Ancak 22 Ekim 2022’de yemin ederek göreve başlayan Giorgia Meloni, bu geleneğin dışına çıkmayı başardı. Meloni hükümeti, BBC’nin de aktardığı hesaplamaya göre 1.413 günlük eşiğe ulaşarak, Silvio Berlusconi’nin ikinci hükümetine ait 1.412 günlük kesintisiz görev rekorunu geride bıraktı.

Buradaki rekor, bir siyasetçinin farklı dönemlerde başbakanlık yaptığı toplam süreyi değil, aynı kabinenin kesintisiz görev süresini ifade ediyor. Meloni’nin hükümeti, böylece İtalya Cumhuriyeti tarihinin ve İkinci Dünya Savaşı sonrasının en uzun ömürlü tek hükümeti oldu. Meloni, 4 Eylül’de Bari’de düzenlenen partisinin mitinginde bu başarıyı hükümetinin en önemli kazanımlarından biri olarak sundu.

Avrupa değişirken Meloni yerinde kaldı

Meloni hükümetinin ömrü, yalnızca İtalya’nın geçmişiyle değil, aynı dönemde Avrupa’nın diğer büyük ülkelerinde yaşanan siyasi değişimlerle karşılaştırıldığında da dikkat çekiyor.

BBC’nin karşılaştırmasına göre Meloni’nin görev süresi boyunca Fransa beş, İngiltere ise dört başbakan gördü. Avrupa’nın birçok ülkesinde hükümet krizleri, erken seçimler ve koalisyon değişiklikleri yaşanırken Meloni; İtalya’nın Kardeşleri, Matteo Salvini liderliğindeki Lig ve Antonio Tajani’nin Forza Italia’sından oluşan üçlü ittifakı ayakta tuttu.

Bu tablo, geçmişte hükümetlerin bazen birkaç ay içinde dağıldığı İtalya açısından başlı başına bir siyasi başarı olarak değerlendiriliyor. Meloni de istikrarın mali piyasaların İtalya’ya bakışını değiştirdiğini, ülkenin Avrupa Birliği içindeki güvenilirliğini artırdığını ve hükümetin uzun vadeli kararlar almasına imkân sağladığını savunuyor.

Büyük bir seçim dalgasından değil, koalisyon matematiğinden doğdu

Meloni’nin İtalya’nın tartışmasız çoğunluğunun desteğiyle iktidara geldiğini söylemek mümkün değil. Liderliğini yaptığı İtalya’nın Kardeşleri Partisi, 25 Eylül 2022 seçimlerinde yaklaşık yüzde 26 oy aldı. Lig ve Forza Italia’nın da içinde bulunduğu sağ ittifakın toplam oy oranı yaklaşık yüzde 44’e ulaştı.

İtalya’daki seçim sisteminin ittifaklara sağladığı avantaj sayesinde merkez sağ koalisyon parlamentonun iki kanadında da rahat bir çoğunluk elde etti. Muhalefetin merkez sol, Beş Yıldız Hareketi ve daha küçük partiler arasında bölünmesi de Meloni’nin elini güçlendirdi.

Dolayısıyla Meloni olağanüstü yüksek bir halk desteğiyle gelmedi; ancak elde ettiği parlamenter çoğunluğu olağanüstü bir disiplinle yönetti.

Koalisyonun tartışmasız patronu oldu

Meloni’nin siyasi başarısındaki temel unsurlardan biri, koalisyon ortaklarıyla arasındaki güç dengesini kendi lehine kurması oldu.

İtalya’nın Kardeşleri’nin oy oranı, hem Lig’in hem de Forza Italia’nın oldukça üzerine çıktı. Bu durum, önceki merkez sağ hükümetlerde sıkça görülen liderlik tartışmalarını büyük ölçüde engelledi. Matteo Salvini zaman zaman göç, Rusya ve Avrupa Birliği politikalarında daha sert veya farklı çıkışlar yapsa da hükümeti dağıtabilecek siyasi ağırlığa ulaşamadı.

Silvio Berlusconi’nin 2023’teki ölümünün ardından Forza Italia’nın liderliğini üstlenen Antonio Tajani ise daha AB yanlısı ve kurumsal bir çizgi izleyerek koalisyonun dengede kalmasına katkıda bulundu.

