Westminster Belediyesi, yaz aylarında yürüttüğü kamuoyu istişaresinin ardından West End’deki bar, pub ve gece hayatı işletmelerini kapsayan yeni ruhsat politikasında tartışmalı temel hükümleri korudu.

İstişareye katılanların yüzde 81’i, West End’de belirli türdeki yeni bar ve pub başvurularının istisnai durumlar dışında reddedilmesi yönünde bir karine oluşturan Cumulative Impact Zone (CIZ) yaklaşımına karşı çıktı. Katılımcıların yüzde 84’ü ise önerilen ruhsat politikasının işletmeler açısından olumsuz sonuç doğuracağını söyledi.

“Ayakta içki yasaklandı” demek tam olarak doğru değil

Tartışmanın en dikkat çekici kısmını kamuoyunda “vertical drinking” – dikey/ayakta içki olarak adlandırılan uygulama oluşturuyor.

Ancak yeni düzenlemeyi Soho’daki publarda insanların artık ayakta içki içemeyeceği şeklinde yorumlamak doğru değil. Westminster Belediyesi genel bir “ayakta içme yasağı” getirmiyor.

Politika esas olarak yeni ruhsat başvurularının nasıl değerlendirileceğini belirliyor. Belediyenin metninde, alkol satan işletmelerde aşırı sarhoşluğun önlenmesi amacıyla daha fazla oturma alanının teşvik edilmesi, müşterilerin oturarak içki ve yemek tüketebilmesi ve yüksek hacimli “vertical drinking”e ayrılan açık bar alanlarının azaltılması yaklaşımı korunuyor.

Başka bir ifadeyle, masa servisi ve oturarak hizmet modelini öne çıkaran yeni işletmelerin ruhsat sürecinde daha avantajlı konuma gelebileceği; ağırlıklı olarak kalabalıkların ayakta içki tüketmesine dayanan yeni bar ve pub modellerinin ise daha sıkı incelemeyle karşılaşabileceği belirtiliyor.

Soho’nun ötesine uzanan bölge

Tartışılan West End Cumulative Impact Zone yalnızca Soho’dan ibaret değil. Covent Garden, Leicester Square ile Mayfair ve Fitzrovia’nın bazı bölümleri de uygulamanın kapsamına giriyor.

Westminster’ın mevcut yaklaşımında belirli pub, bar ve eğlence mekânlarının yeni ruhsat başvurularına karşı bir “ret karinesi” bulunuyor. Bununla birlikte bu, hukuken otomatik bir yasak anlamına gelmiyor. İşletmeler, faaliyetlerinin bölgede suç, düzensizlik, gürültü veya diğer ruhsat sorunlarını artırmayacağını ortaya koyarak istisna talep edebiliyor.

Belediyenin kendi ruhsat belgelerinde West End CIZ’nin merkezindeki olay oranının Westminster’ın geri kalanına kıyasla dokuz kata kadar yüksek olduğu belirtiliyor.

Khan: “Nefes kesici bir kibir”

Karara en sert tepki Londra Belediye Başkanı Sadiq Khan’dan geldi.

Khan, Westminster Belediyesi’ni kamuoyu istişaresinden çıkan sonucu dikkate almamakla suçladı ve yönetimin tavrını “breathtaking arrogance” – “nefes kesici bir kibir” sözleriyle eleştirdi. Belediye Başkanı, Londra’nın merkezindeki konaklama ve eğlence sektörünün bir sorun olarak görülmesinin işletmelere, kent sakinlerine ve ekonomiye zarar verdiğini savundu.

Tartışma yalnızca belediye ile Khan arasında da kalmadı. Westminster’daki İşçi Partili meclis üyeleri de 13 Eylül’de yayımladıkları açıklamada yeni politikanın West End’in gece ekonomisine zarar verebileceğini ileri sürdü. Bu ise muhalefetin siyasi değerlendirmesi; Westminster yönetimi politikanın sektör karşıtı olduğu görüşünü reddediyor.

Westminster: Asıl sorun güvenlik ve ulaşım

Westminster Belediyesi ise tartışmanın yalnızca “ayakta içki” ifadesine indirgenmesine karşı çıkıyor.

Belediye, çok sayıda ruhsatlı işletmenin aynı bölgede yoğunlaşmasının suç ve düzensizlik, kamuya rahatsızlık verilmesi, kamu güvenliği ve çocukların korunması gibi yasal ruhsat hedefleri üzerinde kümülatif etki yaratabileceğini belirtiyor. Ayrıca yoğun gece ekonomisinin polis, ambulans, toplu taşıma, umumi tuvalet, çöp toplama ve sokak temizliği gibi hizmetlere ek yük getirdiğini savunuyor.

Belediye Başkan Yardımcısı Tim Barnes ise sorunun önemli bir bölümünü yetersiz polis ve gece ulaşımı kapasitesine bağladı. Westminster yönetimi, gece otobüslerinin genişletilmesini, perşembe geceleri de 24 saat metro hizmeti verilmesini ve taksi ile özel kiralık araç seçeneklerinin geliştirilmesini istiyor.

Belediye ayrıca bundan sonra ruhsat politikasını her yıl haziran ayında gözden geçirme ve sektörün geliştirilmesine yönelik fikirler üretmek üzere bir uzman danışma grubu oluşturma sözü verdi.

Ruhsat başvurularındaki yüzde 3,5 dikkat çekiyor

Tartışmanın işletmeler açısından önemini gösteren rakamlardan biri de Westminster’daki ruhsat kararları.

2023 ile 2026 arasında bir licensing sub-committee önüne gitmek zorunda kalan başvuruların yalnızca yüzde 3,5’i başvuruda talep edildiği şekliyle kabul edildi.

Bu rakam bütün ruhsat başvurularının yüzde 96,5’inin reddedildiği anlamına gelmiyor; yalnızca alt komite önüne giden, yani genellikle itiraz veya anlaşmazlık bulunan dosyaları kapsıyor.

Kavganın ikinci perdesi: Khan’ın yeni yetkileri

Tartışmayı önümüzdeki aylarda daha önemli hale getirebilecek gelişme ise Londra Belediye Başkanı’nın yeni ruhsat yetkileri.

English Devolution and Community Empowerment Act 2026 kapsamında Londra Belediye Başkanı ve Greater London Authority’ye yeni stratejik ruhsat yetkileri verildi. Yetkilerin ilk bölümü 29 Haziran 2026’da yürürlüğe girdi. GLA artık ruhsat süreçlerinde “Responsible Authority” olarak resmi görüş ve itiraz sunabiliyor; Londra’daki belediyeler de kendi ruhsat politikalarını yenilerken Belediye Başkanı’na danışmak zorunda.

En önemli değişiklik ise “call-in” yetkisi olacak.

Bu sistem tam olarak işler hale geldiğinde Belediye Başkanı, Londra açısından “stratejik önem” taşıyan bazı ruhsat kararlarını yerel belediye kararını verdikten sonra incelemeye alıp yeniden karara bağlayabilecek. Ancak burada önemli bir ayrıntı var: 16 Eylül 2026 itibarıyla bu yetkinin ayrıntılı işleyişini ve hangi başvuruların stratejik sayılacağını belirleyecek ikincil mevzuat henüz tamamlanmış değil. Dolayısıyla Khan bugün Westminster’ın genel ruhsat politikasını tek taraflı biçimde ortadan kaldırabilecek sınırsız bir yetkiye sahip değil.

Soho tartışması Londra geneline yayılabilir

Soho’daki anlaşmazlık böylece tek tek publarda insanların ayakta mı yoksa oturarak mı içki içeceğinin çok ötesine geçmiş durumda.

Bir tarafta Westminster Belediyesi, Avrupa’nın en yoğun gece hayatı bölgelerinden birinde suç, gürültü, kalabalık ve kamu güvenliği üzerindeki baskının kontrol altında tutulması gerektiğini savunuyor. Diğer tarafta Khan, sektör temsilcileri ve belediyedeki muhalefet, aşırı kısıtlayıcı ruhsat sisteminin yeni işletmelerin açılmasını engelleyerek Londra’nın gece ekonomisini zayıflatabileceğini ileri sürüyor.

Tartışmanın ekonomik boyutu da büyük. City Hall verilerine göre Londra’nın konaklama ve ağırlama sektörü yılda 46 milyar sterlinden fazla ekonomik faaliyet yaratıyor ve başkentteki her 10 işten yaklaşık birini oluşturuyor. Gece ekonomisinin büyüklüğü ise yaklaşık 21 milyar sterlin olarak hesaplanıyor.

Bu nedenle Soho’daki “vertical drinking” kavgası, önümüzdeki dönemde yerel belediyelerin ruhsat ve kamu güvenliği yetkileri ile Londra Belediye Başkanı’nın gece ekonomisini büyütme politikası arasındaki ilk önemli güç mücadelelerinden biri haline gelebilir. Khan’ın “call-in” yetkisinin ayrıntılarını belirleyecek ikincil mevzuat yürürlüğe girdiğinde, benzer ruhsat anlaşmazlıklarında güç dengesi önemli ölçüde değişebilir.

Dışişleri Bakanı Ed Miliband, 8 Eylül’de Avam Kamarası’nda yaptığı açıklamada İngiliz hükümetinin artık yalnızca İsrail’in işgal altındaki Filistin topraklarında kurduğu yerleşimleri değil, Batı Şeria’daki işgalin tamamını hukuka aykırı kabul ettiğini duyurdu.

Bu açıklama, İngiltere’nin İsrail-Filistin politikasında önemli bir değişiklik anlamına geliyor. Önceki hükümetler yerleşimlerin uluslararası hukuka aykırı olduğunu söylerken işgalin bütünü hakkında aynı açıklıkta bir tutum ortaya koymamıştı.

“Filistinlilere karşı etnik temizlik yürütülüyor”

Miliband, Batı Şeria’daki Filistinli toplulukların evlerinin yıkılması, yollarının ve temel altyapılarının tahrip edilmesi, ailelerin zorla yerlerinden çıkarılması ve İsrailli yerleşimcilerin saldırılarının sistematik hale gelmesi üzerinde durdu.

İngiliz hükümetinin değerlendirmesini son derece açık ifadelerle ortaya koyan Miliband, Batı Şeria’nın bazı bölgelerinde Filistinlilere karşı “yerleşimci teröristler tarafından etnik temizlik” yürütüldüğünü söyledi.

Miliband, Netanyahu hükümetinin bu saldırılara çoğu zaman göz yumduğunu, bazı hükümet üyelerinin ise Filistinlilerin zorla yerlerinden edilmesini destekleyen açıklamalar yaptığını belirtti.

Dışişleri Bakanı, bu nitelemenin ağırlığının farkında olduğunu vurgulayarak, yaşanan ağır ihlaller karşısında gerçeği açıkça söylemenin adaletin ilk adımı olması gerektiğini ifade etti. İngiltere’nin yeni tutumu, Netanyahu hükümetine yönelik Londra’dan bugüne kadar yapılan en sert resmî suçlamalardan biri olarak değerlendiriliyor.

Gazze için “savaş suçu kanıtları” vurgusu

Miliband, Gazze’de yaşanan yıkım ve sivil ölümler konusunda da İsrail hükümetini sert biçimde eleştirdi. Filistin’de uluslararası toplumun gözleri önünde yaşananlardan “derin bir utanç” duyduğunu söyleyen İngiliz Bakan, Gazze’de savaş suçları işlendiğine ilişkin kanıtların bulunduğunu belirtti.

İngiliz hükümeti, Gazze’de yaşananların hukuken “soykırım” oluşturup oluşturmadığı konusunda uluslararası mahkemelerin kararını beklediğini kaydetti. Ancak Miliband, bu hukuki sürecin mevcut savaş suçu kanıtları karşısında hareketsiz kalmak için gerekçe oluşturamayacağını söyledi.

Miliband’ın Avam Kamarası’ndaki konuşmasında aktarılan doğrulanmış ifadeler arasında, Netanyahu hükümetinin Gazze’de yaptıklarının “dünyanın vicdanında bir leke” olduğu şeklindeki sözleri de yer aldı. Bununla birlikte İngiltere’nin açıkladığı somut yaptırım paketinin odağını, Batı Şeria’daki işgal, yerleşimlerin genişlemesi ve Filistinlilerin zorla yerinden edilmesi oluşturdu.

Yerleşim mallarına kapsamlı ithalat yasağı

İngiliz hükümetinin açıkladığı pakete göre, işgal altındaki Filistin topraklarında kurulan İsrail yerleşimlerinde üretilen bütün malların İngiltere’ye ithal edilmesi yasaklanacak.

Yasak özellikle yerleşimlerden gelen hurma, narenciye, şarap, bitkisel ürünler ve diğer tarım ürünlerini kapsayacak. Yerleşim malları İsrail’in toplam ihracatı içinde sınırlı bir paya sahip olduğu için kararın doğrudan ekonomik etkisinin düşük kalması bekleniyor. Buna karşın karar, İsrail’in işgal ekonomisine yönelik önemli bir siyasi ve hukuki adım olarak görülüyor.

Miliband, İngiliz halkının süpermarketlerde işgal altındaki yerleşimlerden gelen ürünleri satın alarak işgali desteklemek istemediğini söyledi.

Finansman, inşaat, emlak ve reklama da yasak

Yaptırımlar yalnızca mal ticaretiyle sınırlı olmayacak. İngiliz şirketlerinin ve finans kuruluşlarının İsrail yerleşimlerine aşağıdaki alanlarda hizmet vermesi de engellenecek:

· Finansman ve yatırım

· İnşaat ve mühendislik

· Altyapı hizmetleri

· Gayrimenkul alım-satımı

· Yerleşimlerdeki konutların İngiltere’de pazarlanması ve reklamı

· İşgale maddi katkı sağlayan belirli ihracat ve silah ruhsatları

Yerleşimci şiddetini teşvik eden veya Filistinlilerin topraklarından çıkarılmasında rol oynayan bazı kişiler hakkında ayrıca mal varlığı dondurma ve seyahat yasağı uygulanacak.

Miliband, gerekli yasal düzenlemelerin yaklaşık altı ila dokuz ay içinde yürürlüğe girmesinin öngörüldüğünü açıkladı. İşgale “maddi katkı sağlayan” silahlar ve diğer ürünler için ihracat ruhsatlarının kapsamı da daraltılacak.

E1 projesi Filistin’i ikiye bölme tehdidi taşıyor

İngiltere, Fransa ve Kanada’yı harekete geçiren başlıca gelişmelerden biri, İsrail’in Doğu Kudüs yakınlarındaki E1 bölgesinde yerleşimleri genişletme girişimi oldu.

E1 projesinin uygulanması halinde Batı Şeria’nın kuzeyi ile güneyi arasındaki coğrafi bağlantının büyük ölçüde kesilmesi, Doğu Kudüs’ün çevresindeki Filistin yerleşimlerinin birbirinden koparılması ve toprak bütünlüğüne sahip bir Filistin devletinin kurulmasının fiilen imkânsızlaştırılması bekleniyor.

Netanyahu hükümeti aynı gün Batı Şeria’da yaklaşık bin yeni yerleşim konutu için plan açıkladı. Uluslararası toplumun büyük bölümü, işgalci gücün kendi sivil nüfusunu işgal altındaki topraklara taşımasını yasaklayan Cenevre Sözleşmesi nedeniyle bu yerleşimleri hukuka aykırı kabul ediyor. İsrail yönetimi ise bu değerlendirmeyi reddediyor.

Fransa ve Kanada da harekete geçti

İngiltere’nin kararı Fransa ve Kanada ile eş güdümlü olarak açıklandı. İngiltere Başbakanı Andy Burnham, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve Kanada Başbakanı Mark Carney ortak açıklamalarında, yerleşimlerin genişlemesi ile yerleşimci şiddetinin iki devletli çözüm açısından “doğrudan ve acil bir tehdit” oluşturduğunu belirtti.

Üç lider, “çok geç olmadan” harekete geçme kararı aldıklarını ve konuyu eylül ayındaki Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’na taşıyacaklarını duyurdu.

Danimarka, Finlandiya, İzlanda, Polonya, Portekiz ve İsveç daha ileri önlemleri destekleyeceklerini açıkladı. Hollanda, İrlanda, Belçika, İspanya ve Norveç ise yerleşim mallarına karşı daha önce yasak getiren veya yasak hazırlığında bulunan ülkeler arasında yer alıyor.

İsrail, Doğu Kudüs’teki İngiliz Başkonsolosluğu’nu kapatıyor

İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Saar, Londra’nın kararına karşı hazırlanan misilleme paketinin Başbakan Benjamin Netanyahu ile koordine edildiğini açıkladı.

