Kültür, Toplumsal Cinsiyet, Eğlence ve Spor Bakanı Olivia “Babsy” Grange başkanlığındaki Jamaika hükümet heyeti, 7 Eylül 2026 Pazartesi günü Londra’da Kral III. Charles’a hitaben hazırlanan resmî dilekçeyi sundu.

Başvuruda Kral Charles’tan, 1833 tarihli Judicial Committee Act’in 4’üncü maddesi uyarınca üç temel hukuk sorusunu Londra merkezli Privy Council Yargı Komitesi’ne göndermesi talep edildi. Söz konusu madde, hükümdara hukuki veya anayasal meseleleri görüş bildirmesi amacıyla komiteye sevk etme yetkisi veriyor.

Üç kritik soru yöneltildi

Jamaika hükümetinin açıklamasına göre Privy Council’dan görüş alınması istenen sorular şöyle:

• Afrikalıların zorla yakalanması, Jamaika’ya taşınması ve taşınabilir mülk statüsünde köleleştirilmesi İngiliz hukukuna göre herhangi bir dönemde hukuka uygun muydu?
• Afrikalıların zorla taşınarak Jamaika’da köleleştirilmesi, dönemin uluslararası hukukuna aykırı mıydı?
• Birleşik Krallık’ın, köleliğin Jamaika halkı üzerinde bıraktığı zararlar nedeniyle hukuken telafi sağlayacak bir yükümlülüğü bulunuyor mu?

Olivia Grange, girişimin siyasi bir bildiri olmanın ötesinde, tazminat tartışmasını somut bir hukuk sürecine taşıma amacı taşıdığını söyledi.

Grange, “Biz dilenmeye gelmedik. Adil bir karar için İngiliz hukukuna başvuruyoruz” ifadelerini kullandı. Jamaika hükümeti, dilekçenin mevcut haliyle belirli bir parasal ödeme istemediğinin; öncelikle İngiltere’nin hukuki sorumluluğunun belirlenmesini amaçladığının altını çizdi.

Son söz yalnızca Kral’a ait değil

Dilekçe resmen Kral III. Charles’a hitaben hazırlandı. Bunun nedeni Charles’ın yalnızca İngiltere Kralı değil, aynı zamanda bağımsız bir ülke olan Jamaika’nın anayasal devlet başkanı olması.

Ancak İngiliz anayasal sistemi içinde Kral’ın başvuru hakkında tek başına karar vermesi beklenmiyor. Charles’ın, dilekçenin Privy Council Yargı Komitesi’ne gönderilip gönderilmeyeceği konusunda İngiliz hükümetinin tavsiyesi doğrultusunda hareket etmesi gerekecek.

Dolayısıyla başvuru, doğrudan İngiliz hükümetini hedef alan siyasi ve hukuki bir sınama niteliği de taşıyor. Privy Council’ın görüş bildirmesi halinde bu görüşün kapsamı, bağlayıcılığı ve olası tazminat müzakerelerine etkisi ayrıca tartışılacak.

Başvuru Zong katliamının yıldönümüne denk getirildi

Jamaika, dilekçenin sunulacağı tarihi özellikle transatlantik köle ticaretinin en çarpıcı suçlarından biri olan Zong katliamıyla ilişkilendirdi.

Liverpool’a kayıtlı Zong adlı köle gemisi, 6 Eylül 1781’de Batı Afrika’dan Jamaika’ya doğru yola çıktı. Gemide yaklaşık 442 köleleştirilmiş Afrikalı bulunuyordu. Yolculuk sırasında mürettebat, su kaynaklarının azaldığını öne sürerek en az 132 erkek, kadın ve çocuğu denize attı.

Geminin sahipleri daha sonra öldürülen insanları “kaybedilmiş mal” olarak gösterip sigorta şirketinden ödeme almaya çalıştı. Sigorta şirketinin talebi reddetmesi üzerine uyuşmazlık İngiliz mahkemelerine taşındı. Yargılama, insanların topluca öldürülmesinden çok sigorta kapsamındaki mal kaybı üzerinden yürütüldü.

Jamaika heyeti, dilekçe öncesinde 6 Eylül’de Güney Londra’daki New Park Road Baptist Kilisesi’nde düzenlenen “Anma, Adalet ve Onarım” ayinine katıldı. Zong kurbanları için çelenk bırakıldı.

Köle sahiplerine ödeme yapıldı, köleleştirilenlere yapılmadı

Jamaika’nın başvurusunda öne çıkan tarihsel çelişkilerden biri, İngiltere’nin 1833’te köleliği kaldırırken köleleştirilen insanlara değil, onları “mülk” olarak elinde tutan köle sahiplerine tazminat ödemiş olması.

İngiliz hükümeti, köle sahiplerinin sözde ekonomik kayıplarını karşılamak amacıyla dönemin bütçesi açısından son derece büyük bir mali kaynak ayırdı. Bu borcun finansman etkisinin İngiliz vergi sistemi üzerindeki izleri 2015’e kadar sürdü.

Olivia Grange, İngiliz devletinin köle sahiplerinin zararını karşılamayı hukuken mümkün görmesine rağmen köleleştirilen insanların torunlarına yönelik telafi talebini reddetmesinin savunulamaz olduğunu belirtiyor.