Meloni, iki ortağı arasında hakemlik yapmakla yetinmedi; başbakanlık makamını hükümetin tartışmasız siyasi merkezine dönüştürdü. Bakanların kişisel çıkışlarının hükümetin genel çizgisini gölgelemesine izin vermedi ve kamuoyu iletişimini büyük ölçüde kendi kontrolünde tuttu.

Radikal muhalefetten pragmatik iktidara

Meloni iktidara gelmeden önce Avrupa’da en fazla tartışılan konulardan biri, kökleri savaş sonrası neofaşist İtalyan Sosyal Hareketi’ne uzanan siyasi geleneğinin ülkeyi hangi yöne taşıyacağıydı.

İtalya’nın Kardeşleri; milliyetçilik, geleneksel aile, sert göç politikaları ve Avrupa Birliği’nin yetkilerinin sınırlandırılması gibi söylemlerle büyüdü. Meloni de muhalefetteyken Brüksel bürokrasisini sert biçimde eleştiren, egemenlikçi bir siyasi çizgi izliyordu.

Ancak başbakan olduktan sonra İtalya’yı AB ile açık çatışmaya sürüklemekten kaçındı. Avro Bölgesi’nden çıkış gibi radikal talepleri gündeminden uzaklaştırdı; Avrupa Komisyonu ile çalışma ilişkisi kurdu ve İtalya’nın milyarlarca avroluk AB toparlanma fonlarına erişimini tehlikeye atacak adımlardan sakındı.

Analistlerin “Meloni pragmatizmi” olarak nitelendirdiği bu yöntem, ideolojik kimliği terk etmekten çok, hangi konuda ne kadar ileri gidilebileceğini hesaplayan bir siyaset tarzına dayanıyor.

Ukrayna ve NATO tercihi güven kazandırdı

Meloni’nin uluslararası alandaki en belirleyici tercihlerinden biri, Rusya’nın Ukrayna’ya karşı yürüttüğü savaşta Kiev’e desteği sürdürmesi oldu.

Koalisyon ortakları Salvini ve Berlusconi geçmişte Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’e yakın açıklamalarıyla tanınırken Meloni, hükümetin dış politika çizgisini NATO ve Ukrayna desteği üzerine kurdu. Bu tutum, Washington ile Avrupa başkentlerinde iktidara gelişinden önce hissedilen kaygıların önemli bölümünü azalttı.

Meloni, bir taraftan Avrupa’daki muhafazakâr ve milliyetçi hareketlerin öncü isimlerinden biri olmayı sürdürürken diğer taraftan NATO’nun temel politikalarıyla çatışmamaya çalıştı. Böylece kendisini yalnızca İtalyan sağının lideri değil, Avrupa ve ABD arasında ilişki kurabilen etkili bir aktör olarak konumlandırdı.

Ekonomide devrim değil, mali temkinlilik

Meloni hükümetinin ekonomik başarısı konusunda daha karmaşık bir tablo bulunuyor.

Hükümet, istihdamın artmasını, işsizliğin gerilemesini, bütçe açığının kontrol altına alınmasını ve İtalya’nın borçlanma maliyetlerindeki göreceli iyileşmeyi kendi ekonomi politikalarının sonucu olarak gösteriyor. Mali piyasalarda, iktidara gelişinden önce korkulan sert bütçe çatışmasının yaşanmaması da Meloni açısından önemli bir kazanım oldu.

Başbakan, seçim kampanyasındaki yüksek maliyetli vaatlerin tamamını aynı anda hayata geçirmek yerine kamu borcunun büyüklüğünü dikkate alan daha ihtiyatlı bir yol izledi. İtalya’nın kamu borcunun millî gelire oranının son derece yüksek olması, hükümetin hareket alanını zaten sınırlandırıyordu.

Buna karşılık eleştirmenler, siyasi istikrarın ekonomik dönüşüme çevrilemediğini savunuyor. Düşük verimlilik, zayıf büyüme, genç işsizliği, düşük ücretler, nüfusun yaşlanması ve bölgeler arasındaki gelişmişlik farkı İtalya’nın temel sorunları olmayı sürdürüyor.

Sağlık, eğitim ve kamu yönetimi alanlarında kapsamlı yapısal reformların gerçekleştirilemediği eleştirisi de hükümete yöneltiliyor. Bu nedenle Meloni dönemini “istikrar var, dönüşüm yok” sözleriyle özetleyen analizler dikkat çekiyor.