Paketin en ağır maddesini, işgal altındaki Doğu Kudüs’ün Şeyh Cerrah bölgesinde bulunan İngiliz Başkonsolosluğu’nun kapatılması oluşturuyor.

Başkonsolosluk İngiltere’nin Doğu Kudüs, Batı Şeria ve Gazze’deki Filistinlilerle diplomatik ilişkilerini yürütüyor. İngiltere’nin İsrail nezdindeki büyükelçiliği ise Tel Aviv’de bulunuyor. Dolayısıyla kapatma kararı, İngiltere’nin İsrail Büyükelçiliği’ni değil, Filistin topraklarıyla ilgilenen diplomatik temsilciliğini hedef alıyor.

İsrail, 1967’den beri işgal altında tuttuğu Doğu Kudüs’ün kendi “bölünmez başkenti” olduğunu ileri sürerken bu ilhak uluslararası toplum tarafından tanınmıyor.

İngiliz görevliler Gazze merkezinden çıkarılacak

İsrail yönetimi, İngiltere’nin ABD öncülüğünde İsrail’de faaliyet gösteren ve Gazze’deki ateşkes ile insani yardım çalışmalarını koordine eden merkezdeki görevinin sona erdirileceğini de açıkladı.

Merkezde görev yapan İngiliz askerî planlama personeli ve yetkililerin çalışmasına son verilecek. İngiltere’nin Batı Şeria’daki Filistin Yönetimi güvenlik güçlerine verdiği eğitim programları da durdurulacak.

Bu kararların doğrudan Filistinlilere yönelik güvenlik ve insani yardım mekanizmalarını zayıflatabileceği, dolayısıyla İsrail’in İngiltere’ye karşı aldığı misillemenin bedelinin kısmen Filistin halkına çıkarılabileceği değerlendiriliyor. İsrail Dışişleri Bakanı Saar, kararların İngiltere’nin yerleşimlere yönelik yaptırımlarına karşı alındığını doğruladı.

Corbyn ve Abbott’ın da aralarında bulunduğu siyasetçilere yasak

İsrail ayrıca milletvekilleri ve siyasi aktivistlerden oluşan 12 İngiliz vatandaşına giriş yasağı getirdi.

Açıklanan isimler arasında eski İşçi Partisi lideri Jeremy Corbyn, bağımsız milletvekili Zarah Sultana, İşçi Partili milletvekilleri Diane Abbott, Naz Shah, John McDonnell ve Richard Burgon ile Yeşiller Partisi milletvekilleri Hannah Spencer, Carla Denyer, Siân Berry ve Ellie Chowns bulunuyor.

İsrail yönetimi bu kişileri “antisemitik ve İsrail karşıtı faaliyetlerde bulunmakla” suçladı. Ancak listede yer alan siyasetçilerin önemli bir bölümü, İsrail devletine veya Yahudilere yönelik düşmanlık nedeniyle değil, Gazze’deki saldırıları, işgali ve Filistinlilere yönelik hak ihlallerini eleştiren tutumlarıyla tanınıyor.

İsrail’in hükümet politikalarına yönelik eleştirileri antisemitizmle özdeşleştiren yaklaşımı, insan hakları örgütleri ve ifade özgürlüğü savunucuları tarafından uzun süredir eleştiriliyor.

Ben-Gvir’den Falkland çıkışı

İsrail’in aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı ve işgal altındaki Batı Şeria’da yaşayan bir yerleşimci olan Itamar Ben-Gvir, krizi Falkland/Malvinas Adaları anlaşmazlığına taşıdı.

Ben-Gvir, Netanyahu hükümetine Arjantin’in adalar üzerindeki egemenlik iddiasını tanıma ve İngiltere’ye yaptırım uygulama çağrısı yaptı. İngiltere’nin adalardaki varlığını “işgal” olarak niteleyen Ben-Gvir’in, aynı zamanda Batı Şeria’nın İsrail’e ilhakını savunması dikkat çekti.

Ben-Gvir’in açıklaması şu aşamada İsrail hükümetinin resmî Falkland politikası haline gelmiş değil. Dolayısıyla bunu alınmış bir devlet kararı değil, Netanyahu’ya yapılmış siyasi bir çağrı olarak değerlendirmek gerekiyor.

İngiliz Dışişleri Bakan Yardımcısı Kirsty McNeill ise Avam Kamarası’nda, Londra’nın Falkland Adaları üzerindeki egemenliği ve ada halkının kendi geleceğini belirleme hakkı konusundaki tutumunun değişmediğini söyledi.

ABD yaptırımlara katılmayacak

ABD’nin İsrail Büyükelçisi Mike Huckabee, İngiltere’nin yerleşim mallarına yönelik kararını “Yahudi halkına karşı ayrımcılık” olarak niteledi ve Londra’nın ABD’den karşılık görebileceğini öne sürdü.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise daha ölçülü bir açıklama yaparak Washington’ın İngiltere, Fransa ve Kanada’nın ithalat yasağına katılmayacağını bildirdi. Rubio, Batı Şeria’yı istikrarsızlaştırabilecek adımlardan kaçınılmasını istedi ancak İngiltere’ye karşı yaptırım uygulanıp uygulanmayacağı konusunda açıklama yapmadı.

Londra-Tel Aviv ilişkilerinde dip nokta

İngiltere’nin 2025’te Filistin devletini tanıması, şiddet yanlısı yerleşimciler ile bazı yasa dışı karakollara yaptırım uygulaması ve İsrail’in Gazze saldırılarını giderek daha sert biçimde eleştirmesi, iki ülke arasındaki ilişkileri zaten ciddi ölçüde germişti.

Son yaptırım ve misilleme kararlarıyla kriz yeni bir aşamaya taşındı. İsrail’in tepkisi yalnızca ticari veya siyasi karşılıklarla sınırlı kalmadı; Filistinlilerle çalışan İngiliz diplomatik temsilciliğinin, Gazze koordinasyonundaki İngiliz görevlilerin ve Filistin güvenlik güçlerine verilen eğitimin doğrudan hedef alınması dikkat çekti.

İngiltere’nin yeni politikasının pratik etkisi, yaptırımların kapsamının nasıl belirleneceğine ve denetim mekanizmasının ne kadar etkili işletileceğine bağlı olacak. Ancak Londra’nın ilk kez işgalin tamamını hukuka aykırı ilan etmesi ve İngiliz şirketlerinin yerleşim ekonomisine katkısını engellemeye yönelmesi, Netanyahu hükümetinin cezasızlık alanının Batılı müttefikleri arasında da daralmaya başladığını gösteriyor.

Parti kaynaklarına dayandırılan haberlere göre, Camden Belediye Meclisi Lideri Sagal Abdi-Wali, eski Başbakan Keir Starmer’ın yerine aday gösterilmesi en güçlü isimlerden biri olarak değerlendiriliyor. Ancak 6 Eylül itibarıyla Abdi-Wali’nin adaylığı resmen ilan edilmiş değil.

İşçi Partisi’nde adaylık başvurularının 4 Eylül Cuma günü sona erdiği, kısa listenin hafta başında belirlenmesinin ve nihai adayın 9 Eylül Çarşamba gününe kadar açıklanmasının beklendiği bildiriliyor.

Abdi-Wali’nin aday gösterilmesi ve ara seçimi kazanması halinde Camden Belediye Meclisi liderliğinden ve Camden Square bölgesi meclis üyeliğinden ayrılması bekleniyor.

Belediye başkanı değil, belediye meclisi lideri

Abdi-Wali’nin göreviyle ilgili haberlerde zaman zaman “Camden Belediye Başkanı” ifadesi kullanılsa da resmî unvanı Camden Belediye Meclisi Lideri.

Camden’daki belediye başkanlığı daha çok törensel bir görev niteliği taşırken, belediye meclisi lideri yerel yönetimin siyasi ve idari çalışmalarına yön veriyor.

Abdi-Wali, İşçi Partisi’nin Camden grubunun seçiminin ardından 20 Mayıs 2026’da resmen göreve başladı. Böylece Camden Belediye Meclisi tarihindeki ilk siyah kadın lider oldu. Daha önce belediyenin konut politikalarından sorumlu kabine üyesi olarak görev yapan Abdi-Wali, ilk kez 2022’de Camden Square bölgesinden meclis üyesi seçilmişti.

Çocuk mülteciliğinden Camden’ın liderliğine

Somali’deki iç savaştan kaçarak yedi yaşındayken ailesiyle İngiltere’ye gelen Abdi-Wali, yaklaşık 35 yıldır Camden’da yaşıyor.

Yerel yardım kuruluşlarında gönüllü ve yönetici olarak çalışan Abdi-Wali, Camden’daki iki okulun yönetim kurulunda da görev yaptı. Ayrıca belediyenin 2024 yılında “Sığınak Bölgesi” statüsü kazanmasına yönelik çalışmalarda rol üstlendi.

Göreve geldiğinde Camden’ın ailesine mülteci olarak geldikleri dönemde güvenli bir yuva sağladığını belirten Abdi-Wali, bu tecrübenin kamu hizmetine yönelmesinde etkili olduğunu söylemişti.

Abdi-Wali’nin Starmer’ın seçim bölgesi örgütünde daha önce başkanlık yapmış olması ve yerel İşçi Partisi üyeleriyle güçlü bağları, adaylık yarışındaki en önemli avantajları arasında gösteriliyor.

İşçi Partisi’nde başka isimler de konuşuluyor

Adaylık için Abdi-Wali’nin yanı sıra Camden Belediye Meclisinin eski lideri Richard Olszewski ile bazı eski ve mevcut yerel yöneticilerin isimleri gündeme geldi.

Son haberlerde eski Westminster Belediye Meclisi Lideri Adam Hug, eski Camden Belediye Başkanı Nash Ali ve eski Camden meclis üyesi Rishi Madlani de muhtemel adaylar arasında gösterildi.

Camden meclis üyelerinden Adam Harrison aday olmayacağını ve belediyedeki görevlerine odaklanacağını açıklarken, James Slater’ın da başvuruda bulunmadığı bildirildi. Bu isimlerin bir kısmının adaylıkları resmî olarak doğrulanmadığından, İşçi Partisi’nin açıklayacağı kısa liste belirleyici olacak.

Yeşiller, Zack Polanski ile iddialı hazırlanıyor

Ara seçimde İşçi Partisi’nin en ciddi rakibinin Yeşiller Partisi olması bekleniyor.

Yeşiller Partisi İngiltere ve Galler lideri, aynı zamanda Londra Meclisi üyesi olan Zack Polanski, Holborn and St Pancras’ta yarışmak istediğini açıkladı. Polanski’nin de yerel parti üyelerinin onayını alması gerekiyor ancak aday gösterilmesine büyük ölçüde kesin gözüyle bakılıyor.

2024 genel seçiminde Starmer’ın karşısında bağımsız aday olarak yarışan ve ikinci olan eski Güney Afrikalı milletvekili Andrew Feinstein, bu kez aday olmayacağını açıklayarak Polanski’ye destek verdi. Bu karar, İşçi Partisi karşısındaki sol ve Filistin yanlısı oyların bölünmesini önleyebilecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Yeşiller, Mayıs 2026’daki Camden yerel seçimlerinde oyların yüzde 28,8’ini almış; 10 yeni koltuk kazanarak belediye meclisindeki ana muhalefet konumuna yükselmişti. İşçi Partisi ise oyların yüzde 38,8’ini alarak azalan çoğunluğunu korumuştu.

Starmer’ın oyları 2024’te sert düşmüştü

Holborn and St Pancras, 1983’te oluşturulmasından bu yana yalnızca İşçi Partili milletvekilleri tarafından temsil edildi.

Ancak 2024 genel seçiminde Starmer’ın oy oranı bir önceki seçime göre 17,3 puan gerileyerek yüzde 48,9’a düştü. Starmer 18 bin 884 oy alırken, bağımsız aday Andrew Feinstein 7 bin 312 oyla yüzde 18,9’a ulaştı. Yeşillerin adayı David Stansell ise 4 bin 30 oy ve yüzde 10,4’lük destekle üçüncü sırada yer aldı. Starmer’ın çoğunluğu 11 bin 572 olarak kaydedildi.

Feinstein ile Yeşillerin 2024’te aldığı oyların toplamı yaklaşık yüzde 29’a ulaştığı için Polanski’nin adaylığı, normal koşullarda İşçi Partisi açısından güvenli kabul edilen koltuğu daha rekabetçi hale getirebilir.

Adaylık yarışı ırkçılık tartışmasına dönüştü

Abdi-Wali’nin öne çıkması, Reform UK’nin İçişleri Sözcüsü Zia Yusuf’un sosyal medya paylaşımının ardından ülke çapında tartışma yarattı.

Yusuf, Abdi-Wali’nin Somali’de doğduğunu vurgulayarak İşçi Partisi’nin onu seçmenlere “dayattığını” öne sürdü. Paylaşım, İşçi Partisi yöneticilerinin yanı sıra Reform UK içindeki bazı isimler tarafından da eleştirildi.

İş Dünyası Bakanı Jonathan Reynolds paylaşımı “açık ırkçılık” olarak nitelendirirken, Reform UK’nin önde gelen isimlerinden Nadine Dorries de Yusuf’un sözlerini “çirkin” bulduğunu söyledi. Abdi-Wali’nin İngiliz vatandaşı olduğu ve çocukluğundan bu yana Camden’da yaşadığı hatırlatıldı.

Ara seçim tarihi henüz açıklanmadı

Keir Starmer, 1 Eylül’de Holborn and St Pancras milletvekilliğinden ayrılacağını açıklamıştı. Temmuz ayında başbakanlık görevini bırakan Starmer, uluslararası güvenlik, savunma, ticaret, teknoloji ve kadınlara yönelik şiddetle mücadele gibi alanlarda çalışmaya odaklanmak istediğini bildirdi.

Ara seçimin tarihi henüz resmen ilan edilmedi. Ancak seçimin 2026 yılı bitmeden yapılması bekleniyor.

Yarış, Başbakan Andy Burnham yönetimindeki İşçi Partisi açısından Londra’daki desteğin ölçüleceği ilk önemli sınavlardan biri olacak. Yeşiller açısından ise Polanski’nin olası adaylığı, partinin başkentte ilk kez bir milletvekilliği kazanması için bugüne kadarki en ciddi fırsatlardan biri olarak görülüyor.

Çevre Bakanı Dame Angela Eagle, güçlü El Niño’nun İngiltere’de daha yağışlı ve fırtınalı sonbahar ile kış koşullarının görülme ihtimalini yükselttiğini söyledi. Eagle, elektrik veya su kesintisi gibi ciddi bir kriz sırasında acil servislerin bütün hanelere hemen ulaşamayabileceğine dikkat çekti.

Vatandaşların birkaç gün boyunca kendi temel ihtiyaçlarını karşılayabilecek durumda olmasının önemli olduğunu belirten Eagle, evlerde bir miktar dayanıklı gıda ve içme suyu bulundurulmasının haneleri krizlere karşı daha dirençli hale getireceğini ifade etti.

Bakanın çağrısının uzun süreli veya panik amaçlı “stokçuluk” anlamına gelmediği; birkaç gün sürebilecek elektrik, su, ulaşım ya da tedarik kesintilerine karşı makul bir hazırlığı kapsadığı belirtiliyor.

İngiltere’yi yağışlı ve fırtınalı dönem bekleyebilir

Met Office, ekvatoral Pasifik’teki deniz yüzeyi sıcaklıklarının hızla yükseldiğini ve 2026’daki El Niño’nun modern gözlem döneminin en güçlü olaylarından birine dönüşebileceğini bildiriyor.

Kurumun uzun vadeli tahminleri, El Niño’nun sonbahar ve kış başında Kuzeybatı Avrupa’da, İngiltere dahil olmak üzere, daha yağışlı ve fırtınalı hava görülme ihtimalini artırdığına işaret ediyor. Ancak uzmanlar, El Niño’nun İngiltere’deki her fırtınanın doğrudan nedeni olarak değerlendirilemeyeceğini ve mevsimlik tahminlerin kesin hava tahmini anlamına gelmediğini vurguluyor.

El Niño’nun kış aylarında zirveye ulaşması beklenirken, denizden atmosfere aktarılan ilave ısının küresel sıcaklıkları da yükselteceği tahmin ediliyor. Met Office’e göre 2027’nin kayıtlardaki en sıcak yıl olma ihtimali oldukça yüksek.

Gıda tedarik zincirinde “artan risk” uyarısı

Hükümetin çağrısı, Ulusal Denetim Ofisi’nin (NAO) 4 Eylül’de yayımladığı İngiltere’nin gıda tedarik zincirine ilişkin raporuyla aynı döneme denk geldi.