Milyonlarca Afrikalı zorla taşındı

Tarihsel araştırmalara göre 15’inci yüzyıl ile 19’uncu yüzyıl arasında 12,5 milyondan fazla Afrikalı, Atlantik köle ticareti kapsamında gemilere bindirilerek Amerika kıtasına doğru zorla yola çıkarıldı. Bunların yaklaşık 10,7 milyonu hayatta kalarak kıtaya ulaşabildi; yüz binlercesi yolculuk sırasında hastalık, açlık, şiddet ve insanlık dışı koşullar nedeniyle öldü.

İngiltere, 1655’te İspanya’dan aldığı Jamaika’yı şeker kamışı üretiminin merkezlerinden biri haline getirdi. Plantasyon ekonomisi, Afrika’dan getirilen yüz binlerce köleleştirilmiş insanın zorla çalıştırılmasına dayanıyordu.

Kölelik İngiliz İmparatorluğu’nun büyük bölümünde 1834’te resmen kaldırıldı. Ancak Jamaika’nın doğrudan İngiliz sömürgesi olarak yönetilmesi 1962’de bağımsızlığa kavuşmasına kadar devam etti.

“Etkileri eğitimden sağlığa kadar sürüyor”

Grange, kölelik ve sömürge yönetiminin etkilerinin yalnızca geçmişte kalmış bir insan hakları ihlali olarak değerlendirilemeyeceğini savunuyor.

Jamaika hükümetine göre plantasyon ekonomisinin oluşturduğu servet İngiltere’ye aktarılırken, Jamaika’da eğitim, sağlık, altyapı, toprak mülkiyeti ve ekonomik kalkınma alanlarında kalıcı eşitsizlikler meydana geldi.

Tazminat talebi bu nedenle yalnızca bireysel nakit ödemelerden oluşan bir model olarak görülmüyor. Jamaika ve diğer Karayip ülkeleri; borçların hafifletilmesi, sağlık ve eğitim yatırımları, teknoloji transferi, kültürel varlıkların iadesi, yerli halklara yönelik kalkınma programları ve resmî özür gibi seçenekleri “onarıcı adalet” kapsamında değerlendiriyor.

Jamaika, köleliğin kalıcı etkilerini araştırmak ve tazminat politikasını geliştirmek amacıyla 2009 yılında Ulusal Tazminat Komisyonu’nu kurmuştu.

CARICOM’dan tam destek

Jamaika’nın girişimi yalnızca ulusal bir başvuru değil. Karayip Topluluğu CARICOM, Temmuz 2025’te yapılan devlet ve hükümet başkanları toplantısında dilekçeye tam destek verdi.

CARICOM liderleri, başvurunun bölgenin “On Maddelik Onarıcı Adalet Planı”na katkıda bulunabilecek yeni bir hukuk yolu oluşturduğunu bildirdi. Temmuz 2026’daki zirvede de başvurunun 7 Eylül’de Londra’da yapılacağı teyit edildi.

Jamaika heyeti, bunun bir Commonwealth ülkesinin kölelik tazminatı konusunda söz konusu hukuki mekanizmaya başvurduğu ilk örnek olduğunu belirtiyor.

Buckingham Sarayı: Konunun farkındayız

Buckingham Sarayı, Jamaika hükümetinin dilekçeyi Privy Council Yargı Komitesi’ne taşıma girişiminden haberdar olduğunu açıkladı.

Saraydan yapılan açıklamada Kral Charles’ın kölelik tarihinin daha iyi anlaşılması ve tarihsel yanlışların günümüz toplumları yararına ele alınması konusunda “kişisel ve güçlü bir bağlılık” sergilediği belirtildi.

Ancak açıklamada, dilekçenin Privy Council’a gönderileceğine, İngiltere’nin hukuki sorumluluğunun kabul edileceğine veya tazminat ödeneceğine ilişkin doğrudan bir taahhütte bulunulmadı.

Kral Charles, daha önce köleliğin yol açtığı acılar nedeniyle “derin üzüntü” duyduğunu söylemiş; fakat monarşi adına resmî özür dilememişti.

İngiliz hükümeti tazminata karşı

İngiliz hükümetleri bugüne kadar kölelik nedeniyle mali tazminat ödeme düşüncesine karşı çıktı. Londra yönetimi, transatlantik köle ticaretini insanlık dışı ve utanç verici olarak nitelendirmesine rağmen resmî özür ve tazminat taleplerini kabul etmedi.

Jamaika’nın yeni hamlesi, bu nedenle tartışmayı ahlaki ve siyasi zeminden hukuk zeminine taşımayı hedefliyor. Privy Council’ın soruları ele almayı kabul etmesi halinde İngiltere’nin köle ticareti ve sömürgecilik dönemindeki eylemleri, tarihsel hukuk ile günümüz uluslararası hukuk ilkeleri arasındaki ilişki bakımından incelenebilecek.

Cumhuriyet tartışmasını da etkileyebilir

Başvurunun sonucu, Jamaika’daki cumhuriyet tartışmalarını da doğrudan etkileyebilir. Jamaika 1962’de bağımsızlığını kazanmasına rağmen Kral III. Charles’ı devlet başkanı olarak tanımaya devam ediyor.