Göç politikasında sert söylem, sınırlı sonuç

Düzensiz göçle mücadele, Meloni’nin siyasi kimliğinin merkezindeki başlıklardan biri oldu. Muhalefet yıllarında Akdeniz’de bir “deniz ablukası” kurulmasını savunan Meloni, hükümete geldikten sonra daha uygulanabilir ve diplomatik yöntemlere yöneldi.

Kuzey Afrika ülkeleriyle anlaşmalar yapılması, AB’nin göçmenlerin çıkış ülkelerine daha fazla mali kaynak aktarması ve sığınma başvurularının İtalya dışında değerlendirilmesi bu politikanın temel unsurlarını oluşturdu.

Arnavutluk’ta kurulan göç merkezleri, Meloni’nin en tartışmalı projelerinden biri haline geldi. Hukuki itirazlar ve mahkeme kararları uygulamayı güçleştirirken model, göç işlemlerini AB sınırları dışına taşıma tartışmasını Avrupa’nın ana gündemlerinden biri yaptı.

Meloni’nin başarısı, bütün vaatlerini gerçekleştirmesinden çok, daha önce radikal kabul edilen göç politikalarının Avrupa merkez siyasetinde tartışılmasını sağlamasında görüldü.

Öte yandan hükümet, ekonominin iş gücü ihtiyacını karşılamak için AB dışından yüz binlerce yasal çalışanın ülkeye girişine izin verdi. Bu durum, Meloni’nin düzensiz göçe karşı sert söylemiyle yasal iş gücü göçü arasında pragmatik bir ayrım yaptığını gösterdi.

Muhafazakâr toplumsal gündem değişmedi

Dış politikada ve ekonomide daha pragmatik bir görüntü veren Meloni, toplumsal konulardaki muhafazakâr çizgisini büyük ölçüde korudu.

Hükümeti geleneksel aileyi ve doğum oranını artırmayı hedefleyen politikaları öne çıkardı; taşıyıcı anneliğe, eşcinsel çiftlerin ebeveynlik haklarının genişletilmesine ve “toplumsal cinsiyet ideolojisi” olarak tanımladığı politikalara karşı çıktı.

Muhalefet ve insan hakları örgütleri, bu yaklaşımın LGBTİ+ bireylerin haklarını sınırlandırdığını savundu. Basın özgürlüğü, kamu yayıncısı RAI üzerindeki siyasi etki ve yürütmenin yetkilerini güçlendirmeyi amaçlayan anayasal reform girişimleri de demokratik denge bakımından eleştirilere konu oldu.

Dolayısıyla Meloni’nin ılımlılaşması bütün politika alanlarını kapsamadı. Başbakan, uluslararası ilişkilerde merkeze yaklaşırken iç politikada muhafazakâr seçmen tabanını canlı tutacak başlıklardan vazgeçmedi.

Parçalanmış muhalefet Meloni’ye alan açtı

Hükümetin uzun ömürlü olmasının nedenlerinden biri de karşısında birleşik ve güçlü bir alternatif bulunmaması.

Merkez soldaki Demokratik Parti, Beş Yıldız Hareketi ve daha küçük liberal partiler; dış politika, ekonomi ve ittifak stratejileri konusunda ortak bir çizgi oluşturmakta zorlandı. Seçim sistemi ittifakları ödüllendirdiği halde muhalefetin bölünmüş kalması, sağ koalisyonun parlamentodaki üstünlüğünü korumasını kolaylaştırdı.

Koalisyon ortakları arasındaki görüş ayrılıkları zaman zaman görünür hale gelse de erken seçime gidilmesi durumunda sağın iktidarı kaybedebileceği endişesi, Salvini ve Tajani’yi hükümet içerisinde kalmaya teşvik etti.

Meloni böylece ortaklarını yalnızca siyasi uzlaşmayla değil, seçim kaybetme ihtimalinin yarattığı caydırıcılıkla da yanında tuttu.

Uzun süre görev yapmak başarı için yeterli mi?

Meloni’nin rekoru tarihî olsa da hükümetin uzun ömürlü olması, bütün sorunları çözdüğü anlamına gelmiyor.

