Son aylarda özellikle Türk toplumunda artan şikâyetlere göre, normal şartlarda altı ay içinde sonuçlanması beklenen ILR başvuruları birçok dosyada sekiz hatta dokuz aya kadar uzuyor. Bazı başvuruların ise daha uzun süredir sonuçlandırılmadığı belirtiliyor.

Başvurunun sonuçlanmasını bekleyen kişiler, yalnızca bürokratik bir gecikmeyle değil, hayatlarını doğrudan etkileyen çok yönlü mağduriyetlerle karşı karşıya kalıyor.

En Büyük Sorun: Seyahat Edememek

ILR başvurusu devam eden kişilerin en fazla dile getirdiği sorunlardan biri seyahat kısıtlaması.

Başvuru sürecinde pasaportlarını Home Office'e teslim eden veya başvurularının sonuçlanmasını bekleyen kişiler, ülke dışına çıkmaları halinde başvurularının olumsuz etkilenebileceği endişesi taşıyor. Bu nedenle birçok kişi aylar boyunca İngiltere'den ayrılamıyor.

Bu durum özellikle ailevi acil durumlarda büyük bir insani soruna dönüşüyor.

Türkiye'de ağır hastalanan anne veya babasını göremeyenler, cenazelere katılamayanlar, çocuklarının veya yakınlarının önemli günlerinde yanlarında olamayan ailelerin sayısının giderek arttığı ifade ediliyor.

İnsani Gerekçeler Her Zaman Çözüm Olmuyor

Home Office'in belirli durumlarda "urgent" ya da "compassionate" gerekçelerle dosyaların hızlandırılması veya geçici seyahat belgesi verilmesine ilişkin uygulamaları bulunsa da, başvuru sahipleri bu mekanizmaların her zaman beklenen sonucu vermediğini dile getiriyor.

Başvuruların hızlandırılması taleplerinin kabul edilmesi garanti olmadığı gibi, değerlendirme sürecinin de uzun sürdüğü belirtiliyor.

Bu nedenle sağlık, ölüm, ailevi kriz veya ticari zorunluluk gibi nedenlerle seyahat etmek isteyen birçok kişi yine aylarca beklemek zorunda kalıyor.

Ekonomik Hayat da Etkileniyor

Gecikmeler yalnızca aile hayatını değil, ticari faaliyetleri de doğrudan etkiliyor.

Ankara Anlaşması kapsamında kendi işini kuran girişimciler, uluslararası fuarlara katılamıyor, müşterileriyle yüz yüze görüşemiyor ve iş bağlantılarını geliştirecek seyahatleri ertelemek zorunda kalıyor.

Bazı işletme sahipleri ise yurt dışındaki ticari fırsatları kaçırdıklarını ifade ediyor.

Uzmanlara göre bu durum yalnızca bireysel değil, ekonomik açıdan da önemli sonuçlar doğuruyor.

Türk Toplumunda Endişe Büyüyor

Göçmenlik danışmanları ve hukukçulara göre, son dönemde ILR başvurularındaki bekleme sürelerine ilişkin şikâyetlerde belirgin bir artış yaşanıyor.

Özellikle Ankara Anlaşması geçmişine sahip başvuru sahipleri arasında dosyaların uzun süre sonuçlandırılmaması, toplumda belirsizlik ve kaygıyı artırıyor.

Başvuru sahipleri, yıllardır İngiltere'de yaşayan, vergi ödeyen ve yasal yükümlülüklerini yerine getiren kişiler olarak, işlemlerinin makul süre içinde tamamlanmasını beklediklerini ifade ediyor.

Ankara Anlaşması Süreci ve Bugünkü Tablo

Birleşik Krallık, Avrupa Birliği'nden ayrılma sürecinin ardından 31 Aralık 2020 itibarıyla Ankara Anlaşması kapsamında yeni başvuru kabul etmeyi durdurdu. Ancak bu tarihten önce sisteme dahil olan ve haklarını koruyan binlerce Türk vatandaşı, belirli şartları yerine getirdikten sonra süresiz oturum başvurusu yapma hakkını korudu.

Bugün yaşanan sorun, yeni başvurulardan değil; yıllardır ülkede yaşayan ve yasal statülerini kalıcı hale getirmek isteyen kişilerin ILR başvurularındaki gecikmelerden kaynaklanıyor.

Uzayan Bekleme Süreleri Sistem Tartışmasını Yeniden Gündeme Taşıyor

Göç hukuku uzmanları, Home Office'in son yıllarda artan başvuru yükü, güvenlik incelemeleri ve personel kapasitesi gibi nedenlerle birçok göçmenlik dosyasında gecikmeler yaşadığını belirtiyor. Bununla birlikte, aylar süren bekleme sürelerinin özellikle seyahat özgürlüğü ve aile hayatı üzerindeki etkileri nedeniyle insan hakları boyutunda da tartışılmaya başlandığı ifade ediliyor.

Başvuru sahipleri ise taleplerinin ayrıcalık değil, makul süre içinde karar verilmesi olduğunu vurguluyor.

Bekleyen Sadece Dosyalar Değil, Hayatlar

Sekiz ila dokuz aya ulaşan ILR bekleme süreleri, Ankara Anlaşmasıyla İngiltere'de yeni bir yaşam kuran yüzlerce Türk aile için artık yalnızca idari bir gecikme değil; sosyal, ekonomik ve insani sonuçlar doğuran ciddi bir sorun haline gelmiş durumda.

Uzmanlar, başvuruların daha öngörülebilir sürelerde sonuçlandırılması, acil insani durumlarda daha etkin hızlandırma mekanizmalarının işletilmesi ve başvuru sahiplerinin seyahat haklarını daha az kısıtlayan uygulamaların değerlendirilmesinin, yaşanan mağduriyetlerin azaltılmasına katkı sağlayabileceğini belirtiyor. Bu yönüyle ILR başvurularındaki gecikmeler, yalnızca göçmenlik sisteminin işleyişini değil, İngiltere'de yerleşik Türk toplumunun günlük yaşamını da doğrudan etkileyen önemli bir gündem maddesi olarak öne çıkıyor.

Uygulama zorunlu olmayacak. Genç kullanıcılar dilerlerse hesap ayarlarından birkaç adımda bu sınırlamayı kaldırabilecek. Ancak hükümet, varsayılan ayarın büyük bölümünün değiştirilmeden kullanılacağını ve bunun gençlerin ekran başında geçirdiği süreyi azaltacağını öngörüyor.

Amaç uyku düzenini ve ruh sağlığını korumak

Yeni düzenlemenin temel hedefleri arasında gençlerin daha kaliteli uyuması, eğitim hayatındaki başarılarının desteklenmesi ve aileleriyle yüz yüze geçirdikleri zamanın artırılması bulunuyor.

Uzmanlar, özellikle gece saatlerinde sosyal medya kullanımının uyku kalitesini olumsuz etkilediğini, dikkat dağınıklığına neden olduğunu ve uzun vadede ruh sağlığı üzerinde olumsuz sonuçlar doğurabildiğini belirtiyor. Yapılan birçok araştırma, geç saatlere kadar telefon kullanan gençlerde uyku süresinin azaldığını, akademik performansın düştüğünü ve kaygı düzeyinin arttığını ortaya koyuyor.

Bağımlılık oluşturan özellikler de sınırlandırılacak

İngiliz hükümeti yalnızca kullanım saatlerini değil, sosyal medya platformlarının kullanıcıları çevrim içi tutan tasarım özelliklerini de hedef alıyor.

Teknoloji Bakanı Liz Kendall, otomatik video oynatma özelliği, sonsuz içerik akışı (infinite scroll), kişiselleştirilmiş öneri algoritmaları ve kullanıcıyı platformda daha uzun süre tutmayı amaçlayan bazı etkileşim mekanizmalarının da varsayılan olarak devre dışı bırakılmasının planlandığını açıkladı.

Hükümete göre özellikle 16 yaşına yeni giren gençler, çocuk hesaplarından yetişkin hesaplarına geçtiklerinde bir anda bu bağımlılık oluşturabilecek özelliklerle karşılaşıyor. Yeni sistem, bu geçişi daha kontrollü hale getirmeyi amaçlıyor.

Daha önce 16 yaş altına yönelik adım atılmıştı

Yeni uygulama, İngiltere'nin çocukların çevrim içi güvenliğini artırmaya yönelik daha geniş kapsamlı dijital politika paketinin devamı niteliğinde değerlendiriliyor.

Geçtiğimiz aylarda açıklanan düzenlemeler kapsamında, 16 yaşın altındaki çocukların Snapchat, TikTok, Instagram, Facebook, YouTube ve X gibi platformlarda karşılaşabilecekleri zararlı içeriklerin sınırlandırılması, yaş doğrulama mekanizmalarının güçlendirilmesi ve çocuk hesaplarında daha sıkı gizlilik ayarlarının uygulanması yönünde yeni kurallar gündeme gelmişti.

Online Safety Act'ın kapsamı genişliyor

İngiltere'de yürürlükte bulunan Online Safety Act (Çevrim İçi Güvenlik Yasası) çerçevesinde teknoloji şirketlerinden çocukları zararlı içeriklerden koruyacak sistemler geliştirmeleri isteniyor. Düzenleyici kurum Ofcom da platformların risk değerlendirmesi yapmasını, yaş doğrulama yöntemlerini güçlendirmesini ve çocuklara yönelik güvenlik önlemlerini artırmasını talep ediyor.

Yeni gece kısıtlamasının da bu yasal çerçevenin bir uzantısı olarak uygulanması planlanıyor.

Teknoloji şirketlerinin yaklaşımı merak konusu

Uzmanlar, sistemin başarısının büyük ölçüde sosyal medya platformlarının uygulamaya nasıl uyum sağlayacağına bağlı olduğunu belirtiyor. Düzenleme varsayılan ayar şeklinde uygulanacağı için kullanıcıların isterlerse kısıtlamayı kaldırabilmesi, uygulamanın etkinliği konusunda farklı görüşlerin ortaya çıkmasına neden oluyor.

Dijital haklar savunucuları, gençlerin güvenliğinin artırılmasını desteklemekle birlikte kullanıcıların mahremiyetinin korunması ve yaş doğrulama sistemlerinin kişisel verileri gereksiz şekilde toplamaması gerektiğine dikkat çekiyor.

Dijital bağımlılıkla mücadelede yeni model

İngiltere hükümeti, yeni uygulamayla gençlerin sosyal medyada geçirdikleri süreyi azaltmayı, bağımlılık oluşturan dijital tasarımların etkisini sınırlandırmayı ve daha sağlıklı bir dijital yaşam kültürü oluşturmayı hedefliyor.

Uygulamanın gelecek bahar döneminde devreye alınması planlanırken, düzenlemenin ardından teknoloji şirketlerinin sistemlerini yeni kurallara uyumlu hale getirmesi bekleniyor. İngiltere'nin bu adımı, dijital platformların genç kullanıcılar üzerindeki etkisini sınırlandırmaya yönelik Avrupa'da atılan en kapsamlı girişimlerden biri olarak değerlendiriliyor.

Soruşturma dosyasında Levent'e "Dernekler Kanunu'na muhalefet", "suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama" ve "örgüt üyeliği" suçlamaları yöneltiliyor. Aynı soruşturma kapsamında gerçekleştirilen son operasyonlarla birlikte gözaltındaki kişi sayısının 40'a yaklaştığı kaydedildi.

Bakan Gürlek: "Yurt dışına kaçma girişimi üzerine gözaltına alındı"

Adalet Bakanı Akın Gürlek, 14 Temmuz'da yaptığı açıklamada soruşturmanın İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından çok yönlü biçimde sürdürüldüğünü belirterek, ilk aşamada gerçekleştirilen operasyonların ardından Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) raporlarının incelendiğini söyledi.

Gürlek, soruşturmanın devam ettiğini vurgulayarak "MASAK raporları inceleniyor. Soruşturma genişleyebilir." ifadelerini kullandı. Bakan ayrıca Haluk Levent'in "yurt dışına kaçma girişimi üzerine" gözaltına alındığını açıkladı.

Levent'ten ilk açıklama: "Ahbap tamamen konu dışıdır"

Gözaltına alınmasının ardından Haluk Levent'in X hesabından 13 Temmuz'da paylaşılan açıklamada, hakkındaki iddiaların kişisel mali ilişkileriyle ilgili olduğu savunuldu.

