği değerlendirmek olduğunu söyledi.

Uzmanlara göre bu çalışma, laboratuvar ortamında geliştirilen yeni nesil TCR-NK teknolojisinin insanlarda ilk kez uygulanması bakımından önemli bir dönüm noktası niteliği taşıyor.

Tedaviyi geliştiren Norveç merkezli biyoteknoloji şirketi Zelluna ise ilk klinik uygulamanın, yıllardır laboratuvarlarda sürdürülen araştırmaların artık hasta tedavisine dönüşmeye başladığını gösterdiğini belirtiyor. İlk klinik verilerin önümüzdeki dönemde paylaşılması bekleniyor.

Yumurtalık kanserinde umut veren gelişmeler artıyor

ZI-MA4-1 araştırması, İngiltere'de yumurtalık kanseri tedavisinde yaşanan tek önemli gelişme değil.

NHS, Haziran 2026'da son 20 yılda bu hastalık için onaylanan ilk yeni hedefe yönelik ilaçlardan biri olan mirvetuximab soravtansine (Elahere) tedavisini uygun hastalarda kullanıma aldı. Uzmanlar, hedefe yönelik ilaçlar ile yeni nesil hücresel tedavilerin birlikte geliştirilmesinin önümüzdeki yıllarda ileri evre yumurtalık kanserinin tedavisinde önemli değişikliklere yol açabileceğini değerlendiriyor.

Şimdilik ZI-MA4-1'in hastalarda ne kadar etkili olacağı bilinmiyor. Ancak Tracy Tomlinson'ın tedaviyi alan ilk hasta olması, yalnızca kendi yaşam mücadelesi açısından değil, gelecekte benzer hastalıklarla mücadele edecek binlerce kişi için de umut verici yeni bir dönemin başlangıcı olarak görülüyor.

Raporda, kanser vakalarındaki yükselişin tüm bölgelerde görüleceği ancak yükün en ağır şekilde düşük ve alt-orta gelir grubundaki ülkeleri etkileyeceği belirtiliyor. Afrika Bölgesi'nde kanser vakalarının yüzde 125,2, Doğu Akdeniz Bölgesi'nde ise yüzde 109,8 artacağı tahmin ediliyor. Buna karşılık, yüksek gelirli ülkelerde artışın daha sınırlı kalması bekleniyor. Bunun en önemli nedenleri arasında erken tanı programlarının yaygınlığı, tarama hizmetlerine erişim ve modern tedavi olanakları gösteriliyor.

"Derin bir eşitsizlik" tablosu

DSÖ, küresel kanser görünümünü "derin bir eşitsizlik" olarak tanımlıyor. Günümüzde ülkelerin büyük bölümünün ulusal kanser kontrol planına sahip olmasına rağmen, bu planların uygulamaya geçirilmesinde ciddi farklılıklar bulunuyor.

IARC Direktörü Dr. Elisabete Weiderpass, önleme politikalarının etkin biçimde uygulandığı ülkelerde bazı kanser türlerinin görülme sıklığında azalma gözlendiğini belirterek, buna rağmen küresel ilerlemenin beklenen hızda gerçekleşmediğini ifade etti.

Uzmanlara göre, birçok düşük gelirli ülkede kanser hastalarının önemli bir bölümü hastalık ileri evreye ulaştıktan sonra sağlık kuruluşlarına başvurabiliyor. Erken teşhis olanaklarının sınırlı olması ve radyoterapi, kemoterapi ile hedefe yönelik tedavilere erişimde yaşanan sorunlar, ölüm oranlarını artırıyor.

En yaygın risk faktörleri

DSÖ ve IARC verilerine göre kanserlerin önemli bir bölümü önlenebilir risk faktörleriyle ilişkilendiriliyor. Bunların başında tütün kullanımı geliyor. Sigara, tek başına dünya genelindeki kanser ölümlerinin yaklaşık beşte birinden sorumlu tutuluyor.

Bunun yanı sıra;

Obezite ve sağlıksız beslenme,

Fiziksel hareketsizlik,

Alkol tüketimi,

Hava kirliliği,

Mesleki kimyasal maruziyet,

Güneşin zararlı ultraviyole ışınları,

HPV ve Hepatit B gibi enfeksiyonlar,

kanser gelişme riskini artıran başlıca etkenler arasında yer alıyor.

Uzmanlar, özellikle rahim ağzı kanserine karşı HPV aşısı ile karaciğer kanserine karşı Hepatit B aşısının yaygınlaştırılmasının binlerce hayat kurtarabileceğine dikkat çekiyor.

Erken tanı hayat kurtarıyor

Bilim insanları, kanserle mücadelede en etkili yöntemlerden birinin erken tanı olduğunu vurguluyor. Meme kanseri için mamografi, rahim ağzı kanseri için HPV testi ve smear, kalın bağırsak kanseri için gaitada gizli kan testi ve kolonoskopi ile akciğer kanseri açısından yüksek risk grubunda düşük doz bilgisayarlı tomografi taramaları erken teşhis açısından büyük önem taşıyor.

Araştırmalar, erken evrede teşhis edilen birçok kanser türünde beş yıllık sağkalım oranlarının ileri evreye göre kat kat daha yüksek olduğunu gösteriyor.

Kanser vakaları hızla artıyor

IARC'nin daha önce yayımladığı Küresel Kanser Gözlemevi (GLOBOCAN) verilerine göre, 2022 yılında dünyada yaklaşık 20 milyon yeni kanser vakası görüldü ve yaklaşık 9,7 milyon kişi kanser nedeniyle yaşamını yitirdi. Mevcut eğilimlerin sürmesi halinde 2050 yılında yıllık yeni vaka sayısının 35 milyonu aşması bekleniyor.

Uzmanlar, kanser yükündeki bu artışın yalnızca sağlık sistemlerini değil, ülkelerin ekonomik kalkınmasını da doğrudan etkileyeceğini belirtiyor. Artan tedavi maliyetleri, iş gücü kaybı ve uzun süreli bakım ihtiyacı, özellikle sağlık bütçesi sınırlı ülkelerde ciddi bir yük oluşturacak.

Önleme politikaları kritik önem taşıyor

DSÖ, hükümetlere tütün kontrolünün güçlendirilmesi, sağlıklı beslenmenin teşvik edilmesi, fiziksel aktivitenin artırılması, alkol tüketiminin azaltılması, hava kirliliğinin düşürülmesi ve ulusal kanser tarama programlarının yaygınlaştırılması çağrısında bulunuyor.

Uzmanlara göre kanser vakalarının önemli bir kısmı önlenebilir veya erken evrede yakalanarak başarılı şekilde tedavi edilebilir. Bu nedenle sağlık sistemlerine yapılacak yatırımların yanı sıra toplumun risk faktörleri konusunda bilinçlendirilmesi de önümüzdeki yıllarda kanserle mücadelede belirleyici rol oynayacak.

NHS verileri ayrıca hastaların yaklaşık üçte ikisinin sevkten sonra 18 hafta içinde tedaviye başladığını gösteriyor. Ancak sistemin uzun vadeli hedefi olan %92'lik 18 hafta standardına henüz ulaşılamadı.

En büyük risk hangi hastalarda?

Sağlık uzmanları, uzun bekleme sürelerinin her branşta aynı sonucu doğurmadığını belirtiyor.

Riskin en yüksek olduğu alanlar arasında:

• Kanser teşhis ve tedavileri: Tanının gecikmesi hastalığın ilerlemesine yol açabiliyor.
• Kalp ve damar hastalıkları: Müdahalede yaşanan gecikmeler ciddi komplikasyon riskini artırabiliyor.
• Ortopedi: Kalça ve diz protezi gibi ameliyatları bekleyen hastalarda ağrı, hareket kaybı ve yaşam kalitesinde ciddi düşüş görülüyor.
• Göz hastalıkları: Özellikle katarakt ve retina hastalıklarında uzun bekleyiş kalıcı görme kaybı riskini artırabiliyor.
• Ruh sağlığı hizmetleri: Psikolojik destek ve uzman değerlendirmesi için bekleyen hastalarda hastalığın ağırlaşma riski bulunuyor.

Teşhis testlerinde de rekor yoğunluk

Sorun yalnızca ameliyatlarla sınırlı değil.

İngiltere'de MR, BT, ultrason ve endoskopi gibi tanı testlerini bekleyenlerin sayısı 1,9 milyona ulaşarak rekor seviyeye çıktı. NHS hedefi olan altı haftalık süreyi aşan yüz binlerce hasta bulunuyor. Uzmanlara göre teşhis gecikmeleri özellikle kanser hastalarının tedaviye daha geç başlamasına neden oluyor.

GP sistemi de değişiyor

Hükümet, hastanelerdeki yükü azaltmanın yolunun aile hekimliği sistemini güçlendirmekten geçtiğini savunuyor.

Son dönemde uygulamaya alınan düzenlemeler kapsamında:

• GP randevularına erişimin hızlandırılması,
• Dijital ve telefon üzerinden ilk değerlendirme sistemlerinin yaygınlaştırılması,
• Eczacı, fizyoterapist ve ileri uygulama hemşirelerinin daha fazla hastayı doğrudan değerlendirmesi,
• Hastaların gereksiz hastane sevklerinin azaltılması,
• Toplum temelli tanı merkezlerinin kapasitesinin artırılması hedefleniyor.

Doktor sayısını artırmaya yönelik adımlar

NHS, uzmanlık eğitimi kontenjanlarını da artırıyor. Yeni düzenlemelerle daha fazla doktorun uzmanlık eğitimine başlaması ve özellikle GP eğitim kadrolarının tamamının doldurulması amaçlanıyor. Yetkililer bunun orta vadede hem aile hekimi hem de hastane hizmetlerinde kapasiteyi artıracağını savunuyor.