Destekçilerine göre Meloni, İtalya’ya yıllardır aradığı siyasi istikrarı getirdi, ülkenin uluslararası itibarını güçlendirdi, istihdamı artırdı ve mali disiplini korudu. Eleştirmenlerine göre ise hükümet, güçlü parlamento çoğunluğuna ve AB fonlarının sunduğu tarihî imkâna rağmen verimlilik, kamu hizmetleri, ücretler ve demografik kriz gibi temel sorunlarda kalıcı dönüşüm sağlayamadı.

Meloni’nin gerçek sınavı da bu noktada başlıyor. İtalya’da hükümetlerin uzun süre ayakta kalması başlı başına sıra dışı olabilir; ancak 2027’de yapılması beklenen genel seçimde seçmen yalnızca hükümetin kaç gün görev yaptığını değil, bu sürede yaşam koşullarının ne kadar değiştiğini değerlendirecek.

Portre: Roma’nın kenar mahallesinden başbakanlığa

Giorgia Meloni, 15 Ocak 1977’de Roma’da doğdu. Çocukluğunu kentin işçi sınıfının yoğun olduğu Garbatella semtinde geçirdi. Babasının aileden ayrılmasının ardından annesi tarafından yetiştirildi.

Siyasete 15 yaşında, kökleri Benito Mussolini sonrasındaki neofaşist harekete dayanan İtalyan Sosyal Hareketi’nin gençlik örgütünde başladı. İtalyan Sosyal Hareketi’nin dönüşmesinin ardından kurulan Ulusal İttifak içerisinde yükseldi.

1998’de Roma İl Meclisine seçildi. 2006’da Temsilciler Meclisine girerek parlamentonun en genç başkan yardımcılarından biri oldu. 2008’de, 31 yaşındayken Silvio Berlusconi hükümetinde Gençlik Bakanı olarak görev aldı ve cumhuriyet tarihinin en genç bakanlarından biri haline geldi.

Meloni, 2012’de Ignazio La Russa ve Guido Crosetto ile birlikte İtalya’nın Kardeşleri Partisi’ni kurdu. Partinin 2013 seçimlerinde yaklaşık yüzde 2 olan oy oranını, 2022’de yüzde 26’ya taşıdı. Bu yükseliş, onu merkez sağ ittifakın en güçlü lideri yaptı.

25 Eylül 2022 seçimlerinden zaferle çıkan Meloni, 22 Ekim’de Cumhurbaşkanı Sergio Mattarella’nın huzurunda yemin ederek İtalya’nın ilk kadın başbakanı oldu.

Meloni’nin siyasal formülü

Giorgia Meloni’nin başarısını yalnızca sağ popülizmin yükselişiyle açıklamak eksik kalıyor. Onun iktidar formülü; sert kimlik siyasetiyle kurumsal gerçekçiliği, milliyetçi söylemle NATO bağlılığını, AB eleştirisiyle Brüksel fonlarına duyulan ihtiyacı aynı anda yönetebilmesine dayanıyor.

Meloni, radikal geçmişini tamamen reddetmeden uluslararası sistem açısından öngörülebilir bir lidere dönüştü. Koalisyon ortaklarına alan tanırken son sözü kendisinin söylediği bir yönetim kurdu. Seçmen tabanına muhafazakâr kimliğini koruduğunu gösterirken mali piyasaları ürkütecek ekonomik maceralardan uzak durdu.

Bu denge, ona İtalyan siyasetinde nadir görülen bir dayanıklılık kazandırdı. Ancak tarihe geçmesini sağlayan 1.413 gün, aynı zamanda daha zor bir soruyu gündeme getiriyor: Meloni İtalya’ya yalnızca uzun ömürlü bir hükümet mi bıracak, yoksa uzun süredir ertelenen yapısal değişimi de gerçekleştirebilecek mi?

Bu sorunun cevabı, rekorun kendisinden çok 2027 seçimlerinin sonucunu ve Meloni’nin Avrupa siyasetindeki kalıcı yerini belirleyecek.

Cook mesajında, “Bu anın bir gün geleceğini hep biliyordum. Yine de gelip çattığına ve şu anda bu sözleri yazdığıma inanmakta zorlanıyorum” ifadelerini kullandı.

Apple’ın CEO’su olarak görev yapmayı “hayatının en büyük ayrıcalığı” şeklinde tanımlayan 65 yaşındaki Cook, şirketten tamamen ayrılmadığını ve yeni dönemde Apple Yönetim Kurulu İcra Başkanı olarak görevini sürdüreceğini belirtti.