Başbakan Andrew Holness hükümeti, ülkenin monarşiyle anayasal bağlarını kopararak cumhuriyete dönüşmesi yönünde çalışmalar yürütüyor. Kral’ın dilekçeyi Privy Council’a göndermemesi veya İngiliz hükümetinin başvuruyu engellemesi, monarşi karşıtı görüşleri güçlendirebilir.

Jamaika’nın girişimi kısa vadede doğrudan bir tazminat kararı doğurmasa bile, İngiltere’nin kölelik dönemindeki sorumluluğunun ilk kez bu düzeyde hukuki incelemeye açılması bakımından tarihî bir adım olarak değerlendiriliyor. Sürecin bir sonraki aşaması, Kral Charles’ın İngiliz hükümetinin tavsiyesi doğrultusunda dilekçeyi Privy Council Yargı Komitesi’ne sevk edip etmeyeceğinin açıklanması olacak.

Mahkeme, İsrail devletinin varlığını değil; İsrail’in 1967’den beri işgal ettiği Doğu Kudüs, Batı Şeria ve Gazze Şeridi’ndeki devam eden varlığını hukuka aykırı ilan etti.

“UAD’ın, kararı, İsrail’in Filistin topraklarında kurduğu askerî, idari, ekonomik ve yerleşimci düzenin hiçbir hukuki meşruiyet taşımadığını açıkça ortaya koyuyor.

UAD, İsrail’in işgalci güç sıfatını sistematik biçimde kötüye kullandığını; toprakları parçalayarak, Filistinlileri yerinden ederek ve kalıcı yerleşimler kurarak geçici bir işgali fiilî ilhaka dönüştürdüğünü belirledi.

İşgal “devam eden uluslararası suç oluşturan fiil” olarak nitelendirildi

UAD, 11’e karşı 4 oyla İsrail’in işgal altındaki Filistin topraklarındaki devam eden varlığının hukuka aykırı olduğuna hükmetti.

Mahkemeye göre İsrail’in politikaları, uluslararası hukukun iki temel ilkesini ağır biçimde ihlal ediyor:

• Toprakların güç kullanılarak ele geçirilmesi yasağı
• Filistin halkının kendi kaderini tayin etme hakkı

UAD, İsrail’in işgal altındaki topraklardaki varlığını “devam eden nitelikte hukuka aykırı bir fiil” olarak tanımladı ve bu durumun İsrail’in uluslararası sorumluluğunu doğurduğunu bildirdi.

Mahkeme, İsrail’in güvenlik gerekçelerini öne sürmesinin, Filistin topraklarını ilhak etmesini, kalıcı yerleşimler kurmasını ve milyonlarca Filistinliyi temel haklarından mahrum bırakmasını meşrulaştıramayacağını vurguladı.

İsrail işgali mümkün olan en kısa sürede sona erdirmeli

UAD, İsrail’in işgal altındaki Filistin topraklarındaki hukuka aykırı varlığına “mümkün olan en kısa sürede” son vermesi gerektiğine karar verdi.

Bu hüküm yalnızca askerî birliklerin konumuyla sınırlı değil. İsrail’in işgal altında kurduğu kontrol sisteminin, askerî yönetimin, yerleşimlerin, toprak gasbının ve fiilî ilhak uygulamalarının da ortadan kaldırılmasını kapsıyor.

Mahkeme, İsrail’in Doğu Kudüs ve Batı Şeria’nın geniş kesimlerinde egemenlik kurmaya çalıştığını; İsrail hukukunu bu bölgelere yayarak toprakları kalıcı biçimde kendi ülkesine katma niyetini ortaya koyduğunu belirledi.

UAD ayrıca Filistin topraklarının birbirinden koparılmasının, Filistin devletinin kurulmasını engellediğini ve Filistin halkının kendi geleceğini belirleme hakkını fiilen ortadan kaldırdığını kaydetti.

Yerleşimler durdurulmalı, yüz binlerce yerleşimci tahliye edilmeli

Mahkeme, 14’e karşı 1 oyla İsrail’in işgal altındaki topraklardaki bütün yeni yerleşim faaliyetlerini derhal durdurması gerektiğine hükmetti.

Kararda, işgal altındaki Filistin topraklarına yerleştirilen İsrailli sivillerin tahliye edilmesi de açık bir yükümlülük olarak gösterildi.

İsrail’in yerleşim politikası yalnızca konut inşa edilmesinden ibaret değil. Bu politika kapsamında Filistinlilere ait arazilere el konuluyor; evler yıkılıyor, tarım alanlarına ve su kaynaklarına erişim sınırlandırılıyor, yollar ve kontrol noktalarıyla Filistin kentleri birbirinden koparılıyor.

İsrail ordusunun koruması altında hareket eden silahlı yerleşimcilerin Filistinlilere, evlere, iş yerlerine, zeytinliklere ve tarım arazilerine yönelik saldırıları da Batı Şeria’daki zorla yerinden etme politikasının parçası olarak değerlendiriliyor.

Ayrı hukuk düzeni ve sistematik ayrımcılık

UAD, İsrail’in işgal altındaki topraklarda Filistinliler ile İsrailli yerleşimcilere farklı hukuk düzenleri uygulamasının uluslararası ayrımcılık yasağını ihlal ettiğine karar verdi.

Aynı bölgede yaşayan İsrailli yerleşimciler sivil hukuk sistemine bağlı tutulurken Filistinliler askerî mahkemelerde yargılanıyor. Filistinlilerin seyahat, çalışma, inşaat, tarım ve su kaynaklarına erişimleri askerî izinlere bağlanırken yerleşimlerin genişlemesi İsrail makamlarınca destekleniyor.