Hedef: Bekleme listesini kalıcı olarak düşürmek

Sağlık Bakanlığı, seçmeli tedavilerde bekleme sürelerini azaltmanın öncelikli hedeflerden biri olduğunu vurguluyor. Son aylarda bekleme listelerinde düşüş görülse de sağlık uzmanları, yaşlanan nüfus, artan hasta talebi ve personel eksikliği nedeniyle NHS üzerindeki baskının devam edeceği görüşünde.

Önümüzdeki dönemde hem GP hizmetlerinin güçlendirilmesi hem de hastanelerde tanı ve tedavi kapasitesinin artırılması, bekleme krizinin çözümünde belirleyici unsurlar olarak görülüyor.

Pandemi sonrası biriken hasta yükü, sağlık personeli eksikliği ve artan talep nedeniyle milyonlarca kişi ameliyat, uzman muayenesi ve bazı tedaviler için aylar süren bekleme listelerinde yer alıyor.

Özellikle ortopedi, göz hastalıkları, diş tedavileri ve bazı elektif operasyonlarda bekleme sürelerinin uzaması, birçok hastayı özel sağlık hizmetlerine yönlendiriyor.

Ancak bu kez de yüksek maliyetler devreye giriyor.

Özel sağlık hizmetlerinde maliyet farkı dikkat çekiyor

Birleşik Krallık'ta özel hastanelerde gerçekleştirilen birçok işlem, özellikle sigorta kapsamı dışında kalan hastalar için oldukça yüksek maliyetlere ulaşabiliyor.

Buna karşılık Türkiye;

• modern sağlık altyapısı,
• deneyimli uzman kadroları,
• kısa randevu süreleri,
• uluslararası standartlarda hastaneleri,
• uygun fiyat politikası

ile önemli bir alternatif oluşturuyor.

Birçok İngiliz hasta, aynı tedaviyi daha kısa sürede ve daha düşük maliyetle yaptırabildiği için Türkiye'yi tercih ediyor.

Diş tedavisi ilk sırada geliyor

İngiliz hastaların Türkiye'ye yöneldiği alanların başında diş tedavileri geliyor.

İmplant, zirkonyum kaplama, estetik diş hekimliği ve kapsamlı ağız rehabilitasyonu gibi işlemler, İngiltere'de oldukça yüksek ücretlerle sunulurken Türkiye'de daha ekonomik fiyatlarla gerçekleştirilebiliyor.

Bu nedenle her yıl çok sayıda İngiliz hasta yalnızca diş tedavisi amacıyla Türkiye'ye seyahat ediyor.

Estetik cerrahide Türkiye küresel oyuncu oldu

Saç ekimi, burun estetiği, yüz gençleştirme, meme estetiği ve vücut şekillendirme operasyonlarında Türkiye, yalnızca Avrupa'nın değil dünyanın önde gelen sağlık turizmi merkezlerinden biri haline geldi.

Uluslararası hasta koordinasyon sistemleri, çok dilli sağlık personeli ve operasyon sonrası takip hizmetleri de Türkiye'nin tercih edilmesinde önemli rol oynuyor.

İngiliz hastalar açısından kısa uçuş mesafesi de önemli avantajlardan biri olarak görülüyor.

Göz tedavileri ve ortopedi de öne çıkıyor

Katarakt ameliyatları, lazer göz operasyonları ve ortopedik cerrahiler de İngiliz hastaların Türkiye'de en fazla talep gösterdiği branşlar arasında bulunuyor.

Uzun bekleme sürelerinden kaçınmak isteyen birçok kişi tedavisini Türkiye'de planlayarak hem zamandan hem de maliyetten tasarruf etmeyi hedefliyor.

Türkiye yalnızca fiyatla değil kaliteyle de rekabet ediyor

Uzmanlara göre Türkiye'nin sağlık turizmindeki başarısı yalnızca uygun fiyatlardan kaynaklanmıyor.

Son 20 yılda yapılan sağlık yatırımları sayesinde;

• şehir hastaneleri,
• ileri teknoloji tıbbi cihazlar,
• robotik cerrahi sistemleri,
• uluslararası akreditasyona sahip özel hastaneler,
• yabancı hasta koordinasyon merkezleri

ülkenin küresel rekabet gücünü önemli ölçüde artırdı.

Bugün Türkiye, Avrupa, Orta Doğu ve Asya'nın önemli sağlık merkezlerinden biri olarak değerlendiriliyor.

İki ülke arasında sağlık alanında iş birliği gelişiyor

Türkiye ile Birleşik Krallık arasında vatandaşların karşılıklı olarak sağlık hizmetlerinden yararlanmasını düzenleyen kapsamlı bir sosyal güvenlik veya sağlık hizmeti anlaşması bulunmuyor.

Bununla birlikte sağlık teknolojileri, ilaç sektörü, tıp eğitimi, araştırma projeleri ve sağlık yatırımları alanlarında kamu kurumları, üniversiteler ve özel sektör arasında çeşitli iş birlikleri yürütülüyor.

Sağlık turizmi ise ağırlıklı olarak bireysel tercih ve özel sağlık kuruluşları üzerinden gelişen bir alan olmayı sürdürüyor.

Sağlık turizmi ekonomiye milyarlarca dolarlık katkı sağlıyor

Türkiye, sağlık turizmini stratejik sektörlerden biri olarak görüyor.

Tedavi amacıyla gelen yabancı hastalar yalnızca sağlık hizmeti almıyor; konaklama, ulaşım, turizm ve alışveriş harcamalarıyla da ekonomiye önemli katkı sağlıyor.

İngiltere ise Türkiye'nin sağlık turizminde en önemli kaynak pazarlarından biri olmayı sürdürüyor.

Sektör temsilcileri, doğrudan uçuş ağının genişlemesi, dijital sağlık hizmetlerinin gelişmesi ve Türkiye'nin uluslararası tanıtım faaliyetlerinin artmasıyla İngiliz hasta sayısının önümüzdeki yıllarda daha da yükselebileceğini öngörüyor.

NHS'deki yoğunluk ve özel sağlık hizmetlerindeki yüksek maliyetler, İngiliz hastaları alternatif ülkelere yöneltirken Türkiye; güçlü sağlık altyapısı, deneyimli hekim kadroları, uluslararası standartlardaki hastaneleri ve rekabetçi fiyatlarıyla bu alanda öne çıkıyor. Uzmanlara göre sağlık turizmi artık yalnızca ekonomik bir faaliyet değil; iki ülke arasındaki ilişkileri güçlendiren, hizmet ihracatını artıran ve sağlık diplomasisini destekleyen stratejik bir alan haline geliyor.

Son yıllarda dünya genelinde daha sık teşhis edilen alfa-gal sendromu, kene ısırıklarıyla bağlantılı en dikkat çekici sağlık sorunlarından biri olarak öne çıkıyor. İlk kez yaklaşık 15 yıl önce belirli bir kene türüyle ilişkilendirilen hastalık, kişinin kırmızı ete karşı alerji geliştirmesine neden oluyor.

Et Yedikten Saatler Sonra Ortaya Çıkabiliyor

Alfa-gal sendromu, diğer birçok gıda alerjisinden farklı olarak belirtilerini hemen göstermiyor. Hastalar genellikle kırmızı et tükettikten üç ila altı saat sonra şikayet yaşamaya başlıyor.

Belirtiler arasında;

• Kurdeşen ve kaşıntı,
• Deride kızarıklık,
• Mide bulantısı ve kusma,
• Karın ağrısı,
• İshal,
• Nefes darlığı,
• Baş dönmesi,
• Tansiyon düşüklüğü,
• Anafilaksi adı verilen yaşamı tehdit eden alerjik şok

yer alıyor.

Uzmanlar, özellikle gece saatlerinde ortaya çıkan açıklanamayan alerjik reaksiyonların göz ardı edilmemesi gerektiğini vurguluyor.

Suçlu Bir Virüs ya da Bakteri Değil

Diğer kene kaynaklı hastalıkların aksine alfa-gal sendromuna bir virüs veya bakteri neden olmuyor. Hastalık, bağışıklık sisteminin "alfa-gal" adı verilen bir şeker molekülüne karşı aşırı tepki geliştirmesi sonucu ortaya çıkıyor.

Bu şeker; inek, koyun, keçi ve domuz gibi memelilerin etinde bulunuyor. İnsanlarda ve diğer primatlarda ise yer almıyor.

Kene, beslenirken tükürüğü aracılığıyla alfa-gal molekülünü insan vücuduna aktarabiliyor. Bağışıklık sistemi bunu yabancı bir madde olarak algılıyor ve antikor üretmeye başlıyor. Daha sonra kişi kırmızı et tükettiğinde bu antikorlar devreye girerek alerjik reaksiyona neden oluyor.

Tavuk ve Balıkta Risk Yok

Uzmanlara göre alfa-gal sendromu olan kişiler için risk, memeli hayvanlardan elde edilen ürünlerle sınırlı.

Tavuk, hindi, ördek gibi kümes hayvanları ile balık ve deniz ürünleri genellikle güvenli kabul ediliyor. Ancak bazı hastalarda süt ve süt ürünleri de alerjik reaksiyonları tetikleyebiliyor.

Bu nedenle teşhis konulan kişilerin yalnızca et tüketiminde değil, kullandıkları ilaçlar, jelatin içeren gıdalar ve bazı tıbbi ürünler konusunda da dikkatli olmaları gerekiyor.

Ölümcül Sonuçlara Yol Açabiliyor

Uzmanların en büyük endişesi ise anafilaksi riski. Şiddetli alerjik reaksiyon sırasında kişinin hava yolları daralabiliyor, tansiyonu hızla düşebiliyor ve dakikalar içinde hayati tehlike ortaya çıkabiliyor.