“Apple’ı bütün kalbimle seviyorum”

Cook, çalışanlarına gönderdiği mesajda Apple’ın başarısının yalnızca ürünlerden veya finansal sonuçlardan kaynaklanmadığını, şirketin asıl gücünün çalışanları ve paylaştıkları değerler olduğunu vurguladı.

Görevini devretmenin kendisi için duygusal olduğunu ifade eden Cook, yeni CEO John Ternus’a güvendiğini belirterek şirketin yönetimini “zeki, yetenekli ve son derece donanımlı” bir isme bırakmanın kendisine huzur verdiğini kaydetti.

Apple’ın nisan ayında açıkladığı ve yönetim kurulunun oybirliğiyle onayladığı görev değişikliği, 1 Eylül 2026 itibarıyla yürürlüğe girdi. Şirketin kurumsal yönetim sayfasında da John Ternus’un unvanı CEO, Cook’un görevi ise Yönetim Kurulu İcra Başkanı olarak güncellendi.

Steve Jobs’ın ardından göreve gelmişti

Tim Cook, sağlık sorunları nedeniyle görevinden ayrılan Apple’ın kurucu ortağı Steve Jobs’ın yerine Ağustos 2011’de CEO olmuştu. Jobs, bu görev değişikliğinden yaklaşık iki ay sonra, 5 Ekim 2011’de hayatını kaybetmişti.

Cook’un liderliğinde Apple’ın piyasa değeri yaklaşık 350 milyar dolardan 4,5 trilyon doların üzerine çıktı. Şirketin yıllık geliri 2025’te 416 milyar dolara, net kârı ise yaklaşık 112 milyar dolara ulaştı.

Cook döneminde Apple Watch, AirPods, Apple Pay, Apple Music, Apple TV+ ve Vision Pro gibi ürün ve hizmetler piyasaya sürüldü. Mac bilgisayarların Intel işlemcilerden şirketin kendi geliştirdiği Apple Silicon çiplerine geçirilmesi de Cook’un görev dönemindeki en önemli teknolojik dönüşümlerden biri oldu.

Cook ayrıca Apple’ı büyük ölçüde iPhone satışlarına bağlı bir şirket olmaktan çıkararak uygulama, bulut depolama, ödeme, müzik ve yayın hizmetlerinden düzenli gelir sağlayan daha geniş bir teknoloji ekosistemine dönüştürdü.

Apple’ın yeni CEO’su John Ternus

Apple’ın üçüncü büyük CEO dönemini başlatan John Ternus, şirkete 2001 yılında ürün tasarımı ekibinde katıldı. 2021’de Donanım Mühendisliğinden Sorumlu Kıdemli Başkan Yardımcılığı görevine getirilen Ternus; iPhone, iPad, Mac, AirPods, Apple Watch ve Vision Pro gibi başlıca ürünlerin geliştirme süreçlerinde önemli roller üstlendi.

50 yaşındaki Ternus’un CEO olarak ilk büyük kamuoyu sınavı, Apple’ın 9 Eylül’de düzenleyeceği yeni ürün tanıtımı olacak. Ternus’un bu etkinlikte şirketin yeni iPhone ve Apple Watch modellerini tanıtması bekleniyor.

Yeni yönetimin önündeki zorlu dosyalar

Ternus, Apple’ın finansal açıdan son derece güçlü olduğu ancak yapay zekâ yarışında Microsoft, Google ve diğer rakiplerinin gerisinde kalmakla eleştirildiği bir dönemde görevi devraldı.

Yeni CEO’nun öncelikleri arasında Apple Intelligence ve Siri’nin geliştirilmesi, Çin’e bağımlı üretim zincirinin Hindistan ve Vietnam gibi ülkelere yayılması, artan düzenleyici baskılar ve yeni ürün kategorilerinin oluşturulması bulunuyor.

Cook’un ise yeni görevinde özellikle ABD yönetimi, Çin hükümeti ve dünyanın farklı bölgelerindeki siyasi karar alıcılarla ilişkileri yürütmesi bekleniyor. Böylece Apple, CEO değişikliğine rağmen Cook’un diplomasi ve küresel tedarik zinciri alanlarındaki deneyiminden yararlanmayı sürdürecek.