Mahkemeye göre bu düzen, Filistin halkını kendi topraklarında temel haklardan yoksun bırakan kurumsallaşmış bir ayrımcılık sistemi oluşturuyor.

İsrail Filistinlilere tazminat ödemekle yükümlü

UAD, İsrail’in işgal süresince Filistinli gerçek ve tüzel kişilere verdiği zararı tamamen gidermekle yükümlü olduğuna hükmetti.

Mahkemenin belirlediği yükümlülükler şunları kapsıyor:

• El konulan arazi ve mülklerin sahiplerine iade edilmesi
• İşgal sırasında yağmalanan kültürel varlıkların geri verilmesi
• Yerlerinden edilen Filistinlilerin dönüşünün sağlanması
• Yıkılan evler ve kaybedilen geçim kaynakları için tazminat ödenmesi
• Geri döndürülemeyen zararların maddi olarak karşılanması

Dolayısıyla karar, yalnızca gelecekteki yerleşim faaliyetlerinin durdurulmasını değil, onlarca yıllık işgalin Filistin halkında oluşturduğu maddi ve insani yıkımın telafi edilmesini de öngörüyor.

Diğer devletler İsrail’in işgaline yardım edemez

UAD, İsrail’in işgalini sürdürebilmesinde diğer ülkelerin siyasi, askerî ve ekonomik desteğinin taşıdığı öneme de dikkat çekti.

Mahkeme, bütün devletlerin İsrail’in işgal altındaki Filistin topraklarındaki varlığını meşru kabul etmeme ve bu hukuka aykırı durumun sürdürülmesine yardım etmeme yükümlülüğü bulunduğuna karar verdi.

Bu yükümlülük; yerleşimlerle ticaret yapılması, işgal altındaki bölgelerde yatırım gerçekleştirilmesi, yerleşim ürünlerinin İsrail menşeli kabul edilmesi ve işgalin sürdürülmesinde kullanılabilecek silahların sağlanması gibi alanları doğrudan ilgilendiriyor.

Devletlerin, İsrail’in uluslararası kabul görmüş sınırları ile işgal altındaki Filistin toprakları arasında açık bir ayrım yapması gerekiyor.

BM çekilme için bir yıl süre verdi, İsrail kararı uygulamadı

UAD, İsrail’in hukuka aykırı varlığını sona erdirmesi için belirli bir tarih vermedi ve “mümkün olan en kısa sürede” ifadesini kullandı.

BM Genel Kurulu ise 18 Eylül 2024 tarihinde kabul ettiği ES-10/24 sayılı kararla İsrail’den işgal altındaki Filistin topraklarındaki varlığına en geç 12 ay içinde son vermesini istedi.

Karar, 124 ülkenin desteğiyle kabul edildi. İsrail ve ABD’nin de aralarında bulunduğu 14 ülke karşı oy kullanırken 43 ülke çekimser kaldı.

Tanıdığı süre 17 Eylül 2025’te doldu. İsrail, bu süre içinde işgali sona erdirmedi, yerleşimcileri tahliye etmedi ve Filistinlilere tazminat ödemedi.

BM uzmanları, sürenin dolmasının ardından uluslararası toplumun yalnızca kınama açıklamalarıyla yetinmesinin hukuka aykırı düzenin devam etmesine katkı sağladığını belirterek yaptırım, silah ambargosu ve yerleşimlerle ticaretin durdurulması çağrısında bulundu.

Gazze yerle bir edildi, halk açlık ve zorunlu göçe mahkûm edildi

UAD’nin işgale ilişkin görüşü açıklanırken İsrail’in Gazze’ye yönelik saldırıları da bütün şiddetiyle devam ediyordu.

İsrail ordusunun bombardımanları ve kara saldırıları Gazze’de konutları, hastaneleri, okulları, üniversiteleri, ibadethaneleri, su şebekelerini ve elektrik altyapısını geniş ölçüde tahrip etti. On binlerce Filistinli öldürüldü; nüfusun büyük bölümü defalarca yerinden edildi.

İnsani yardımın engellenmesi ve sınırlandırılması sonucunda halk gıda, temiz su, ilaç ve barınma imkânlarından mahrum bırakıldı. Açlık, susuzluk ve sağlık sisteminin çökertilmesi, askerî saldırıların yanı sıra Gazze’deki kitlesel ölümlerin başlıca nedenleri arasına girdi.

BM Bağımsız Uluslararası Soruşturma Komisyonu, Eylül 2025’te yayımladığı raporda İsrail’in Gazze’de Filistinlilere karşı soykırım gerçekleştirdiği sonucuna ulaştı. Komisyon, İsrail makamlarının öldürme, ağır bedensel ve zihinsel zarar verme, yaşamı ortadan kaldıracak koşullar oluşturma ve doğumları engellemeye yönelik tedbirler uygulama fiillerinden sorumlu olduğunu bildirdi.

Bu tespit, Birleşmiş Milletler bünyesindeki bağımsız soruşturma komisyonuna ait. Güney Afrika’nın İsrail’e karşı açtığı soykırım davasında UAD’nin nihai hüküm süreci ise ayrıca devam ediyor.