NAO, gıda üretiminden depolama, dağıtım ve perakendeye kadar uzanan sistemin aşırı hava olayları, siber saldırılar, enerji kesintileri ve hayvan, bitki veya insan hastalıklarından etkilenebileceğini bildirdi. İklim değişikliğinin ise bu riskleri zaman içinde daha da ağırlaştırdığı belirtildi.

Rapora göre İngiltere’nin gıda sistemi, farklı ülkelerden ürün temin edebilmesi sayesinde Covid-19 salgını ve Ukrayna savaşı gibi son krizler karşısında büyük ölçüde dayanıklılık gösterdi. Ancak sistemin ülke çapında elektrik kesintisi, yeni bir salgın veya birden fazla krizin aynı anda yaşanması gibi “felaket düzeyindeki” olaylara dayanıklılığı kapsamlı biçimde test edilmiş değil.

NAO, Çevre, Gıda ve Kırsal İşler Bakanlığı’nın bugüne kadar büyük ölçüde özel sektörün krizleri yönetme kapasitesine güvendiğini ve son yıllardaki çalışmaların ağır tedarik kesintilerine karşı yeterli güvence sağlamadığını açıkladı.

Hanelerin yarısından fazlası kendisini hazırlıksız görüyor

Cabinet Office tarafından 2025’te gerçekleştirilen araştırmada katılımcıların yüzde 51’i, hanelerinin acil durumlara “çok az hazır” olduğunu veya hiç hazır olmadığını bildirdi.

Katılımcıların yüzde 75’i önceki bir yıl içinde acil durum hazırlığına ilişkin herhangi bir tavsiye görmediğini veya duymadığını söyledi. Buna karşılık yüzde 66’sı, evinde pişirme gerektirmeden yaklaşık üç gün dayanabilecek gıda bulunduğunu belirtti.

NAO, İngiltere’nin Finlandiya ve İsveç gibi ülkelerde uygulanan toplum temelli hazırlık çalışmalarından yararlanabileceğini kaydetti. Bu ülkelerde vatandaşlara kriz sırasında kullanılacak malzemeler, hane planları ve kamu hizmetlerinin kesilmesi halinde izlenecek yöntemler konusunda daha düzenli bilgilendirme yapılıyor.

Acil durum çantasında neler bulunmalı?

Hükümetin mevcut “Prepare” rehberi, hanelere elektrik veya su kesintisi gibi birkaç gün sürebilecek olağanüstü durumlara göre hazırlık yapmalarını tavsiye ediyor.

Önerilen temel malzemeler arasında şunlar bulunuyor:

· Kişi başına günlük en az 2,5-3 litre içme suyu

· Pişirme gerektirmeyen konserve ve uzun ömürlü gıdalar

· Konserve açacağı

· Düzenli kullanılan ilaçların birkaç günlük miktarı

· El feneri, yedek pil ve taşınabilir şarj cihazı

· Pilli veya kurmalı radyo

· İlk yardım malzemeleri

· Islak mendil ve el dezenfektanı

· Bebek maması, çocuk bezi ve evcil hayvanlar için yiyecek

· Önemli telefon numaralarının yazılı bir kopyası

Yetkililer, bütün malzemelerin bir anda satın alınmasının gerekmediğini; ihtiyaç listesinin bütçeye göre zaman içinde tamamlanabileceğini belirtiyor.

Ulusal bilgilendirme kampanyası yıl sonunda başlayacak

İngiltere hükümeti, vatandaşların aşırı hava, elektrik ve su kesintileri, siber saldırılar ve diğer ulusal acil durumlara hazırlanmasını amaçlayan yeni bir kamuoyu bilgilendirme kampanyasını 2026 yılı bitmeden başlatmayı planlıyor.

Bu çalışma yeni bir “ulusal acil durum stratejisi” olmaktan çok, mevcut UK Government Resilience Action Plan kapsamında GOV.UK/Prepare platformu merkezli bir farkındalık kampanyası olacak. Program; yerel yönetimler, altyapı şirketleri, acil durum ekipleri, sivil toplum kuruluşları ve yerel dayanıklılık forumlarıyla birlikte yürütülecek.

Yeni 20 dolarlık banknotun tanıtımı; Kanada Genel Valisi Louise Arbour, Kanada Merkez Bankası Başkanı Tiff Macklem ve Kanada Gelir İdaresi ile finans kuruluşlarından sorumlu Devlet Sekreteri Wayne Long’un katılımıyla 3 Eylül’de gerçekleştirildi.

Banknot, Kral Charles’ın 2022’de tahta çıkmasının ardından portresinin Kanada kâğıt parasına işlendiği ilk tasarım olma özelliğini taşıyor. Aynı zamanda 20 dolarlık banknot üzerinde 70 yılı aşkın sürenin ardından ilk kez yeni bir hükümdarın portresi yer alıyor.

Henüz piyasaya çıkmadı

Yeni banknotun piyasaya çıktığı yönündeki haberlerin aksine, Kanada Merkez Bankasının resmî açıklamasına göre para henüz dolaşıma girmedi. Kral Charles portreli 20 dolarlık banknotların Şubat 2027’nin sonundan itibaren kademeli olarak kullanıma sunulması planlanıyor.

Merkez Bankası, geçiş öncesinde finans kuruluşları, perakendeciler ve para işleme cihazı üreticileriyle birlikte çalışacak. Banknot sayma makineleri, ATM’ler, satış cihazları ve diğer nakit işleme sistemlerinin yeni paraya uyarlanması için gerekli hazırlıkların yapılacağı belirtildi.

Dikey ve ağırlıklı olarak yeşil tasarım

Polimerden üretilen yeni banknot, geleneksel yatay görünümün aksine dikey olarak tasarlandı. Kanada’nın dikey banknot serisinin ikinci üyesi olan yeni 20 dolarlık para, ağırlıklı olarak yeşil renk taşıyor. Serinin ilk dikey banknotunda, 10 dolarlık kupür üzerinde sivil haklar öncüsü Viola Desmond’un portresi bulunuyor.

Kral Charles’ın ön yüzdeki portresi, hükümdarın çevre ve sürdürülebilirlik alanındaki çalışmalarından esinlenen yaprak ve çiçek motifleriyle çevrelendi. Kanada’nın 10 eyaleti ile üç bölgesini temsil eden toplam 13 resmî çiçek amblemi de ön yüzde yer aldı.

Yerli halklar için anlam taşıyan bitkilere yer verildi

Banknotun iki tarafından da görülebilen yuvarlak şeffaf pencerede Kanada’nın yerli halkları açısından kültürel önem taşıyan dört bitki bulunuyor: yabani çilek, Batı kızıl sediri, örgülü tatlı çayır otu ve Arktik pamuk otu.

Bu bölümün tasarımı, Kanada Merkez Bankasının Yerli Danışma Çevresi ile yürütülen çalışmalar sonucunda hazırlandı. Görme engelli ve az gören kişilerin banknotu tanıyabilmesi amacıyla kabartmalı işaretler ve yüksek kontrastlı büyük rakamlar da kullanıldı.

Arka yüzde Vimy Anıtı korundu

Banknotun arka yüzünde Fransa’daki Kanada Ulusal Vimy Anıtı yer almaya devam ediyor. Anıt, Kanada askerlerinin savaşlardaki hizmet ve fedakârlıklarını simgeliyor. Tasarımda ayrıca Birinci Dünya Savaşı’nda hayatını kaybedenleri anmak amacıyla gelincik çiçeklerine yer verildi.

Kanada Maliye ve Ulusal Gelir Bakanı François-Philippe Champagne, tasarımın ülkenin anayasal geleneklerini, İngiliz Milletler Topluluğu’yla bağlarını ve Kanadalı askerlerin fedakârlıklarını yansıttığını söyledi.

Sahteciliğe karşı yeni güvenlik şeridi

Yeni banknotta Kanada parasında daha önce kullanılmamış güvenlik teknolojileri bulunuyor. Mor renkli güvenlik şeridindeki şekiller, banknot hareket ettirildiğinde dönüyor, biçim değiştiriyor ve titreşimli bir görünüm oluşturuyor.

Kanada Merkez Bankası Başkanı Tiff Macklem, yeni banknotu “çarpıcı, sembolik ve güvenli” olarak nitelendirerek, tasarımın Kanada’nın doğal güzelliklerini ve tarihini yansıttığını belirtti.

Starmer, 1 Eylül Salı günü yaptığı açıklamada, yaz aylarında geleceği konusunda düşünme fırsatı bulduğunu ve Holborn and St Pancras milletvekilliğini bir başka isme devretmenin zamanının geldiğine karar verdiğini söyledi.

Starmer’ın ayrılmasıyla Kuzey Londra’daki seçim bölgesinde ara seçim yapılacak. Ara seçimin tarihi henüz açıklanmadı.

“Bayrağı halefime devretme zamanı geldi”

Kararını ilk olarak seçim bölgesindeki Camden New Journal gazetesine açıklayan Starmer, Holborn and St Pancras’ı temsil etmenin kendisi için büyük bir onur olduğunu belirtti.

Starmer, daha sonra sosyal medya hesabından yayımladığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:

“Yaz boyunca geleceğim üzerinde düşünme fırsatım oldu. Holborn and St Pancras milletvekilliğinden ayrılmanın ve bayrağı bir halefe devretmenin doğru zamanı olduğuna karar verdim.”

2015 yılında eski İşçi Partili siyasetçi Frank Dobson’ın yerine seçildiğini hatırlatan Starmer, bölge halkına ve yerel İşçi Partisi teşkilatına kendisine verdikleri destek nedeniyle teşekkür etti.

Önce “milletvekili olarak kalacak” denilmişti

Starmer’ın kararı, daha önce açıklanan tutumdan geri dönüş anlamına geliyor. Haziran ayında İşçi Partisi liderliğinden ayrılacağını duyurmasının ardından Başbakanlık, Starmer’ın bir sonraki genel seçime kadar milletvekili olarak görev yapmaya devam edeceğini bildirmişti.

Starmer’ın Andy Burnham hükümetinde görev almasının beklenmediği, buna karşılık arka sıralarda Holborn and St Pancras milletvekili olarak kalacağı belirtilmişti. Ancak eski Başbakan, yaklaşık iki aylık değerlendirme sürecinin ardından Parlamento’dan tamamen ayrılmaya karar verdi.

Muhafazakâr Parti, bu değişikliği Starmer’ın bir başka “U dönüşü” olarak nitelendirirken yapılacak ara seçimin kamuya ek maliyet getireceğini savundu.

Starmer’a yakın bir isim ise eski Başbakan’ın Andy Burnham açısından bir dikkat dağıtıcı unsur haline gelmeden “temiz bir kopuş” gerçekleştirmek istediğini ileri sürdü.

Uluslararası ilişkilere yoğunlaşacak

Starmer, siyaset sonrası çalışmalarını savunma, güvenlik, ticaret ve teknoloji başta olmak üzere uluslararası meselelere yönelteceğini açıkladı.

Eski Başbakan ayrıca siyasete girmeden önce de üzerinde çalıştığı kadınlara ve kız çocuklarına yönelik şiddetle mücadele faaliyetlerini sürdüreceğini belirtti.

Starmer’ın başbakanlığı döneminde dış politika, kamuoyu desteğinin gerilediği iç siyasete kıyasla daha güçlü olduğu alanlardan biri olarak değerlendirilmişti. İngiltere’nin Ukrayna’ya desteğinde Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile yakın çalışan Starmer; Çin ile ilişkileri yeniden düzenlemeye, Filistin devletini tanımaya ve ABD Başkanı Donald Trump ile işleyen bir ilişki kurmaya çalışmıştı.

Ara seçim Burnham için ilk büyük sınav olacak

Starmer’ın milletvekilliğinden ayrılması, İşçi Partisi lideri ve Başbakan Andy Burnham’ın göreve gelmesinden sonraki ilk büyük seçim sınavını beraberinde getirecek.

Burnham’ın 20 Temmuz’da başbakanlık görevini devralmasından yalnızca altı hafta sonra yapılması beklenen ara seçim, yeni hükümete yönelik kamuoyu desteğinin ölçülmesi açısından önem taşıyor.

Holborn and St Pancras, 1983’ten bu yana İşçi Partisi’nin kazandığı güçlü seçim bölgelerinden biri olsa da son seçim sonuçları, partinin bu kez ciddi bir yarışla karşılaşabileceğine işaret ediyor.

Starmer 2024’te oy kaybetmişti

Starmer, 4 Temmuz 2024 genel seçiminde Holborn and St Pancras’ta 18 bin 884 oy alarak yüzde 48,9’luk oy oranıyla yeniden milletvekili seçilmişti.

Ancak Starmer’ın oy oranı bir önceki seçime göre 17,3 puan gerilemişti. Gazze’deki savaşa karşı yürüttüğü kampanyayla öne çıkan bağımsız aday Andrew Feinstein 7 bin 312 oy ve yüzde 18,9’luk destek elde etmişti.

Yeşillerin adayı David Stansell ise 4 bin 30 oyla yüzde 10,4’e ulaşmıştı. Starmer seçimi 11 bin 572 oy farkıyla kazanmış olsa da İşçi Partisi’nin bölgedeki desteğinde belirgin bir gerileme yaşanmıştı.

Yeşillerin lideri aday olabilir

Ara seçimde en fazla konuşulan isimlerden biri Yeşiller Partisi lideri Zack Polanski oldu. Polanski daha önce Londra’dan milletvekili adayı olmak istediğini açıklamış ve Starmer’ın ayrılması halinde Holborn and St Pancras’ı değerlendirebileceğini söylemişti.

Yeşiller Partisinden yapılan ilk açıklamada da Polanski’nin Londra milletvekili olma arzusunu hiçbir zaman gizlemediği vurgulandı. Ancak parti henüz resmî adayını ilan etmedi.

2024 seçiminde ikinci olan eski Güney Afrikalı siyasetçi ve yolsuzlukla mücadele kampanyacısı Andrew Feinstein’ın da yeniden aday olabileceği belirtiliyor. Feinstein’ın yarışa katılması, İşçi Partisi karşıtı sol ve Gazze odaklı oyların Yeşiller ile bağımsız aday arasında bölünmesine yol açabilir.

11 yıllık Parlamento kariyeri sona eriyor

İnsan hakları avukatı olan Starmer, siyasete girmeden önce Kraliyet Savcılık Servisinin başındaki Kamu Savcılıkları Direktörü olarak görev yaptı. Ceza adaletine yaptığı hizmetler nedeniyle 2014 yılında şövalye unvanı aldı.

İlk kez Mayıs 2015’te milletvekili seçilen Starmer, Jeremy Corbyn’in ardından Nisan 2020’de İşçi Partisi liderliğine geldi. Partiyi 2019’daki ağır seçim yenilgisinin ardından yeniden yapılandırdı ve 2024 genel seçiminde büyük bir parlamento çoğunluğuyla iktidara taşıdı.

Ancak İşçi Partisi’nin yerel seçimlerde aldığı kötü sonuçlar, anketlerdeki gerileme ve parti içindeki desteğinin zayıflaması üzerine 22 Haziran 2026’da liderlikten ayrılacağını duyurdu. Andy Burnham’ın lider seçilmesinin ardından 20 Temmuz’da başbakanlık görevini resmen devretti.

Milletvekilliğinden ayrılmasıyla Starmer’ın yaklaşık 11 yıllık Avam Kamarası kariyeri ve 2020’de başlayan İşçi Partisi liderliği döneminin siyasi bakımdan son halkası da kapanmış olacak. Starmer’ın bundan sonra üstleneceği uluslararası görevin niteliği ise henüz açıklanmadı.

Başbakan Andy Burnham’ın daha sonra hükümet adına açıklama yapması bekleniyor. Bu, 20 Temmuz’da göreve gelen Burnham’ın Başbakan sıfatıyla Avam Kamarası kürsüsüne ilk çıkışı olacak. Aynı zamanda Burnham, yaklaşık 16 yıl aradan sonra ilk kez Avam Kamarası’ndaki hükümet kürsüsünde konuşacak.

İlk Başbakan’a Sorular oturumu çarşamba günü

Burnham’ın bugünkü konuşması, Başbakan’a Sorular oturumundan ayrı bir hükümet açıklaması olacak.

Başbakan, 2 Eylül Çarşamba günü Londra saatiyle 12.00’de ilk kez Başbakan’a Sorular oturumuna katılacak. Burnham’ın burada ana muhalefetteki Muhafazakâr Parti lideri Kemi Badenoch’un yanı sıra diğer parti liderleri ve milletvekillerinin sorularını yanıtlaması öngörülüyor.