Tedavi edilmediği durumlarda anafilaktik şok ölümle sonuçlanabiliyor.

Bu nedenle alfa-gal sendromu tanısı alan hastalara çoğu zaman acil durumlarda kullanılmak üzere adrenalin oto-enjektörü taşımaları öneriliyor.

"Cilt, Alerjiyi Tetiklemenin Çok Güçlü Bir Yolu"

Alfa-gal sendromu üzerine çalışan Kuzey Karolina Üniversitesi araştırmacılarından Dr. Scott Commins, hastalığın ortaya çıkış mekanizmasının oldukça ilginç olduğunu belirtiyor.

Commins, "Görünüşe göre cilt, alerjik yanıt oluşturmak için son derece etkili bir yol. Eğer alfa-gal yalnızca yiyeceklerle alınsaydı büyük olasılıkla bu alerji gelişmeyecekti. Ancak kene ısırığıyla doğrudan kana karışması bağışıklık sisteminin farklı tepki vermesine neden oluyor" ifadelerini kullanıyor.

Kenelerden Korunmak İçin Bunlara Dikkat

Uzmanlar, yaz aylarında doğada vakit geçirenlerin kene ısırıklarına karşı önlem almasının büyük önem taşıdığını söylüyor.

Korunmak için şu öneriler sıralanıyor:

• Uzun kollu ve açık renkli kıyafetler tercih edin.
• Pantolon paçalarını çorapların içine sokun.
• Kene kovucu spreyler kullanın.
• Piknik ve yürüyüş sonrası vücudunuzu dikkatlice kontrol edin.
• Çocukların saç dipleri, kulak arkaları ve koltuk altlarını inceleyin.
• Eve döndükten sonra kıyafetleri yüksek sıcaklıkta yıkayın.
• Deriye tutunan keneyi ezmeden ve sıkmadan uygun yöntemle çıkarın.
• Kene çıkarıldıktan sonra birkaç hafta boyunca ateş, döküntü veya alerjik belirtiler açısından kendinizi gözlemleyin.

Vaka Sayıları Artıyor

Uzmanlar, iklim değişikliği ve sıcaklıkların yükselmesiyle birlikte kenelerin yaşam alanlarının genişlediğini belirtiyor. Bu durum, hem kene kaynaklı enfeksiyonların hem de alfa-gal sendromu vakalarının önümüzdeki yıllarda daha sık görülmesine neden olabilir.

Sağlık uzmanları, özellikle kene ısırığı sonrasında kırmızı et tüketiminin ardından ortaya çıkan olağandışı alerjik belirtilerin dikkate alınmasını ve vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulmasını öneriyor.

Kişiye Özel Tedavi Dönemi Güçleniyor

Son araştırmalar, tümörün genetik yapısının analiz edilmesiyle hangi hastaların kemoterapiden gerçekten fayda göreceğinin daha doğru belirlenebildiğini gösteriyor. Uluslararası Optima çalışmasında, hormon reseptörü pozitif meme kanserine sahip binlerce hasta üzerinde yapılan incelemelerde, genomik testler sayesinde birçok hastanın kemoterapi almadan da benzer başarı oranlarına ulaşabildiği ortaya kondu. Bu gelişmenin, gereksiz yan etkilerin önüne geçerek yaşam kalitesini artırması bekleniyor.

Kemoterapi Her Hastaya Gerekmeyebilir

Araştırma sonuçlarına göre bazı hastalarda tümörün genetik profili düşük risk gösterdiğinde yalnızca hormon tedavisi uygulanması yeterli olabiliyor. Uzmanlar bunun, meme kanseri tedavisinde "aynı tedavi herkese" yaklaşımının sonuna gelindiğinin göstergesi olduğunu ifade ediyor.

Akıllı İlaçlar Yaşam Süresini Uzatıyor

Özellikle HER2 pozitif ve üçlü negatif meme kanseri gibi agresif alt türlerde geliştirilen yeni nesil "antikor-ilaç konjugatları" (ADC) dikkat çekiyor. Bu ilaçlar kanser hücresini hedef alarak yüksek doz tedaviyi doğrudan tümöre ulaştırıyor ve sağlıklı dokuların daha az etkilenmesini sağlıyor.

2025 ve 2026 yıllarında açıklanan klinik sonuçlar, bazı ileri evre meme kanseri hastalarında hastalığın ilerlemesiz yaşam süresinin belirgin biçimde uzadığını gösterdi. Uzmanlar bu ilaçların birçok hasta grubunda yeni standart tedavi haline gelmeye başladığını belirtiyor.

Kanser Aşıları İçin Kritik Eşik

Bilim dünyasının en heyecan verici çalışmalarından biri de meme kanserine yönelik terapötik aşılar. Geleneksel aşılardan farklı olarak bu yöntemler hastalığı önlemekten çok, bağışıklık sistemini tümör hücrelerine karşı harekete geçirmeyi amaçlıyor.

HER2 proteinini hedefleyen aşılar ve mRNA tabanlı kanser aşılarıyla yürütülen klinik çalışmaların ilk sonuçları umut verici bulundu. Araştırmacılar, bağışıklık sisteminin kanser hücrelerini daha etkin tanıyıp yok etmesini sağlayabilecek bu teknolojilerin önümüzdeki yıllarda tedavi seçeneklerini genişletebileceğini düşünüyor.

mRNA Teknolojisi Kanserde de Sahneye Çıkıyor

COVID-19 aşılarıyla gündeme gelen mRNA teknolojisi, artık kanser tedavilerinde de kullanılmaya hazırlanıyor. Birçok biyoteknoloji şirketi ve araştırma merkezi meme kanserine yönelik kişiselleştirilmiş mRNA aşıları üzerinde çalışıyor.

"Sıvı Biyopsi" ile Erken Uyarı Sistemi

Son dönemin en dikkat çekici gelişmelerinden biri de "sıvı biyopsi" olarak adlandırılan kan testleri. Kanda dolaşan tümör DNA'sının (ctDNA) izlenmesi sayesinde, kanserin tedaviye direnç geliştirdiği veya yeniden ortaya çıkabileceği aylar öncesinden tespit edilebiliyor.

Araştırmalar, bu yöntem sayesinde doktorların tedaviyi daha erken değiştirebildiğini ve hastalığın ilerlemesini geciktirebildiğini gösteriyor. Uzmanlar, sıvı biyopsinin gelecekte meme kanseri takibinin vazgeçilmez araçlarından biri haline gelebileceğini belirtiyor.

Yapay Zekâ Tanı ve Tedaviye Destek Veriyor

Meme kanseriyle mücadelede yapay zekâ teknolojileri de giderek daha fazla kullanılıyor. Geliştirilen yeni sistemler, mamografi görüntülerini değerlendirmede radyologlara destek olurken, tedavi planlamasında da karar süreçlerini hızlandırıyor. Kanser araştırmacıları, yapay zekânın erken teşhis oranlarını artırarak binlerce hayat kurtarabileceğini öngörüyor.

Uzmanlardan Temkinli İyimserlik

Onkoloji uzmanları, meme kanserinin tamamen ortadan kalktığını söylemek için henüz erken olduğunu vurgulasa da son yıllarda elde edilen ilerlemelerin son derece önemli olduğuna dikkat çekiyor. Özellikle erken teşhis, genetik analizler, hedefe yönelik tedaviler ve bağışıklık sistemini güçlendiren yeni yöntemler sayesinde birçok meme kanseri türünde yaşam süresi ve tedavi başarısı belirgin şekilde artmış durumda.

Meme kanseri araştırmalarında yaşanan gelişmeler, hastalığın gelecekte daha kişiselleştirilmiş, daha az yan etkili ve daha etkili yöntemlerle tedavi edilebileceğine işaret ediyor. Bilim insanları, bugün deneysel aşamada bulunan birçok teknolojinin önümüzdeki yıllarda klinik uygulamaya geçmesiyle birlikte meme kanserine karşı mücadelenin çok daha güçlü hale geleceği görüşünde birleşiyor.

"Bir kanser türünü neredeyse ortadan kaldırmak inanılmaz"

Araştırmanın başyazarı, Londra Queen Mary Üniversitesi'nden Peter Sasieni, sonuçların halk sağlığı açısından olağanüstü olduğunu söyledi.

Sasieni, "Tek bir aşının belirli bir kanser türünü neredeyse ortadan kaldırabildiğini düşünmek inanılmaz" ifadelerini kullanırken, araştırmanın HPV aşısının yalnızca kanser vakalarını değil, doğrudan ölümleri de önlediğini ilk kez net biçimde ortaya koyduğunu vurguladı.

Araştırmacılar, aşının uygulanmaya başlamasından bu yana İngiltere'de yaklaşık 200 genç kadının hayatının kurtarıldığını tahmin ediyor.

12-13 yaşında aşılananlarda ölüm riski "sıfıra yakın"

Çalışmaya göre HPV aşısını 12 veya 13 yaşında olan çocukların 30 yaşına gelmeden rahim ağzı kanseri nedeniyle hayatını kaybetme riski "neredeyse sıfır" seviyesine düştü. Aşı programı öncesinde ise aynı yaş grubunda her yıl yaklaşık 20 genç kadın bu hastalık nedeniyle yaşamını yitiriyordu.

Araştırma ayrıca 30-34 yaş aralığındaki aşılı kadınlarda rahim ağzı kanserinden ölüm riskinin yüzde 63 daha düşük olduğunu ortaya koydu.