UAD daha önce de İsrail’e karşı tedbir kararları aldı

UAD, Güney Afrika’nın açtığı davada İsrail’e karşı birden fazla geçici tedbir kararı verdi.

Mahkeme İsrail’den:

• Soykırım Sözleşmesi kapsamındaki yasaklanmış fiilleri önlemesini,
• Gazze’ye insani yardımın ulaştırılmasını sağlamasını,
• Soykırıma doğrudan ve alenen teşviki cezalandırmasını,
• Delillerin yok edilmesini önlemesini,
• Gazze’deki Filistinlilerin yaşam koşullarını daha da kötüleştirecek eylemlerden kaçınmasını

istedi.

Buna rağmen Gazze’deki sivil ölümleri, zorunlu göç, altyapı yıkımı ve insani yardım krizi devam etti.

İsrail kararı reddetti

İsrail yönetimi UAD’nin işgale ilişkin görüşünü reddederek bölgenin geleceğinin uluslararası mahkemeler tarafından değil, doğrudan görüşmelerle belirlenmesi gerektiğini savundu.

Ancak UAD, müzakere iddiasının işgali süresiz biçimde devam ettirme hakkı vermediğini ortaya koydu. Mahkeme ayrıca Oslo Anlaşmaları’nın İsrail’e Filistin topraklarını ilhak etme veya buralarda kalıcı egemenlik kurma yetkisi tanımadığını açıkça belirtti.

İsrail’in kararı tanımaması, uluslararası hukuk bakımından yükümlülükleri ortadan kaldırmıyor.

Tarihî görüşün önündeki en büyük engel: Yaptırım eksikliği

UAD’nin görüşü hukuki bakımdan tarihî öneme sahip olsa da doğrudan bir yaptırım veya icra gücü bulunmuyor. Kararın uygulanabilmesi devletlerin, BM Genel Kurulu’nun ve özellikle BM Güvenlik Konseyi’nin atacağı adımlara bağlı.

Ancak İsrail’in en önemli askerî ve siyasi destekçisi olan ABD’nin Güvenlik Konseyi’ndeki veto yetkisi, İsrail’e karşı bağlayıcı yaptırım kararlarının alınmasının önündeki temel engellerden biri olmayı sürdürüyor.

Ortaya çıkan tablo açık: Dünyanın en yüksek yargı organı İsrail’in Filistin topraklarındaki varlığının hukuka aykırı olduğunu ilan etti; işgalin sona erdirilmesini, yerleşimcilerin tahliyesini ve zararların tazminini istedi. Buna rağmen İsrail işgali ve yerleşim politikasını sürdürürken uluslararası toplum mahkeme kararını uygulatacak etkili mekanizmaları henüz hayata geçiremedi.

Çevre Bakanı Dame Angela Eagle, güçlü El Niño’nun İngiltere’de daha yağışlı ve fırtınalı sonbahar ile kış koşullarının görülme ihtimalini yükselttiğini söyledi. Eagle, elektrik veya su kesintisi gibi ciddi bir kriz sırasında acil servislerin bütün hanelere hemen ulaşamayabileceğine dikkat çekti.

Vatandaşların birkaç gün boyunca kendi temel ihtiyaçlarını karşılayabilecek durumda olmasının önemli olduğunu belirten Eagle, evlerde bir miktar dayanıklı gıda ve içme suyu bulundurulmasının haneleri krizlere karşı daha dirençli hale getireceğini ifade etti.

Bakanın çağrısının uzun süreli veya panik amaçlı “stokçuluk” anlamına gelmediği; birkaç gün sürebilecek elektrik, su, ulaşım ya da tedarik kesintilerine karşı makul bir hazırlığı kapsadığı belirtiliyor.

İngiltere’yi yağışlı ve fırtınalı dönem bekleyebilir

Met Office, ekvatoral Pasifik’teki deniz yüzeyi sıcaklıklarının hızla yükseldiğini ve 2026’daki El Niño’nun modern gözlem döneminin en güçlü olaylarından birine dönüşebileceğini bildiriyor.

Kurumun uzun vadeli tahminleri, El Niño’nun sonbahar ve kış başında Kuzeybatı Avrupa’da, İngiltere dahil olmak üzere, daha yağışlı ve fırtınalı hava görülme ihtimalini artırdığına işaret ediyor. Ancak uzmanlar, El Niño’nun İngiltere’deki her fırtınanın doğrudan nedeni olarak değerlendirilemeyeceğini ve mevsimlik tahminlerin kesin hava tahmini anlamına gelmediğini vurguluyor.

El Niño’nun kış aylarında zirveye ulaşması beklenirken, denizden atmosfere aktarılan ilave ısının küresel sıcaklıkları da yükselteceği tahmin ediliyor. Met Office’e göre 2027’nin kayıtlardaki en sıcak yıl olma ihtimali oldukça yüksek.

Gıda tedarik zincirinde “artan risk” uyarısı

Hükümetin çağrısı, Ulusal Denetim Ofisi’nin (NAO) 4 Eylül’de yayımladığı İngiltere’nin gıda tedarik zincirine ilişkin raporuyla aynı döneme denk geldi.

NAO, gıda üretiminden depolama, dağıtım ve perakendeye kadar uzanan sistemin aşırı hava olayları, siber saldırılar, enerji kesintileri ve hayvan, bitki veya insan hastalıklarından etkilenebileceğini bildirdi. İklim değişikliğinin ise bu riskleri zaman içinde daha da ağırlaştırdığı belirtildi.