Paylaşımda, gözaltına alınmadan önce İçişleri Bakan Yardımcısı Bülent Turan'a mesaj gönderdiğini belirten Levent, deprem döneminden bugüne kadar Ahbap'ın tüm faaliyetlerinin denetlenmesini istediğini ifade etti.

Levent açıklamasında, "Kişisel borç-alacak ilişkilerimde Ahbap tamamen konu dışıdır. Ancak ısrarla bununla ilişkilendirilmeye çalışılıyor." ifadelerine yer verirken, ilerleyen günlerde kapsamlı bir açıklama yapacağını da duyurdu.

Soruşturmada süreç nasıl işleyecek?

Gözaltındaki şüphelilerin emniyetteki ifade işlemlerinin ardından sağlık kontrollerinden geçirilerek savcılığa sevk edilmeleri bekleniyor. Savcılık, ifade ve dosyadaki delil durumuna göre şüphelilerin serbest bırakılması, adli kontrol talebiyle sulh ceza hâkimliğine sevki veya tutuklama talebinde bulunulmasına karar verebilecek.

Soruşturmanın gizlilik kararı kapsamında yürütüldüğü belirtilirken, MASAK incelemeleri ile dijital materyallerden elde edilecek bulguların dosyanın kapsamını belirlemesi bekleniyor. Yetkililer, soruşturmanın henüz tamamlanmadığını ve yargı sürecinin devam ettiğini vurguluyor.

Çiftçi, Sosyal hesabından yaptığı açıklamada, yurt dışında yaşayan vatandaşlardan İçişleri Bakanlığına ulaşan talepleri ve uygulamada karşılaşılan cezai işlem sorunlarını Ticaret Bakanlığına ilettiklerini belirtti.

Bakan Çiftçi, şunları kaydetti:

"Gurbetçi vatandaşlarımıza önemli bir kolaylık sağladık. İki Bakanlığımız arasında gerçekleştirilen görüşmeler sonucunda, yabancı plakalı araçların kullanımına ilişkin esasları vatandaşlarımızın hayatını kolaylaştıracak şekilde netleştirdik. Buna göre, izin hak sahibinin Türkiye'de bulunması şartıyla, yurt dışında yerleşik eş, üstsoy (anne, baba, büyükanne, büyükbaba) ile altsoy (çocukları ve torunları) izin hak sahibi araçta bulunmasa da aracı kullanabilecek. İzin hak sahibinin araçta bulunması halinde ise yurt dışında yerleşik diğer kişiler de akrabalık şartı aranmaksızın aracı kullanabilecek. Ayrıca acil durumlarda ve bu durum süresince, araç sahibinin araçta bulunması şartıyla Türkiye'de yerleşik olan eş, altsoy ve üstsoyundan kişiler tarafından aracın kullanılması halinde cezai işlem uygulanmayacak.”

Yeni Düzenleme Neleri Kapsıyor?

İzin Sahibi Araçta Yokken Kullanım: İzin hak sahibinin Türkiye'de bulunması şartıyla; yurt dışında yerleşik eşi, anne-babası (üstsoy) ve çocukları/torunları (altsoy), kendisi araçta olmasa bile aracı serbestçe kullanabilecek.

Üçüncü Kişilerin Kullanımı: İzin sahibinin bizzat araçta bulunması durumunda; yurt dışında yerleşik olan herkes, herhangi bir akrabalık bağı aranmaksızın aracı sürebilecek.

Acil Durum Esnekliği: Acil durumlarda ve bu durum süresince, araç sahibinin araçta olması kaydıyla; Türkiye'de yerleşik olan eş, altsoy ve üstsoy aile üyeleri de aracı ceza alma endişesi taşımadan kullanabilecek. Gurbetçi vatandaşlarımızın hayatını kolaylaştıracak adımlar atmaya devam ediyoruz. İki Bakanlığımız arasında gerçekleştirilen görüşmeler sonucunda, yabancı plakalı araçların kullanımına ilişkin esasları vatandaşlarımızın lehine netleştirdik."

Bundan böyle dijital kimlik doğrulama sürecinin, yalnızca hükümet tarafından kabul edilen kayıtlı bir Right to Rent Digital Verification Service Provider (RtR DVSP) aracılığıyla yürütülmesi zorunlu olacak.

Amaç sahteciliği önlemek ve sistemi dijitalleştirmek

Right to Rent uygulaması ilk olarak 2014 Göçmenlik Yasası (Immigration Act 2014) kapsamında yürürlüğe girmişti. Düzenleme, ev sahiplerine kira sözleşmesi imzalamadan önce kiracı adaylarının Birleşik Krallık'ta yasal olarak ikamet etme hakkına sahip olup olmadığını kontrol etme yükümlülüğü getiriyor.

Son yıllarda dijital kimlik doğrulama sistemlerinin yaygınlaşmasıyla birlikte hükümet, bu süreci daha güvenli ve standart hale getirmek amacıyla yeni bir adım attı.

Yeni düzenleme, dijital doğrulama hizmeti sunan şirketlerin belirli teknik standartları karşılamasını ve resmi olarak kayıt altına alınmasını zorunlu hale getiriyor.

Ev sahiplerinin önünde üç farklı yöntem bulunuyor

Ulusal Konut Ev Sahipleri Birliği (NRLA) tarafından yapılan açıklamaya göre ev sahipleri Right to Rent yükümlülüklerini yerine getirmek için üç farklı yöntemden birini kullanabilecek:

Kiracının orijinal kimlik belgelerini yüz yüze inceleyerek manuel kontrol yapmak,

Home Office'in çevrim içi Right to Rent sistemi üzerinden paylaşım kodu (share code) kullanarak dijital kontrol gerçekleştirmek (uygun durumlarda),

Kimlik belgesi doğrulamasını elektronik ortamda yapmak istiyorlarsa, mutlaka kayıtlı bir RtR DVSP üzerinden hizmet almak.

Yeni zorunluluk yalnızca üçüncü yöntemi tercih edenleri kapsıyor. Manuel kontroller ve Home Office'in kendi çevrim içi sistemi kullanılmaya devam edecek.

Kurallara uymayan ev sahipleri yaptırımlarla karşılaşabilir

Uzmanlar, Right to Rent kontrollerinin eksik veya hatalı yapılmasının ev sahipleri açısından ciddi sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekiyor. Mevzuata uyulmaması halinde yüksek para cezaları uygulanabiliyor; bazı durumlarda ise cezai yaptırımlar da gündeme gelebiliyor.

NRLA, üyelerine yeni düzenlemeye hazırlıklı olmaları çağrısında bulunurken, dijital doğrulama hizmeti almayı planlayan ev sahiplerinin kullanacakları şirketlerin resmi olarak yetkilendirilmiş olup olmadığını kontrol etmelerini tavsiye ediyor.

Yeni uygulamanın, hükümetin göçmenlik kontrollerini tamamen dijital ortama taşıma stratejisinin önemli adımlarından biri olduğu değerlendiriliyor.

Seçim bölgesi Clacton'a vurgu yapan Farage, "Yaptıklarım hakkındaki kararı Clacton halkı vermeli" ifadelerini kullanarak, kendisi hakkında yürütülen tartışmalara son sözü seçmenlerin söylemesi gerektiğini savundu.

Farage, açıklamasında "İşte bu yüzden yapılacak ara seçimde adaylığımı koyacağım. Kazanmak için mücadele edeceğim. Reform'un başlattığı siyasi devrimi sürdürmek için savaşacağım." dedi.

İstifanın ardından Clacton'da Temmuz ayının sonu veya Ağustos ayının başında ara seçim yapılması bekleniyor.

Muhalefetten ortak tavır: "Bu bir gündem değiştirme hamlesi"

Farage'ın yeniden adaylık kararına İngiltere'nin büyük siyasi partilerinden dikkat çekici bir tepki geldi.

İktidardaki İşçi Partisi, ana muhalefetteki Muhafazakâr Parti ile Liberal Demokratlar ve Yeşiller, ortak bir siyasi tutum sergileyerek ara seçimde aday göstermeyeceklerini açıkladı.

Partiler, Farage'ın seçim çağrısını demokratik bir hesaplaşmadan çok, hakkında ortaya atılan iddiaların önüne geçmeye yönelik siyasi bir hamle olarak değerlendirdi.

Muhalefet cephesine göre Farage, kamuoyunun dikkatini kişisel tartışmalardan uzaklaştırarak seçimi bir "güven oylaması"na dönüştürmeye çalışıyor.

Mali sorular gündemin merkezinde

Farage'ın yeniden seçime gitme kararının arka planında, son dönemde kamuoyunda tartışılan mali konular bulunuyor.

Siyasi faaliyetlerinin finansmanı, kişisel gelir kaynakları, bağışlar ve mal varlığına ilişkin çeşitli sorular uzun süredir İngiliz kamuoyunun gündeminde yer alıyor.

Farage ise hakkındaki eleştirileri reddederken, siyasi rakiplerinin kendisini itibarsızlaştırmaya çalıştığını savunuyor. Yeniden aday olmasının temel gerekçesini de seçmenlerden doğrudan destek istemek olarak açıklıyor.

Ancak muhalefet partileri, seçim kampanyasının Farage'ın hukuki veya etik açıdan cevaplaması gereken soruların yerini alamayacağını dile getiriyor.

Reform UK için kritik sınav

Ara seçim yalnızca Nigel Farage açısından değil, Reform UK açısından da önemli bir test niteliği taşıyor.

Son genel seçimlerde oy oranını artıran parti, özellikle göç, vergi politikaları ve devlet harcamaları konusundaki sert söylemleriyle dikkat çekmişti.

Farage'ın yeniden seçilmesi halinde, Reform UK'nin taban desteğini koruduğu ve liderinin kişisel popülaritesini sürdürdüğü yönünde güçlü bir siyasi mesaj ortaya çıkabilir.

Buna karşılık beklentilerin altında kalacak bir sonuç ise hem Farage'ın liderliğini hem de partinin yükseliş ivmesini sorgulatabilir.

Rakipsiz seçim tartışması

İşçi Partisi, Muhafazakâr Parti, Liberal Demokratlar ve Yeşillerin aday çıkarmama kararı, ara seçimi alışılmışın dışında bir siyasi mücadeleye dönüştürüyor.

Bu durum, seçim yarışının rekabet düzeyi kadar demokratik temsil açısından da tartışmalara neden olabilir.

Siyasi gözlemcilere göre büyük partilerin ortak tavrı, Farage'a meşruiyet kazandırmama amacı taşırken, aynı zamanda seçmenin tercih alanını da daraltabilir.

Bu nedenle gençler, geleceği önemsemedikleri için değil; biyolojik gelişim süreçleri nedeniyle "şimdi"ye daha fazla odaklanıyor.

Gelecek planları var ama ilk sıralarda değil

Uluslararası araştırmalar, lise ve üniversite çağındaki gençlerin gelecek planlarını tamamen ihmal etmediğini ortaya koyuyor. Ancak bu planlar çoğu zaman ilk gündem maddesi olmuyor.

Ekonomik bağımsızlık, iyi bir gelir, yurt dışında yaşama fırsatı, sevilen bir iş bulma ve kişisel mutluluk, gençlerin en önemli gelecek hedefleri arasında yer alıyor.

Araştırmalara göre gençler kariyer sahibi olmak istiyor ancak "tek bir meslekte uzun yıllar çalışma" fikrine önceki kuşaklar kadar bağlı değiller. Esnek çalışma saatleri, uzaktan çalışma imkânı ve iş-yaşam dengesi onlar için maaş kadar önemli hale gelmiş durumda.

Başarı istiyorlar ama bedelini sorguluyorlar

Geçmiş kuşaklarda başarı; uzun çalışma saatleri, yoğun rekabet ve fedakârlıkla özdeşleştirilirken, Z Kuşağı bu anlayışı yeniden tanımlıyor.

Psikoloji ve çalışma yaşamı üzerine yapılan araştırmalar, gençlerin yüksek gelir ve başarılı kariyer istediğini ancak bunun ruh sağlığını bozacak ölçüde yoğun bir tempoyla gelmesini istemediğini gösteriyor.

Yani mesele çalışmaktan kaçınmak değil.

Gençler daha çok şu soruyu soruyor:

"Bu kadar çalışmaya gerçekten değer mi?"

Pandemi sonrası dönemde tükenmişlik sendromu, kaygı bozuklukları ve depresyon oranlarının artması, gençlerin kariyer tercihlerini de önemli ölçüde etkiliyor.

"Kolay para" aramaları neden artıyor?

Google'da gençlerin yaptığı aramalar da bu dönüşümü yansıtıyor.