Kanser vakalarında da büyük düşüş

Ölüm oranlarındaki düşüş, kanser vakalarındaki azalmayla da destekleniyor. Daha önce yayımlanan geniş kapsamlı bir İngiltere araştırmasına göre, 12-13 yaşında aşılanan kadınlarda rahim ağzı kanseri görülme sıklığı yüzde 84'e yakın, kanser öncüsü lezyonlar ise yüzde 94 oranında azaldı. Araştırmacılar, 2020 yılına kadar yalnızca İngiltere'de yaklaşık 687 rahim ağzı kanseri vakasının ve 23 binden fazla kanser öncüsü lezyonun önlendiğini hesapladı.

Uzmanlar, HPV aşısının yalnızca rahim ağzı kanserine karşı değil; ağız, boğaz, anüs, penis, vulva ve vajina kanserlerinin bazı türlerine karşı da koruma sağladığını belirtiyor.

Başarıya rağmen alarm zilleri çalıyor

Bununla birlikte uzmanlar, aşılama oranlarındaki düşüşün elde edilen kazanımları tehlikeye atabileceği uyarısında bulunuyor.

İngiltere'de HPV aşısı yaptırma oranı ulusal düzeyde yüzde 75 civarında seyrediyor. Başkent Londra'da ise bazı yaş gruplarında oran yüzde 60'ın altına kadar düşüyor. Dünya Sağlık Örgütü ise 2030 yılına kadar kız çocuklarının en az yüzde 90'ının 15 yaşına kadar aşılanmasını hedefliyor.

Cancer Research UK'nin Genel Müdürü Michelle Mitchell, hükümet ve sağlık kuruluşlarının özellikle aşılama oranlarının düşük olduğu topluluklara ulaşması gerektiğini belirterek, "Bu sonuçlar bilimin ve güçlü halk sağlığı programlarının hayat kurtardığını gösteriyor. Ancak başarının sürmesi için aşılama oranlarının yüksek tutulması şart" dedi.

Rahim ağzı kanseri hâlâ önemli bir sağlık sorunu

Tüm olumlu gelişmelere rağmen rahim ağzı kanseri İngiltere'de kadınlarda görülen en yaygın kanser türleri arasında yer almaya devam ediyor. Her yıl yaklaşık 3 bin 200 ila 3 bin 300 kadın bu hastalığa yakalanırken, yaklaşık 850 kadın hayatını kaybediyor. Uzmanlar, HPV aşısının yanı sıra düzenli tarama programlarına katılımın da hastalığın tamamen ortadan kaldırılması için kritik önemde olduğunu vurguluyor.

Bilim insanlarına göre mevcut aşılama ve tarama programları güçlendirilirse, rahim ağzı kanseri gelecekte ortadan kaldırılabilecek ilk kanser türlerinden biri olabilir.

Kararla birlikte, bugüne kadar haftada bir kez enjeksiyon şeklinde uygulanan semaglutid tedavisinin ilk kez hap versiyonu da hastalara sunulacak. İlacın önümüzdeki haftalarda özel reçete ile eczanelerde satışa çıkması bekleniyor.

Uzmanlar, yeni formun özellikle enjeksiyon korkusu yaşayan veya düzenli iğne uygulamak istemeyen kişiler için tedaviye erişimi kolaylaştıracağını belirtiyor.

Klinik Çalışmalarda Dikkat Çeken Sonuçlar

Novo Nordisk tarafından yürütülen klinik araştırmalarda, semaglutid tablet kullanan katılımcıların 64 haftalık süreç sonunda ortalama vücut ağırlıklarının yaklaşık yüzde 14’ünü kaybettiği bildirildi.

Tedaviye düzenli şekilde devam eden ve yaşam tarzı değişikliklerini sürdüren kişilerde ise kilo kaybı oranının yüzde 17’ye kadar yükseldiği kaydedildi.

Araştırmacılar, elde edilen sonuçların enjeksiyon formuyla büyük ölçüde benzerlik gösterdiğini ifade ediyor. Bu durum, hap formunun etkinliği konusunda sağlık otoritelerinin güvenini artıran temel unsurlardan biri olarak değerlendiriliyor.

Obezite Küresel Bir Sağlık Sorunu

Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) verilerine göre dünya genelinde bir milyardan fazla insan obeziteyle yaşıyor. Uzmanlar, obezitenin yalnızca estetik bir sorun olmadığını; tip 2 diyabet, kalp-damar hastalıkları, yüksek tansiyon, uyku apnesi ve bazı kanser türleri için önemli bir risk faktörü olduğunu vurguluyor.

İngiltere’de yetişkin nüfusun yaklaşık dörtte biri obez kategorisinde bulunuyor. Sağlık ekonomistleri, obeziteye bağlı hastalıkların NHS bütçesine her yıl milyarlarca sterlin ek yük getirdiğini belirtiyor.

Talebin Daha da Artması Bekleniyor

Son iki yılda Wegovy, Ozempic ve benzeri GLP-1 reseptör agonisti ilaçlara yönelik talep dünya çapında rekor seviyelere ulaştı. İngiltere’de son bir yıl içinde yaklaşık 1,6 milyon kişinin bu tür kilo verme ilaçlarını kullandığı tahmin ediliyor.

Uzmanlar, tablet formunun piyasaya sürülmesiyle birlikte kullanıcı sayısında yeni bir artış yaşanabileceğini öngörüyor. Özellikle enjeksiyon tedavisini tercih etmeyen kişiler için hap seçeneğinin önemli bir motivasyon yaratacağı ifade ediliyor.

NHS Kararı Bekleniyor

Yeni ilaç şimdilik yalnızca özel reçeteyle temin edilebilecek. Ancak İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti’nin (NHS) ilacı karşılayıp karşılamayacağı henüz netleşmedi.

Bunun için Ulusal Sağlık ve Bakım Mükemmelliği Enstitüsü’nün (NICE) maliyet etkinliği değerlendirmesini tamamlaması gerekiyor. Değerlendirme sonucunda olumlu karar çıkması halinde tablet formunun belirli kriterleri karşılayan hastalara devlet desteğiyle sunulmasının önü açılabilecek.

Uzmanlardan Uyarı: “Mucize Hap Değil”

Endokrinoloji ve obezite uzmanları, semaglutid içeren ilaçların etkili sonuçlar verdiğini ancak tek başına kalıcı çözüm olmadığını hatırlatıyor. Uzmanlara göre başarılı sonuçlar için ilaç tedavisinin dengeli beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve yaşam tarzı değişiklikleriyle desteklenmesi gerekiyor.

Ayrıca tedavinin bırakılması durumunda bazı hastalarda yeniden kilo artışı görülebildiğine dikkat çekiliyor. Bu nedenle ilacın yalnızca doktor gözetiminde ve uygun tıbbi değerlendirme sonrasında kullanılması öneriliyor.

İlaç Pazarında Yeni Rekabet Dönemi

Wegovy’nin tablet formunun onaylanması, hızla büyüyen obezite ilaçları pazarında rekabeti de artırabilir. Sektör analistleri, önümüzdeki yıllarda farklı ilaç şirketlerinin benzer ağızdan alınan tedavileri piyasaya sürmeye hazırlandığını belirtiyor.

Uzmanlara göre enjeksiyondan tablete geçiş, obezite tedavisinde hasta uyumunu artırabilecek ve milyonlarca kişinin tedaviye erişimini kolaylaştırabilecek yeni bir dönemin başlangıcı olabilir.

Tedavi, optik sinirde meydana gelen hasarla karakterize edilen ve görme kaybına yol açabilen optik nöropatileri hedef alıyor. Araştırmacılar, yaklaşımın yalnızca göz hastalıklarıyla sınırlı kalmayıp gelecekte yaşlanmaya bağlı birçok rahatsızlığın tedavisinde de kullanılabileceğini düşünüyor.

Hücrelerin “Yaşını Geri Sarma” Yaklaşımı

ER-100, bilim dünyasında “OSK faktörleri” olarak bilinen üç proteinden yararlanıyor: Oct4, Sox2 ve Klf4. Bu proteinler, hücrelerin genetik yapısını değiştirmeden epigenetik düzeyde yeniden programlanmasını sağlıyor.

Araştırmacılara göre süreç, hücrelerin tamamen kök hücreye dönüşmesine yol açmayan ancak yaşlanma nedeniyle kaybettikleri bazı özellikleri geri kazanmalarını sağlayan “kısmi epigenetik yeniden programlama” yöntemiyle gerçekleştiriliyor. Böylece hücrelerin biyolojik yaşının geriye alınması ve işlevlerinin yenilenmesi hedefleniyor.

Son yıllarda laboratuvar çalışmalarında dikkat çeken bu yaklaşım, yaşlanmanın geri döndürülebilir biyolojik süreçler içerdiği yönündeki görüşleri de güçlendiriyor.

Kemirgen ve Primat Deneylerinden Sonra İnsanlara Geçildi

Şirketin açıklamasına göre ER-100, insan denemelerine geçmeden önce kemirgenler ve insan dışı primatlar üzerinde test edildi. Elde edilen veriler, optik sinir hücrelerinde işlevsel iyileşme ve güvenlik açısından umut verici sonuçlar ortaya koydu.

Bu bulguların ardından düzenleyici kurumların onayıyla ilk klinik çalışma başlatıldı ve tedavi ilk kez bir hastaya uygulandı. Böylece epigenetik yenileme temelli bir gen tedavisi, klinik aşamaya ulaşan ilk adaylardan biri oldu.

Bilim Dünyası Sonuçları Bekliyor

Life Biosciences tarafından yapılan açıklamada, “Bu, klinik denemeler için onay alan ilk epigenetik yenileme adayıdır. Başarılı olması halinde ER-100 ile yapılacak tedavi, insanlarda hücrelerin ilk kez gençleştirilmesi anlamına gelecektir” ifadelerine yer verildi.