Rapora göre İngiltere’nin gıda sistemi, farklı ülkelerden ürün temin edebilmesi sayesinde Covid-19 salgını ve Ukrayna savaşı gibi son krizler karşısında büyük ölçüde dayanıklılık gösterdi. Ancak sistemin ülke çapında elektrik kesintisi, yeni bir salgın veya birden fazla krizin aynı anda yaşanması gibi “felaket düzeyindeki” olaylara dayanıklılığı kapsamlı biçimde test edilmiş değil.

NAO, Çevre, Gıda ve Kırsal İşler Bakanlığı’nın bugüne kadar büyük ölçüde özel sektörün krizleri yönetme kapasitesine güvendiğini ve son yıllardaki çalışmaların ağır tedarik kesintilerine karşı yeterli güvence sağlamadığını açıkladı.

Hanelerin yarısından fazlası kendisini hazırlıksız görüyor

Cabinet Office tarafından 2025’te gerçekleştirilen araştırmada katılımcıların yüzde 51’i, hanelerinin acil durumlara “çok az hazır” olduğunu veya hiç hazır olmadığını bildirdi.

Katılımcıların yüzde 75’i önceki bir yıl içinde acil durum hazırlığına ilişkin herhangi bir tavsiye görmediğini veya duymadığını söyledi. Buna karşılık yüzde 66’sı, evinde pişirme gerektirmeden yaklaşık üç gün dayanabilecek gıda bulunduğunu belirtti.

NAO, İngiltere’nin Finlandiya ve İsveç gibi ülkelerde uygulanan toplum temelli hazırlık çalışmalarından yararlanabileceğini kaydetti. Bu ülkelerde vatandaşlara kriz sırasında kullanılacak malzemeler, hane planları ve kamu hizmetlerinin kesilmesi halinde izlenecek yöntemler konusunda daha düzenli bilgilendirme yapılıyor.

Acil durum çantasında neler bulunmalı?

Hükümetin mevcut “Prepare” rehberi, hanelere elektrik veya su kesintisi gibi birkaç gün sürebilecek olağanüstü durumlara göre hazırlık yapmalarını tavsiye ediyor.

Önerilen temel malzemeler arasında şunlar bulunuyor:

· Kişi başına günlük en az 2,5-3 litre içme suyu

· Pişirme gerektirmeyen konserve ve uzun ömürlü gıdalar

· Konserve açacağı

· Düzenli kullanılan ilaçların birkaç günlük miktarı

· El feneri, yedek pil ve taşınabilir şarj cihazı

· Pilli veya kurmalı radyo

· İlk yardım malzemeleri

· Islak mendil ve el dezenfektanı

· Bebek maması, çocuk bezi ve evcil hayvanlar için yiyecek

· Önemli telefon numaralarının yazılı bir kopyası

Yetkililer, bütün malzemelerin bir anda satın alınmasının gerekmediğini; ihtiyaç listesinin bütçeye göre zaman içinde tamamlanabileceğini belirtiyor.

Ulusal bilgilendirme kampanyası yıl sonunda başlayacak

İngiltere hükümeti, vatandaşların aşırı hava, elektrik ve su kesintileri, siber saldırılar ve diğer ulusal acil durumlara hazırlanmasını amaçlayan yeni bir kamuoyu bilgilendirme kampanyasını 2026 yılı bitmeden başlatmayı planlıyor.

Bu çalışma yeni bir “ulusal acil durum stratejisi” olmaktan çok, mevcut UK Government Resilience Action Plan kapsamında GOV.UK/Prepare platformu merkezli bir farkındalık kampanyası olacak. Program; yerel yönetimler, altyapı şirketleri, acil durum ekipleri, sivil toplum kuruluşları ve yerel dayanıklılık forumlarıyla birlikte yürütülecek.

Program kapsamında İngiltere’ye küçük tekneyle ulaşan belirli sayıdaki sığınmacı Fransa’ya geri gönderiliyor; bunun karşılığında Fransa’da bulunan ve İngiltere’ye gelmek için yasal başvuruda bulunan eşit sayıda kişi kabul ediliyor.

Ancak Fransa’ya gönderilen bazı sığınmacıların kamyonlarla veya yeniden küçük teknelere binerek İngiltere’ye dönmesi, sistemin bir “geri dönüş döngüsü” oluşturduğu yorumlarına yol açtı.

Fransa’ya gönderildiler, İngiltere’ye geri döndüler

The Guardian’ın aktardığı vakalardan biri, İran’dan kaçan Aso ve Baran adlı iki sığınmacıyla ilgili.

Ocak 2026’da küçük tekneyle İngiltere’ye ulaşan iki arkadaş, program kapsamında Fransa’ya gönderildi. Baran, Fransa’ya döndükten sonra insan kaçakçıları tarafından yakalandığını, şiddete ve tehditlere maruz kaldığını, ayrıca çalışmaya zorlandığını öne sürdü.

Daha sonra bir kamyonla yeniden İngiltere’ye giren Baran, dört aydan uzun süre göçmen gözaltı merkezinde tutuldu. Fransa’nın yeniden kabul talebini onaylamasının ardından temmuz ayında ikinci kez Fransa’ya gönderildi.