Kamu hizmetlerinde daha fazla kamu kontrolü mesajı

Burnham’ın konuşmasında, enerji, su ve ulaşım gibi temel hizmetlerde daha fazla kamu kontrolünün ekonomik büyümenin önünü açabileceğini savunması bekleniyor.

Başbakan, özelleştirilen bazı temel hizmetlerin vatandaşlar açısından yeterince güvenilir ve uygun fiyatlı olmadığını, artan faturaların hane bütçelerini ve ekonomiyi olumsuz etkilediğini düşünüyor.

Burnham’ın ülke genelinde “pozitiflik ve imkân duygusunu” güçlendirmek istediğini belirtmesi ve siyasetçilerin birbirlerine karşı puan kazanmaktan çok sorunların çözümüne odaklanması gerektiğini vurgulaması bekleniyor.

Hükümetin yaz döneminde açıkladığı elektrik faturalarındaki KDV indirimi, 2 sterlinlik otobüs ücreti uygulaması, yerel yönetimlere daha fazla yetki devri ve ulusal bakım hizmeti planlarının finansmanı da muhalefetin gündeme getireceği konular arasında bulunuyor.

Hükümete harcama ve borçlanma baskısı

Eski Hazine Başsekreteri Darren Jones ise kamu harcamalarının artırılmasının tek başına İngiltere’yi daha zengin hale getirmeyeceği uyarısında bulundu.

Jones, ekonomik büyümenin güçlü bir piyasa ekonomisi, uzun vadeli planlama ve kamu kaynaklarının daha verimli kullanılmasıyla sağlanabileceğini savundu. Burnham hükümetinin bazı harcama vaatlerinin nasıl finanse edileceğinin açıklığa kavuşturulmasını istedi.

Burnham’ın Parlamento’ya döndüğü gün İngiltere’nin uzun vadeli borçlanma maliyetleri de 28 yılın en yüksek düzeyine çıktı. İngiliz devletinin 30 yıllık tahvil faizi yüzde 5,89’a ulaşarak Mart 1998’den bu yana görülen en yüksek seviyeyi kaydetti. On yıllık tahvil faizi ise yüzde 5,22’yi aşarak 2008 küresel finans krizinden bu yana en yüksek düzeye yükseldi.

Faizlerdeki yükselişin, küresel tahvil satışları, petrol fiyatlarındaki artış ve enflasyonun yeniden hızlanabileceğine ilişkin kaygılardan kaynaklandığı belirtiliyor. Bu durum, 28 Ekim’de bütçeyi açıklamaya hazırlanan Maliye Bakanı John Healey üzerindeki baskıyı artırıyor.

Savunma bütçesindeki açık gündemde

Burnham’ın savunma harcamaları konusunda da milletvekillerinin sorularıyla karşılaşması bekleniyor.

Hükümet, savunma harcamalarını 2035’e kadar milli gelirin yüzde 3,5’ine çıkarmayı hedefliyor. Ancak Savunma Yatırım Planı’nda yaklaşık 4,7 milyar sterlinlik finansman açığı bulunduğu yönündeki değerlendirmeler, hükümetin harcama planlarını tartışmalı hale getiriyor.

Ofisler ve çamaşırhaneler hücreye dönüştürülecek

Hükümetin karşı karşıya olduğu bir diğer önemli sorun cezaevlerindeki aşırı doluluk.

Adalet Bakanlığı, cezaevlerindeki kullanılmayan ofis, depo ve çamaşırhane gibi bölümlerin hücrelere dönüştürülmesi için 110 milyon sterlinlik kaynak ayırdı. İlk aşamada bu dönüşümlerle yaklaşık 200 ek mahkûm kapasitesi oluşturulması planlanıyor.

Yeni kapasite önlemlerine rağmen İngiltere ve Galler’deki cezaevlerinin Mayıs 2027’ye kadar yeniden tamamen dolabileceği tahmin ediliyor. Hükümet, 2031’e kadar toplam 14 bin yeni cezaevi yeri oluşturmayı hedefliyor.

Küçük tekne geçişleri azaldı

İçişleri Bakanlığı verilerine göre Manş Denizi üzerinden gerçekleştirilen küçük tekne geçişlerinde de belirgin bir düşüş yaşandı.

Haziran-ağustos döneminde İngiltere’ye ulaşan 102 küçük tekne tespit edildi. Bu sayı, 57 teknenin kayıtlara geçtiği 2019’dan bu yana en düşük yaz dönemi rakamı oldu. Ancak insan kaçakçılarının daha az sayıda tekneye daha fazla göçmen bindirmeye başladığına dikkat çekiliyor.

27 Ağustos itibarıyla yılbaşından bu yana küçük teknelerle İngiltere’ye ulaşanların sayısı 16 bin 391 olarak kaydedildi. Aynı dönemde 2025 yılında 29 bin 3 geçiş gerçekleşmişti. Bu da yıllık bazda yaklaşık yüzde 43,5’lik düşüş anlamına geliyor.

Burnham’ın bugünkü konuşması, yaz tatili boyunca açıkladığı politikaların finansmanını ilk kez doğrudan milletvekilleri önünde savunacağı önemli bir siyasi sınav olarak değerlendiriliyor.

Gölge Konut Bakanlığı görevini bırakan Cleverly, bütün enerjisini adaylık sürecine ve seçim kampanyasına yönelteceğini açıkladı. Ancak Cleverly henüz Muhafazakâr Parti’nin resmî adayı değil; öncelikle parti içindeki aday belirleme sürecini kazanması gerekiyor.

Daha önce dışişleri, içişleri ve eğitim bakanlığı yapan Cleverly, 2008-2016 yılları arasında Londra Meclisi’nde Bexley ve Bromley bölgesini temsil etmişti. Boris Johnson’ın belediye başkanlığı döneminde de belediye başkan yardımcılığı görevinde bulunmuştu. Bu geçmişi, Cleverly’nin kampanyasında Londra yönetimi konusundaki deneyimini öne çıkarmasına imkân veriyor.

“Klasik Muhafazakâr bir vizyon sunacağım”

Cleverly, Times Radio’ya yaptığı açıklamada kampanyasının temelini girişimcilik, ekonomik büyüme ve fırsat eşitliğinin oluşturacağını söyledi.

“Klasik Muhafazakâr bir Londra Belediye Başkanlığı vizyonu ortaya koyacağım. Bu vizyon girişimcilik ve fırsatlar üzerine kurulacak” diyen Cleverly, kampanyasının parti lideri Kemi Badenoch’un ülke genelindeki siyasi programıyla paralel ilerleyeceğini belirtti.

Badenoch liderliğindeki Muhafazakâr Parti’nin daha sağa yönelmesi nedeniyle gölge kabineden ayrıldığı iddiasını reddeden Cleverly, pazar günü verdiği röportajlarda göç, kimlik ve kültür savaşları gibi tartışmalı alanlardan uzak durdu. Bunun yerine ekonomi, konut, yatırım ve Londra’nın uluslararası rekabet gücüne ağırlık verdi.

Khan’a “tutkusunu kaybetti” eleştirisi

Cleverly, 2016’dan bu yana Londra Belediye Başkanlığı görevini sürdüren İşçi Partili Sadiq Khan’ın kentin sorunlarını çözme konusundaki isteğini kaybettiğini öne sürdü.

LBC’ye konuşan Cleverly, Khan’ın “göreve yönelik tutkusunu gerçekten kaybettiğini” savundu. Muhafazakâr siyasetçi, Londra’nın yalnızca mevcut hizmetleri yöneten bir belediye başkanına değil, kent ekonomisini yeniden canlandıracak güçlü bir siyasi liderliğe ihtiyacı olduğunu söyledi.

Khan, 2024 seçimlerinde oyların yüzde 43,8’ini alarak Muhafazakâr aday Susan Hall’u yenmiş ve üçüncü kez göreve seçilmişti. Khan’ın 2028’de dördüncü dönem için aday olup olmayacağı henüz kesinleşmedi.

Burnham’a “Londra ile savaş yürütüyor” suçlaması

Cleverly’nin hedefindeki bir diğer isim Başbakan Andy Burnham oldu. Burnham’ı “çok fazla Londra karşıtı” olmakla suçlayan Cleverly, hükümetin başkenti vergi ve düzenlemeler yoluyla bir gelir kaynağı olarak gördüğünü ileri sürdü.

Cleverly, “Andy Burnham meseleyi anlamıyor. Londra ile bir savaş yürütüyor ve Londra’nın kendi çıkarlarını savunacak birine ihtiyacı var” ifadelerini kullandı.

Eski bakanın bu çıkışı, seçim kampanyasının yalnızca Sadiq Khan’ın belediye yönetimine değil, Burnham hükümetinin başkente yönelik ekonomi, vergi ve bölgesel kalkınma politikalarına karşı da yürütüleceğine işaret etti.

Konut politikası kampanyanın önemli başlıklarından biri olacak

Cleverly’nin daha önce yaptığı açıklamalar, konut krizinin kampanyasının merkezinde yer alacağını gösteriyor. Cleverly, Londra Planı’nın yeniden yazılmasını, toplu ulaşım hatları çevresinde daha fazla konut yapılmasını ve atıl durumdaki eski sanayi alanlarının konut ve iş merkezlerine dönüştürülmesini savunuyor.

Konut inşaatlarının önündeki düzenlemelerin azaltılmasını isteyen Cleverly, Londra’da ortalama bir evin fiyatının yarım milyon sterlini aştığını ve konut sahibi olmanın çok sayıda kişi için ulaşılmaz hale geldiğini belirtiyor. Muhafazakâr Parti’de yaptığı önceki konuşmada, özellikle kahverengi alanlarda on binlerce yeni konutun önünün açılması gerektiğini söylemişti.

Liberal Demokrat seçmenin desteği kritik olabilir

2028 seçimlerinde iki tercihli “tamamlayıcı oy” sisteminin yeniden uygulanmasının planlanması, adayların yalnızca kendi seçmenlerine değil, diğer partilerin destekçilerine de seslenmesini gerekli kılıyor.

London School of Economics’ten Prof. Tony Travers’a göre Cleverly’nin kazanabilmesi için ilk tercihini Liberal Demokratlardan yana kullanan seçmenlerin ikinci tercih oylarını da alması gerekecek. Bu nedenle Cleverly’nin önceki Muhafazakâr aday Susan Hall’a kıyasla daha merkezde ve daha kapsayıcı bir kampanya yürütmesi bekleniyor.

Ağustos ayında yayımlanan bir Savanta araştırması; İşçi Partisi’nin Londra’daki desteğini yüzde 33, Reform UK’in yüzde 20, Muhafazakârların yüzde 18, Yeşillerin yüzde 14 ve Liberal Demokratların yüzde 10 olarak ölçtü. Aynı araştırmaya göre Khan yeniden aday olması halinde dördüncü kez seçilebilecek konumda bulunuyor.

Bununla birlikte başka bir YouGov araştırmasında Londralıların yüzde 56’sı Khan’ın görevi bırakması ve İşçi Partisi’nin 2028’de farklı bir aday çıkarması gerektiğini söyledi.

İşçi Partisi’nde alternatif isimler konuşuluyor

Sadiq Khan’ın aday olmaması halinde İşçi Partisi’nde Brent East Milletvekili Dawn Butler’ın yarışa girmesi bekleniyor. Rosena Allin-Khan ile eski Adalet Bakanı David Lammy’nin isimleri de muhtemel adaylar arasında gösteriliyor.

Muhafazakârlar açısından ise Cleverly’nin kabine deneyimine sahip, kamuoyunda tanınan bir isim olması yarışın siyasi ağırlığını artırdı. Cleverly’nin adaylığı kazanması halinde 2028 Londra seçimi, yalnızca belediye başkanlığının değil, Kemi Badenoch liderliğindeki Muhafazakâr Parti’nin yeniden iktidar alternatifi olup olamayacağının da önemli bir sınavı olacak.

Cleverly de Londra’da elde edilecek bir Muhafazakâr zaferin Badenoch’un başbakanlığa uzanan yolunda önemli bir basamak oluşturacağını savunuyor. Buna karşılık adaylığının gelecekte yeniden parti liderliğine yönelmek için bir araç olduğu iddialarını reddediyor.

Brown, yeni kitabı The Future Starts With Us dolayısıyla The Guardian’a verdiği röportajda, Kuzey İrlanda’nın İrlanda Cumhuriyeti ile coğrafi bağının birleşmeyi mantıklı hale getirip getirmediğinin sorulması üzerine, “Evet. Elbette uzun vadede İrlanda birleşecek” değerlendirmesinde bulundu.

Ancak bunun yakın zamanda veya tek taraflı bir siyasi kararla gerçekleşemeyeceğini vurgulayan Brown, sürecin toplumların birbirine yaklaşmasını ve ortak bir çözüm üzerinde anlaşmasını gerektireceğini söyledi.

Brown, “Bu, insanların bir araya gelerek uzlaşmanın yolunu bulması gereken uzun bir süreç olacak. Temel mesele, insanların gerçekten anlaşabilip anlaşamayacağıdır” dedi.

Burnham “referandum gündemde değil” demişti

Brown’ın açıklaması, Başbakan Andy Burnham’ın ilk resmi Kuzey İrlanda ziyareti sırasında birleşme referandumunu “gündem dışı” ilan etmesinden hemen sonra geldi.

Belfast’ta siyasi parti temsilcileriyle görüşen Burnham, Kuzey İrlanda’daki bütçe baskıları ve hayat pahalılığına odaklanacağını belirterek, “Dinlemek ve iş birliğine dayalı bir yaklaşım sergilemek için buradayım. Ancak bazı konular gündem dışında olacak; bu da onlardan biri” demişti.

Böylece Brown’ın uzun vadeli öngörüsü ile mevcut hükümetin kısa vadeli politikası arasında belirgin bir görüş ayrılığı ortaya çıktı.

Referandum kararı nasıl alınabilir?

1998 tarihli Belfast/Hayırlı Cuma Anlaşması, Kuzey İrlanda’nın anayasal statüsünün halkın rızasına bağlı olduğunu kabul ediyor.

İngiltere yasalarına göre Kuzey İrlanda’dan sorumlu bakan, çoğunluğun birleşmeden yana oy verme ihtimalinin bulunduğu kanaatine varırsa “sınır referandumu” düzenlemek zorunda. Bununla birlikte, bu kanaate hangi ölçütlerle varılacağı yasada ayrıntılı biçimde tanımlanmıyor.

Birleşmenin gerçekleşebilmesi için hem Kuzey İrlanda’da hem de İrlanda Cumhuriyeti’nde yapılacak oylamalarda çoğunluk desteği gerekiyor. Bir referandum düzenlenmesi halinde, yeni bir oylama için en az yedi yıl beklenmesi gerekiyor. Avam Kamarası Kütüphanesi de hükümetin referandum eşiğini belirlerken kullanacağı somut kriterlerin hâlâ açıklığa kavuşturulmadığına dikkat çekiyor.

Barış sürecinde önemli rol üstlendi

Brown, Hayırlı Cuma Anlaşması’nın imzalandığı 1998 yılında Tony Blair hükümetinde Maliye Bakanı olarak görev yapıyordu.

2007-2010 yılları arasında başbakanlık yapan Brown, polis ve adalet yetkilerinin 2010’da Londra’dan Kuzey İrlanda’daki güç paylaşımı yönetimine devredilmesiyle sonuçlanan müzakerelerde de görev aldı. Bu devir, Hayırlı Cuma Anlaşması sonrasındaki siyasi normalleşmenin en önemli aşamalarından biri olarak kabul ediliyor.

İskoçya’nın bağımsızlığına karşı çıktı

İskoçya doğumlu Brown, Kuzey İrlanda için uzun vadede birleşme ihtimalini kabul ederken İskoç bağımsızlığına karşı tutumunu yineledi.

İskoçya’nın İngiltere, Galler ve Birleşik Krallık’ın diğer bölgeleriyle güçlü coğrafi, ekonomik, sosyal ve kültürel bağlara sahip olduğunu söyleyen Brown, bağımsızlık yerine ülkeler ve bölgeler arasında daha kapsamlı iş birliği kurulması gerektiğini savundu.

Brown’ın açıklamaları, İrlanda’nın birleşmesi ile İskoçya’nın bağımsızlığının aynı anayasal tartışmanın parçaları gibi görünmesine rağmen, eski başbakana göre farklı tarihsel ve coğrafi koşullara sahip olduğunu ortaya koydu.