Son yıllarda en çok ilgi gören başlıklardan bazıları şunlar:

• Evden para kazanma
• Pasif gelir
• Yapay zekâ ile para kazanma
• Dijital pazarlama
• Yazılım öğrenme
• Influencer nasıl olunur?
• YouTube'dan para kazanma
• Dropshipping
• Freelance çalışma
• Borsa ve kripto para

Bu aramaların ortak noktası dikkat çekici.

Gençler daha az emek harcamak istemiyor; daha çok emeklerinin karşılığını daha hızlı alabilecekleri yolları araştırıyor.

Ekonomistler, yüksek enflasyon, artan konut fiyatları ve gelir adaletsizliği nedeniyle klasik kariyer basamaklarının gençler açısından eskisi kadar cazip görünmediğini belirtiyor.

Mutluluk, makamın önüne geçti

Harvard Üniversitesi'nin uzun yıllardır devam eden yetişkin gelişimi araştırması ile Avrupa ve OECD tarafından yürütülen yaşam memnuniyeti çalışmaları da benzer sonuçlar ortaya koyuyor.

Gençler için artık yalnızca yüksek maaş yeterli değil.

İşin anlamlı olması, özel yaşama zaman bırakması, psikolojik güvenlik sağlaması ve kişisel gelişime katkı sunması da en az gelir kadar önem taşıyor.

Bu nedenle birçok genç, daha düşük maaşlı ama daha esnek işleri tercih edebiliyor.

Bilim ne söylüyor? "Tembel" değiller, farklı düşünüyorlar

Uzmanlara göre Z Kuşağı'nı "çalışmayı sevmeyen nesil" olarak tanımlamak doğru değil.

Araştırmalar, gençlerin başarı tanımının değiştiğini gösteriyor.

Onlar için başarı;

• sağlıklı olmak,
• özgür çalışabilmek,
• dijital becerilere sahip olmak,
• ekonomik bağımsızlık kazanmak,
• sevilen işi yapmak,
• aile ve sosyal yaşama zaman ayırabilmek

anlamına geliyor.

Bu nedenle gençler klasik kariyer basamaklarından çok, kendi yaşam tarzlarına uygun fırsatları tercih ediyor.

Asıl soru şu: Geleceği planlamıyorlar mı, yoksa geleceğin değiştiğini mi görüyorlar?

Uzmanlar, gençlerin geleceğe ilgisiz olduğu yönündeki yaygın kanının gerçeği tam yansıtmadığını belirtiyor.

Belirsiz ekonomik koşullar, hızla değişen teknoloji, yapay zekânın iş gücü üzerindeki etkisi ve küresel krizler, uzun vadeli plan yapmayı önceki kuşaklara göre daha zor hale getiriyor.

Bu nedenle gençler, "40 yıl aynı işte çalışmak" yerine değişime uyum sağlayabilecek becerilere yatırım yapıyor.

Bugünün gençleri için başarı artık yalnızca zirveye ulaşmak değil; o zirveye çıkarken yaşam kalitesini koruyabilmek anlamına geliyor. Belki de Z Kuşağı'nın en büyük farkı, kariyer ile hayat arasında seçim yapmak yerine, ikisini birlikte sürdürebileceği bir denge araması.

NHS verileri ayrıca hastaların yaklaşık üçte ikisinin sevkten sonra 18 hafta içinde tedaviye başladığını gösteriyor. Ancak sistemin uzun vadeli hedefi olan %92'lik 18 hafta standardına henüz ulaşılamadı.

En büyük risk hangi hastalarda?

Sağlık uzmanları, uzun bekleme sürelerinin her branşta aynı sonucu doğurmadığını belirtiyor.

Riskin en yüksek olduğu alanlar arasında:

• Kanser teşhis ve tedavileri: Tanının gecikmesi hastalığın ilerlemesine yol açabiliyor.
• Kalp ve damar hastalıkları: Müdahalede yaşanan gecikmeler ciddi komplikasyon riskini artırabiliyor.
• Ortopedi: Kalça ve diz protezi gibi ameliyatları bekleyen hastalarda ağrı, hareket kaybı ve yaşam kalitesinde ciddi düşüş görülüyor.
• Göz hastalıkları: Özellikle katarakt ve retina hastalıklarında uzun bekleyiş kalıcı görme kaybı riskini artırabiliyor.
• Ruh sağlığı hizmetleri: Psikolojik destek ve uzman değerlendirmesi için bekleyen hastalarda hastalığın ağırlaşma riski bulunuyor.

Teşhis testlerinde de rekor yoğunluk

Sorun yalnızca ameliyatlarla sınırlı değil.

İngiltere'de MR, BT, ultrason ve endoskopi gibi tanı testlerini bekleyenlerin sayısı 1,9 milyona ulaşarak rekor seviyeye çıktı. NHS hedefi olan altı haftalık süreyi aşan yüz binlerce hasta bulunuyor. Uzmanlara göre teşhis gecikmeleri özellikle kanser hastalarının tedaviye daha geç başlamasına neden oluyor.

GP sistemi de değişiyor

Hükümet, hastanelerdeki yükü azaltmanın yolunun aile hekimliği sistemini güçlendirmekten geçtiğini savunuyor.

Son dönemde uygulamaya alınan düzenlemeler kapsamında:

• GP randevularına erişimin hızlandırılması,
• Dijital ve telefon üzerinden ilk değerlendirme sistemlerinin yaygınlaştırılması,
• Eczacı, fizyoterapist ve ileri uygulama hemşirelerinin daha fazla hastayı doğrudan değerlendirmesi,
• Hastaların gereksiz hastane sevklerinin azaltılması,
• Toplum temelli tanı merkezlerinin kapasitesinin artırılması hedefleniyor.

Doktor sayısını artırmaya yönelik adımlar

NHS, uzmanlık eğitimi kontenjanlarını da artırıyor. Yeni düzenlemelerle daha fazla doktorun uzmanlık eğitimine başlaması ve özellikle GP eğitim kadrolarının tamamının doldurulması amaçlanıyor. Yetkililer bunun orta vadede hem aile hekimi hem de hastane hizmetlerinde kapasiteyi artıracağını savunuyor.

Hedef: Bekleme listesini kalıcı olarak düşürmek

Sağlık Bakanlığı, seçmeli tedavilerde bekleme sürelerini azaltmanın öncelikli hedeflerden biri olduğunu vurguluyor. Son aylarda bekleme listelerinde düşüş görülse de sağlık uzmanları, yaşlanan nüfus, artan hasta talebi ve personel eksikliği nedeniyle NHS üzerindeki baskının devam edeceği görüşünde.

Önümüzdeki dönemde hem GP hizmetlerinin güçlendirilmesi hem de hastanelerde tanı ve tedavi kapasitesinin artırılması, bekleme krizinin çözümünde belirleyici unsurlar olarak görülüyor.

Pandemi sonrası biriken hasta yükü, sağlık personeli eksikliği ve artan talep nedeniyle milyonlarca kişi ameliyat, uzman muayenesi ve bazı tedaviler için aylar süren bekleme listelerinde yer alıyor.

Özellikle ortopedi, göz hastalıkları, diş tedavileri ve bazı elektif operasyonlarda bekleme sürelerinin uzaması, birçok hastayı özel sağlık hizmetlerine yönlendiriyor.

Ancak bu kez de yüksek maliyetler devreye giriyor.

Özel sağlık hizmetlerinde maliyet farkı dikkat çekiyor

Birleşik Krallık'ta özel hastanelerde gerçekleştirilen birçok işlem, özellikle sigorta kapsamı dışında kalan hastalar için oldukça yüksek maliyetlere ulaşabiliyor.

Buna karşılık Türkiye;

• modern sağlık altyapısı,
• deneyimli uzman kadroları,
• kısa randevu süreleri,
• uluslararası standartlarda hastaneleri,
• uygun fiyat politikası

ile önemli bir alternatif oluşturuyor.

Birçok İngiliz hasta, aynı tedaviyi daha kısa sürede ve daha düşük maliyetle yaptırabildiği için Türkiye'yi tercih ediyor.

Diş tedavisi ilk sırada geliyor

İngiliz hastaların Türkiye'ye yöneldiği alanların başında diş tedavileri geliyor.

İmplant, zirkonyum kaplama, estetik diş hekimliği ve kapsamlı ağız rehabilitasyonu gibi işlemler, İngiltere'de oldukça yüksek ücretlerle sunulurken Türkiye'de daha ekonomik fiyatlarla gerçekleştirilebiliyor.

Bu nedenle her yıl çok sayıda İngiliz hasta yalnızca diş tedavisi amacıyla Türkiye'ye seyahat ediyor.

Estetik cerrahide Türkiye küresel oyuncu oldu

Saç ekimi, burun estetiği, yüz gençleştirme, meme estetiği ve vücut şekillendirme operasyonlarında Türkiye, yalnızca Avrupa'nın değil dünyanın önde gelen sağlık turizmi merkezlerinden biri haline geldi.

Uluslararası hasta koordinasyon sistemleri, çok dilli sağlık personeli ve operasyon sonrası takip hizmetleri de Türkiye'nin tercih edilmesinde önemli rol oynuyor.

İngiliz hastalar açısından kısa uçuş mesafesi de önemli avantajlardan biri olarak görülüyor.

Göz tedavileri ve ortopedi de öne çıkıyor

Katarakt ameliyatları, lazer göz operasyonları ve ortopedik cerrahiler de İngiliz hastaların Türkiye'de en fazla talep gösterdiği branşlar arasında bulunuyor.

Uzun bekleme sürelerinden kaçınmak isteyen birçok kişi tedavisini Türkiye'de planlayarak hem zamandan hem de maliyetten tasarruf etmeyi hedefliyor.

Türkiye yalnızca fiyatla değil kaliteyle de rekabet ediyor

Uzmanlara göre Türkiye'nin sağlık turizmindeki başarısı yalnızca uygun fiyatlardan kaynaklanmıyor.

Son 20 yılda yapılan sağlık yatırımları sayesinde;

• şehir hastaneleri,
• ileri teknoloji tıbbi cihazlar,
• robotik cerrahi sistemleri,
• uluslararası akreditasyona sahip özel hastaneler,
• yabancı hasta koordinasyon merkezleri

ülkenin küresel rekabet gücünü önemli ölçüde artırdı.

Bugün Türkiye, Avrupa, Orta Doğu ve Asya'nın önemli sağlık merkezlerinden biri olarak değerlendiriliyor.

İki ülke arasında sağlık alanında iş birliği gelişiyor

Türkiye ile Birleşik Krallık arasında vatandaşların karşılıklı olarak sağlık hizmetlerinden yararlanmasını düzenleyen kapsamlı bir sosyal güvenlik veya sağlık hizmeti anlaşması bulunmuyor.

Bununla birlikte sağlık teknolojileri, ilaç sektörü, tıp eğitimi, araştırma projeleri ve sağlık yatırımları alanlarında kamu kurumları, üniversiteler ve özel sektör arasında çeşitli iş birlikleri yürütülüyor.

Sağlık turizmi ise ağırlıklı olarak bireysel tercih ve özel sağlık kuruluşları üzerinden gelişen bir alan olmayı sürdürüyor.

Sağlık turizmi ekonomiye milyarlarca dolarlık katkı sağlıyor

Türkiye, sağlık turizmini stratejik sektörlerden biri olarak görüyor.

Tedavi amacıyla gelen yabancı hastalar yalnızca sağlık hizmeti almıyor; konaklama, ulaşım, turizm ve alışveriş harcamalarıyla da ekonomiye önemli katkı sağlıyor.

İngiltere ise Türkiye'nin sağlık turizminde en önemli kaynak pazarlarından biri olmayı sürdürüyor.

Sektör temsilcileri, doğrudan uçuş ağının genişlemesi, dijital sağlık hizmetlerinin gelişmesi ve Türkiye'nin uluslararası tanıtım faaliyetlerinin artmasıyla İngiliz hasta sayısının önümüzdeki yıllarda daha da yükselebileceğini öngörüyor.

NHS'deki yoğunluk ve özel sağlık hizmetlerindeki yüksek maliyetler, İngiliz hastaları alternatif ülkelere yöneltirken Türkiye; güçlü sağlık altyapısı, deneyimli hekim kadroları, uluslararası standartlardaki hastaneleri ve rekabetçi fiyatlarıyla bu alanda öne çıkıyor. Uzmanlara göre sağlık turizmi artık yalnızca ekonomik bir faaliyet değil; iki ülke arasındaki ilişkileri güçlendiren, hizmet ihracatını artıran ve sağlık diplomasisini destekleyen stratejik bir alan haline geliyor.