Cook’un vedası, Steve Jobs’ın 2011’de görevini devretmesinden bu yana Apple’daki ilk CEO değişikliği olarak şirket tarihinde yeni bir dönemin başlangıcını oluşturuyor.

Kültürel diplomasi ve uluslararası sanat iş birliklerine yeni katkı

Londra merkezli sanat ve kültür çevrelerinde dikkat çeken bir atama gerçekleşti. Uluslararası Sanat Odası (International Chamber of Arts - ICA), Birleşik Krallık'taki resmi temsilcilik görevine Elif Ateş'i getirdi. Dünya Melek Yatırım Forumu (WBAF) ile ilişkili küresel bir girişim olan ICA, sanatın evrensel dili aracılığıyla kültürel diplomasi, yaratıcılık ve uluslararası iş birliklerini geliştirmeyi amaçlıyor.

Atamayla ilgili değerlendirmelerde bulunan Elif Ateş, yeni görevinin sanat, kültür, girişimcilik ve uluslararası iş birliği alanları arasında daha güçlü bağlar kurulmasına katkı sunacağını belirtti.

Sanatçılar ve kurumlar arasında köprü kuracak

Ateş, görev kapsamında Birleşik Krallık ile uluslararası sanat dünyası arasında bağlantılar oluşturmayı hedeflediğini ifade etti. Bu çerçevede sanatçılar, galeriler, müzeler, koleksiyonerler, üniversiteler ve yaratıcı sektör profesyonelleri arasında iş birliği fırsatlarının geliştirilmesi için çalışmalar yürütülecek.

ICA'nın Birleşik Krallık'taki faaliyetlerine destek vereceğini belirten Ateş, uluslararası programlara katılımın artırılması, kültürel değişim projelerinin teşvik edilmesi ve yaratıcı sektörlerin ekonomik kalkınmaya katkısının güçlendirilmesi için çalışacaklarını kaydetti.

"Sanat, toplumları bir araya getiren güçlü bir araç"

Yaratıcı ekonominin günümüzde inovasyon, sosyal kalkınma ve uluslararası iş birliği açısından giderek daha önemli hale geldiğine dikkat çeken Ateş, sanatın kültürler ve sınırlar arasında köprü kuran eşsiz bir iletişim dili olduğunu vurguladı.

Ateş, söz konusu görevin Birleşik Krallık'ın uluslararası sanat platformlarında daha güçlü temsil edilmesini sağlayacağını ve sanatçılar ile kültür liderleri için yeni küresel fırsatlar yaratacağını ifade etti.

"Yaratıcılığın sermaye ile buluştuğu yer"

"Where Creativity Meets Capital" (Yaratıcılığın Sermaye ile Buluştuğu Yer) vizyonuyla faaliyet gösteren Uluslararası Sanat Odası, sanatçılar ve kültür profesyonelleri için uluslararası iş birliği olanaklarını artırmayı amaçlıyor. Kuruluş aynı zamanda kültürel diplomasi, girişimcilik, inovasyon ve yatırım ekosistemleri arasında bağlantılar kurarak yaratıcı endüstrilerin gelişimine katkı sağlamayı hedefliyor.

Küresel sanat ağına katılım çağrısı

Elif Ateş, sanatçılar, galeri sahipleri, müze yöneticileri, küratörler, sanat danışmanları, koleksiyonerler, akademisyenler ve kültür girişimcilerini ICA'nın sunduğu uluslararası fırsatları değerlendirmeye davet etti.

ICA'nın hızla büyüyen küresel bir ağ oluşturduğunu belirten Ateş, üyelerin uluslararası iş birlikleri geliştirme, yeni projeler üretme ve sanatın toplumdaki etkisini güçlendirme imkânı bulduğunu söyledi. Kuruluşa katılmak isteyenlerin başvurularını ICA'nın resmi platformu üzerinden yapabilecekleri bildirildi.

Birleşik Krallık'taki yeni göreviyle Elif Ateş'in, sanat ve kültür alanında uluslararası iş birliklerinin artırılmasına, kültürel diplomasinin güçlendirilmesine ve yaratıcı endüstrilerin küresel ölçekte daha görünür hale gelmesine katkı sunması bekleniyor.