TV100’de katıldığı programda konuşan Gürlek, dosyanın uzun süre bir helikopter kazası olarak değerlendirildiğini, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına devredilmesinin ardından FETÖ bağlantılarının ayrıntılı biçimde araştırılmaya başlandığını söyledi.

Gürlek, “Muhsin Yazıcıoğlu olayında FETÖ’nün bir organizasyon yaptığını gördük. Artık cinayet diyebiliyoruz. Çok kuvvetli şüpheler var. Operasyon ve soruşturma derinleşecektir” ifadelerini kullandı.

Pilot ve “mahrem imamlar toplantısı” iddiası

Gürlek’in açıklamasına göre soruşturmanın önemli başlıklarından birini, helikopter pilotu Kaya İstektepe ile eşinin bağlantıları oluşturuyor.

Pilotun, kazadan önce Elazığ’da düzenlendiği ileri sürülen ve örgütün “mahrem imamlarının” katıldığı bir toplantıda bulunduğunu söyleyen Gürlek, toplantıya 15 Temmuz darbe girişiminin kilit isimlerinden Adil Öksüz ile Kemal Batmaz’ın da katıldığını belirtti.

Gürlek ayrıca pilotun eşine ait parmak izinin Adil Öksüz’ün evinde tespit edildiğini öne sürdü. Adil Öksüz’ün helikopterin düşmesinden bir gün önce yurt dışına çıkması da soruşturma makamlarının üzerinde durduğu gelişmeler arasında gösterildi.

Bakan Gürlek, şu anki bulguların olayın “FETÖ’nün yaptığı bir eylem olduğu” yönünde kuvvetli şüphe oluşturduğunu söyledi.

Radar ve HTS kayıtlarının silindiği açıklandı

Soruşturma kapsamında kazanın meydana geldiği tarihe ait uçuş radar kayıtları ile bazı HTS verilerinin silindiğinin belirlendiğini aktaran Gürlek, bunun münferit işlemlerden ziyade örgütlü bir müdahale şüphesi doğurduğunu savundu.

Dosyada ayrıca olay yerine ulaşan askerî personel ile kaza-kırım incelemesini yapan görevlilerin faaliyetleri yeniden araştırılıyor. Gürlek, helikopterdeki bazı teknik cihazları söken askerlerin daha sonra 15 Temmuz 2016’daki darbe girişimi sırasında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Marmaris’te kaldığı otele giden askerî ekipte yer aldıklarının tespit edildiğini söyledi.

Gürlek daha önce Yazıcıoğlu’nun ailesiyle yaptığı görüşmede, “Bunların hepsi örgütsel bir çalışma. Büyük tabloya baktığımızda bunun FETÖ’nün organizasyonu olduğunu gördük” açıklamasını yapmıştı.

Enkazdan kaybolan cihazlar yeniden mercek altında

Soruşturmanın önemli başlıklarından biri de helikopterin enkazındaki teknik cihazların akıbeti.

Kaza sonrasında helikopterdeki bazı navigasyon ve kayıt cihazlarının yerinden söküldüğü, bunlardan bazılarının kaybolduğu ve cihazların bulunmadığı bilgisinin ilk kaza raporlarına yazılmadığı iddiaları yıllardır Yazıcıoğlu ailesi ile avukatları tarafından gündeme getiriliyordu.

Yeni soruşturmada, enkaz üzerinde inceleme yapan sivil ve askerî ekiplerin işlemleri, cihazların kimler tarafından söküldüğü, delillerin korunup korunmadığı ve sonradan hazırlanan tutanaklar ayrıntılı olarak araştırılıyor.

Bakanlık tarafından yapılan açıklamada, dosyada FETÖ’nün “mahrem yapılanması”, örgütsel irtibatlar, Adil Öksüz bağlantısı, ByLock yazışmaları ve şüphelilerden bir bölümünün geçmişte FETÖ kapsamında işlem görmüş olması gibi unsurların birlikte değerlendirildiği bildirildi.

29 şüpheli hakkında işlem yapıldı

Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı koordinesinde yürütülen soruşturma kapsamında temmuz ayında 10 ilde 30 adrese eş zamanlı operasyon düzenlendi.

“Silahlı terör örgütü kurmak, yönetmek veya örgüte üye olmak” ile “tasarlayarak kasten öldürme” suçlamaları kapsamında 29 şüpheli hakkında gözaltı kararı çıkarıldı. İlk operasyonda 25 şüpheli yakalanırken iki kişinin cezaevinde, iki kişinin ise yurt dışında olduğu açıklandı.

Daha sonra gözaltına alınan toplam 27 şüpheliden 19’u tutuklandı, sekiz kişi hakkında adli kontrol kararı verildi. Gürlek sonraki açıklamalarında tutuklu sayısını 21 olarak ifade etti. Sayıdaki değişikliğin sonraki adli işlemlerden kaynaklandığı değerlendiriliyor; soruşturma makamlarınca ayrıntılı bir güncel şüpheli listesi henüz kamuoyuna açıklanmadı.

Şüpheliler hakkındaki suçlamalar soruşturma aşamasında bulunuyor. Dosyada iddianame hazırlanıp mahkeme tarafından kabul edilene ve yargılama tamamlanana kadar şüpheliler hukuken masumiyet karinesinden yararlanıyor.

Dosya 17 yıl sonra Ankara’ya devredildi

Muhsin Yazıcıoğlu’nun ölümüne ilişkin ana soruşturma uzun yıllar Kahramanmaraş Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütüldü. Başsavcılık, Haziran 2026’da yetkisizlik kararı vererek dosyayı Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına gönderdi.

Ankara’daki soruşturmanın kapsamı, Adalet Bakanlığı bünyesinde oluşturulan Faili Meçhul Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığının incelemelerinin ardından genişletildi.

Gürlek, bu birimin özellikle 2007-2010 yılları arasında meydana gelen ve kamuoyunda şüphe uyandıran olayları yeniden incelediğini belirtti.

Helikopterde altı kişi hayatını kaybetmişti

Muhsin Yazıcıoğlu’nu taşıyan TC-HEK tescilli helikopter, 25 Mart 2009’da Kahramanmaraş’ın Çağlayancerit ilçesinden Yozgat’ın Yerköy ilçesine gitmek üzere havalanmış, Göksun ilçesi yakınlarındaki Keş Dağı’na düşmüştü.

Kazada Yazıcıoğlu’nun yanı sıra pilot Kaya İstektepe, BBP Sivas İl Başkanı Erhan Üstündağ, İl Başkan Yardımcısı Yüksel Yağcı, belediye meclisi adayı Murat Çetinkaya ve İhlas Haber Ajansı muhabiri İsmail Güneş hayatını kaybetmişti.

Enkaza yaklaşık 47 saat sonra ulaşılmış, kazadan yaralı kurtularak 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayan İsmail Güneş’in cansız bedeni ise beş gün sonra bulunmuştu. Arama-kurtarma sürecindeki gecikmeler, yanlış yönlendirmeler ve Güneş’in telefon sinyallerinin zamanında değerlendirilememesi yıllarca tartışılmıştı.

“Sonuna kadar gideceğiz”

Gürlek, 10 Ağustos’ta Yazıcıoğlu’nun eşi Gülefer Yazıcıoğlu ve oğlu Fatih Furkan Yazıcıoğlu ile yaptığı görüşmede de soruşturmayı sonuçlandırma sözü vermişti.

“Bu cinayeti çözmek bizim boynumuzun borcu” diyen Gürlek, “Ucu nereye dokunursa dokunsun sonuna kadar gideceğiz. Devlet, ortada bir cinayet varsa bunu çözmek zorunda” ifadelerini kullanmıştı.

Bununla birlikte Gürlek’in “cinayet” ve “FETÖ organizasyonu” şeklindeki açıklamaları soruşturma makamlarının mevcut değerlendirmesini yansıtıyor. Olayın hukuken cinayet olduğunun ve sorumluların kimliğinin kesinleşmesi için savcılık soruşturmasının tamamlanması, iddianamenin hazırlanması ve bağımsız mahkeme önünde yapılacak yargılamanın sonuçlanması gerekiyor.

Burnham, Financial Times’a verdiği röportajda, yaklaşık 2 bin 500 yıllık heykellerin geleceğine ilişkin kararın doğrudan hükümet tarafından değil, British Museum yönetimi tarafından verilmesi gerektiğini söyledi.

“Neticede bu, British Museum’un çözmesi gereken bir mesele” diyen Burnham, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Yasal olarak bu mesele, müzenin ilgilendiği bir süreç. Ancak Britanya’nın kültürel diplomasiyi kullanmasını tamamen destekliyorum.”

Burnham’ın açıklaması, daha önceki koşulsuz iade çağrılarından belirgin bir geri dönüş olarak değerlendirildi. Financial Times, Başbakan’ın şimdilik bu konu için önemli bir siyasi mücadele vermeye hazır görünmediği yorumunu yaptı.

2002’den beri iadeyi destekliyordu

Burnham, parlamentoya seçilmesinden bir yıl sonra, 2002’de British Museum’un heykelleri kalıcı olarak koleksiyonundan çıkarmasını engelleyen 1963 tarihli British Museum Yasası’nın değiştirilmesini amaçlayan özel üye yasa teklifine destek vermişti.

Şubat 2023’te Manchester Müzesi’nin yeniden açılışı sırasında kendisine, British Museum Başkanı George Osborne’un heykelleri Yunanistan’a iade edip etmemesi gerektiği sorulduğunda “Evet” yanıtını vermişti.

Burnham daha sonra sosyal medya hesabından, “Hiçbir şart koşmadan geri gönderin. Kültürü, Britanya’nın dünyadaki algısını değiştirmek için kullanalım” mesajını paylaşmıştı.

Ancak başbakanlık görevine gelmesinin ardından aynı çağrıyı tekrarlamaktan kaçınması, iade yanlılarının tepkisini çekti. Eski Kültür Bakanı ve Partenon Projesi Danışma Kurulu Başkanı Lord Ed Vaizey, tutum değişikliğini “üzücü” olarak nitelendirdi.

British Museum’dan bir yetkili ise bir siyasetçinin milletvekili veya belediye başkanıyken desteklediği bir konuyla, başbakan olduktan sonra siyasi öncelik haline getirdiği meselelerin farklı olabileceğini belirtti.

Kalıcı iadenin önünde yasal engel var

British Museum Yasası, mütevelli heyetinin koleksiyondaki eserleri kalıcı olarak devretmesine yalnızca son derece sınırlı durumlarda izin veriyor. Bu nedenle heykellerin mülkiyetinin Yunanistan’a geçirilmesi için parlamentonun yasada değişiklik yapması gerekiyor.

Buna karşılık mevcut mevzuat, eserlerin belirli koşullarla başka müzelere ödünç verilmesine izin veriyor. Bu durum, Londra ile Atina arasında kalıcı devir yerine uzun vadeli bir kültürel ortaklık kurulması seçeneğini öne çıkarıyor.

British Museum, Yunanistan ile “yeni bir Partenon ortaklığı” kurulması amacıyla yapıcı görüşmelerin sürdüğünü belirtiyor. Üzerinde çalışılan formüllerden biri, heykellerin bir bölümünün uzun süreli ve dönüşümlü olarak Atina’daki Akropolis Müzesi’nde sergilenmesini; Yunanistan’ın da önemli antik eserleri Londra’ya göndermesini öngörüyor.

Ancak olası bir ödünç verme anlaşmasının önünde önemli bir anlaşmazlık bulunuyor. British Museum, eserlerin yasal biçimde edinildiğini ve koleksiyonun mülkiyetinin kendisine ait olduğunu savunurken Yunanistan, heykellerin Osmanlı yönetimi döneminde hukuka aykırı biçimde ülkeden çıkarıldığını belirtiyor. Atina’nın bir “ödünç alma” anlaşmasını kabul etmesi, British Museum’un mülkiyet iddiasını tanıdığı şeklinde yorumlanabileceği için görüşmeler henüz sonuçlandırılamadı.

Bayeux Anlaşması örnek gösteriliyor

Fransa’nın yaklaşık bin yıllık Bayeux Duvar Halısı’nı geçici olarak Birleşik Krallık’a göndermesi, Partenon Heykelleri için de benzer bir kültürel değişim modeli kurulabileceği yönündeki beklentileri artırdı.

British Museum Direktörü Nicholas Cullinan, Fransa ile yapılan anlaşmanın kültürel diplomasi ve karşılıklı eser değişimi açısından önemli bir örnek oluşturabileceğini söyledi. Ancak Cullinan, British Museum Yasası’nın aceleyle değiştirilmesine karşı çıkarak çözümün mevcut hukuki ve kurumsal yapı içerisinde aranması gerektiğini belirtti.

Britanyalıların çoğu iadeyi destekliyor

Kamuoyu araştırmaları, Birleşik Krallık halkının çoğunluğunun heykellerin Yunanistan’a gönderilmesine sıcak baktığını gösteriyor. JL Partners tarafından Partenon Projesi için gerçekleştirilen 2025 tarihli ankette, katılımcıların yüzde 56’sı olası bir referandumda iadeyi destekleyeceğini belirtirken yüzde 22’si eserlerin Londra’da kalmasını istedi.

Heykeller, 19. yüzyılın başlarında Britanya’nın Osmanlı İmparatorluğu nezdindeki büyükelçisi Lord Elgin’in görevlileri tarafından Atina Akropolü’ndeki Partenon’dan sökülerek İngiltere’ye götürülmüştü. Britanya devleti eserleri 1816’da Elgin’den satın alarak British Museum’a devretmişti.

Yunanistan ise heykellerin Atina’daki diğer Partenon parçalarıyla yeniden birleştirilmesini talep ediyor. Burnham’ın başbakanlığa gelmesi Atina’da yeni bir anlaşma umudu yaratmış olsa da son açıklaması, kalıcı iadenin kısa vadede hükümet gündemine alınmayacağını gösteriyor.

Hükümet, 24 Ağustos’ta yayımladığı istişare belgesiyle bölgesel belediye başkanlarına “potansiyel stratejik öneme sahip” planlama başvurularına doğrudan müdahale etme yetkisi verilmesini resmen gündeme aldı.

Yeni sistemde belediye başkanları, belirlenen büyüklükteki bir projeyi yerel planlama makamından devralarak karar verici konumuna gelebilecek. Ayrıca yerel yönetime bir başvuruyu reddetme talimatı verebilecek.

Düzenleme, Londra Belediye Başkanı’nın 2008’den bu yana kullandığı planlama yetkilerinin İngiltere’nin diğer belediye başkanlığı bölgelerine genişletilmesini öngörüyor.

Hangi projeler kapsama girecek?

İngiltere’de Londra dışındaki bölgeler için ilk kez ortak ulusal müdahale eşikleri belirlenecek. Buna göre yeni yetkiler:

• 150’den fazla konut içeren projeleri,
• 15 bin metrekareden büyük ticari alanları,
• 30 metre veya daha yüksek, yaklaşık 10 katlı binaları

kapsayacak.

Bu ölçütlerden birine giren başvuruların yerel yönetimler tarafından bölgesel belediye başkanına bildirilmesi gerekecek.

Belediye başkanı öncelikle projenin bölgesel kalkınma stratejisine uygunluğu konusunda görüş bildirecek. Yerel yönetimin başvuruyu kabul etmeye veya reddetmeye hazırlandığını açıklamasının ardından belediye başkanının müdahale edip etmeyeceğine karar vermesi için 14 günü olacak.

Başkan projeyi devralırsa, ilgili başvuru bakımından yerel planlama makamı haline gelecek ve nihai kararı kendisi verecek.

Belediye başkanları projeleri doğrudan onaylayabilecek

Reformun en dikkat çekici bölümlerinden birini Mayoral Development Order – Belediye Başkanlığı Kalkınma Kararı oluşturuyor.

Bu mekanizma sayesinde belediye başkanları belirli bir bölge, arsa veya proje türü için önceden planlama izni verebilecek. Geliştiriciler, kararda belirtilen koşulları yerine getirmeleri halinde ayrıca standart bir planlama başvurusu yapmadan inşaata geçebilecek.

Ancak bu yetki bütün projeler için otomatik izin anlamına gelmeyecek. Belediye başkanının izin verilecek alanı, yapı türünü, sınırları ve uyulması gereken koşulları resmî kalkınma kararında açıkça belirlemesi gerekecek.

Hükümet, bu yöntemin özellikle büyük ölçekli konut alanları, kentsel dönüşüm projeleri ve atıl durumdaki eski sanayi arazilerinin geliştirilmesinde kullanılmasını bekliyor.