Uzmanlar ise gelişmenin heyecan verici olmakla birlikte henüz erken aşamada olduğuna dikkat çekiyor. İlk insan uygulamasının temel amacı, tedavinin güvenliğini ve tolere edilebilirliğini değerlendirmek olacak. Hücresel gençleşmenin klinik olarak kanıtlanabilmesi için daha geniş hasta gruplarında yapılacak çalışmaların sonuçlarının beklenmesi gerekiyor.

Yaşlanma Tedavilerinde Yeni Bir Dönem mi?

ER-100'ün başarıya ulaşması durumunda, yaşlanmanın biyolojik etkilerini tersine çevirmeyi hedefleyen tedaviler tıp tarihinde yeni bir dönemin kapısını aralayabilir. Araştırmacılar, aynı yaklaşımın gelecekte görme kaybının yanı sıra nörodejeneratif hastalıklar ve yaşlanmaya bağlı diğer doku hasarlarının tedavisinde de kullanılabileceğini değerlendiriyor.

Bilim dünyasının yakından takip ettiği klinik çalışma, insanlarda hücresel gençleştirmenin mümkün olup olmadığı sorusuna ilk somut yanıtı verebilir.

NHS yönetimi söz konusu olayların milyonlarca tedavi ve operasyon arasında son derece nadir görüldüğünü belirtse de, açıklanan rakamlar hasta güvenliği konusundaki tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.

Hastaların Vücudunda Eldiven, İğne ve Tampon Unutuldu

Kayıtlara geçen vakalar arasında ameliyat sonrasında hastaların vücudunda cerrahi eldiven, iğne, ameliyat tamponu ve çeşitli tıbbi ekipmanların unutulduğu olaylar dikkat çekti. Tıbbi literatürde "retained surgical items" olarak tanımlanan bu tür hatalar enfeksiyon, iç kanama, kronik ağrı ve ek ameliyat gereksinimi gibi ciddi sonuçlara yol açabiliyor.

Hasta güvenliği uzmanları, ameliyat öncesi ve sonrası ekipman sayımlarının eksiksiz yapılmasının bu tür olayların önlenmesinde kritik öneme sahip olduğunu belirtiyor.

Yanlış Hastaya İşlem Yapıldı

Verilere göre 17 kişiye başka bir hasta için planlanan tıbbi işlem uygulandı. Ayrıca 40 vakada tedavi veya cerrahi müdahale yanlış vücut bölgesine gerçekleştirildi.

En çarpıcı olaylardan birinde ise korunması planlanan organ ya da vücut parçasının yanlışlıkla çıkarıldığı kaydedildi. Sağlık hukukçuları, bu tür vakaların yalnızca fiziksel değil psikolojik ve hukuki sonuçlar da doğurduğunu ifade ediyor.

İlaçlar Yanlış Yoldan Verildi

NHS kayıtlarında 17 vakada ilaçların yanlış uygulama yöntemiyle verildiği görüldü. Bunların 15'inde ağız yoluyla alınması gereken ilaçların damar yolundan verildiği tespit edildi.

Klinik farmakoloji uzmanlarına göre ilaç uygulama hataları, özellikle yoğun bakım ve acil servislerde ciddi komplikasyonlara neden olabiliyor. Bu nedenle birçok hastanede barkodlu ilaç takip sistemleri ve çift kontrol uygulamaları kullanılıyor.

Dokuz Hastaya Yanlış Kan Nakli

Rapora göre dokuz hastaya yanlış kan grubu nakledildi. Uzmanlar, yanlış kan transfüzyonlarının en tehlikeli tıbbi hatalar arasında yer aldığını ve akut böbrek yetmezliği, dolaşım bozuklukları ve ölüm riski taşıdığını vurguluyor.

İngiltere'de son yıllarda kan nakli süreçlerinde dijital doğrulama sistemlerinin yaygınlaştırılmasına rağmen bu tür vakaların tamamen ortadan kaldırılamadığı görülüyor.

Yanlış Protez ve İmplant Kullanımı Dikkat Çekti

Toplam 50 olayda yanlış protez veya implant kullanıldığı tespit edildi. Bunlar arasında diz protezleri, kalça protezleri, göz içi lensleri ve doğum kontrol cihazları bulunuyor.

Ortopedi ve göz cerrahisi alanlarında kullanılan implantların hasta kimliği ve operasyon planıyla eşleştirilmesinde yaşanan hataların, bazı hastalarda ikinci bir ameliyat gereksinimine yol açtığı belirtiliyor.

Uzmanlardan Sistemsel Önlem Çağrısı

Hasta güvenliği alanında çalışan uzmanlar, bu tür olayların bireysel hatalardan çok sistemsel aksaklıkların sonucu olduğuna dikkat çekiyor. İngiltere'de son yıllarda sağlık personeli açığı, artan hasta yoğunluğu ve pandemi sonrası biriken tedavi taleplerinin sağlık çalışanları üzerindeki baskıyı artırdığı belirtiliyor.

Sağlık çalışanı sendikaları ise personel eksikliği ve uzun çalışma saatlerinin hata riskini yükselttiğini savunuyor. Uzmanlar, dijital takip sistemlerinin geliştirilmesi, ameliyat güvenlik kontrol listelerinin daha sıkı uygulanması ve çalışanların düzenli eğitimlerle desteklenmesi gerektiğini ifade ediyor.

NHS: Her Vaka Ayrıntılı İnceleniyor

NHS sözcüsü yaptığı açıklamada, söz konusu olayların sağlık sisteminde gerçekleştirilen milyonlarca işlem içerisinde "son derece nadir" olduğunu belirtti. Sözcü, her olayın ayrıntılı şekilde soruşturulduğunu, elde edilen bulguların ülke genelindeki sağlık kuruluşlarıyla paylaşıldığını ve benzer hataların tekrar yaşanmaması için gerekli önlemlerin alındığını söyledi.

Ancak hasta hakları savunucuları, açıklanan rakamların her birinin gerçek insanların hayatını etkilediğini vurgulayarak sağlık sisteminde şeffaflığın ve hesap verebilirliğin daha da güçlendirilmesi çağrısında bulundu.

Hasta Güvenliği Tartışmaları Yeniden Alevlendi

Son veriler, dünyanın en büyük kamu sağlık sistemlerinden biri olan NHS'te hasta güvenliğinin hâlâ temel önceliklerden biri olmaya devam ettiğini ortaya koyuyor. Uzmanlara göre teknoloji yatırımları, personel desteği ve güvenlik kültürünün güçlendirilmesi, "asla yaşanmaması gereken" olayların sayısını azaltmada belirleyici rol oynayacak.

Katılımcıların yarısından düzenli olarak alınan kan örnekleri Galleri testiyle analiz edilirken, diğer grup standart sağlık takibine devam etti. Araştırmanın temel amacı, kanser hücrelerinin kana bıraktığı DNA parçacıklarını tespit ederek hastalığı belirtiler ortaya çıkmadan önce yakalamaktı.

İleri Evre Kanserlerde Beklenen Düşüş Görülmedi

Araştırma sonuçları, testin bazı kanser türlerini erken evrede tespit edebildiğini ortaya koysa da, çalışmanın temel hedeflerinden biri olan ileri evre kanser vakalarında anlamlı bir azalma sağlanamadı.

Uzmanlar, bunun testin başarısız olduğu anlamına gelmediğini vurguluyor. Çünkü birçok kanser türünde ölüm oranlarını azaltacak etkinin ortaya çıkabilmesi için daha uzun süreli takiplerin gerekebileceği belirtiliyor.

Araştırmacılara göre erken teşhis edilen kanserlerin tedavi şansı önemli ölçüde yükselirken, yaşam süresi ve yaşam kalitesinde de belirgin iyileşmeler görülebiliyor.

Özellikle Ölümcül Kanser Türlerinde Umut Veriyor

Galleri testinin en dikkat çekici yönlerinden biri, günümüzde rutin tarama programı bulunmayan bazı ölümcül kanser türlerini tespit edebilmesi.

Pankreas, yumurtalık, yemek borusu, karaciğer ve mide kanserleri gibi genellikle geç evrede fark edilen hastalıklar, dünya genelinde kanser kaynaklı ölümlerin önemli bir bölümünü oluşturuyor. Bu kanserlerde erken teşhis oranlarının düşük olması nedeniyle hastaların büyük kısmı tedavi şansını kaybediyor.

Uzmanlar, Galleri gibi çoklu kanser testlerinin özellikle bu alandaki boşluğu doldurabileceğini ve gelecekte kanser taramasında yeni bir dönemin kapısını aralayabileceğini ifade ediyor.

Tek Bir Kan Örneğiyle 50'den Fazla Kanser Türü

"Likit biyopsi" olarak da tanımlanan teknoloji, tümörlerden kana karışan DNA parçalarını analiz ediyor. Yapay zekâ destekli algoritmalar sayesinde yalnızca kanserin varlığı değil, kanserin hangi organdan kaynaklanmış olabileceği de tahmin edilebiliyor.

Galleri testinin 50'den fazla kanser türünü tespit edebildiği belirtiliyor. Bunların önemli bir kısmı için günümüzde meme kanseri, bağırsak kanseri veya rahim ağzı kanserinde olduğu gibi ulusal tarama programları bulunmuyor.

NHS: Ülke Genelinde Uygulanabilir

Araştırmanın dikkat çeken sonuçlarından biri de operasyonel uygulanabilirlik oldu. NHS yetkilileri, yıllık olarak uygulanacak geniş ölçekli bir kan testinin sağlık sistemi içerisinde yürütülmesinin mümkün olduğunu belirtti.