Aso ise Fransa’ya gönderildikten sonra barınacak yer bulamadığını, Dunkirk çevresindeki kamplarda ve sokaklarda yaşadığını anlattı. Haziran ayında bir kamyonla İngiltere’ye geri dönen Aso, gözaltına alındıktan sonra kefaletle serbest bırakıldı.

Aso’nun anlatımına göre Fransa’daki güvensizlik, evsizlik ve kaçakçıların tehdidi, yeniden tehlikeli bir yolculuğa çıkma kararında etkili oldu.

Yaklaşık 50 kişi ikinci kez gözaltına alındı

Guardian, Fransa’ya gönderildikten sonra yeniden İngiltere’ye dönen 30’dan fazla kişinin durumunu takip ettiğini açıkladı. Sığınmacılar ve destek grupları gerçek sayının yaklaşık 200 olabileceğini ileri sürerken, bu tahmin bağımsız kaynaklarca doğrulanmış değil.

İngiltere İçişleri Bakanlığı ise Fransa’ya gönderildikten sonra yeniden ülkeye giren yaklaşık 50 kişinin ikinci kez gözaltına alındığını kabul etti. Bu kişilerin bir bölümünün kamyonlarla, bir bölümünün ise yeniden küçük teknelerle İngiltere’ye ulaştığı belirtiliyor.

İngiltere ve Fransa, haziran ayında anlaşmayı değiştirerek daha önce Fransa’ya gönderilen ancak kamyonla yeniden İngiltere’ye giren kişilerin tekrar Fransa’ya gönderilebilmesinin önünü açtı. Fakat bu değişiklik, kişilerin İngiltere ile Fransa arasında defalarca taşınabileceği eleştirisini beraberinde getirdi.

Geçişlerin yalnızca küçük bölümünü kapsıyor

İçişleri Bakanlığı verilerine göre programın faaliyete geçtiği 6 Ağustos 2025 ile 30 Haziran 2026 arasında İngiltere’den Fransa’ya 1.087 kişi gönderildi. Aynı dönemde Fransa’dan İngiltere’ye yasal yolla 1.117 kişi getirildi.

Rakamlar, sistemin iki yönlü sayısal dengesinin büyük ölçüde sağlandığını gösterse de Fransa’ya gönderilenlerin, küçük teknelerle İngiltere’ye ulaşanların ancak sınırlı bir bölümünü oluşturduğuna işaret ediyor.

Mart 2026 sonuna kadar anlaşmanın yürürlükte olduğu dönemde 16 bin 910 kişinin küçük teknelerle İngiltere’ye ulaştığı, buna karşılık yaklaşık yüzde 3,5’inin Fransa’ya gönderilebildiği açıklanmıştı.

Bu tablo, programın eşit sayıda insanın değiştirilmesi bakımından işlediğini; ancak Manş Denizi geçişlerini geniş ölçekte durduracak kapasiteye ulaşamadığını gösteriyor.

Yüzde 40’lık düşüş programdan mı kaynaklandı?

2026’da küçük teknelerle İngiltere’ye ulaşanların sayısı geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık yüzde 40 azaldı. Ancak uzmanlar, düşüşün ne kadarının “one in, one out” programından kaynaklandığının belirlenemediğini söylüyor.

Avrupa’ya gelen sığınmacı sayısındaki genel gerileme, Manş Denizi’ndeki elverişsiz hava koşulları, Fransız polisinin müdahaleleri ve kaçakçıların tekne bulmakta zorlanması da düşüşü etkileyen faktörler arasında gösteriliyor. Buna karşılık kaçakçıların daha büyük teknelere çok daha fazla insan bindirmeye başlaması, geçişlerin azalırken yolculukların daha tehlikeli hâle geldiğine ilişkin endişeleri artırıyor.

İnsan ticareti mağdurlarıyla ilgili karar hükümeti zorladı

Program yalnızca etkinliği bakımından değil, hukuki açıdan da tartışılıyor.

İngiltere Yüksek Mahkemesi, insan ticareti mağduru olduğunu söyleyen kişilerin olumsuz kararlara yeniden inceleme talebiyle itiraz etmesini sınırlandıran İçişleri Bakanlığı düzenlemesini temmuz ayında hukuka aykırı buldu.

Mahkeme, hızlandırılmış sınır dışı işlemlerinin gerçek insan ticareti mağdurlarının tespit edilmesini engelleyebileceğine hükmetti. Kararın ardından Fransa’ya gönderilen bazı kişilerin İngiltere’ye geri getirilmesi gündeme geldi.

Program kapsamında yetişkin kabul edilerek gözaltına alınan kişilerden 94’ünün daha sonra çocuk olduğunun belirlenmesi de sistemdeki güvenlik ve yaş tespiti mekanizmalarına yönelik eleştirileri artırdı.

Hükümet: Anlaşma tehlikeli yolculukları caydırıyor

İngiltere hükümeti, programın insan kaçakçılarının iş modelini bozmayı ve küçük tekneyle ülkeye ulaşmanın otomatik olarak İngiltere’de kalma hakkı sağlamayacağını göstermeyi amaçladığını savunuyor.