LONDRA

Sanat dünyasının kalbinin attığı dinamik şehir Londra’da, Türk kadın İrem Deniz’in açtığı “Miart Galeri” ödüllerle dolup taşıyor. 2020 yılında kurulan galeri, 700 metrekarelik bir alana sahip olup, Mayfair’in kalbinde yer almakta. Üç kattan oluşan bu merkezde, resim, heykel, enstalasyon ve fotoğraf gibi çeşitli eserler sergileniyor. Galerinin sahibi İrem Deniz, uzun yıllardır İngiliz ve Hollanda Kraliyet ailelerinin fertlerine sanat danışmanlığı yaparak sanata olan tutkusunu ve yenilikçi vizyonunu bu platform aracılığıyla hayata geçirdi.

Miart Galeri, son olarak 2024 yılında 19 ülkeden 10 bine yakın aday arasından “Yılın Galerisi” seçildi. 2022 yılından bu yana Auguste Rodin’in dünyadaki en büyük (21 parça ile) özel galeri sergisini kalıcı olarak sergileyen Miart, Lorenzo Quinn’in dünyadaki ilk lenticular çalışmalarını da sunuyor.

Galeri’nin kurucusu ve direktörü İrem Deniz ile sanat, galeri ve kendisi hakkında konuştuk:

-Kendinizden bahseder misiniz?

Uzun zamandır sanat dünyasının içindeyim ancak Türkiye sanat piyasaları ile yeni yeni tanışıyorum. Benim asıl uzmanlığım uluslararası sanat danışmanlığı. Uzun yıllar boyunca, özellikle uluslararası sanat piyasalarında "secondary market" yani ikinci el piyasada, hayatta olmayan sanatçılara, Picasso, Monet, Renoir, Chagall gibi isimlerin eserleri için danışmanlık yaptım. Bu sayede, müzelerde ve galerilerde izlenme şansı olmayan çok nadide eserleri yakından görme ve inceleme fırsatım oldu. Çok özel koleksiyonlara doğrudan erişimim oldu ve kıymetli sanat koleksiyonerleri ile birebir çalışma fırsatım bulundu. Bu deneyimler bana hem tecrübe hem de uluslararası çevre kazandırdı. Batılıların sanata bakış açısı oldukça farklı; benim de sanata bakışım bu yönde gelişti. Gerçekten çok şanslıyım çünkü sanatı bu kadar ayrıcalıklı bir perspektiften tanıma ve anlama fırsatım oldu. Sonrasında Miart Gallery doğdu ve hala devam eden danışmanlık faaliyetlerime ek olarak artık 'Galerist' unvanını da kazanmış oldum.

-Galeri işine nasıl ve neden başladınız?

Londra’da önce sanat sonra da moda okudum. Ama o zaman bile gerçek tutkum olan sanattan vazgeçmedim. Küçük sanat eserleri toplamaya başladım. Daha sonra çevrem sayesinde bu koleksiyonerlik bilinci profesyonel bir kariyere dönüştü. İlerleyen yıllarda çalıştığım koleksiyonerlerin bir kısmı, kendileri için oluşturduğum koleksiyonlardan memnun kalıp arkadaşlarına tavsiye ettiler ve bu şekilde hizmet verdiğim kitle giderek büyüdü. Uzun süre uluslararası sanat danışmanlığı yaptıktan sonra, işim çok sıradan bir şekilde ilerliyordu; buna yeni bir kulvar eklemek istedim ve sanat galerisi açma fikri buradan çıktı.

-Neden Londra?

Zaten yıllardır Londra merkezli çalışıyordum. Dünyanın dört bir yanından koleksiyonerlerin Londra’da bir ofisi veya evi var, bu yüzden buluşma noktası için ideal bir yer. Ayrıca daha önce de burada yaşadığım için Londra hep benim ikinci adresim olmuştu. Tüm bunlardan daha da önemlisi, Londra her zaman sanatın kalbi olmuştur. Bu yüzden ilk galerimi başka bir yerde açmayı düşünmedim.

-Galeri çok özel bir binada. Burayı nasıl buldunuz?

Sanat danışmanlığı yaptığım yıllarda, çok farklı çevrelerden kişilerle tanışma ve birlikte çalışma fırsatım oldu. Bunlardan biri de, o zamanlar henüz Prens olan King Charles'dı. Kendisiyle vakıfları aracılığıyla çeşitli sanat etkinlikleri düzenledik. Şu anda Miart Gallery olarak bulunduğumuz mülk de Kraliyet’e aitti. King Charles’in o dönemdeki basın danışmanının tavsiyesi ve Prens'in referansı ile tutabildiğim çok özel bir mülk gerçekten. Eskiden bir banka olması nedeniyle alt katta oldukça eski kasa kapıları olan iki adet kasa odasına sahibiz ve bu, inanılmaz bir atmosferde sergi yapmamıza olanak tanıyor.