Türk Hava Yolları, AJet ve Pegasus Havayolları'nın yanı sıra turizm acenteleri ve destinasyon tanıtım kuruluşlarının ortak yürüttüğü kampanyalarda, Türkiye'nin yalnızca "deniz, kum ve güneş" ülkesi olmadığı vurgulanıyor. Reklamlarda tarihi miras, kültür rotaları, gastronomi, sağlık turizmi, inanç turizmi ve doğa turizmi ön plana çıkarılıyor.

Doluluk beklentinin altında kaldı

Turizm sektöründe yaz sezonunun yarısına yaklaşılmasına rağmen özellikle bazı sahil bölgelerindeki otellerde beklenen doluluk oranlarına ulaşılamaması, tanıtım faaliyetlerinin hız kazanmasına neden oldu.

Sektör temsilcileri, özellikle erken rezervasyon döneminde Avrupa pazarındaki ekonomik belirsizlikler, artan tatil maliyetleri ve Akdeniz'deki yoğun rekabet nedeniyle rezervasyonların istenilen seviyeye ulaşmadığını belirtiyor. Bu nedenle İngiltere pazarı, sezonun kalan bölümünü kurtarabilecek en önemli kaynak pazarlardan biri olarak görülüyor.

Londra'nın her köşesinde Türkiye reklamları

Başkent Londra'da özellikle yoğun yaya ve turist trafiğinin bulunduğu Oxford Street, Victoria, King's Cross, Liverpool Street, Waterloo ve Canary Wharf çevresindeki dijital reklam panolarında Türkiye görselleri yer alıyor.

Kırmızı çift katlı otobüslerin dış yüzeylerini kaplayan reklamlarda Akdeniz'in turkuaz koyları, Kapadokya'nın sıcak hava balonları, İstanbul'un tarihi silueti ve Ege kıyılarındaki doğal güzellikler öne çıkarılıyor.

Metro istasyonlarında yer alan afişlerde ise "güneş, tarih, lezzet ve misafirperverlik" temaları işlenirken, sağlık turizmi kapsamında modern hastaneler, termal tesisler ve estetik tedavi seçenekleri de tanıtılıyor.

Uçuş kapasitesi de büyüyor

Tanıtım kampanyalarına paralel olarak Türk hava yolu şirketleri de Birleşik Krallık operasyonlarını genişletiyor.

Türk Hava Yolları, Londra'da Heathrow ve Gatwick'in ardından Stansted Havalimanı'nı da uçuş ağına eklerken, Pegasus Gatwick operasyonlarını büyüttü. AJet ise Birleşik Krallık pazarındaki kapasitesini artırarak İngiliz turistlere daha uygun fiyatlı ulaşım seçenekleri sunmayı hedefliyor. Böylece Türkiye ile Birleşik Krallık arasında uçuş kapasitesi son dönemde önemli ölçüde artırılmış durumda.

İngiliz turist hâlâ en önemli pazarlardan biri

Birleşik Krallık, Almanya ve Rusya'nın ardından Türkiye'ye en fazla turist gönderen ülkeler arasında yer alıyor.

Turizm sektörü temsilcileri, İngiliz turistlerin özellikle Antalya, Dalaman, Bodrum ve İzmir destinasyonlarına yoğun ilgi gösterdiğini belirtirken, son yıllarda İstanbul'un şehir turizmi, Kapadokya'nın kültür turizmi ve Karadeniz'in doğa turizmi açısından da ilgi çekmeye başladığını ifade ediyor.

Son dönemde özellikle gastronomi, yürüyüş rotaları, yat turizmi, golf turizmi ve sağlık turizmine yönelik talepte de artış yaşandığı belirtiliyor.

Rekabette fiyat faktörü öne çıkıyor

Sektör uzmanlarına göre Türkiye, hizmet kalitesi açısından İngiliz turistler için cazibesini korusa da son yıllarda yükselen fiyatlar nedeniyle İspanya, Yunanistan, Mısır ve Portekiz ile daha yoğun rekabet etmek zorunda kalıyor.

Bu nedenle hazırlanan yeni reklam kampanyalarında yalnızca uygun fiyat değil; kaliteli hizmet, kısa uçuş süresi, zengin kültürel miras, dört mevsim tatil olanakları ve farklı turizm çeşitliliği ön plana çıkarılıyor.

Turizm sektörünün beklentisi, yaz sezonunun ikinci yarısında özellikle son dakika rezervasyonlarının artmasıyla birlikte İngiltere pazarından gelecek turist sayısının yükselmesi ve otellerde doluluk oranlarının istenen seviyelere yaklaşması.

İçişleri Bakanlığı'nın hazırladığı etki analizine göre, yasa yürürlüğe girdiğinde her yıl yaklaşık 11 bin 700 iltica ve vize başvurusu daha reddedilecek. Ancak aynı analiz, başvuruları reddedilecek kişilerin yaklaşık yüzde 55'inin hukuki, idari veya fiili nedenlerle İngiltere'de kalmaya devam edeceğini öngörüyor.

AİHS'nin 8. maddesinin kapsamı daraltılıyor

Tasarının en tartışmalı maddelerinden biri, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin aile ve özel yaşam hakkını güvence altına alan 8. maddesinin göç davalarındaki uygulanışını sınırlandırması oldu.

Yeni düzenlemeye göre "aile" tanımı büyük ölçüde eş, ebeveyn ve 18 yaşından küçük çocuklarla sınırlandırılacak. İngiltere'de yasal statüsünü kaybettikten sonra kurulan aile ilişkileri ise sınır dışı kararlarına karşı güçlü bir hukuki gerekçe olarak kabul edilmeyecek. Hükümet, bu değişikliğin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin içtihatlarıyla daha uyumlu bir uygulama sağlayacağını savunuyor.

Kalıcı oturma izni için 10 bin sterlin katkı payı

Tasarı kapsamında dikkat çeken bir başka düzenleme ise, iltica başvurusu kabul edilen kişilerin kalıcı oturma izni (settled status) almadan önce devletin barınma ve destek giderlerine katkıda bulunmasını öngörüyor.

Gelir durumuna göre uygulanacak sistem kapsamında uygun görülen kişilerden yaklaşık 10 bin sterlin ödeme alınması planlanıyor. Hükümet, uygulamayı kamu kaynaklarının sürdürülebilir kullanımı açısından gerekli görürken, sivil toplum kuruluşları bunun mülteciler üzerinde ciddi ekonomik baskı oluşturacağını belirtiyor.

Temyiz sistemi yeniden yapılandırılıyor

Yasa tasarısı, iltica başvurularındaki uzun bekleme sürelerini azaltmayı amaçlayan yeni bir temyiz sistemi de getiriyor.

Mevcut iki aşamalı göç mahkemesi sistemi yerine Bağımsız Göç Temyiz Kurumu kurulması planlanıyor. Buna göre başvurular için yalnızca tek temyiz hakkı tanınacak ve davalar sadece hâkimler tarafından değil, özel eğitim almış bağımsız karar vericiler tarafından da incelenebilecek. Hükümet, bu sayede karar süreçlerinin önemli ölçüde hızlanacağını savunuyor.

İnsan ticareti iddialarına da yeni sınırlamalar

Tasarı, modern kölelik ve insan ticareti mağduriyetine ilişkin başvurulara da yeni koşullar getiriyor.

Sınır dışı işlemi başladıktan sonra son anda yapılan mağduriyet başvurularının, haklı gerekçe bulunmaması halinde reddedilebilmesi öngörülüyor. Ayrıca ağır suçlardan hüküm giymiş yabancıların modern kölelik koruma mekanizmalarından yararlanması da büyük ölçüde sınırlandırılıyor. Hükümet, son dakikada yapılan asılsız başvuruların sınır dışı süreçlerini geciktirdiğini savunuyor.

Yeni yasal göç yolları da açılacak

Hükümet, sertleştirilen iltica politikalarının yanında "güvenli ve yasal göç yollarını" da genişletmeyi planlıyor.

Sonbahardan itibaren yerel topluluklar, üniversiteler ve bazı kuruluşların mültecilere sponsor olabileceği yeni programların başlatılması hedefleniyor. Kanada'daki modele benzetilen sistemle, düzensiz Kanal geçişlerinin azaltılması ve gerçekten korumaya ihtiyaç duyan kişilere yasal başvuru imkânı sunulması amaçlanıyor.

Hükümet: "Sisteme güven yeniden tesis edilecek"

İçişleri Bakanı Shabana Mahmood, düzenlemelerin amacının iltica sistemini daha hızlı, daha adil ve kamuoyu nezdinde daha güvenilir hale getirmek olduğunu söyledi.

Mahmood, İngiltere'nin savaş ve zulümden kaçan insanlara koruma sağlamayı sürdüreceğini ancak mevcut sistemin kötüye kullanılmasının önüne geçilmesi gerektiğini belirterek, "Gerçek mültecilere yeni ve güvenli yasal yollar açarken, sistemdeki boşlukları kapatacağız." değerlendirmesinde bulundu.

Sivil toplumdan sert eleştiriler

Mülteci hakları kuruluşları ve hukuk örgütleri ise tasarının insan haklarını zayıflatacağı görüşünde.

Eleştirilerde, AİHS'nin 8. maddesinin dar yorumlanmasının aile bütünlüğünü olumsuz etkileyebileceği, 10 bin sterlinlik katkı payının mülteciler üzerinde ağır bir mali yük oluşturacağı ve yeni temyiz sisteminin bağımsız yargısal denetimi zayıflatabileceği ifade edildi. Bazı hukuk kuruluşları ise düzenlemelerin iltica sistemini hızlandırmak yerine yeni hukuki ihtilaflara yol açabileceği uyarısında bulunuyor.

Avrupa Birliği (AB) Dışişleri ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, Genişleme Komiseri Marta Kos ve İçişleri Komiseri Magnus Brunner, 30 Haziran'da Ankara'da temaslarda bulunacak.

Ziyaret hem üçlü formatı hem de Kıbrıs'ın AB Dönem Başkanlığı'nın son gününe denk gelmesiyle dikkat çekiyor.

Kallas, Kos ve Brunner üçlüsünün ortak ziyaret gerçekleştirmesi örneğine çok sık rastlanan bir durum değil.

Son dönemde Türkiye'yle ilişkilerin stratejik ortaklık yaklaşımıyla mı yoksa stratejik zorunluluk perspektifiyle mi yürütüldüğüne ilişkin tartışmalar eksik olmuyor.

AB yetkilileri, gerek kapalı kapılar arkasında gerekse kamuya açık bazı açıklamalarında Türkiye'yle birçok alanda işbirliğini hayati önemde gördüklerini gizlemiyorlar.

Kallas, Kos ve Brunner üçlüsünün ziyareti de bu bağlamda değerlendiriliyor ve Türkiye'ye yönelik önemli bir adım olarak görülüyor.

Türkiye de ziyareti önemsiyor.

Üçlünün görev alanlarına giren konular oldukça geniş ve çoğu Türkiye'yle ilişkileri de ilgilendiriyor.

Kallas, Kos ve Brunner, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'la biraraya gelecek.

Kos ise ayrıca Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu ve Ticaret Bakanı Ömer Bolat'la görüşecek.

AB heyetinin temaslarında gündeme gelecek konuların Ortadoğu'dan Ukrayna'ya, bağlantısallıktan genişlemeye, göçten vizeye geniş bir yelpazeye yayılması bekleniyor.

İki kanallı yaklaşım

AB Komisyonu, Türkiye'yle ilişkilere daha geniş çerçeveden bakan bir yaklaşım içinde.

Türkiye'nin aday ülke statüsü devam etse de müzakere süreci fiilen durmuş durumda.

Brüksel, Türkiye'nin, "AB'ye katılımı stratejik hedef olarak görüyoruz" söylemine rağmen buna somut bir ilerlemenin eşlik etmediği görüşünde.

BBC Türkçe'nin görüşüne başvurduğu bir AB yetkilisi, "Özellikle temel özgürlükler ve hukukun üstünlüğü konusunda durum ortada. İlerleme olmadığı gibi gerileme yaşanıyor. Üyelik müzakereleri 2018'de fiilen durdu. Buna neden olan olumsuz eğilimler sürüyor" dedi.

Bu tablo, AB Komisyonu'nun Türkiye konusunda çift kanallı bir strateji izlemesi sonucunu doğurdu.

Komisyon, müzakere durdu diye tüm ilişkinin bloke olması yerine karşılıklı çıkar alanlarında yoğun ve derinlemesine işbirliğinden yana.