Yerel yönetimler çoğu başvuruyu karara bağlamayı sürdürecek

Hükümet, reformun belediyelerin planlama yetkilerini tamamen ortadan kaldırmayacağını vurguluyor. Başvuruların büyük çoğunluğunu yine ilçe ve şehir meclisleri değerlendirecek.

Belediye başkanlarının müdahalesi yalnızca stratejik önem taşıdığı kabul edilen büyük projelerle sınırlandırılacak. Alınan bütün kararların yerel planlara, ulusal planlama politikasına ve mevcut çevre kurallarına uygun olması gerekecek.

Başvuru sahiplerinin kararlara karşı itiraz hakkı korunurken, merkezi hükümet de gerekli gördüğü durumlarda müdahale edebilecek. Belediye başkanının bir projenin reddedilmesi yönünde talimat vermesi halinde kararın gerekçesini yazılı olarak açıklaması ve planlama sicilinde yayımlaması zorunlu olacak.

Hedef beş yılda 1,5 milyon konut

Reform, Burnham hükümetinin beş yıllık parlamento döneminde İngiltere’de 1,5 milyon yeni konut inşa etme hedefinin temel araçlarından biri olarak görülüyor.

Hükümet, özellikle yerel itirazlar, uzun değerlendirme süreleri, altyapı eksiklikleri ve farklı belediyeler arasındaki koordinasyon sorunları nedeniyle büyük projelerin yıllarca bekletilebildiğini savunuyor.

Resmî verilere göre bazı yerel yönetimler mevcut konut hedeflerini aşmayı başardı. Son üç yılda Salford’da 4 bin 249 konutluk hedefe karşı 7 bin 584, Leeds’te 10 bin 151 konutluk hedefe karşı 11 bin 690 konut teslim edildi. Knowsley’de ise 772 olan hedefin iki katından fazla, toplam bin 888 konut tamamlandı.

Hükümet bu örnekleri, yerel planlama sistemiyle yüksek üretim seviyesine ulaşılabileceğinin göstergesi olarak sunarken reformun gecikmelerin yaşandığı bölgelerde devreye gireceğini belirtiyor.

Homes England fonlarında daha fazla yerel söz hakkı

Belediye başkanlarının yetkileri yalnızca planlama kararlarıyla sınırlı olmayacak. Bölgesel yönetimler, ulusal konut kurumu Homes England tarafından sağlanan finansmanın kendi bölgelerinde nasıl kullanılacağı konusunda daha fazla söz sahibi olacak.

Homes England en büyük projeleri yönetmeye devam edecek ancak kurumun finansmanı ve teknik uzmanlığı, belediye başkanlarıyla kararlaştırılan bölgesel önceliklere yönlendirilecek.

Hükümet, ulusal arazi ve altyapı fonunun 1,3 milyar sterlinlik bölümünün en yerleşik yedi belediye başkanlığı bölgesine ayrıldığını açıkladı. Buna ek olarak yedi stratejik belediye başkanlığı yönetimine 234 milyon sterlinlik eski sanayi arazisi fonu sağlanırken, Housing Accelerator Fund kapsamında yetki devri için 1,5 milyar sterlin tahsis edildi.

Yeni projelerden altyapı katkı payı alınacak

Londra dışındaki belediye başkanlarına Mayoral Community Infrastructure Levy adı verilen bölgesel altyapı katkı payını uygulama yetkisi de verilecek.

Londra’da Elizabeth Line’ın finansmanına katkı sağlayan modele benzeyen sistem kapsamında geliştiricilerden alınan paylar ulaşım, okul, sağlık tesisi ve büyük ölçekli bölgesel altyapı yatırımlarında kullanılabilecek.

Hükümet, Londra’daki katkı payının ağırlıklı olarak ulaşım projeleriyle sınırlı olduğunu ancak diğer bölgelerde belediye başkanlarına daha geniş harcama esnekliği verilebileceğini belirtiyor. Katkı payının uygulanabilmesi için bölgenin onaylanmış bir Mekânsal Kalkınma Stratejisi’ne sahip olması gerekecek.

Liberal Demokratlardan “yerel demokrasi” tepkisi

Düzenleme, on farklı belediye başkanının partiler üstü desteğini aldı. Ancak Liberal Demokratlar, karar yetkisinin seçilmiş yerel meclis üyelerinden alınmasının halkın planlama süreçlerindeki etkisini zayıflatacağını savunuyor.

Partinin konut ve planlama sözcüsü Gideon Amos, düzenlemeyi “yerel topluluklara doğrudan saldırı” olarak nitelendirdi. Amos, hükümetin belediye başkanlarına geniş bir yetki vermek yerine yerel yönetimlere uygun fiyatlı konut ve gerekli altyapıyı oluşturabilmeleri için daha fazla kaynak sağlaması gerektiğini söyledi.

Başbakan Burnham ise belediye başkanlarının yetkilerinin hem projeleri ilerletmek hem de bölgesel stratejiye aykırı yapılaşmayı engellemek için kullanılabileceğini belirtiyor. Burnham’a göre yerel kararların kimi zaman daha geniş bölgesel konut, ulaşım ve ekonomik büyüme hedefleri bakımından yeniden değerlendirilmesi gerekiyor.

İstişare 5 Ekim’de sona erecek

İmar yetkilerine ilişkin kamuoyu istişaresi 24 Ağustos’ta başladı ve 5 Ekim 2026 saat 23.59’a kadar devam edecek. Süreçte yerel yönetimlerden, belediye başkanlıklarından, sektör temsilcilerinden, sivil toplum kuruluşlarından ve bölge sakinlerinden görüş alınacak.

Hükümet, sonuçların değerlendirilmesi ve gerekli ikincil mevzuatın Parlamento’ya sunulmasının ardından proje devralma ve Belediye Başkanlığı Kalkınma Kararı yetkilerini 2027’nin başında uygulamaya koymayı hedefliyor.

Adalet Bakanı Akın Gürlek, İstanbul 11. Ağır Ceza Mahkemesi önünde görülen ve 35 sanığın bulunduğu dava kapsamında Netanyahu ile Afek Moskovitch hakkında 14 Temmuz 2026’da yakalama kararı verildiğini açıkladı.

Gürlek, bu kararlar doğrultusunda İçişleri Bakanlığından Interpol nezdinde kırmızı bülten sürecinin başlatılmasının istendiğini, ilgili belgelerin Dışişleri Bakanlığına da gönderildiğini bildirdi.

Dosyada Netanyahu ve Moskovitch’e “insanlığa karşı suç”, “soykırım”, “nitelikli biçimde kişiyi hürriyetinden yoksun bırakma”, “işkence”, “kasten yaralama”, “mala zarar verme”, “nitelikli yağma” ve “ulaşım aracının kaçırılması” gibi suçlamalar yöneltiliyor. İsrail ise suçlamaları reddediyor.

Reuters: İç hukuk davasının uluslararası ayağı

Reuters, gelişmeyi Türkiye’de yürütülen bir ceza davasının uluslararası boyuta taşınması olarak değerlendirdi. Ajans, Ankara’nın daha önce de Gazze’deki savaş nedeniyle Netanyahu hakkında ulusal yakalama kararları çıkardığını hatırlattı.

Haberde, Türkiye’nin İsrail’in Gazze politikalarına en sert tepki gösteren NATO ülkelerinden biri olduğu belirtilirken kırmızı bülten başvurusunun, Ankara ile Tel Aviv arasında Suriye üzerinden yükselen gerilimle aynı döneme denk geldiğine dikkat çekildi.

Reuters ayrıca İsrail güçlerinin mayıs ayında Gazze’ye yardım ulaştırmaya çalışan filoya ait en az iki tekneye ateş açtığını ve Türk davasının bu müdahale ile aktivistlerin gözaltına alınmasına dayandığını aktardı.

New York Times işkence iddialarını öne çıkardı

New York Times, Türkiye’nin girişimini yalnızca diplomatik bir kriz olarak değil, filo aktivistlerinin İsrail güçleri tarafından kötü muamele ve işkenceye maruz bırakıldığı yönündeki iddiaların devamı olarak ele aldı.

Gazete, kırmızı bültenin uluslararası yakalama emri olmadığını; aranan kişinin yerinin tespit edilmesi ve iade gibi bir işlem beklenirken geçici olarak gözaltına alınması için üye ülkelere gönderilen bir talep niteliği taşıdığını vurguladı.

Interpol’ün Türkiye’nin başvurusunu kabul edip etmeyeceğinin henüz belli olmadığına da dikkat çekildi.

Le Monde karşılıklı sert açıklamalara odaklandı

Fransız Le Monde gazetesi ise AFP kaynaklı haberinde hukuki ayrıntılardan çok Ankara ile Tel Aviv arasındaki sert siyasi restleşmeyi öne çıkardı.

Netanyahu’nun ofisi, Türkiye’nin girişimini Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın İsrailli liderleri “yıldırmaya yönelik sonuçsuz bir girişimi” olarak nitelendirdi. Açıklamada Erdoğan hakkında “antisemit diktatör” ifadesi kullanılarak Türkiye’nin Kürtler, Hamas, Kıbrıs ve tutuklu gazetecilere ilişkin politikaları hedef alındı.

İsrail yönetimi ayrıca Türkiye’nin Suriye’de artan etkisine işaret ederek bu dosyayı iki ülke arasındaki daha geniş bölgesel rekabetle ilişkilendirdi.

El País zamanlamaya dikkat çekti

İspanyol El País gazetesi, filoda Türk vatandaşlarının yanı sıra İspanyol vatandaşlarının da bulunduğunu belirterek davanın Avrupa açısından taşıdığı boyutu öne çıkardı.

Gazete, mahkemenin başvuru yönündeki ara kararının 14 Temmuz’da verilmesine rağmen girişimin kamuoyuna duyurulmasının, İsrail’in Suriye’de Türkiye sınırına yakın Ebu Zuhur Hava Üssü’nü vurmasının ardından yaşanan gerilimle aynı döneme rastladığına dikkat çekti.

El País bu nedenle kırmızı bülten hamlesini hem bir yargı süreci hem de Ankara-Tel Aviv ilişkilerindeki son diplomatik tırmanmanın parçası olarak değerlendirdi.

Al Jazeera “soykırım” suçlamasını başlığa taşıdı

Al Jazeera, Ankara’nın Netanyahu’ya yönelttiği “soykırım” suçlamasını haberin merkezine yerleştirdi. Katar merkezli yayın, girişimi Gazze’ye yardım götürmek isteyen Küresel Sumud Filosu’na mayıs ayında gerçekleştirilen müdahalenin hukuki sonucu olarak sundu.

Haberde Türkiye’nin dosyayı yalnızca ulusal mahkemelerde değil, uluslararası mekanizmalar aracılığıyla da takip etmeye çalıştığı vurgulandı.

İsrail basını: Ankara’nın siyasi baskı hamlesi

Jerusalem Post ve Israel Hayom gibi İsrail gazeteleri ise gelişmeyi daha çok Ankara’nın Netanyahu hükümetine yönelik siyasi baskısı şeklinde yansıttı.

Jerusalem Post, Türkiye’deki dosyanın Netanyahu ile birlikte çok sayıda İsrailli yetkiliyi kapsadığını aktarırken, kırmızı bülten çıkarılsa dahi her ülkenin kendi hukukuna göre hareket edeceğini belirtti. Gazete ayrıca dava sürecini, Türkiye ile İsrail arasında Suriye konusunda tırmanan gerilimle birlikte ele aldı.

Israel Hayom ise filonun insani yardım niteliğini sorgulayan İsrail hükümetinin yaklaşımına ağırlık verdi ve başvuruyu iki ülke arasındaki bölgesel güç mücadelesinin yeni cephesi olarak sundu

Afek Moskovitch’in kimliği belirsizliğini koruyor

Uluslararası haberlerde dikkat çeken bir başka ayrıntı, Netanyahu ile birlikte kırmızı bülten istenen Afek Moskovitch’in kimliği oldu.

Kamuoyuna açık dava belgelerinde Moskovitch’in adı yer almakla birlikte unvanı, görevi ve filo operasyonundaki iddia edilen rolü konusunda ayrıntılı bilgi bulunmuyor. Bazı yayınlar onu “İsrailli yetkili”, bazıları ise “İsrail askeri” olarak tanımlasa da bu bilgiler resmî kaynaklar tarafından açıklığa kavuşturulmuş değil.

Kırmızı bülten uluslararası tutuklama emri değil

Haberlerde zaman zaman “uluslararası tutuklama emri” ifadesi kullanılsa da teknik olarak Türkiye’nin attığı adım, henüz yayımlanmış bir kırmızı bülten anlamına gelmiyor.

Öncelikle Türkiye’nin hazırladığı dosyanın Interpol’e iletilmesi, ardından Interpol Genel Sekreterliğinin başvuruyu kendi anayasası ve veri işleme kuralları açısından incelemesi gerekiyor.

Interpol’ün açıklamasına göre kırmızı bülten, uluslararası yakalama emri değil; üye ülkelerin kolluk makamlarına bir kişinin yerinin belirlenmesi ve iade veya benzeri bir hukuki süreç öncesinde geçici olarak yakalanması yönünde yapılan bildirim niteliğinde. Kişinin gözaltına alınıp alınmayacağına her ülke kendi mevzuatına göre karar veriyor.

Bu nedenle Türkiye’nin talebi kabul edilse bile Netanyahu’nun 196 Interpol üyesi ülkenin tamamında otomatik olarak tutuklanması söz konusu olmayacak. Başvurunun Interpol tarafından kabul edilip edilmeyeceği ve kabul edilmesi halinde hangi ülkelerin işlem yapacağı şimdilik belirsizliğini koruyor.

Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı tarafından yapılan açıklamaya göre telefon görüşmesinde Türkiye-Birleşik Krallık ilişkilerinin yanı sıra güncel bölgesel ve küresel gelişmeler değerlendirildi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, yeni görevi dolayısıyla Burnham’ı tebrik ederek, iki ülke arasındaki ilişkilerin önümüzdeki dönemde daha da güçleneceğine inandığını ifade etti.

İletişim Başkanlığının açıklamasında, bölgesel ve küresel gelişmelerin hangilerinin ayrıntılı biçimde ele alındığına ilişkin bilgi paylaşılmadı. Görüşmeye dair ilk resmi açıklama Türk tarafından yapıldı.

Savunma ortaklığı yeni mekanizmalarla genişliyor

Görüşmenin öne çıkan başlıklarından birini güvenlik ve savunma alanındaki iş birliği oluşturdu.

Erdoğan, Türkiye ile Birleşik Krallık’ın özellikle savunma sanayiinde önemli aşamalar kaydettiğini belirterek, son dönemde imzalanan Stratejik Ortaklık Çerçeve Belgesi ile Güvenlik ve Savunma Ortaklığı Belgesi’nin ilişkilerin geleceği bakımından taşıdığı öneme dikkat çekti.

İki ülkenin 8 Temmuz 2026’da Ankara’daki NATO Zirvesi sırasında imzaladığı Güvenlik ve Savunma Ortaklığı; askerî iş birliği ve savunma sanayiinin yanı sıra siber güvenlik, hibrit tehditler, terörle mücadele, uzay, sivil hazırlık ve dayanıklılık alanlarını da kapsıyor. Belge, bu konulardaki siyasi ve askerî istişarelerin yeni mekanizmalar aracılığıyla kurumsallaştırılmasını öngörüyor.

Savunma ilişkilerinde son dönemin en büyük adımlarından biri de Türkiye’nin 20 Eurofighter Typhoon savaş uçağı almasına yönelik, değeri 8 milyar sterline kadar çıkabilen anlaşma olmuştu. Mart 2026’da imzalanan destek paketiyle İngiltere’nin Türk Hava Kuvvetleri pilotları ve yer personeline eğitim vermesi de kararlaştırılmıştı.

Stratejik ortaklık güvenlikten teknolojiye uzanıyor

Türkiye ve Birleşik Krallık arasında 23 Nisan 2026’da imzalanan Stratejik Ortaklık Çerçeve Belgesi ise ilişkilerin yalnızca savunma alanıyla sınırlı olmadığını ortaya koyuyor.

Belge; NATO içindeki eş güdümün artırılması, terörizm ve organize suçlarla mücadele, enerji güvenliği, iklim değişikliği, insani kalkınma, bilim, teknoloji ve inovasyon gibi geniş bir iş birliği gündemini kapsıyor.

İki ülke, belgeyle aynı zamanda bölgesel krizler ve küresel güvenlik sorunları karşısında daha yakın diyalog kurulmasını hedefliyor.