Uzmanlar, milyonlarca kişinin düzenli olarak kan örneği vermesini gerektirecek böyle bir programın lojistik açıdan yönetilebilir olduğunun görülmesini önemli bir kazanım olarak değerlendiriyor.

Bu durum, gelecekte testin daha gelişmiş versiyonlarının kullanıma girmesi halinde ulusal sağlık sistemlerine entegre edilmesinin önünü açabilir.

Bilim İnsanları Temkinli İyimser

Kanser araştırmacıları, mevcut sonuçların tek başına ulusal bir tarama programı başlatılması için yeterli olmadığını ancak teknolojinin gelişmeye devam ettiğini vurguluyor.

Önümüzdeki yıllarda daha hassas testlerin geliştirilmesi, yapay zekâ algoritmalarının iyileştirilmesi ve daha uzun süreli klinik takiplerin tamamlanmasıyla çoklu kanser erken teşhis testlerinin sağlık hizmetlerinde önemli bir yer edinmesi bekleniyor.

Bilim insanlarına göre, bugün elde edilen sonuçlar kanserle mücadelede nihai çözüm olmasa da, özellikle belirti vermeden ilerleyen ölümcül kanserlerin erken yakalanabilmesi açısından "gerçek bir umut" olarak görülüyor.

Kanser Taramasında Yeni Bir Dönemin Eşiğinde

Dünya genelinde sağlık sistemleri, kanseri daha erken teşhis etmenin yollarını ararken, çoklu kanser kan testleri giderek daha fazla ilgi görüyor. NHS-Galleri denemesi, beklentilerin tamamını karşılamasa da tek bir kan örneğiyle onlarca farklı kanser türünü saptayabilme fikrinin artık teorik olmaktan çıktığını gösterdi.

Uzmanlara göre önümüzdeki on yıl içinde yapay zekâ destekli kan testleri, mamografi ve kolonoskopi gibi geleneksel tarama yöntemlerinin yanında tamamlayıcı bir araç haline gelebilir. Bu da kanser teşhisinde daha erken müdahale ve daha fazla hayatın kurtarılması anlamına gelebilir.

DSÖ verilerine göre vakaların büyük bölümü “Andes hantavirüsü” olarak bilinen türle bağlantılı. Yetkililer, virüsün küresel toplum için oluşturduğu riskin şimdilik “düşük” olduğunu belirtse de, yakın temas yoluyla insandan insana bulaş ihtimali dikkatle izleniyor.

“Sadece kemirgenlerden bulaşıyor” görüşü değişiyor

Hantavirüs uzun yıllardır esas olarak enfekte kemirgenlerin idrarı, dışkısı veya salyasıyla temas sonucu insanlara geçen bir hastalık olarak biliniyor. Özellikle kapalı alanlarda kuruyan kemirgen atıklarının havaya karışmasıyla bulaş riski artıyor.

Ancak son yıllarda yapılan çalışmalar, bazı hantavirüs türlerinin insanlar arasında da bulaşabildiğini gösterdi. Özellikle Güney Amerika’da görülen “Andes” tipi virüsün, yakın fiziksel temas halinde insandan insana geçiş yapabildiği bilimsel olarak doğrulandı. MV Hondius salgınında da araştırmacılar, bazı vakaların gemi içinde gerçekleşen yakın temas sonucu ortaya çıkmış olabileceğini değerlendiriyor.

ABD’de yaygın görülen “Sin Nombre” tipi hantavirüs için ise insandan insana bulaş çok daha sınırlı görülüyor. Uzmanlar, mevcut verilerin bu tür için yaygın bulaşı desteklemediğini vurguluyor.

ABD’deki yeni araştırma ne söylüyor?

Amerikalı bilim insanlarının yürüttüğü son saha çalışmalarında, özellikle Pasifik Kuzeybatısı olarak bilinen Washington, Oregon ve Idaho çevresindeki kemirgen popülasyonları incelendi. İlk bulgular, bazı bölgelerde kemirgenlerin yaklaşık yüzde 30’unun hantavirüs taşıdığını ortaya koydu.

Araştırmacılar, iklim değişikliği, şehirleşme ve insan yerleşimlerinin doğal yaşam alanlarına yaklaşmasının kemirgen-insan temasını artırdığı görüşünde. Uzmanlara göre bu durum, gelecekte daha fazla hantavirüs vakası görülme ihtimalini yükseltiyor.

Belirtiler grip gibi başlıyor

Hantavirüs enfeksiyonu ilk aşamada grip benzeri belirtilerle ortaya çıkıyor. Ateş, kas ağrısı, halsizlik, baş dönmesi ve mide bulantısı en sık görülen semptomlar arasında yer alıyor. İlerleyen vakalarda ise ciddi solunum yetmezliği gelişebiliyor.

Özellikle “Hantavirüs Pulmoner Sendromu” adı verilen ağır tabloda ölüm oranı yüzde 30 ila 40 arasında değişebiliyor. Uzmanlar, erken teşhisin hayati önem taşıdığı konusunda uyarıyor.

Uzmanlardan panik değil dikkat çağrısı

Sağlık otoriteleri, hantavirüsün Covid-19 benzeri kolay yayılan bir salgına dönüşme ihtimalinin düşük olduğunu belirtiyor. DSÖ de mevcut durumda küresel risk seviyesini düşük olarak değerlendiriyor.

Bununla birlikte uzmanlar, özellikle kırsal bölgelerde yaşayanların, depoları ve kapalı alanları temizlerken koruyucu ekipman kullanmaları gerektiğini vurguluyor. Kemirgen dışkısı bulunan alanların süpürülmesi yerine dezenfektanla temizlenmesi öneriliyor.

MV Hondius vakası ise uzmanlara göre, nadir görülen virüslerin küresel ulaşım ve turizm yoluyla kısa sürede uluslararası bir sağlık sorununa dönüşebileceğini bir kez daha gösterdi.

Son olarak Japon araştırmacıların yürüttüğü dikkat çekici bir çalışma, olgunlaştırılmış sarımsakta bulunan S-1-propenyl-L-cysteine (S1PC) adlı bileşiğin yaşlılıkta kas gücünü korumaya yardımcı olabileceğini ortaya koydu. Araştırma, saygın bilim dergilerinden Cell Metabolism’ta yayımlandı.

“Yağ-Beyin-Kas” İletişimini Güçlendiriyor

Araştırmaya göre S1PC, vücuttaki yağ dokusundan salgılanan ve enerji metabolizmasında önemli rol oynayan eNAMPT adlı enzimin seviyesini artırıyor. Bu enzimin özellikle beynin hipotalamus bölgesini etkileyerek kas fonksiyonlarını desteklediği belirtildi.

Bilim insanları, yaşlanma sürecinde bozulan “yağ dokusu–beyin–kas” iletişiminin yeniden güçlendirilmesinin, kas kuvvetindeki düşüşü tersine çevirebileceğini düşünüyor. Deneylerde yaşlı farelerin kas gücünde ve fiziksel dayanıklılığında belirgin iyileşmeler gözlendi.

Çalışmanın yazarlarından Kiyoshi Yoshioka, “Bulgularımızın günlük beslenmeye eklenecek nutrasötik ürünlerle yaşlı bireylerde fiziksel zindeliği artırmaya katkı sağlamasını umuyoruz” açıklamasında bulundu.

Sarımsağın “Yaşlandırılmış” Hali Neden Farklı?

Uzmanlara göre burada dikkat çeken nokta, sıradan çiğ sarımsaktan çok “olgunlaştırılmış sarımsak ekstraktı” kullanılması. Aylar süren özel fermantasyon ve bekletme işlemleri sonucunda sarımsağın içerisindeki bazı aktif bileşiklerin oranı artıyor.

2017’de yayımlanan kapsamlı bir inceleme, S1PC’nin çiğ sarımsakta çok düşük seviyede bulunduğunu, ancak olgunlaştırma sürecinde ciddi şekilde yükseldiğini göstermişti. Aynı çalışmada bileşiğin bağışıklık sistemi, tansiyon ve damar sağlığı üzerinde de etkili olabileceği belirtilmişti.

Bilim insanları ayrıca S1PC’nin:

• Hücresel enerji üretimini desteklediğini,
• İltihaplanmayı azaltabileceğini,
• Yaşlanmayla ilişkili metabolik bozulmaları yavaşlatabileceğini değerlendiriyor.

İnsanlar Üzerinde İlk Bulgular da Olumlu

Araştırmada yalnızca hayvan deneyleri değil, orta yaşlı bireyler üzerinde yapılan ön gözlemler de yer aldı. Sağlıklı yağ dokusuna sahip kişilerde S1PC kullanımının dolaşımdaki eNAMPT seviyelerini artırdığı bildirildi. Ancak uzmanlar, bu etkinin uzun vadeli sonuçlarının anlaşılması için daha geniş klinik çalışmalara ihtiyaç olduğunu vurguluyor.

Uzmanlardan Temkinli İyimserlik

Araştırma bilim dünyasında heyecan yaratsa da uzmanlar, henüz “gençlik iksiri” bulunduğu yönünde yorum yapılmaması gerektiğini söylüyor.

Sosyal medya ve bilim forumlarında yapılan tartışmalarda bazı kullanıcılar olgunlaştırılmış sarımsak ekstraktını umut verici bulurken, bazıları da mevcut verilerin henüz sınırlı olduğunu ve ticari destekli çalışmaların dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor.

Uzmanlara göre kas kaybını önlemenin en etkili yolları hâlâ:

• Düzenli direnç egzersizi,
• Yeterli protein tüketimi,
• Uyku düzeni,
• Kronik hastalıkların kontrol altında tutulması.