Ankara'daki temaslar da bu anlayışla yapılacak. Türkiye de son dönemde bu yaklaşımı tercih eden bir tavır içinde.

Müzakere sürecinin görüşme başlıkları arasında alt sıralarda yer alması bekleniyor.

AB'ye göre sorunlar sürüyor ama ivme var

AB Komisyonu, 2024'ten bu yana Brüksel-Ankara hattındaki ilişkilerin ortak çıkar alanlarında kademeli bir yeniden yakınlaşma sürecinde olduğunu düşünüyor.

AB'nin kendi çıkar alanlarına özel bir önem göstermesi dikkat çekerken Türkiye'nin öncelikleri konusunda sorunların tamamı aşılabilmiş değil.

İlişkilerde öne çıkan ortak çıkar alanlarındaki tabloyu şu şekilde özetlemek mümkün:

Vize

Bu konuda AB topu Türkiye'ye atmış durumda. Türkiye'nin vize muafiyeti konusunda gerekli son altı kriteri yıllardır tamamlamaması nedeniyle ilerleme sağlanamıyor.

Bununla birlikte vizeye erişimi kolaylaştırıcı adımlar üzerinde çalışılıyor.

AB, Türkiye'deki vize aracı kurumlarının işleyişini sorunlu bulduğunu yetkililere iletmişti.

Türkiye bu kurumlara karşı adım attı.

(BBC)

Hükümet, Kanada'da onlarca yıldır uygulanan "topluluk sponsorluğu" modelinden esinlenerek hazırlanan sistemle hem güvenli ve yasal göç yollarını genişletmeyi hem de Manş Denizi üzerinden gerçekleşen düzensiz göçü azaltmayı hedefliyor. Yetkililer, uygulamanın "gerçekten korunmaya ihtiyaç duyan mültecilere" yasal bir alternatif sunacağını vurguluyor.

Başvurular sıkı denetimden geçecek

İçişleri Bakanı Shabana Mahmood tarafından açıklanan plana göre sponsor olmak isteyen kuruluşlar ayrıntılı güvenlik ve mali yeterlilik incelemesinden geçirilecek. Programa kabul edilen kuruluşlar, mültecilerin barınma, dil eğitimi, iş bulma, sağlık hizmetlerine erişim ve topluma uyum süreçlerinde aktif sorumluluk üstlenecek.

İlk etapta programa kabul edilecek mülteci sayısının sınırlı tutulacağı belirtilirken, sistemin başarısına göre kapasitenin kademeli olarak artırılması planlanıyor. Hükümet, bu model sayesinde yerel toplumların entegrasyon sürecine doğrudan katkı sağlayacağını savunuyor.

Kanada modeli örnek alındı

Yeni sistemin temelini oluşturan Kanada'nın "Community Sponsorship" modeli, 1979'dan bu yana yaklaşık 400 bin mültecinin ülkeye yerleşmesini sağladı. İngiliz hükümeti, benzer uygulamanın mültecilerin daha kısa sürede iş bulmasına, İngilizce öğrenmesine ve topluma uyum sağlamasına katkı sağlayacağını ifade ediyor.

Üç yeni yasal göç yolu geliyor

Göç ve İltica Yasası kapsamında yalnızca topluluk sponsorluğu değil, yeni yasal göç kanallarının da açılması planlanıyor. Taslak düzenlemeye göre;

• Topluluk sponsorluğu programı,
• Üniversiteler aracılığıyla oluşturulacak eğitim temelli kabul sistemi,
• İşverenlerin destek vereceği çalışma sponsorluğu modeli,

önümüzdeki dönemde İngiltere'nin yeni "güvenli ve yasal göç yolları"nı oluşturacak. Böylece sığınmacıların insan kaçakçılarına yönelmeden yasal yollarla ülkeye gelmesi hedefleniyor.

İltica yasaları aynı anda sertleşiyor

Hükümet, yeni sponsorluk sistemini açıklarken iltica mevzuatını da önemli ölçüde sıkılaştıracak düzenlemeleri duyurdu.

Hazırlanan yasa taslağıyla insan hakları ve modern kölelik yasalarının iltica başvurularını geciktirmek amacıyla kötüye kullanılmasının önüne geçilmesi hedefleniyor. Ayrıca aile birleşimi kapsamının daraltılması, yalnızca çekirdek aile bireylerini kapsaması ve "asılsız" olduğu değerlendirilen başvuruların daha hızlı sonuçlandırılması planlanıyor.

Geçici koruma sistemi güçlendirilecek

Bu düzenlemeler, hükümetin son aylarda açıkladığı kapsamlı iltica reformlarının devamı niteliğinde görülüyor.

Mart ayında yürürlüğe giren yeni uygulamayla İngiltere, kalıcı mülteci statüsü yerine belirli aralıklarla gözden geçirilen geçici koruma modeline geçmişti. Buna göre mülteci statüsü 30 ayda bir yeniden değerlendirilecek; ülkelerindeki savaş veya zulüm tehdidinin sona erdiği belirlenen kişilerin geri dönmeleri beklenecek. Ayrıca düzensiz göçü teşvik ettiği düşünülen uygulamaların da aşamalı olarak kaldırılması planlanıyor.

Siyasi tartışmaları da beraberinde getirdi

Yeni model İngiltere siyasetinde de tartışma yarattı. Muhafazakâr muhalefet, düzenlemenin ülkeye daha fazla göçü teşvik edeceğini savunurken, hükümet ise tam tersine güvenli yasal yolların artırılmasının insan kaçakçılığı şebekelerini zayıflatacağını ve düzensiz göçü azaltacağını öne sürüyor.

İşçi Partisi içinde ise reformların insani yönü ile sınır güvenliği arasındaki dengenin nasıl kurulacağı konusunda farklı görüşler dile getiriliyor. Buna rağmen hükümet, yeni sistemin hem uluslararası yükümlülükleri yerine getireceğini hem de iltica sistemini daha kontrollü ve sürdürülebilir hale getireceğini savunuyor.

İnanır, hastanede yapılan tüm müdahalelere rağmen kurtarılamadı.

Sağlık sorunları nedeniyle Acıbadem Fulya Hastanesi'nde tedavi gören oyuncu Kadir İnanır, 77 yaşında hayatını kaybetti.

14 Mayıs'ta rahatsızlanmasının ardından hastaneye kaldırılan İnanır, yoğun bakım ünitesinde 6 gün süren tedavisinin ardından entübe edilmişti. Zatürre teşhisiyle tedavisi sürdürülen sanatçının, doktorların tüm müdahalelerine rağmen yaşamını yitirdiği öğrenildi.

İnanır'ın sağlık durumuna ilişkin 21 Mayıs'ta açıklama yapan hayat arkadaşı Jülide Kural, oyuncunun zatürreye bağlı gelişen sağlık sorunları nedeniyle entübe edildiğini belirterek, akciğerinin altında bir tümör tespit edildiğini açıklamıştı. Kural, tedavinin kontrollü şekilde sürdürülebilmesi amacıyla bu yönteme başvurulduğunu ifade etmişti.

1968 yılında başladığı oyunculuk kariyeri boyunca çok sayıda sinema filmi ve televizyon yapımında rol alan Kadir İnanır, Türk sinemasının önde gelen isimleri arasında yer aldı.

Kadir İnanır kimdir?

Türk sinemasının uzun yıllar boyunca önde gelen oyuncularından biri olan Kadir İnanır, 15 Nisan 1949 tarihinde Ordu'nun Fatsa ilçesinde dünyaya geldi. Asıl adı Kadir İnanır olan sanatçı, kalabalık bir ailenin çocuğu olarak büyüdü. İlk ve ortaöğrenimini Fatsa'da tamamladıktan sonra İstanbul'a yerleşti. Gençlik yıllarında foto modellik yapan İnanır, 1967 yılında katıldığı Ses Dergisi'nin Sinema Artisti Yarışması'nda finale kalarak sinema çevrelerinin dikkatini çekti.

Sinemaya adım attı

Kadir İnanır'ın sinema yolculuğu 1968 yılında küçük rollerle başladı. İlk yıllarında yardımcı karakterleri canlandıran oyuncu, kısa sürede yapımcı ve yönetmenlerin dikkatini çekerek başrol oyunculuğuna yükseldi. 1970'li yılların başından itibaren Türk sinemasının en çok aranan isimlerinden biri haline geldi.

İlk önemli çıkışını 1973 yapımı "Kara Gözlüm" filmiyle yapan İnanır, özellikle dönemin en popüler kadın oyuncularıyla rol aldığı filmler sayesinde geniş kitlelere ulaştı. Kariyeri boyunca dram, aksiyon, romantik ve toplumsal içerikli birçok yapımda başrol üstlendi.

Türk sinemasının unutulmaz filmlerinde rol aldı

Yaklaşık altmış yıla yaklaşan sanat yaşamında 180'i aşkın sinema filmi ve televizyon yapımında rol alan Kadir İnanır, Türk sinema tarihine geçen birçok eserde yer aldı.

Rol aldığı önemli yapımlar arasında;

• Selvi Boylum Al Yazmalım
• Dila Hanım
• Kara Gözlüm
• Tatar Ramazan
• Yılanların Öcü
• Bir Yudum Sevgi
• Kurbağalar
• Katırcılar
• Med Cezir Manzaraları
• Komser Şekspir
• İpsiz Recep
• Ah Gardaşım
• Deprem
• Usta

gibi yapımlar bulunuyor.

Özellikle "Selvi Boylum Al Yazmalım" filmindeki "İlyas" karakteri, Türk sinema tarihinin en hafızalarda kalan karakterlerinden biri olarak kabul edildi.

Televizyon dizilerinde de yer aldı

2000'li yıllardan itibaren televizyon projelerinde de rol alan Kadir İnanır, "Maral", "İpsiz Recep" ve "Kara Kutu" gibi dizilerde izleyici karşısına çıktı. Sinemadaki başarısını televizyon ekranlarına da taşıyan oyuncu, farklı karakterleri canlandırarak kariyerini sürdürdü.

Aldığı ödüller

Kadir İnanır, kariyeri boyunca çok sayıda ulusal ve uluslararası ödüle layık görüldü.

Başlıca ödülleri arasında;

• Altın Portakal Film Festivali En İyi Erkek Oyuncu Ödülü
• Altın Koza Film Festivali En İyi Erkek Oyuncu Ödülü
• Ankara Uluslararası Film Festivali En İyi Erkek Oyuncu Ödülü
• Sinema Yazarları Derneği (SİYAD) ödülleri
• Çeşitli kurumlar tarafından verilen Yaşam Boyu Onur Ödülleri

yer aldı.

Toplumsal çalışmaları

Oyunculuğun yanı sıra çeşitli sivil toplum faaliyetlerinde de yer alan Kadir İnanır, kültür, sanat ve çevre konularındaki çalışmalarıyla zaman zaman kamuoyunun gündemine geldi. Meslek örgütleri ve sanatçı birliklerinin çalışmalarına destek verdi.

Sağlık süreci

Kadir İnanır, son yıllarda yaşadığı sağlık sorunları nedeniyle zaman zaman hastanede tedavi gördü. 2024 yılında geçirdiği rahatsızlığın ardından uzun süre tedavi ve fizik tedavi sürecinden geçti. Daha sonraki dönemde farklı sağlık sorunları nedeniyle yeniden hastaneye kaldırıldı ve yoğun bakımda tedavi altına alındı.

Oyuncu, 2026 yılında tedavi gördüğü hastanede hayatını kaybetti.

Türk sinemasında yaklaşık altmış yıla yayılan kariyeri boyunca canlandırdığı karakterler ve rol aldığı filmlerle sinema tarihinin öne çıkan isimleri arasında yer aldı.

Birleşik Krallık genelinde etkili olan sıcaklıkların İngiltere güneyinde 37-38C derecelere ulaşması bekleniyor. Yüksek nem, hissedilen sıcaklığı artırıyor.

Ülkenin meteoroloji kurumu Met Office'in İngiltere ve Galler'in bazı bölgeleri için verdiği kırmızı hava durumu uyarısı saat 09:00'da yürürlüğe girdi.

Bu, sıcakların sağlığı olumsuz etkileme potansiyelinin yüksek olduğu ve hayati tehlike oluşturabileceği anlamına geliyor. Ayrıca enerji ve ulaşım gibi altyapılar için de risk teşkil ediyor.