Ticaret gündeminde yeni anlaşma var

Erdoğan-Burnham görüşmesinde ekonomik ilişkiler ve karşılıklı yatırımlar da ele alındı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, belirlenen ticaret ve yatırım hedeflerine ulaşılması için ortak çalışmaların sürdürüleceğini söyledi.

Türkiye ile Birleşik Krallık arasındaki mevcut ticaret düzenlemesini hizmetler, dijital ticaret ve yatırımlar gibi yeni alanları kapsayacak şekilde genişletmeyi amaçlayan güncellenmiş Serbest Ticaret Anlaşması müzakereleri Mart 2024’ten bu yana devam ediyor. Birleşik Krallık Avam Kamarası Kütüphanesinin Temmuz 2026 tarihli raporunda da Türkiye ile yürütülen görüşmelerin henüz sonuçlanmadığı belirtildi.

Türkiye’nin 2025 yılında Birleşik Krallık’a mal ihracatı yaklaşık 16,7 milyar dolara, bu ülkeden ithalatı ise 7,26 milyar dolara ulaştı. Hizmet ticareti de hesaba katıldığında toplam ekonomik hacmin 30 milyar doların üzerine çıktığı tahmin ediliyor.

Yeni anlaşmayla mevcut mal ticaretinin ötesine geçilerek finansal ve profesyonel hizmetler, dijital ekonomi, yatırım, fikrî mülkiyet ve sürdürülebilirlik alanlarında daha kapsamlı kurallar oluşturulması amaçlanıyor.

Yeni hükümetle diyaloğun sürdürülmesi bekleniyor

Erdoğan ile Burnham arasındaki ilk görüşme, Ankara ile Londra’nın yeni İngiliz hükümeti döneminde de mevcut stratejik iş birliğini sürdürme iradesinin göstergesi olarak değerlendiriliyor.

İki ülkenin NATO üyeliği, savunma sanayiindeki büyük ölçekli projeler, büyüyen ticaret hacmi ve Avrupa ile Orta Doğu’daki gelişmeler, Türkiye-Birleşik Krallık ilişkilerini önümüzdeki dönemde de her iki başkentin dış politika gündeminde tutacak başlıca unsurlar arasında yer alıyor.

Dört yetkiliye dayandırılan haberlere göre Burnham, iletişim kurduğu kişinin gerçekten Wiles olduğunu düşünerek kendisiyle birkaç mesaj paylaştı. Ancak yazışmalar sırasında karşısındaki kişinin kimliğinden şüphelenmeye başladı.

Temasın güvenilir olmadığı anlaşılınca durum vakit kaybetmeden ilgili İngiliz makamlarına bildirildi ve iletişim sonlandırıldı. Kaynaklar, yazışmalarda hassas veya önemli nitelikte herhangi bir bilginin paylaşılmadığını belirtti.

Telefon görüşmesi yapılmadı

Burnham ile sahte Wiles arasındaki iletişimin yalnızca yazılı mesajlarla gerçekleştiği, taraflar arasında herhangi bir telefon ya da görüntülü görüşme yapılmadığı bildirildi.

Mesajlaşmanın hangi uygulama üzerinden gerçekleştirildiği ise açıklanmadı. Başbakanlık, WhatsApp veya başka bir haberleşme platformunun kullanılıp kullanılmadığı konusundaki soruları yanıtsız bıraktı.

Downing Street sözcüsü, olayla ilgili ayrıntı vermeyerek, “Ulusal güvenlik konularında yorum yapmıyoruz” açıklamasıyla yetindi. Olayın Burnham’ın başbakanlık görevini devralmasından önce başlayıp daha sonra da devam etmiş olabileceği öne sürülürken, bu ayrıntı resmî makamlarca doğrulanmadı.

İngiltere, Beyaz Saray’ı bilgilendirdi

İngiltere’nin Washington Büyükelçiliği, olayın doğurduğu güvenlik endişesi nedeniyle Beyaz Saray ile temasa geçti.

Beyaz Saray, Wiles’ın mevcut cihazlarının ele geçirilmediğini bildirdi. Bu açıklama, Burnham’ı hedef alan son girişimin Wiles’ın telefonunun daha önce hedef alındığı olayla doğrudan bağlantılı olduğunun henüz kanıtlanmadığını gösteriyor. ABD makamları olayın arkasında aynı kişi veya grubun bulunup bulunmadığını açıklamadı.

Wiles’ın kişisel rehberi daha önce ele geçirilmişti

Susie Wiles’ın kişisel telefonu ve rehberindeki bilgilerin Mayıs 2025’te korsanların hedefi olduğu bildirilmişti. Olayın ardından Wiles gibi davranan bir kişi; ABD’li senatörlere, valilere ve üst düzey şirket yöneticilerine mesajlar göndermiş, bazı isimleri telefonla aramıştı.

Söz konusu iletişimlerin Wiles’ın gerçek telefon numarasından yapılmadığı, ancak saldırganların kişisel telefonundaki iletişim bilgilerine ulaşmış olabileceği aktarılmıştı. Olay üzerine FBI soruşturma başlatmıştı.

ABD makamları ayrıca saldırganların güven kazanmak veya hedeflerin hesaplarına erişmek amacıyla yapay zekâyla üretilmiş ses kayıtlarından yararlanabilecekleri konusunda uyarıda bulunmuştu.

Üst düzey isimlerin telefonları internette bulundu

Burnham’a yönelik girişimin ardından İngiliz siyasetindeki dijital güvenlik açıklarına ilişkin yeni bilgiler de gündeme geldi. En az üç kabine üyesinin kişisel cep telefonu numaralarının internette bulunabildiğinin belirlenmesi, üst düzey siyasetçilerin kimlik taklidi ve sosyal mühendislik saldırılarına karşı ne kadar savunmasız olduğunu yeniden tartışmaya açtı.

David Cameron da benzer yöntemle hedef alınmıştı

İngiltere’de üst düzey bir siyasetçinin sahte kimlikle kandırılması ilk kez yaşanmıyor. Eski Dışişleri Bakanı David Cameron da 2024 yılında, kendisini Ukrayna’nın eski Cumhurbaşkanı Petro Poroşenko olarak tanıtan bir kişiyle mesajlaşmış ve kısa bir görüntülü görüşme gerçekleştirmişti.

Burnham olayı, saldırganların üst düzey yöneticilerin kişisel iletişim ağlarını kullanarak devletler arası resmî temas izlenimi oluşturabildiğini gösterirken, Londra ve Washington’daki güvenli haberleşme prosedürlerinin yeniden gözden geçirilmesi çağrılarını artırdı.

Farage’ın zaferi ilk bakışta büyük bir farkla gerçekleşmiş görünse de seçim, İngiliz siyasetinde alışılmış ara seçimlerden oldukça farklıydı. Çünkü ana akım siyasi partilerin tamamına yakını yarıştan çekildi. Böylece Farage’ın karşısında Labour, Muhafazakâr Parti ve Liberal Demokratlar gibi büyük partilerin adayları bulunmadı.

Bu durum, seçim kampanyasını alışılmadık bir yarışa dönüştürdü.

Sandıktan ikinci olarak Count Binface çıktı

Farage’ın en güçlü rakibi, siyasi hiciv karakteri Count Binface oldu. Komedyen Jonathan Harvey tarafından canlandırılan karakter, İngiliz seçimlerinde daha önce de mizahi kampanyalarıyla dikkat çekmişti.

Gümüş renkli çöp kutusunu andıran kostümüyle kampanya yürüten Binface, 9 bin 455 oy alarak yüzde 26,9’a ulaştı ve seçimi ikinci sırada tamamladı. Böylece Farage ile Binface arasındaki oy farkı 12 bin 784 oldu.

Binface’ın performansı, İngiliz seçim tarihinde siyasi mizah açısından dikkat çekici bir sonuç olarak değerlendiriliyor. Reuters, bu sonucu Birleşik Krallık’taki bir komedi adayı için şimdiye kadarki en başarılı sonuçlardan biri olarak nitelendirdi.

Binface’ın seçim vaatleri de kampanyanın sıra dışı karakterini ortaya koydu. Dondurma külahlarının fiyatına sınır getirilmesi ve toplu taşımada hoparlörle yüksek sesle konuşanların zorunlu askerlik hizmetine gönderilmesi gibi mizahi öneriler kampanyanın öne çıkan başlıkları arasında yer aldı.

Rekor: Aynı pusulada 34 aday

Clacton ara seçiminin bir başka özelliği ise aday sayısı oldu.

Seçimde 34 aday yarıştı. Tendring Bölge Konseyi, bunun bir Birleşik Krallık parlamento seçimi için şimdiye kadar kaydedilen en yüksek aday sayısı olduğunu açıkladı. Aday sayısının yüksekliği nedeniyle seçmenlerin karşısına son derece uzun bir oy pusulası çıktı ve seçim görevlileri açısından da süreç normalden daha karmaşık hale geldi.

Farage’ın ardından gelen adayların oyları ise oldukça düşük kaldı. Avrupa Birliği’ne yeniden katılımı savunan Rejoin EU adayı John Stevens 492 oyla üçüncü oldu. Bağımsız aday Tony Francis 432, Pamela Walford 371, Reclaim Party lideri Laurence Fox ise 347 oy aldı.

Seçimde üç farklı Official Monster Raving Loony Party adayı da yarıştı. Bunlardan en yüksek oyu alan Nick The Incredible Flying Brick yalnızca 28 oy alabildi.

Büyük partiler neden yoktu?

Seçimin en dikkat çekici siyasi boyutu, ana akım partilerin yarışa katılmamasıydı.

Farage, Temmuz ayında milletvekilliğinden istifa ederek ara seçimi kendisi tetiklemişti. Amacı, parlamentodaki koltuğunu yeniden kazanarak hakkında yürütülen mali incelemelerin gölgesinde seçmenden yeni bir siyasi yetki almaktı.

Ana akım partiler ise bu hamleyi gereksiz ve kişisel siyasi hesaplara dayanan bir seçim olarak değerlendirdi ve yarıştan çekildi. Böylece Clacton’daki seçim, normal bir iktidar-muhalefet mücadelesinden ziyade Farage ile çok sayıda bağımsız ve marjinal adayın yarıştığı sıra dışı bir siyasi gösteriye dönüştü.

Farage'ın göç karşıtı siyaseti yeniden sandıkta

Farage, Reform UK lideri olarak özellikle göçün azaltılması, düzensiz göçle mücadele ve İngiltere’nin sınır politikalarının sertleştirilmesi üzerinden siyaset yürütüyor. Brexit sürecinin en önde gelen savunucularından biri olan Farage, uzun süredir İngiltere'deki göçmenlik politikalarını ve siyasi elitleri hedef alan söylemleriyle İngiliz siyasetinin sağ kanadındaki en etkili isimlerden biri.

Clacton da bu açıdan Farage için sembolik önem taşıyor. 2024 genel seçiminde Reform UK lideri olarak ilk kez Avam Kamarası'na seçildiği bölge olan Clacton, onun siyasi kariyerinde özel bir yere sahip.

2026 ara seçiminde ise Farage, seçimi yalnızca kendi milletvekilliğini geri kazanma mücadelesi olarak değil, kendisine yönelik eleştirileri reddetmek için halktan alınacak yeni bir destek olarak sunmaya çalıştı.

Ancak sonuç Farage için tam anlamıyla rahatlatıcı olmadı

Farage yüzde 63,3 oyla açık ara kazanmasına rağmen sonuç, Reform UK liderinin beklediği kadar güçlü bir tablo ortaya koymadı.

Seçim öncesindeki bir Survation araştırması Farage’ın oy oranının yüzde 73'e ulaşabileceğini öngörmüştü. Gerçek sonuç ise yüzde 63,3'te kaldı. Count Binface'ın yüzde 26,9'luk oranı da tahminlerin üzerinde gerçekleşti.

Üstelik ana akım partilerin aday çıkarmadığı bir seçimde Farage’ın yüzde 63 civarında kalması, Reform UK'nin ulusal ölçekteki ivmesi açısından soru işaretleri yarattı.

Reuters'ın aktardığı değerlendirmelere göre Reform UK'nin kamuoyu desteğinde son dönemde gerileme işaretleri görülürken, yeni Başbakan Andy Burnham yönetimindeki Labour'ın desteğinde artış yaşandı.

£5 milyonluk bağış soruşturması yeniden başladı

Farage’ın Clacton'daki zaferinin hemen ardından karşı karşıya olduğu mali inceleme de yeniden gündeme geldi.

Parlamento standartları soruşturmasının merkezinde, Farage’ın 2024 genel seçimleri öncesinde kripto para milyarderi Christopher Harborne’dan aldığı yaklaşık 5 milyon sterlinlik hediye veya finansal desteği parlamentoya bildirme yükümlülüğü bulunuyor.

Farage parayı aldığını kabul etmiş ancak herhangi bir yanlış yapmadığını savunmuştu. Parlamento standartları soruşturması, ara seçim nedeniyle Farage'ın milletvekilliğinden ayrılması üzerine askıya alınmıştı; seçim sonucunun açıklanmasının ardından soruşturmanın yeniden aktif hale geldiği bildirildi.

Eğer soruşturma sonucunda parlamentonun bildirim kurallarının ihlal edildiğine karar verilirse Farage'ın parlamentodan uzaklaştırılması ve koltuğu için yeniden ara seçim yapılması ihtimali gündeme gelebilir. Böyle bir durumda bu kez büyük siyasi partilerin yarışa katılması beklenebilir.

Farage seçim gecesinde sonucu salondan izlemedi

Seçimin bir diğer dikkat çekici gelişmesi de kazanan adayın sonuç açıklanırken salonda bulunmaması oldu.

Farage, polis tarafından kendisine seçim sonucunu açıklama sırasında bir protesto veya etkinlik düzenlenebileceği konusunda uyarıda bulunulduğunu öne sürerek sonuçların açıklandığı salona gitmedi. Daha sonra yapmayı planladığı zafer konuşmasını da iptal etti.

İngiliz basınında ve siyasi çevrelerde bu karar tartışma yarattı. Essex Polisi ise Farage'ın sözünü ettiği tehdide ilişkin açıklamaların güvenilirliği konusunda farklı bir tablo ortaya koydu.

Zafer mi, siyasi kumar mı?

Farage koltuğunu geri aldı ve böylece parlamentodaki varlığını korudu. Ancak Clacton ara seçimi, Reform UK liderinin siyasi geleceği açısından beklenenden daha karmaşık bir tablo ortaya çıkardı.

Bir yanda yüzde 63,3'lük oyla kazanılmış net bir seçim zaferi var. Diğer yanda ise ana akım partilerin yarışmadığı bir ortamda bir komedi karakterinin yaklaşık 9 bin 500 oyla yüzde 27'ye yaklaşması, ulusal kamuoyu desteğindeki gerileme ve Farage hakkındaki mali soruşturmanın yeniden başlaması bulunuyor.

Dolayısıyla Clacton sonucu Farage'ın parlamentoya dönüşünü kesinleştirmiş olsa da, Reform UK liderinin kendisini “siyasi sistemle halk arasındaki mücadele” olarak sunmaya çalıştığı seçim, aynı zamanda onun üzerindeki tartışmaları sona erdirmek yerine yeniden gündeme taşıdı. Reuters'ın değerlendirmesine göre Farage'ın seçimle eleştirileri susturma stratejisi, beklenenin aksine ters tepmiş olabilir.

Clacton'daki sonuçlar:

• Nigel Farage – Reform UK: 22.239 oy | %63,3
• Count Binface: 9.455 oy | %26,9
• John Stevens – Rejoin EU: 492 oy | %1,4
• Tony Francis – Bağımsız: 432 oy | %1,2
• Pamela Walford – Bağımsız: 371 oy | %1,1
• Laurence Fox – Reclaim Party: 347 oy | %1,0

Kayıtlı seçmen sayısı 79.785, katılım ise %44,37 oldu. Toplam 34 adayın yarıştığı seçimde Reform UK koltuğunu korurken, Farage'ın çoğunluğu 12.784 oy olarak kayda geçti.

Netanyahu İngiltere’yi hedef aldı

Netanyahu, İsrail Ordu Radyosu’nda yayımlanan bir podcast programında İngiltere’nin İsrail’e yönelik tutumundaki değişimi eleştirirken ülkeyi “İslami Cumhuriyet” olarak nitelendirdi.

İsrail Başbakanı, geçmişte İngiltere’de İsrail’e yönelik daha olumlu bir yaklaşım bulunduğunu savunarak Winston Churchill’in oğlu ve torununun 1967’deki Altı Gün Savaşı hakkındaki haberlerini örnek gösterdi. Ardından günümüz İngiltere’sine atıfta bulunarak, “İslami Cumhuriyet Britanya” ifadesini kullandı.