S1PC gibi bileşiklerin ise gelecekte bu süreci destekleyici yardımcı yöntemler arasında yer alabileceği düşünülüyor.

Yaşlanma Karşıtı Araştırmalarda Yeni Dönem

Son yıllarda bilim dünyasında “sağlıklı yaşlanma” kavramı giderek daha fazla önem kazanıyor. Araştırmacılar artık yalnızca yaşam süresini değil, ileri yaşlarda hareket kabiliyeti ve yaşam kalitesini korumayı hedefliyor.

Olgunlaştırılmış sarımsakta bulunan S1PC üzerine yapılan bu çalışma da, mutfakta sık kullanılan doğal ürünlerin modern tıpta yeni kullanım alanları yaratabileceğini gösteren en güncel örneklerden biri olarak değerlendiriliyor.

İspanya’nın Granadilla de Abona Limanı açıklarında demirleyen gemide yaklaşık 150 yolcu ve mürettebat bulunuyordu. Tahliyeler sırasında özel koruyucu ekipman kullanan sağlık ekipleri ve güvenlik güçleri görev aldı. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) operasyonu yakından takip ederken, virüsün küresel çapta yeni bir pandemiye dönüşeceğine dair herhangi bir bulgu olmadığını vurguladı.

Fransa: Bir Kadında Hantavirüs Tespit Edildi

Fransa Sağlık Bakanı Stephanie Rist, hafta sonu gemiden tahliye edilen bir Fransız kadında hantavirüs tespit edildiğini duyurdu. Fransız yetkililer, hastanın izolasyon altında tutulduğunu ve temaslı takibinin sürdüğünü açıkladı.

ABD makamları da pazartesi günü yaptıkları açıklamada, tahliye edilen yolculardan birinin hafif semptomlar gösterdiğini, bir başka yolcuda ise Andes virüsüne yönelik PCR testinin düşük seviyede pozitif çıktığını bildirdi. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’nin (CDC) gelişmeleri yakından izlediği öğrenildi.

İspanya’dan “Panik Yerine Şeffaflık” Mesajı

İspanya hükümetinin Sağlıktan Sorumlu Devlet Sekreteri Javier Padilla, ABD tarafından paylaşılan verilerin kamuoyunda gereksiz paniğe neden olabileceğini söyledi.

Bir televizyon programında konuşan Padilla, Avrupa sağlık otoriteleri ile ABD kurumlarının risk değerlendirmeleri arasında yaklaşım farkı bulunduğunu belirtti. Padilla, “Bu vakalarla ilgili bilgilerin bağlamından koparılarak paylaşılması doğru değil. Elimizdeki bilimsel veriler, toplum için yüksek riskli bir yayılım olmadığını gösteriyor” dedi.

İspanyol yetkililer ayrıca geminin doğrudan limana yanaştırılmadığını, yerel halkla temasın tamamen engellendiğini ve tüm yolcuların kontrollü biçimde tahliye edildiğini açıkladı.

Andes Virüsü Endişesi

Yetkililerin üzerinde durduğu en önemli unsur ise virüsün “Andes” türü olması. Andes hantavirüsü, nadir de olsa insandan insana bulaşabildiği bilinen tek hantavirüs türü olarak kabul ediliyor. Uzmanlara göre salgının kaynağının, gemiye binmeden önce Güney Amerika’da virüse maruz kalan bir Hollandalı çift olabileceği değerlendiriliyor. Söz konusu çiftin hayatını kaybettiği açıklandı.

DSÖ ise mevcut verilerin sınırlı sayıda vaka ve yakın temaslı bulaş ihtimaline işaret ettiğini, COVID-19’daki gibi geniş ölçekli hava yolu yayılımı bulunmadığını belirtiyor.

İngiltere ve Avrupa Alarm Durumunda

Salgının ardından İngiltere ordusunun, Atlas Okyanusu’ndaki uzak ada yerleşimlerinden biri olan Tristan da Cunha’ya sağlık ekibi ve tıbbi malzeme gönderdiği ortaya çıktı. İngiliz basını, özel paraşüt birliklerinin bölgeye acil müdahale amacıyla indirildiğini yazdı.

Avrupa genelinde ise gemiden ayrılmış yolcuların izlenmesi sürüyor. İspanya, Hollanda, Almanya, Fransa ve İngiltere başta olmak üzere birçok ülke, yolcuları 45 güne kadar değişen gözlem süreçlerine tabi tutmayı değerlendiriyor.

Tenerife’de Olağanüstü Güvenlik Önlemleri

MV Hondius’un Tenerife’ye ulaşmasıyla birlikte liman çevresinde geniş güvenlik çemberi oluşturuldu. Yüzlerce polis ve sağlık görevlisinin görev yaptığı tahliye operasyonunda yolcular küçük botlarla kıyıya taşındı, ardından özel otobüslerle havalimanına götürüldü.

Canarya Adaları halkı arasında ise tedirginlik sürüyor. Bölge halkının bir kısmı operasyonun güvenli yürütüldüğünü düşünürken, bazı kesimler yeni bir salgın ihtimalinden endişe ediyor. Sosyal medyada gemiyle ilgili görüntüler milyonlarca kez izlendi.

DSÖ: “Bu Yeni Bir COVID Değil”

Dünya Sağlık Örgütü yetkilileri, yaşananların küresel bir salgının başlangıcı olarak değerlendirilmemesi gerektiğini özellikle vurguluyor. DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus’un operasyonu yerinde takip ettiği ve İspanya hükümetiyle yakın koordinasyon içinde çalıştığı bildirildi.

Uzmanlara göre hantavirüs ciddi ve ölümcül olabilse de bulaşma biçimi nedeniyle COVID-19 kadar hızlı yayılma potansiyeline sahip değil. Ancak yetkililer, gemideki yolcuların sağlık durumlarının önümüzdeki haftalarda yakından izleneceğini belirtiyor.

Hantavirüs nedir?

Hantavirüs, kemirgenler tarafından taşınan ve başlıca, kurumuş kemirgen dışkılarından havaya karışan parçacıkların solunması yoluyla insanlara bulaşan bir virüs grubunu ifade ediyor.

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'ne göre, hantavirüsler iki ciddi hastalığa yol açabiliyor.

İlki, akciğerleri etkileyen ve ağır solunum yetmezliğine neden olabilen hantavirüs pulmoner sendromu. İkincisi ise böbrekleri etkileyen ve ciddi komplikasyonlara yol açabilen, böbrek sendromlu kanamalı ateş.

Araştırmacılar bu ilişkiyi, “Akşam yemeği uykuyu etkiliyor, uyku ise ertesi günkü kahvaltı alışkanlıklarını şekillendiriyor” sözleriyle özetliyor. Bilim insanlarına göre beslenme ve uyku arasındaki bağ doğrusal değil; iki unsur birbirini sürekli etkileyen bir döngü oluşturuyor.

14 Günlük Takip Yapıldı

Araştırma, obezite tanısı bulunan 25-65 yaş aralığındaki 146 yetişkin üzerinde gerçekleştirildi. Katılımcılar 14 gün boyunca uyku ölçüm cihazlarıyla takip edildi ve bu süreçte akşam yemekleri ile kahvaltı alışkanlıkları ayrıntılı biçimde kaydedildi. Çalışma “gerçek yaşam koşullarında” yürütüldüğü için, laboratuvar ortamının dışında insanların günlük yaşam rutinleri incelendi.

Bilim insanları özellikle akşam öğününün içeriği ile uyku parametreleri arasında güçlü ilişkiler saptadı.

Yağlı ve Ağır Yemekler Uyku Kalitesini Düşürüyor

Araştırmanın bulgularına göre;

• Kalori, yağ, kolesterol ve protein oranı yüksek akşam yemekleri,
• Alkol tüketimi,
• Kırmızı et ve kızartılmış yiyecekler

daha düşük uyku kalitesiyle ilişkilendirildi.

Buna karşılık karbonhidrat, zeytinyağı ve yağlı balık içeren akşam yemeklerinin daha kaliteli uyku sağladığı gözlemlendi. Özellikle Akdeniz tipi beslenmenin uyku üzerinde olumlu etkiler yaratabileceği değerlendiriliyor.

Uzmanlar, yağlı ve ağır yemeklerin sindirim sistemini gece boyunca aktif tuttuğunu, bunun da derin uyku evrelerini bozabileceğini belirtiyor. Ayrıca alkolün ilk aşamada uyku hissi verse bile gece boyunca sık uyanmalara neden olduğu uzun süredir biliniyor.

Kötü Uyku Ertesi Gün Şeker İsteğini Artırıyor

Araştırmanın dikkat çeken yönlerinden biri de ilişkinin ters yönde de çalışması oldu. Buna göre kötü uyku, ertesi gün daha sağlıksız beslenme eğilimini artırıyor.

Çalışmada;

• Daha parçalı uyuyan bireylerin kahvaltıda daha fazla şeker tükettiği,
• Lif tüketiminin azaldığı,
• Geç uyanan kişilerin daha yüksek kalorili kahvaltılar yaptığı,
• Daha uzun ve kaliteli uykunun ise daha dengeli kahvaltı tercihleriyle bağlantılı olduğu saptandı.

Bilim insanları bunun biyolojik nedenlerine de dikkat çekiyor. Yetersiz uyku, açlık hormonu olarak bilinen “ghrelin” seviyesini artırırken, tokluk hissi sağlayan “leptin” hormonunu azaltabiliyor. Bu durum özellikle şekerli ve yüksek kalorili yiyeceklere yönelimi artırıyor.