Uyarı, İngiltere'nin orta ve güney kesimleri ile Güney Galler'in bazı bölgelerini kapsıyor ve Perşembe günü saat 21:00'e kadar geçerli olacak.

Met Office, yollarda, raylı sistemlerde ve hava ulaşımında gecikmeler beklendiği uyarısında bulundu.

Ülkede binden fazla okulun da yarım gün hizmet vereceği ya da 24 Haziran günü için tamamen kapalı olacağı bildirildi.

Fransa Başbakanı Sébastien Lecornu, Perşembe gününden bu yana ülkede sıcak hava dalgasıyla bağlantılı olarak 40 kişinin boğularak hayatını kaybettiğini açıkladı.

Sıcaklıkların zirve yapmasının beklendiği 24 Haziran'da ülkenin kuzey batı kesimlerinde elektrik kesintisinden 68 bin hane etkilendi.

Meteoroloji kurumuna göre, ülkenin yarısından büyük bölümünde sıcak hava nedeniyle kırmızı alarm verildi. Günün ilerleyen saatlerinde güneybatıda sıcaklıkların 43°C'ye kadar çıkması mümkün.

Fransa'da 23 Haziran'da kayıtların tutulmaya başlandığından bu yana ölçülen en sıcak gün yaşandı. Güneybatıdaki Landes bölgesinde yer alan Pissos kasabasında termometreler 44,3°C ölçtü.

Fransa Spor ve Gençlik Bakanı Marina Ferrari, Fransız radyosuna yaptığı açıklamada, "Sıcak hava dalgası sırasında gözetimsiz alanlarda yüzmeye gitmek hafife alınacak bir şey değil" dedi.

Şimdiye kadar sıcak hava dalgasından en fazla etkilenen ülkeler Fransa, İspanya ve İtalya oldu.

İspanya'da sıcaklıkların bazı bölgelerde 40 derecenin üzerine çıkması bekleniyor. Ülkenin güneyindeki Endülüs ile kuzeydeki Kantabria ve Bask Bölgesi'nde ulusal sıcak hava dalgasının üçüncü gününde kırmızı alarm ilan edildi.

İspanya, iklim değişikliğinin etkilerine Avrupa'daki hemen her ülkeden daha fazla maruz kalan ülkelerden biri.

Devlet meteoroloji kurumu Aemet'e göre, Haziran ayında yaşanan sıcak hava dalgaları giderek daha sık görülüyor.

Kurum, 2000 ile 2025 yılları arasında İspanya ana karasında 10 adet Haziran sıcak hava dalgası kaydedildiğini, önceki 25 yılda ise bunun yalnızca iki kez yaşandığını belirtiyor.

İtalya'da ise Roma, Milano, Floransa, Torino ve Venedik dahil 15 şehir için kırmızı sıcak hava dalgası alarmı verildi. Bu alarm seviyesi, yalnızca yaşlılar ve kronik hastalar için değil, sağlıklı yetişkinler için de risk oluşturabilecek koşullara işaret ediyor.

Fransa'nın spor bakanı, çok sayıda kişinin serinlemek amacıyla nehir ve kanallara girdiğini, ancak bunun taşıdığı riskleri yeterince hesaba katmadığını söyledi.

Hayatını kaybedenler arasında, Pazar akşamı ailesiyle birlikte Fontaine-La Port'taki Seine Nehri'ne giren 13 yaşındaki bir kız çocuğu da bulunuyor. Çocuğun yüzme bilmediği belirtildi.

Fransa'da Pazartesi günü meydana gelen iki ölüm daha aşırı sıcaklarla ilişkilendirildi. Güneydeki Carpentras kentinde iki ve dört yaşlarındaki iki çocuk, ailelerine ait bir aracın içinde ölü bulundu.

Almanya'da da sıcaklıkların hafta sonuna kadar batı ve güneybatı bölgelerinde 40 dereceye ulaşması beklenirken, çok sayıda kişinin boğularak hayatını kaybettiği bildirildi.

Alman Can Kurtarma Derneği (DLRG), Cuma ile Pazar günleri arasında altı ölümcül yüzme vakası yaşandığını açıkladı. Derneğe göre özellikle erkekler sudaki yeteneklerini olduğundan fazla değerlendiriyor.

Güneybatıdaki Biblis kasabası yakınlarında Ren Nehri'nde üç kişinin cesedi bulundu.

Bu kişilerden 23, 27 ve 50 yaşlarındaki üç erkeğin nehrin farklı bölgelerinde günler önce kaybolduğu bildirilmişti.

İngiltere'de nem hissedilen sıcaklığı artırıyor

İngiltere'de Salı günü kaydedilen en yüksek sıcaklık, Surrey'de 34,6 derece oldu. Kuzey İrlanda ve İskoçya yılın en sıcak günlerini yaşarken sıcaklıklar sırasıyla 28,1 ve 29 dereceye ulaştı. Galler'de ise en yüksek sıcaklık 32,2 derece olarak ölçüldü.

Sıcak hava dalgasının etkisini artırması bekleniyor. Tahminlere göre Çarşamba günü İngiltere'nin güneyinde sıcaklıklar 37 ila 38 dereceye kadar çıkabilir.

İngiltere ve Galler'in bazı bölgeleri için Perşembe akşamına kadar geçerli olacak kırmızı seviyede aşırı sıcaklık uyarısı yayımlandı. Bu uyarı, hayati tehlike anlamına geliyor.

İngiltere'de bazı okullar hizmet vermeyeceğini açıkladı.

Meteoroloji Kurumu (Met Office), Çarşamba günü saat 09.00'dan Perşembe günü saat 21.00'e kadar İngiltere'nin güney ve orta kesimleri ile Güney Galler'de etkili olacak olağanüstü derecede sıcak ve nemli hava nedeniyle nadir görülen kırmızı aşırı sıcaklık uyarısının yürürlükte olacağını açıkladı.

İngiltere'nin güneyinde sıcaklıkların 39 dereceye ulaşması ihtimal dışı görülmüyor.

Yüksek nem oranları koşulları daha da bunaltıcı hale getirecek. Örneğin hava sıcaklığı 35 derece olsa bile hissedilen sıcaklık 41 dereceye kadar çıkabilecek.

İngiltere ve Galler'de 300'den fazla okulun bu hafta hava koşulları nedeniyle tamamen ya da kısmen kapanmayı planladığı açıklandı.

Bazı okullar ise çocukları sıcaktan korumak amacıyla Çarşamba ve Perşembe günleri erken kapanacak. Bazı öğrencilere de bu günlerde tam okul üniforması yerine beden eğitimi kıyafetleri giymelerine izin verildi.

Cordoba'da 44 derecenin üzerine çıkacak

İspanya Meteoroloji Kurumu Aemet, salı günü güneydeki Córdoba kenti yakınlarındaki kırsal alanlarda sıcaklıkların 44 derecenin üzerine çıkabileceğini açıkladı. Kuzeydoğudaki Ebro Vadisi'nde ise sıcaklıkların 42 dereceyi aşması bekleniyor.

Aemet'in 828 meteoroloji istasyonundan 101'inde pazartesi günü sıcaklıklar 40 dereceye ulaştı ya da bu seviyeyi geçti. Andújar kentinde ise 45 derece ölçüldü.

Aemet'ten Rubén del Campo, İspanyol basınına yaptığı açıklamada, "Sıcak hava dalgalarının geçmiş on yıllara kıyasla artık yazın çok daha erken dönemlerinde meydana geldiğine dair kanıtlar var" dedi.

İtalya'da hükümet, güneş altında çalışmak zorunda kalan tarım ve inşaat işçileri gibi çalışanları korumaya yönelik acil iş gücü önlemlerini yeniden yürürlüğe koydu.

Buna göre, tehlikeli sıcak hava dalgaları nedeniyle faaliyetlerini durduran veya azaltan şirketler devlet destekli kısa çalışma programlarından yararlanabilecek.

Eyfel ve Louvre erken kapanıyor

Météo France, Çarşamba öğleden sonra kırmızı alarm kapsamındaki bölge sayısının 54'ten 58'e çıkarılacağını ve kuzeybatıdaki bazı bölgelerin de alarma dahil edileceğini açıkladı.

Paris bölgesinin tamamını kapsayan Île-de-France'ın başkanı Valérie Pécresse, halka seyahat etmemeleri ve mümkünse evden çalışmaları çağrısında bulundu.

Pécresse, "Demiryolu rayları 50 derecenin üzerindeki sıcaklıklara dayanamaz. Bu nedenle toplu taşımada ciddi aksaklıklar yaşayacağız" dedi.

Eyfel Kulesi yönetimi de başkentte beklenen yüksek sıcaklıklar nedeniyle Salı günü erken kapanacağını duyurdu. Normalde gece 00.45'e kadar açık kalan kule, saat 16.00'da kapatıldı ve son ziyaretçi girişi 12.15'te yapıldı. Geçen yıl kuleyi 6,75 milyon kişi ziyaret etmişti.

Dünyanın en çok ziyaret edilen müzesi Louvre da Çarşamba gününden Cumartesi'ye kadar kapanış saatini 18.00'den 16.00'ya çektiğini açıkladı.

Louvre yönetimi, tarihi binanın "hâlâ kırılgan olduğunu, dış koşullara açık bulunduğunu ve iklim değişikliğine yeterince uyum sağlayamadığını" belirtti. Açıklamada, günün sonunda ısı birikiminin en yüksek seviyeye ulaştığı ve yoğun ziyaretçi trafiğinin bunu daha da artırdığı ifade edildi.

Sıcak hava dalgası nedeniyle Fransa'nın güneybatısındaki bir nükleer santral de Pazartesi gecesi kapatıldı. Garonne Nehri'ndeki su sıcaklığının salı günü 28 dereceye ulaşmasının beklendiği belirtildi.

Fransız yasalarına göre, Golfech Nükleer Santrali'ndeki reaktörleri soğutmak için kullanılan suyun sıcaklığı bu seviyeyi aşamıyor.

İspanyol meteorologlar, İber Yarımadası'nda sıcaklıkların çarşamba gününden itibaren düşmeye başlayacağını öngörüyor. Ancak sıcak hava dalgasının Cuma günü Hollanda, Belçika ve Almanya'da zirve yapması bekleniyor.

Hollanda Meteoroloji Enstitüsü KNMI, Çarşamba ile Cuma günleri arasında ülkenin güney ve orta kesimleri için "tehlikeli hava koşullarının görülme ihtimalinin yüksek olduğu" anlamına gelen Turuncu Kod uyarısı yayımladı.

Belçika'da ise Risk Yönetim Grubu Salı günkü toplantısının ardından ulusal ozon ve sıcak hava planının "alarm aşamasını" devreye soktuğunu açıkladı.

Bu, ülkede söz konusu planın ikinci kez uygulanışı oldu. İlk uygulama Ağustos 2020'de gerçekleşmişti. Şimdilik özel bir ulusal önlem açıklanmazken, yaşlılar ve çocuklar için daha dikkatli olunması yönünde çağrılar yapıldı.

İklim değişikliği dünya genelinde sıcaklıkları artırıyor; ancak bu artış Avrupa'da özellikle belirgin şekilde hissediliyor.

Avrupa, Avrupa Birliği'nin Copernicus İklim Değişikliği Servisi'ne göre dünyanın en hızlı ısınan kıtası ve küresel ortalamadan iki kat daha hızlı ısınıyor.

Bu durum yaz aylarında daha sık sıcak hava dalgalarına, Avrupa'nın su kaynakları üzerinde daha büyük baskıya ve daha şiddetli orman yangınlarına yol açıyor.

Geçen yıl Avrupa genelinde 1 milyon hektardan fazla alan yandı ve bu, şimdiye kadarki en yüksek seviyelerden biri olarak kaydedildi. Özellikle İspanya büyük zarar gördü.

Sıcaklıklar neden arttı?

Sıcaklıklar, Sahra çölünden kuzeye doğru hareket eden sıcak hava tarafından tetikleniyor ve bu da etkilenen bölgelerde sıcak havanın hapsolmasına neden yol açıyor.

Uzmanlar, bu koşulların son yılların en uzun sıcak hava dalgalarından birine yol açabileceğini söylüyor.

Bilim insanları, tekrarlayan sıcak hava dalgalarının küresel ısınmanın bir göstergesi olduğunu belirtirken, Météo-France, 1947'den beri Fransa'da kaydedilen 51 sıcak hava dalgasının 34'ünün 2000'den sonra, 26'sının 2011'den sonra gerçekleştiğini vurguladı.