Netanyahu sözlerini nükleer silah tartışmasına da taşıdı. Daha önce ABD Başkan Yardımcısı JD Vance tarafından kullanılan bir ifadeye atıfta bulunarak İngiltere’nin nükleer silaha sahip “ilk İslami cumhuriyet” olabileceğini söyledi ve İsrail’in İran’ın nükleer silaha sahip olmasını engellemeye çalıştığını belirtti.

Piers Morgan’dan tek kelimelik yanıt

Netanyahu’nun açıklamalarının ardından Piers Morgan, sosyal medya platformu X’te İsrail Başbakanı’nın sözlerini alıntılayarak “Idiot” yazdı.

Morgan’ın paylaşımı kısa sürede geniş yankı bulurken, sosyal medya kullanıcıları arasında da tartışma başladı. Bazı kullanıcılar Morgan’a destek verirken, bazıları ise Netanyahu’nun İngiltere’de İslam’ın ve Müslüman nüfusun artışına ilişkin değerlendirmelerini savundu.

Morgan, İsrail’in Gazze’deki savaşına ilişkin Netanyahu hükümetine yönelik eleştirileriyle de son dönemde sık sık gündeme geliyor.

Londra’dan sert tepki

Netanyahu’nun sözleri yalnızca sosyal medyada değil, diplomatik çevrelerde de tepkiyle karşılandı.

İngiltere Dışişleri, İngiliz hükümetinin açıklamalarla ilgili İsrail yönetimiyle temasa geçtiğini belirterek Netanyahu’nun ifadelerini “tamamen kabul edilemez” olarak nitelendirdi.

İsrail muhalefetinden de Netanyahu’ya tepki geldi. Demokratlar Partisi’nden Avi Dabush, başbakanın Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi üyesi ve İsrail’den çok daha büyük bir ülke olan İngiltere hakkında bu şekilde konuşmasını eleştirdi. Dabush, açıklamaların İsrail’in uluslararası alandaki yalnızlığını daha da artırabileceği uyarısında bulundu.

İngiltere-İsrail ilişkilerinde yeni gerilim

Netanyahu’nun açıklamaları, İngiltere ile İsrail arasındaki ilişkilerin Gazze savaşı nedeniyle zaten ciddi biçimde gerildiği bir dönemde geldi.

İngiltere'nin İsrail’in Gazze’deki operasyonlarına yönelik eleştirileri ve Filistin konusunda daha sert bir tutum benimsemesi, Netanyahu hükümetiyle Londra arasındaki görüş ayrılıklarını artırdı. İngiltere Başbakanı Andy Burnham da İsrail hükümetine yönelik baskının artırılabileceğini ve işgal altındaki Batı Şeria’daki yasa dışı yerleşimlerle bağlantılı ticarete yönelik yeni adımların değerlendirilebileceğini açıklamıştı.

Netanyahu’nun İngiltere’yi “İslami Cumhuriyet” şeklinde tanımlaması, bu siyasi gerilimi diplomatik tartışmanın da ötesine taşıdı. İngiliz hükümetinin açıklamayı açık biçimde reddetmesi ve Morgan gibi tanınmış isimlerin sert tepkileri, sözlerin Londra’da yarattığı rahatsızlığın boyutunu ortaya koydu.

Vance’ın 2024’teki sözlerini tekrarladı

Netanyahu’nun kullandığı ifade aslında tamamen yeni değil. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, 2024’te başkan yardımcılığı adaylığı sırasında İngiltere’nin “ilk gerçek İslamcı ülke” olabileceğini ve nükleer silaha sahip olabileceğini söylemişti.

Netanyahu da son açıklamasında benzer ifadeyi kullanarak İngiltere’yi İran’la bağlantılı nükleer tehdit tartışmasının içine çekti. Ancak sözlerin İsrail Başbakanı tarafından, İngiltere ile ilişkilerin son derece hassas olduğu bir dönemde dile getirilmesi yeni bir diplomatik tartışma başlattı.

LONDRA

İngiltere ve Galler’de milyonlarca kişi, ülke genelinde hızla büyüyen orman ve arazi yangını tehdidi nedeniyle hükümetin acil durum uyarısıyla karşı karşıya kaldı. Cuma akşamı saat 19.00’dan itibaren cep telefonlarına gönderilmeye başlanan mesajda halka mangal, kamp ateşi ve havai fişek gibi yangın çıkarabilecek faaliyetlerden uzak durmaları ve gördükleri yangınları derhal 999 üzerinden bildirmeleri çağrısı yapıldı.

Uyarının ardından hükümet, tek kullanımlık mangalların satışını geçici olarak yasakladı. Perakendecilere ürünleri derhal satıştan kaldırmaları bildirildi. Yasak, yangın riskinin yüksek olduğu dönem boyunca yürürlükte kalacak ve koşullar değiştikçe yeniden değerlendirilecek.

“İngiltere bir tutuşma kutusuna dönüştü”

Başbakan Andy Burnham, West Midlands bölgesindeki Stourbridge’i ziyaret ederek yangınlardan etkilenen vatandaşlarla görüştü ve itfaiye ekiplerine teşekkür etti. Burnham, ülkenin mevcut koşullarını “tutuşmaya hazır bir kavanoz” olarak nitelendirerek insanların açık alanlarda ateş yakmaması gerektiğini vurguladı.

Hükümetin aldığı önlemler yalnızca mangal satışının durdurulmasıyla sınırlı kalmadı. Yangın söndürme kapasitesi üzerindeki baskının artması üzerine Güney Galler’de yaklaşık 100 askeri personel görevlendirildi; 100 askerin daha aynı akşam bölgeye gönderileceği açıklandı. Askeri birliklerin yangınlarla mücadele ve toparlanma çalışmalarında itfaiye ekiplerine destek vermesi planlanıyor.

Hükümet ayrıca yangından etkilenen bölgelerdeki itfaiye ve kurtarma hizmetlerine acil finansman sağlanacağını duyurdu. Uzun vadede ise yangınla mücadele kapasitesinin ele alınacağı ulusal bir “yangın zirvesi” düzenlenecek. Hükümet, itfaiye hizmetlerinin eğitim ve özel ekipman ihtiyaçları için daha önce 97 milyon sterlinlik yatırım açıkladığını da hatırlattı.

Stourbridge’de 19 ev tamamen kül oldu

Yangın krizinin en ağır sonuçlarından biri West Midlands bölgesindeki Stourbridge’de yaşandı.

Burada geniş bir alana yayılan yangında 19 ev tamamen kullanılamaz hale gelirken 18 ev daha hasar gördü. Bölgedeki yangınlar nedeniyle 54 kişi sağlık ekiplerince tedavi edildi, bunların 19'u hastaneye kaldırıldı. Çok sayıda aile evlerinden tahliye edilirken bazı vatandaşlar geçici barınma merkezlerine yerleştirildi.

Yangının etkilediği alanın yüzlerce dönüme ulaşması, alevlerin kuru otluk alanlardan yerleşim bölgelerine hızla sıçramasına neden oldu. İtfaiye ekipleri, ana yangınların kontrol altına alınmasının ardından bile açık arazilerde, demiryolu hatlarının çevresinde ve yerleşim alanlarındaki sıcak noktaları söndürmeye devam ediyor.

Stourbridge’deki tabloyu yerinde gören Burnham, yaşananları “tam anlamıyla yıkıcı” olarak değerlendirdi. Yangınların insanların evlerini ve yıllar boyunca biriktirdikleri eşyalarını yok ettiğini belirten hükümet yetkilileri, sigorta şirketlerine zarar gören hanelerin ve işletmelerin taleplerini mümkün olduğunca hızlı sonuçlandırmaları çağrısında bulundu.

2026’da yangın sayısı yeni rekor kırdı

Yangınların boyutu, yalnızca birkaç bölgedeki münferit olaylarla sınırlı değil. İngiltere ve Galler’de 2026 yılı boyunca kaydedilen yangınların sayısı 1.000'i aşarak geçen yılın rekorunu geride bıraktı. Reuters'a göre yıl içinde kaydedilen yangın sayısı 1.085'e ulaşmış durumda. Yetkililer, yangın sezonunun iklim koşullarındaki değişim nedeniyle daha uzun bir döneme yayılabileceği uyarısında bulunuyor.

Yangın söndürme ekipleri üzerindeki baskı da olağanüstü boyutlara ulaştı. Son 24 saat içinde 11 büyük olay için “major incident” ilan edildi. İtfaiye hizmetlerinin kapasitesinin aynı anda birçok noktada zorlanması, askeri desteğin devreye sokulmasının temel nedenlerinden biri oldu.

Rekor sıcaklık ve kuraklık yangın riskini büyütüyor

Yangınların hızla yayılmasının arkasındaki en önemli faktörlerden biri uzun süredir devam eden sıcak ve kurak hava.

13 Ağustos'ta İngiltere'de yılın en yüksek sıcaklığı ölçüldü. Londra'daki Kew Gardens'ta sıcaklık 38,1 dereceye ulaştı. Bu, ülkenin art arda yaşadığı beşinci sıcak hava dalgasının ortasında gerçekleşti. Kurumuş otlar, çalılar ve tarım arazileri ise küçük bir kıvılcımın bile kısa sürede büyük bir yangına dönüşmesine uygun koşullar oluşturdu.

Kuraklık da tabloyu ağırlaştırıyor. Yaklaşık 45 milyon kişinin kuraklıktan etkilenen bölgelerde yaşadığı, yaklaşık 27 milyon kişinin ise su kullanım kısıtlamalarına tabi olduğu bildiriliyor. Su kaynaklarının azalması, hem tarım hem de yangınlarla mücadelede kullanılabilecek kaynaklar üzerindeki baskıyı artırıyor.

Hükümetten halka “hiçbir ateş yakmayın” çağrısı

Hükümetin acil durum uyarısında vatandaşlardan özellikle şu kurallara uymaları istendi:

• Kırsal alanlarda, parklarda, ormanlık bölgelerde ve açık arazilerde ateş yakılmaması,
• Mangal ve kamp ateşi kullanılmaması,
• Havai fişek gibi yangın çıkarabilecek faaliyetlerden kaçınılması,
• Sigara izmaritlerinin kesinlikle yere atılmaması,
• Cam şişe ve benzeri çöplerin doğada bırakılmaması,
• Görülen en küçük yangının bile vakit kaybetmeden 999'a bildirilmesi.

Hükümet, cam şişelerin güneş ışığını yoğunlaştırarak yangın riskini artırabileceği konusunda da uyarıda bulundu.

Yetkililer, ana yangınların büyük ölçüde kontrol altına alınmasının tehlikenin sona erdiği anlamına gelmediğini belirtiyor. Aşırı sıcak ve kurak koşullar devam ettiği sürece küçük bir kıvılcımın bile yeni bir yangına dönüşebileceği belirtilirken, itfaiye ekipleri özellikle yerleşim yerleri, demiryolları ve açık arazilerde kalan sıcak noktalara karşı teyakkuzda tutuluyor.

Hükümet ise mevcut krizden çıkarılacak derslerin, daha sıcak ve daha kurak yazların yaşanabileceği gelecek yıllar için yangınla mücadele kapasitesinin yeniden değerlendirilmesini gerektirdiğini belirtiyor.

Program öncesinde farklı sayılar gündeme gelse de gün sonunda 3 milletvekili ve 7 belediye başkanının AK Parti saflarına geçtiği bildirildi.

AK Parti'ye katılan milletvekilleri

Partiye katılan üç milletvekili şöyle:

• Ömer Karakaş – İYİ Parti Aydın Milletvekili
• Mehmet Mustafa Gürban – İYİ Parti Gaziantep Milletvekili
• Mustafa Bilici – Gelecek Partisi/ Yeni Yol çizgisinden İzmir Milletvekili

Üç milletvekilinin katılımıyla AK Parti'nin TBMM'deki sandalye sayısı 280'e çıktı.

Özellikle Mustafa Bilici'nin geçişi, Meclis aritmetiği açısından dikkat çekti. Bilici'nin AK Parti'ye geçmesiyle Yeni Yol grubunun milletvekili sayısının 19'a düşeceği ve bunun parti grubunun devamı açısından kritik bir eşik oluşturduğu daha önce gündeme gelmişti.

Yedi belediye başkanı da AK Parti saflarında

Törende belediye başkanları düzeyinde de kapsamlı bir katılım gerçekleşti. Gün içinde yayımlanan listelerde şu isimler yer aldı:

• Yakup Odabaşı – Ankara Gölbaşı Belediye Başkanı
• Selim Çırpanoğlu – Ankara Kahramankazan Belediye Başkanı
• Tuncay Başoğlu – Tekirdağ Hayrabolu Belediye Başkanı
• Türkan Kayır – Şırnak İdil Belediye Başkanı
• Ali Kemal Derin – Kütahya Tavşanlı Belediye Başkanı
• Engin Uysal – Kütahya Domaniç Belediye Başkanı
• Saim Zileli – Çanakkale Eceabat Belediye Başkanı

Burada dikkat çeken bir ayrıntı, Tavşanlı Belediye Başkanı'nın adının bazı ilk listelerde “Ali Kemal Verimli” şeklinde yer almasına karşın güncel kaynaklarda isminin Ali Kemal Derin olarak geçmesi. 2024 yerel seçim sonuçlarında Derin'in Tavşanlı'yı Yeniden Refah Partisi adayı olarak kazandığı görülüyor. Aynı listelerde Domaniç Belediye Başkanı Engin Uysal'ın CHP, İdil Belediye Başkanı Türkan Kayır'ın ise DEM Parti adayı olarak seçildiği bilgisi yer alıyor.

Muhalefet belediyelerinden AK Parti'ye geçiş

Transferlerin siyasi açıdan en dikkat çekici yönlerinden biri, belediye başkanlarının farklı siyasi geleneklerden gelmesi oldu.

Ankara'da Gölbaşı ve Kahramankazan gibi CHP'nin 2024 yerel seçimlerinde kazandığı iki ilçenin belediye başkanlarının AK Parti'ye geçmesi, başkentteki siyasi dengeler bakımından ayrıca önem taşıyor. 2024 seçimlerinde Yakup Odabaşı Gölbaşı'nı, Selim Çırpanoğlu ise Kahramankazan'ı CHP adına kazanmıştı.

Kütahya'nın Tavşanlı ilçesinde ise Ali Kemal Derin 2024 seçimlerini Yeniden Refah Partisi adayı olarak kazanmıştı. Domaniç'te Engin Uysal CHP'den, İdil'de Türkan Kayır ise DEM Parti'den seçilmişti.

Çanakkale Eceabat Belediye Başkanı Saim Zileli'nin siyasi geçmişi de dikkat çekiyor. Zileli, 2019'da İYİ Parti'den belediye başkanı seçilmiş, 2023'te CHP'ye katılmış ve 2024 yerel seçimlerinde CHP'den yeniden seçilmişti. Daha sonra AK Parti'ye geçişini doğruladı.

Meclis aritmetiğinde AK Parti'nin ağırlığı arttı

Üç milletvekilinin katılımıyla AK Parti'nin sandalye sayısının 280'e ulaşması, iktidar partisinin Meclis'teki ağırlığını bir miktar daha artırdı. Ancak bu sayı, TBMM'de tek başına anayasa değişikliği veya referandum gibi yüksek oy gerektiren işlemler için yeterli değil.

Transferlerin bir başka boyutu ise muhalefet partilerinin Meclis ve yerel yönetimlerdeki temsil kapasitesiyle ilgili. Özellikle Mustafa Bilici'nin AK Parti'ye geçişi, Yeni Yol'un Meclis'teki grup statüsü açısından tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.

AK Parti'den 25. yıl mesajı

AK Parti'nin 25. kuruluş yıl dönümü programı yalnızca partiye yeni isimlerin katılmasıyla değil, geniş katılımıyla da öne çıktı. Program için yaklaşık 100 bin kişilik davet hazırlanmıştı.

14 Ağustos 2001'de kurulan AK Parti, 25. yılına girerken iktidarını sürdüren parti olarak siyasi organizasyonunu ve yerel teşkilat ağını güçlendirmeye odaklanıyor. Ankara'daki törende açıklanan yeni katılımlar ise partinin özellikle muhalefet saflarından transfer stratejisinin devam ettiğini gösteren önemli bir siyasi mesaj olarak değerlendiriliyor.

Son tablo: 3 milletvekili ve 7 belediye başkanının katılımıyla AK Parti, kuruluşunun 25. yılında hem TBMM'deki sandalye sayısını 280'e çıkardı hem de farklı siyasi partilerden gelen yerel yöneticileri bünyesine kattı.