Son Yıllardaki Araştırmalar da Benzer Sonuçlar Veriyor

Son yıllarda yapılan birçok çalışma da uyku ile beslenme arasında güçlü bir bağ bulunduğunu gösteriyor. Özellikle geç saatlerde yemek yemenin metabolizmayı yavaşlatabildiği, kan şekeri dengesini bozabildiği ve kilo artışı riskini yükseltebildiği belirtiliyor.

Harvard T.H. Chan School of Public Health tarafından yayımlanan önceki araştırmalar da düzensiz uyku saatlerinin obezite ve diyabet riskini artırabileceğini ortaya koymuştu. Benzer biçimde Akdeniz diyeti ağırlıklı beslenen bireylerde hem uyku kalitesinin hem de kardiyometabolik sağlığın daha iyi olduğu birçok çalışmada gösterildi.

Uzmanlara göre sağlıklı yaşam için yalnızca “ne yediğimiz” değil, “ne zaman yediğimiz” ve “nasıl uyuduğumuz” da kritik önem taşıyor.

Uzmanlardan “Akşam Yemeği” Uyarısı

Araştırmacılar, özellikle geç saatlerde tüketilen ağır yemeklerden kaçınılmasını öneriyor. Beslenme uzmanlarına göre ideal akşam yemeği;

• Daha hafif,
• Sindirimi kolay,
• Lif açısından zengin,
• Sağlıklı yağlar içeren,
• Aşırı kalorili olmayan

bir yapıda olmalı.

Uzmanlar ayrıca yatmadan en az 2-3 saat önce yemek yenmesinin uyku kalitesini artırabileceğini belirtiyor.

Araştırma, gelecekte obeziteyle mücadele ve sağlıklı yaşam programlarında beslenme ile uyku düzeninin birlikte ele alınması gerektiğine işaret ediyor. Bilim insanlarına göre kaliteli uyku ile sağlıklı beslenme birbirinden bağımsız değil; biri bozulduğunda diğeri de olumsuz etkileniyor.

İngiliz yetkililer, hastanın durumuna ilişkin ayrıntı paylaşmazken, kişinin gemiyle bağlantılı temas zinciri içinde değerlendirildiği belirtildi. Şu ana kadar gemide bulunan diğer İngiliz yolcuların herhangi bir semptom göstermediği, ancak sağlık durumlarının yakından izlendiği ifade edildi.

Yetkililer, İngiltere’ye dönecek yolcuların semptom göstermeseler bile 45 güne kadar izolasyona alınabileceğini duyurdu.

İki İngiliz vakası doğrulandı

İngiliz hükümeti ve uluslararası sağlık kuruluşlarının paylaştığı son verilere göre, MV Hondius bağlantılı iki İngiliz vatandaşında hantavirüs enfeksiyonu doğrulandı.

Vakaların biri geçen günlerde Hollanda’ya tahliye edilen 56 yaşındaki İngiliz mürettebat görevlisi Martin Anstee oldu. Yetkililer, hastanın durumunun stabil olduğunu açıkladı.

Diğer doğrulanmış İngiliz vaka ise geçen ay Güney Afrika’ya hava ambulansıyla sevk edilen 69 yaşındaki bir yolcu. Yoğun bakımda tedavisi süren hastanın durumunun “kritik ancak iyileşme eğiliminde” olduğu bildirildi.

Salgında can kaybı arttı

Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) yayımladığı son rapora göre MV Hondius bağlantılı salgında şimdiye kadar en az 5 vaka laboratuvar olarak doğrulandı, çok sayıda şüpheli vaka ise inceleme altında bulunuyor.

Salgınla bağlantılı üç kişinin hayatını kaybettiği bildirildi. Ölenlerden birinin testlerinde Andes tipi hantavirüs tespit edildiği açıklandı.

MV Hondius isimli Hollanda bayraklı keşif gemisi, 1 Nisan’da Arjantin’in Ushuaia kentinden ayrılmış; Antarktika, Güney Georgia, Tristan da Cunha, Saint Helena ve Ascension Adası’nı kapsayan bir rota izlemişti. Salgın ilk olarak yolcular arasında görülen ağır solunum yolu belirtileri sonrası ortaya çıktı.

Tenerife’de sıkı karantina hazırlığı

Cape Verde açıklarında günlerce bekletilen geminin hafta sonunda İspanya’nın Tenerife Adası’na ulaşması bekleniyor.

İngiltere Dışişleri Bakanlığı ile UKHSA’nın koordinasyonunda, gemideki İngiliz yolcu ve mürettebatın özel charter uçuşlarla ülkeye getirilmesi planlanıyor. Yolcuların dönüş sonrası zorunlu izolasyona alınacağı ve yakın temaslıların da takip edileceği açıklandı.

Uzmanlar: Andes tipi hantavirüs dikkatle izleniyor

Bilim insanları özellikle “Andes virüsü” olarak bilinen hantavirüs türüne dikkat çekiyor. Çünkü bu varyantın nadir de olsa insandan insana bulaşabildiği biliniyor.

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’nin (CDC) de gelişmeler üzerine düşük seviyeli acil durum protokolünü devreye aldığı bildirildi. Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi (ECDC) ile WHO ise temaslı takibini sürdürüyor.

Hantavirüs nedir?

Kemirgen kaynaklı ölümcül enfeksiyon

Hantavirüs, çoğunlukla fare ve diğer kemirgenlerin idrarı, dışkısı veya salyasıyla temas sonucu insanlara bulaşan viral bir enfeksiyon hastalığıdır.

Virüs genellikle:

• Kemirgen dışkısının kuruyup havaya karışması,
• Kontamine yüzeylere temas,
• Kemirgen ısırıkları,
• Nadir durumlarda yakın insan teması yoluyla bulaşabiliyor.

Belirtileri neler?

Hastalığın ilk belirtileri çoğunlukla:

• yüksek ateş,
• kas ağrısı,
• baş ağrısı,
• mide bulantısı,
• kusma,
• halsizlik şeklinde ortaya çıkıyor.

İlerleyen vakalarda ise:

• ağır zatürre,
• akut solunum yetmezliği,
• düşük tansiyon,
• çoklu organ yetmezliği gelişebiliyor.

Özellikle Andes varyantının neden olduğu “Hantavirüs Pulmoner Sendromu” ölümcül seyredebildiği için yakından izleniyor.

Ölüm oranı yüksek

Uzmanlara göre bazı hantavirüs türlerinde ölüm oranı yüzde 30 ila 40’a kadar çıkabiliyor. Ancak hastalığın yayılma kapasitesinin COVID-19 benzeri bir pandemi oluşturacak düzeyde olduğuna dair şu aşamada bilimsel bir kanıt bulunmuyor.

WHO ve UKHSA, halk için genel riskin şu aşamada düşük olduğunu, ancak yakın temaslıların dikkatle izlenmeye devam edildiğini açıkladı.

Yeni yöntemle uygulama süresi 1–2 dakikaya kadar düşerken, tedavi süresinde yaklaşık %90’a varan kısalma sağlanıyor.

On binlerce hastaya ulaşacak

NHS verilerine göre İngiltere’de her yıl yaklaşık 14 bin hasta pembrolizumab tedavisine başlıyor ve bu hastaların büyük bölümünün yeni enjeksiyon yöntemine geçmesi bekleniyor.

İlaç; akciğer, meme, rahim ağzı, baş-boyun ve cilt kanseri dahil en az 14 farklı kanser türünde kullanılıyor.

Tedavi nasıl çalışıyor?

Pembrolizumab, bağışıklık sisteminin kanser hücrelerini tanıyıp yok etmesini sağlayan bir “kontrol noktası inhibitörü” olarak biliniyor. PD-1 adlı proteini hedef alarak bağışıklık hücrelerinin kanser hücrelerini fark etmesini kolaylaştırıyor.

Bu sayede kemoterapiye alternatif ya da tamamlayıcı bir yöntem olarak pek çok kanser türünde yaşam süresini uzatabiliyor.

Hastalar için daha az hastane, daha çok yaşam

Yeni uygulama yalnızca süreyi kısaltmakla kalmıyor; hasta deneyimini de köklü biçimde değiştiriyor.

• Hastalar saatlerce hastane koltuklarında beklemek zorunda kalmıyor
• Daha az randevu süresi ve daha hızlı taburcu sağlanıyor
• Günlük yaşama dönüş hızlanıyor

NHS yetkilileri, bu yeniliğin hem hastaların yaşam kalitesini artıracağını hem de sağlık sisteminde ciddi kapasite açığı yaratacağını vurguluyor.

NHS’e yıllık 100 bin saat kazanç

Yeni enjeksiyon formunun yalnızca hastalar için değil, sağlık sistemi için de önemli faydaları var.

Uzmanlara göre bu yöntem, hazırlık ve uygulama süreçlerini kısaltarak NHS’e yılda 100 binden fazla saat kazandırabilir.

Bu da daha fazla hastanın daha hızlı tedavi edilmesine olanak sağlayacak.

Daha geniş dönüşümün parçası

Bu gelişme, NHS’in son dönemde hız verdiği “hızlı immünoterapi” dönüşümünün bir parçası. Daha önce nivolumab gibi benzer ilaçlar için de kısa süreli enjeksiyon yöntemleri devreye alınmıştı.

Uzmanlar, bu tür yeniliklerin kanser tedavisinde “hasta odaklı bakım” anlayışını güçlendirdiğini ve sağlık sistemlerinin yükünü hafiflettiğini belirtiyor.

NHS’in devreye aldığı 1 dakikalık immünoterapi iğnesi, kanser tedavisinde hem hasta deneyimini hem de sağlık sistemi verimliliğini dönüştüren önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. Saatler süren tedavilerin dakikalara inmesi, modern tıbbın hız ve erişilebilirlik açısından geldiği noktayı da gözler önüne seriyor.