(BBC)

Özellikle geçmişte İngiltere'ye düzensiz yollarla giriş yapan veya Home Office tarafından "tehlikeli yolculuk" olarak değerlendirilen bir şekilde ülkeye gelen kişilerin vatandaşlık başvurularının nasıl değerlendirileceği konusunda ciddi tartışmalar yaşanıyordu.

Haziran 2026'da görülmesi beklenen önemli bir Yüksek Mahkeme davası öncesinde Home Office'in bazı vatandaşlık ret kararlarını geri çekmesi ve ardından rehberini güncellemesi, vatandaşlık hukukunda dikkat çekici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Konuyla ilgili değerlendirmelerde bulunan Avukat Buket Erdoğan, Senior Solicitor, Ashton Ross Law, yaşanan gelişmelerin önemsenmesi gerektiğini ancak yanlış beklentiler oluşturulmaması gerektiğini belirtiyor.

Tartışmalar Nasıl Başladı?

Şubat 2025'te Home Office, vatandaşlık başvurularında kullanılan Good Character rehberinin 6. versiyonunu yayımladı.

Yeni rehber, İngiltere'ye yasa dışı giriş yapan veya "tehlikeli yolculuk" yoluyla ülkeye gelen kişilerin vatandaşlık başvurularının normal şartlarda reddedileceğini öngörüyordu.

Bu değişiklik birçok kişide endişe yarattı.

Çünkü bazı başvuru sahipleri yıllardır İngiltere'de yaşıyor, süresiz oturum sahibi bulunuyor, vergi ödüyor ve toplumun bir parçası olarak hayatlarını sürdürüyor olmalarına rağmen geçmişte ülkeye giriş şekilleri nedeniyle vatandaşlık alamama riskiyle karşı karşıya kalmıştı.

Mahkeme Süreci ve Geri Çekilen Kararlar

Bu politika daha sonra yargıya taşındı.

Wilson Solicitors tarafından yürütülen davalarda Home Office'in yaklaşımının hukuka uygun olup olmadığı sorgulandı.

Davaların Haziran 2026'da Divisional Court önünde görülmesi planlanıyordu. Ancak duruşma öncesinde Home Office üç başvurucunun vatandaşlık ret kararını geri çekti ve dava masraflarını ödemeyi kabul etti.

Bir diğer başvurucu açısından ise dosyanın yeni rehber kapsamında değerlendirilecek olması nedeniyle dava pratik önemini kaybetti.

Bu nedenle mahkeme politikanın hukuka uygun olup olmadığı konusunda nihai bir karar vermedi.

Avukat Buket Erdoğan bu noktada önemli bir ayrım yapılması gerektiğini söylüyor:

"Kamuoyunda bazen bu tür gelişmeler yanlış yorumlanabiliyor. Mahkeme Home Office politikasını hukuka aykırı ilan etmiş değil. Ancak aynı şekilde Home Office de bu politikanın hukuka uygunluğuna ilişkin bir mahkeme onayı almış değil. Hukuki açıdan bakıldığında önemli olan nokta, ret kararlarının geri çekilmiş olması ve aynı süreç içerisinde rehberin güncellenmiş olmasıdır."

Home Office Rehberinde Neler Değişti?

30 Nisan 2026 tarihinde Home Office, Good Character rehberinin 7. versiyonunu yayımladı.

Yeni rehberde bazı dikkat çekici değişiklikler yer aldı.

Bunlar arasında:

• Mülteci Sözleşmesi'nin 31. maddesine açık şekilde yer verilmesi,
• Çocuklar ve insan ticareti mağdurları gibi özel durumlar için ek değerlendirmeler yapılmasının vurgulanması,
• Başvuruların tüm koşullar birlikte değerlendirilerek incelenmesi gerektiğinin belirtilmesi,
• Delillerin değerlendirilmesine ilişkin ilave açıklamalar yapılması

bulunuyor.

Home Office bu değişiklikleri "teknik açıklamalar" olarak tanımlasa da birçok hukukçu bunların uygulamada önemli sonuçlar doğurabileceğini düşünüyor.

Vatandaşlığı Reddedilenler İçin Yeni Bir Fırsat Doğabilir mi?

23 Haziran 2026 tarihinde yayımlanan bir diğer güncelleme ise vatandaşlık başvurularının yeniden değerlendirilmesine ilişkin oldu.

Home Office, yeniden değerlendirme başvurularının normalde karar tarihinden itibaren altı ay içerisinde yapılmasını beklediğini açıkladı.

Ancak bu mutlak bir yasal süre sınırı olarak ifade edilmedi.

Avukat Buket Erdoğan'a göre bu gelişme özellikle geçmişte vatandaşlık başvurusu reddedilen kişiler açısından önem taşıyor:

"Her dosya kendi şartları içerisinde değerlendirilmelidir. Ancak vatandaşlık başvurusu reddedilmiş kişilerin dosyalarını yeniden gözden geçirmelerinde fayda olabilir. Özellikle ret kararının temelinde kişinin geçmişte ülkeye giriş şekli bulunuyorsa ve diğer kişisel koşullar yeterince değerlendirilmemişse hukuki seçeneklerin yeniden incelenmesi gerekebilir."

Bu Konu Sadece Mültecileri Mi İlgilendiriyor?

Kamuoyundaki yaygın algının aksine uzmanlara göre konu yalnızca mültecilerle sınırlı değil.

Her ne kadar dava süreçleri büyük ölçüde mülteci hukuku ve düzensiz giriş meseleleri üzerinden gündeme gelmiş olsa da Good Character şartı bütün yetişkin vatandaşlık başvurularında uygulanıyor.

Avukat Buket Erdoğan bu noktaya özellikle dikkat çekiyor:

"Bu davalar belirli başvurucular üzerinden yürütülmüş olabilir ancak ortaya çıkan tartışmalar çok daha geniştir. Geçmiş göçmenlik ihlalleri, düzensiz giriş, çocuk yaşta ülkeye gelmiş olmak veya kişinin kontrolü dışında gelişen olaylar vatandaşlık değerlendirmelerinde farklı sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle vatandaşlık başvurusu yapmayı düşünen herkes güncel rehberleri ve son gelişmeleri yakından takip etmelidir."

Sonuç

Yaşanan gelişmeler otomatik olarak vatandaşlık verilmesi anlamına gelmiyor.

Ancak Home Office'in bazı ret kararlarını geri çekmiş olması, Good Character rehberini güncellemesi ve yeniden değerlendirme başvurularına ilişkin yeni açıklamalar yapması vatandaşlık hukukunda önemli bir dönüm noktası olarak görülüyor.

Vatandaşlık başvurusu reddedilen veya geçmişteki göçmenlik geçmişi nedeniyle başvuru yapmaktan çekinen kişilerin, güncel hukuki durumu uzman görüşüyle birlikte değerlendirmeleri tavsiye ediliyor.

Avukat Buket Erdoğan
Senior Solicitor | Ashton Ross Law

📧 E-posta: berdogan@ashtonrosslaw.com

🔗 LinkedIn: linkedin.com/in/buket-erdogan

Bu değerlendirme genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Her başvuru kendi özel koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Türkiye'nin Avrupa Birliği üyelik sürecinin fiilen durduğu, müzakerelerde yeni fasılların açılmadığı bir dönemde Ankara ile Londra arasında siyasi ve ekonomik ilişkilerde kayda değer bir yakınlaşma yaşandı. Uzmanlar, Brexit'in iki ülkeye daha esnek ve doğrudan iş birliği imkanları sunduğunu değerlendiriyor.

Ticaret Hacminde Rekor Büyüme

Brexit sonrasında ilişkilerin en güçlü ayağını ekonomi oluşturdu. Türkiye ile İngiltere arasında Aralık 2020'de imzalanan Serbest Ticaret Anlaşması (STA), iki ülke arasındaki ticari akışın kesintisiz sürmesini sağladı.

Son yıllarda karşılıklı ticaret hacmi düzenli şekilde artarken, İngiltere Türkiye'nin en büyük ihracat pazarlarından biri konumunu korudu. Otomotiv, beyaz eşya, tekstil, makine, kimya ve elektronik sektörleri ticaretin lokomotif alanları olarak öne çıktı.

Ekonomi çevreleri, mevcut anlaşmanın büyük ölçüde sanayi ürünlerini kapsadığına dikkat çekerek, güncelleme sürecinin özellikle hizmetler sektörü, dijital ticaret, yatırımlar ve tarım alanlarında yeni fırsatlar yaratacağını belirtiyor.

STA'nın Yenilenmesinde Kritik Aşama

Ankara ve Londra, mevcut Serbest Ticaret Anlaşması'nın kapsamını genişletmek amacıyla uzun süredir müzakereler yürütüyor. Yeni anlaşmanın hizmet ticareti, e-ticaret, finansal hizmetler ve kamu alımlarını da içermesi hedefleniyor.

İngiltere'nin özellikle finans, sigortacılık ve dijital ekonomi alanlarındaki güçlü yapısı ile Türkiye'nin üretim ve lojistik kapasitesinin birleşmesinin iki ülkeye önemli avantajlar sağlayacağı ifade ediliyor.

Ticaret uzmanlarına göre güncellenmiş bir STA'nın yürürlüğe girmesi halinde karşılıklı ticaret hacminin önümüzdeki yıllarda mevcut seviyelerin çok üzerine çıkması bekleniyor.

Savunma Sanayisinde Stratejik Ortaklık Derinleşiyor

Brexit sonrasında Türkiye–İngiltere ilişkilerinin dikkat çeken başlıklarından biri de savunma sanayi oldu.

İki NATO müttefiki ülke arasında son yıllarda savunma teknolojileri, havacılık ve ortak üretim alanlarında önemli projeler gündeme geldi. Türkiye'nin milli muharip uçak programı olan KAAN projesinde İngiliz şirketlerinin teknik destek ve mühendislik katkıları dikkat çekti.

Savunma alanındaki iş birlikleri sadece teknoloji transferiyle sınırlı kalmazken, ortak eğitim programları, askeri diplomasi ve güvenlik konularında da temaslar yoğunlaştı. Uzmanlar, Avrupa güvenlik mimarisinin yeniden şekillendiği bir dönemde Ankara ve Londra'nın savunma alanındaki iş birliğini daha da artırmasının beklendiğini vurguluyor.

İngiliz Yatırımcıların Türkiye İlgisi Sürüyor

İngiltere, Türkiye'deki en önemli yabancı yatırımcı ülkeler arasında yer almayı sürdürüyor. Finans, enerji, altyapı, perakende ve teknoloji sektörlerinde faaliyet gösteren İngiliz şirketleri Türkiye pazarındaki varlıklarını korurken, yeni yatırım fırsatlarını da değerlendiriyor.

Özellikle yeşil dönüşüm, yenilenebilir enerji, savunma teknolojileri ve dijital ekonomi alanlarının önümüzdeki dönemde yatırım iş birliklerinin merkezinde yer alması bekleniyor.

İngiliz yatırımcılar Türkiye'nin genç nüfusu, üretim kapasitesi ve Avrupa-Orta Doğu-Asya eksenindeki stratejik konumunu önemli avantajlar arasında gösteriyor.

Jeopolitik Dengeler Yakınlaşmayı Hızlandırdı

Rusya-Ukrayna savaşı, enerji güvenliği tartışmaları ve küresel tedarik zincirlerinde yaşanan kırılmalar da Türkiye ile İngiltere arasındaki iş birliğini güçlendiren unsurlar arasında yer aldı.

Her iki ülke de NATO çatısı altında güvenlik politikalarında yakın koordinasyon yürütürken, Karadeniz güvenliği, enerji arzı ve bölgesel istikrar konularında ortak çıkarlar öne çıkıyor.

Diplomatik kaynaklar, Brexit sonrasında İngiltere'nin Avrupa dışındaki stratejik ortaklıklarını çeşitlendirme politikasında Türkiye'nin özel bir konuma sahip olduğunu belirtirken, Ankara'nın da Batılı müttefiklerle ilişkilerini güçlendirme arayışında Londra'yı önemli bir ortak olarak gördüğünü ifade ediyor.

Yeni Dönemin Şifresi: Ekonomi ve Teknoloji

Uzmanlara göre Türkiye–İngiltere ilişkilerinin geleceğinde belirleyici olacak alanlar ticaret, savunma, teknoloji ve yatırımlar olacak. Güncellenmesi planlanan Serbest Ticaret Anlaşması'nın tamamlanması, savunma sanayisindeki ortak projelerin ilerlemesi ve karşılıklı yatırımların artması halinde iki ülke arasındaki ekonomik ilişkilerin yeni bir seviyeye taşınması bekleniyor.