-Bu zamana kadar çok önemli isimlere ve eserlere ev sahipliği yaptınız. Bunlardan öne çıkanlardan bahseder misiniz?

- Banksy

- Auguste Rodin (yenilikçi bir küratöryel fikir olarak kasa dairelerinde sergilenmesi çok ses getirdi)

- Lars Beusker (2022 ve 2023 fotoğraf ödülü sahibi)

- Lorenzo Quinn

- Emilio Cavallini

- Wolfgang Stiller

- Bay Brainwash

- Gary James McQueen

- Nick Vasey

- Peter Combe

Bu sanatçıların solo ve karma sergilerini düzenledik ve daha birçok sanatçıyla anlaşmalar yapma aşamasındayız. Önemli sanatçılara doğrudan erişimimiz var; örneğin, Banksy ile birebir çalışıyoruz.

-Sanat tarihinde derin bir bağ hissettiğiniz belirli bir dönem veya akım var mı?

Kesinlikle var. Empresyonizm tutkuyla bağlı olduğum bir dönemdir. Empresyonistler, bir tür isyan ve yeni bir çağ başlattılar; her şeyden önce sanatta özgürlük kavramını ortaya koydular. Benim için sanat ve özgürlük aynı şey; özgür ifade, her anlamda ifade... Empresyonistler oyunu değiştirdi!

-Miart Gallery’de Türk sanatçılarının eserlerine de yer verdiniz mi?

Evet, daha önce tamamı Türk sanatçılardan oluşan üç grup sergi düzenledik. "Beyond Borders" serisi çok ilgi gördü ve sergilenen sanatçılardan bazılarıyla çalışmaya devam ediyoruz.

-Sanat bir yatırım aracı mı sizce? Bir sanat eseri seçerken nelere dikkat edilmeli?

Sanat öncelikle sanattır ama aynı zamanda bir varlık (aset) olarak da değerlendirilebilir. Bugüne kadar çalıştığım koleksiyonerler arasında, "Eserim değerlense de değerlenmese de ben bunu çok seviyorum" diyerek 20-25 milyon Euro değerinde bir eser alan kimseyi görmedim. Hepsi koleksiyoner ama aynı zamanda iş insanı; öncelikle bir eseri sevmek ve bağ kurmak istiyorlar. Ancak, aldıkları eserin ileride zarar etmeyeceğinden de emin olmak istiyorlar. Doğru eser her zaman kazandırır; asla kaybettirmez, aldığınız fiyatın altına inmez.

Eser seçiminde birçok farklı kriter var. Klasik sanat eserlerinde farklı parametreler, modern ve çağdaş eserlerde ise başka kriterler geçerlidir. En çok açık artırma sonuçları baz alınsa da, piyasaya hiç çıkmamış eserler de bulunmaktadır. Dolayısıyla eserin değerini ve yatırım olarak düşünüldüğünde potansiyel getirisini belirlemede sanatçı, eserin provenansı, kondisyonu ve mevcut değerleme ile otantike ekspertiz raporları büyük önem taşır. Yaşayan sanatçılara ait çağdaş sanat eserlerinde de benzer kriterler geçerlidir.

Biz bu anlamda Miart Galeri olarak, tüm satmış olduğumuz eserlere değerleme raporu hazırlayarak alıcıya eserinin aset olma niteliğini kazandırıyoruz. Bu noktada, yakında İstanbul’da yapacağımız çalışmalarda da öncü olacağımıza inanıyorum.

-Peki, Londra dışında Türkiye ya da dünyanın başka şehirlerine de Miart’ı taşımayı düşünüyor musunuz?

Evet, İstanbul’da “Four Seasons Residence Etiler”de Nisan ayında açık ve kapalı alanlarıyla toplam 800 metrekarelik bir galeri açıyoruz. Eş zamanlı olarak Four Seasons Bosphorus Otel’de ikinci bir galeri açılacak ve ilk sergi Lorenzo Quinn’in solo sergisi olacak.