Brexit'in ardından Avrupa ile ilişkilerinde yeni bir sayfa açan İngiltere ile AB üyelik süreci fiilen durmuş olan Türkiye'nin son yıllarda geliştirdiği yakın iş birliği, önümüzdeki dönemde de iki ülke dış politikasının en önemli başlıklarından biri olmaya devam edecek gibi görünüyor.

Starmer, liderlik yarışı için başvuruların 9 Temmuz'da başlayacağını ve Ulusal İcra Komitesi'nden seçim takvimi belirlemesini istediğini anlattı.

Keir Starmer, halefine tam destek vereceğini ve normal bir devir teslim için elinden geleni yapacağını kaydetti.

Starmer istifa açıklamasında, parti içinde kendisinin partiyi bir sonraki genel seçime taşıyacak en uygun isim olup olmadığı sorusunun sorulduğunu ve yanıtı kabul ettiğini belirtti.

İşçi Partisi'nde liderlik yarışı Starmer'ın başlıca rakibi olarak Andy Burnham'ın 18 Haziran'da Makerfield bölgesinde yapılan ara seçimi kazanıp milletvekili olmasıyla hızlanmıştı.

Starmer daha önce görevinden ayrılmayacağını ve her türlü liderlik mücadelesine karşı koyacağını ifade etmişti.

İşçi Partisi Temmuz 2024'te iktidara geldi. Ancak izlenen politikalar nedeniyle Başbakan Starmer'a kamuoyu desteği kısa sürede erozyona uğradı.

7 Mayıs'ta İngiltere'de yapılan yerel seçimlerde, İskoçya ve Galler'de de özerk yönetim parlamento seçimlerinde İşçi Partisi'nin büyük kayıplar yaşaması bu süreci daha da hızlandırdı.

Seçimler öncesinde de ABD'de cinsel saldırı suçları hükümlüsü Jeffrey Epstein ile ilişkileri ifşa olan Peter Mandelson'ın İngiltere'nin ABD Büyükelçisi olarak atanması nedeniyle başlayan tartışmalar da Starmer'ın yıpranmasına neden olmuştu.

Starmer, Mandelson'un Epstein bağlantısının kendisinden gizlendiğini iddia etmişti.

İşçi Partisi milletvekilleri, sorunun partide değil, tepesindeki kişide olduğunu, Starmer'ın popülaritesinin düşük olması nedeniyle partinin ilerlemesine engel oluşturduğunu düşünüyordu.

Yüzden fazla milletvekili bu nedenle bir süredir Starmer'ın istifa etmesi gerektiğini dile getiriyordu.

Kabinedeki bazı bakanlar da bu talebi savundu. Bakan ve bakan yardımcıları düzeyinde istifalar oldu.

Eski Manchester Belediye Başkanı Andy Burnham, 18 Haziran'da Makerfield seçim bölgesindeki ara seçimi büyük bir farkla kazandı.

Andy Burnham şu anda İşçi Partisi liderliği ve başbakanlık için en favori isim.

Burnham seçim zaferi konuşmasında "İngiltere için yeni bir yol çizmek" istediğini söyledi. Ancak henüz parti liderliği için adaylığını açıklamadı.

(BBC)

EMR tarafından yapılan açıklamada, kazada şirket bünyesinde görev yapan bir makinistin hayatını kaybettiği, çok sayıda yolcunun da yaralandığı bildirildi. İngiliz Ulaştırma Polisi, makinistin olay yerinde yaşamını yitirdiğini doğruladı.

Yaralı Sayısı 89’a Ulaştı

Yetkililerin son açıkladığı bilgilere göre kazada yaklaşık 89 kişi yaralandı. Bunlardan 11’inin çok ağır, 22’sinin ağır yaralandığı, onlarca kişinin ise hafif yaralarla tedavi edildiği belirtildi. Cumartesi günü itibarıyla 28 kişinin hâlâ hastanede tedavi gördüğü, 9 kişinin durumunun kritik olduğu açıklandı.

Olay yerine 20’den fazla ambulans, hava ambulansları ve çok sayıda kurtarma ekibi sevk edildi. Bölgedeki hastaneler olağanüstü yoğunluk nedeniyle halka yalnızca acil durumlarda başvuru çağrısı yaptı.

Yolcular Dehşet Anlarını Anlattı

Kazadan kurtulan yolcular, çarpışmanın son derece şiddetli olduğunu ve birçok kişinin koltuklarından fırladığını söyledi. Görgü tanıkları, kırıklar, kanamalar ve panik içinde yardım bekleyen yolcuların bulunduğunu aktarırken, bazı yolcuların tren içinde sıkıştığı ifade edildi. Çevrede yaşayan vatandaşlar da olay yerine su ve yiyecek ulaştırarak kurtarma çalışmalarına destek verdi.

Kral Charles’tan Taziye Mesajı

Buckingham Sarayı’ndan yapılan açıklamaya göre Kral Charles, Bedford yakınlarında yaşanan trajediden “derin üzüntü duyduğunu” belirtti. Kral, hayatını kaybeden makinistin ailesine, yaralılara ve olaydan etkilenen herkese taziyelerini iletirken, gelişmeler hakkında düzenli olarak bilgilendirildiğini ifade etti. Ayrıca olay yerine müdahale eden acil servis ekiplerine teşekkür etti.

Başbakan Keir Starmer da kazayı “yıkıcı bir olay” olarak nitelendirerek mağdurlar ve aileleriyle dayanışma mesajı verdi.

Soruşturma Başlatıldı

Kazanın neden meydana geldiğini belirlemek amacıyla Demiryolu Kaza İnceleme Birimi (RAIB) ile İngiliz Ulaştırma Polisi geniş çaplı soruşturma başlattı. Uzman ekipler sinyal kayıtlarını, trenlerin veri kayıt cihazlarını ve güvenlik sistemlerini incelemeye aldı. İlk değerlendirmelerde sinyalizasyon veya otomatik uyarı sistemlerinde olası bir arıza ihtimali üzerinde duruluyor ancak yetkililer henüz kesin bir neden açıklamadı.

İngiltere demiryolu tarihinin son yıllardaki en ciddi kazalarından biri olarak değerlendirilen olayın ardından Bedford ile Londra arasındaki bazı seferler iptal edilirken, ulaşımda ciddi aksaklıklar yaşandı.

Aile hekimi ve Avrupa Birliği Pratisyen Hekimler/Aile Hekimleri Birliği Başkanı Tiago Villanueva, sıcak hava dalgalarının hafife alınmaması gerektiğini belirterek, “Sıcak hava dalgaları yalnızca rahatsızlık verici değildir; Avrupa’daki en ölümcül hava olayları arasındadır. Oysa ısıya bağlı hastalıkların büyük bölümü basit önlemlerle önlenebilir” dedi.

Güney Avrupa’da alarm seviyesi yükseliyor

Meteoroloji kuruluşları, özellikle İber Yarımadası, Akdeniz havzası ve Güneydoğu Avrupa’da sıcaklıkların uzun süre yüksek seyredeceğini bildiriyor. İspanya’nın iç kesimleri, İtalya’nın güneyi, Yunanistan ve bazı Balkan ülkelerinde 38 ila 40 derece arasında sıcaklıklar bekleniyor.

Uzmanlar, yüksek sıcaklıkların yalnızca gündüz saatlerinde değil, gece boyunca da etkisini sürdürmesinin sağlık açısından ciddi risk oluşturduğunu vurguluyor. Tropikal gece olarak adlandırılan ve sıcaklığın 20 derecenin altına düşmediği gecelerde vücudun kendini yenilemesi zorlaşıyor.

Birleşik Krallık da sıcak hava dalgasından etkileniyor

Genellikle serin ve değişken yaz havasıyla bilinen Birleşik Krallık da sıcak hava dalgasından payını alacak. İngiltere'nin güney ve doğu bölgelerinde sıcaklıkların 30 dereceyi aşabileceği, Londra ve çevresinde ise yılın en sıcak günlerinin yaşanabileceği tahmin ediliyor.

İngiliz sağlık yetkilileri, özellikle büyük şehirlerde yaşayanların sıcaklık ve nem birleşiminin etkilerine karşı dikkatli olmalarını istedi. Uzmanlar, Birleşik Krallık’taki konutların büyük bölümünün sıcak iklim koşullarına göre tasarlanmamış olması nedeniyle kapalı alanlarda da yüksek sıcaklık riskinin oluşabileceğine dikkat çekiyor.

Aşırı sıcaklar vücudu nasıl etkiliyor?

Uzmanlara göre uzun süren sıcak dönemlerde insan vücudunun iç sıcaklığını dengeleme kapasitesi azalıyor. Normal koşullarda terleme yoluyla fazla ısı dışarı atılırken, aşırı sıcak ve nemli havalarda bu mekanizma yeterince çalışmayabiliyor.

Vücudu soğutmak için harcanan çaba kalp ve böbrekler üzerinde ek yük oluşturuyor. Bu durum özellikle kalp-damar hastalıkları, diyabet, böbrek rahatsızlıkları ve solunum yolu hastalıkları bulunan kişilerde ciddi sağlık sorunlarına yol açabiliyor.

Sıcak bitkinliği belirtileri arasında aşırı terleme, baş dönmesi, halsizlik, mide bulantısı ve kas krampları yer alıyor. Tedavi edilmediğinde ise sıcak çarpması gelişebiliyor. Sıcak çarpması; bilinç bulanıklığı, yüksek vücut sıcaklığı ve organ hasarına kadar ilerleyebilen hayati tehlike oluşturan bir durum olarak kabul ediliyor.

Kimler daha büyük risk altında?

Sağlık uzmanları bazı grupların sıcak hava dalgalarından çok daha fazla etkilendiğini belirtiyor:

• 65 yaş üstü kişiler
• Bebekler ve küçük çocuklar
• Hamileler
• Kronik hastalığı bulunanlar
• Açık havada çalışanlar
• Evsizler ve yalnız yaşayan yaşlılar
• Düzenli ilaç kullanan bireyler

Özellikle yalnız yaşayan yaşlıların sıcak günlerde düzenli olarak kontrol edilmesi gerektiği ifade ediliyor.

Sıcaktan korunmak için ne yapılmalı?

Uzmanlar, sıcak hava dalgaları sırasında alınabilecek basit önlemlerin hayat kurtarabileceğini vurguluyor.

Bol sıvı tüketin

Susamayı beklemeden düzenli olarak su içmek gerekiyor. Aşırı alkol tüketimi ve yüksek kafeinli içecekler ise vücudun sıvı kaybını artırabiliyor.

Güneşin en güçlü olduğu saatlerde dışarı çıkmayın

11.00 ile 17.00 saatleri arasında mümkün olduğunca gölgede kalınması tavsiye ediliyor. Açık havada bulunulması gerekiyorsa şapka, güneş gözlüğü ve açık renkli giysiler kullanılmalı.

Evinizi serin tutun

Gündüz saatlerinde perdeleri kapalı tutmak, pencereleri doğrudan güneş ışığından korumak ve serin saatlerde havalandırma yapmak öneriliyor.

Fiziksel aktiviteleri azaltın

Yoğun egzersiz ve ağır fiziksel işler sabah erken veya akşam saatlerine bırakılmalı.

Risk altındaki kişileri kontrol edin

Yaşlı akrabalar, komşular ve kronik hastalığı bulunan bireylerle düzenli iletişim kurulması tavsiye ediliyor.

İklim değişikliği sıcak hava dalgalarını artırıyor

Bilim insanları, Avrupa’da son yıllarda yaşanan aşırı sıcakların iklim değişikliğiyle doğrudan bağlantılı olduğuna dikkat çekiyor. Araştırmalar, sıcak hava dalgalarının artık daha sık, daha uzun süreli ve daha yoğun yaşandığını ortaya koyuyor.

Uzmanlara göre Avrupa ülkelerinin sağlık sistemleri ve şehir altyapıları, giderek daha sık görülen aşırı sıcak olaylarına uyum sağlamak zorunda kalacak. Özellikle büyük kentlerde yeşil alanların artırılması, gölgelendirme projeleri ve erken uyarı sistemlerinin yaygınlaştırılması önümüzdeki yılların en önemli kamu sağlığı önlemleri arasında gösteriliyor.

Yetkililer, önümüzdeki günlerde sıcaklıkların zirve yapmasının beklendiğini belirterek vatandaşlara meteorolojik uyarıları yakından takip etmeleri ve sağlık tavsiyelerine uymaları çağrısında bulunuyor.