İçişleri Bakanlığı, yeniden İngiltere’ye giren kişilerin gözaltına alınarak tekrar Fransa’ya gönderilebileceğini belirtiyor. Hükümet ayrıca küçük tekneyle gelenlerin iadesine karşılık, Fransa’daki savunmasız kişilere kontrollü ve yasal bir güzergâh sağlandığını vurguluyor.

Buna karşılık insan hakları kuruluşları, Fransa’ya gönderilen kişilerin barınma ve koruma hizmetlerine erişememesi hâlinde sistemin geçişleri engellemek yerine insanları yeniden kaçakçıların eline ittiğini savunuyor.

Ortaya çıkan tablo, “one in, one out” programının sayısal değişim mekanizmasını sürdürdüğünü ancak temel hedefi olan tekrar geçişleri ve kaçakçı ağlarını ortadan kaldırmakta henüz başarılı olduğunun söylenemeyeceğini gösteriyor. Fransa’ya gönderilen kişilerin yeniden İngiltere’ye dönmesi ise programın en zayıf halkası olmaya devam ediyor.

Avrupa Birliği’nin Giriş/Çıkış Sistemi’nin (EES) devreye alınmasının ardından, aşırı yoğunluk oluşan sınır noktalarında biyometrik kayıtların geçici olarak durdurulmasına veya hafifletilmesine izin verilmişti. Sınır yetkililerinin yolcu akışını hızlandırmak amacıyla kullandığı bu esnekliğin sona ermesiyle parmak izi ve yüz görüntüsü kontrollerinin daha düzenli uygulanması bekleniyor.

EES, 10 Nisan 2026’dan bu yana Schengen Bölgesi’nin dış sınır kapılarında tam kapasiteyle kullanılıyor. Sistem, kısa süreli ziyaret gerçekleştiren AB vatandaşı olmayan yolcuların pasaport bilgilerini, yüz görüntülerini, parmak izlerini ve giriş-çıkış tarihlerini elektronik ortamda kaydediyor.

Aktarmalı uçuşlarda risk daha yüksek

Seyahat uzmanları, uzun pasaport kontrolü kuyruklarının özellikle Schengen Bölgesi’ne ilk giriş noktasında aktarma yapacak yolcuları etkileyebileceğini belirtiyor. İlk biyometrik kaydını yaptıracak kişilerin işlemlerinin, daha önce sisteme kaydedilmiş yolculara kıyasla daha uzun sürebileceği ifade ediliyor.

Yeni sistemin uygulanmaya başlamasının ardından bazı Avrupa havalimanlarında iki saati aşan kuyruklar ve kaçırılan bağlantılı uçuşlar bildirilmişti. Havayolu şirketleri, yoğun merkezlerde EES kaynaklı aktarma sorunlarının belirgin biçimde arttığını aktardı.

Yolculara “geniş zaman bırakın” çağrısı

İngiliz yolcuların uçuş öncesinde havayolu ve havalimanı duyurularını kontrol etmeleri, pasaport kontrolü için normalden daha fazla zaman ayırmaları ve kısa aktarma sürelerinden kaçınmaları tavsiye ediliyor.

Schengen ülkelerinden birine ilk kez EES kapsamında giriş yapan yolculardan yüz görüntüsü ve parmak izi alınırken, sonraki seyahatlerde kimlik doğrulamasının daha hızlı yapılması amaçlanıyor. Sistem ayrıca yolcuların 180 günlük dönem içindeki 90 günlük vizesiz kalış süresini otomatik olarak takip ediyor.

BBC’nin Fransa’nın kuzey kıyılarında gerçekleştirdiği araştırmaya göre, polis operasyonları sonucunda kaçakçıların kullandığı botların önemli bölümü denize indirilmeden ele geçiriliyor. Bunun üzerine daha önce birbirine rakip olarak çalışan bazı suç grupları, ellerindeki sınırlı sayıdaki büyük botları ortaklaşa kullanmaya başladı.

Yeni yöntemde daha az sayıda sefer düzenlenirken her bota çok daha fazla insan bindiriliyor. Son haftalarda yaklaşık 15 metre uzunluğundaki şişme bir botla 230 kişinin İngiltere’ye taşınması, şimdiye kadar tek teknede kaydedilen en yüksek sayılardan biri oldu.

Kaynaklar, benzer büyüklükte başka botların da geçiş için hazırlandığını öne sürdü.

Üç saatte beş farklı noktadan yolcu topladı

BBC ekibi, Gravelines sahilinde kaçakçıların kullandığı “taksi bot” yöntemini de görüntüledi. Belçika’dan hareket ettiği belirtilen bot, yaklaşık üç saat boyunca kıyının farklı noktalarında bekleyen beş ayrı göçmen grubunu topladı.

Toplam 82 kişinin bindirildiği bot daha sonra İngiltere’ye ulaştı.

Bu yöntemde tekneler güvenlik güçlerinin yoğun olarak kontrol ettiği sahillerden uzakta denize indiriliyor. Ardından kıyı boyunca ilerleyerek önceden belirlenen noktalarda bekleyen grupları topluyor. Fransız polisi, bot denize açıldıktan ve insanların suya girmesinden sonra müdahale edilmesinin can kaybı tehlikesini artırdığını belirtiyor.

İngiliz hükümetinin verilerine göre 27 Nisan-2 Ağustos tarihleri arasında 185 küçük bot olayı engellendi. Bu dönemde girişimlerin yüzde 61’ine müdahale edilirken, 4 bin 300’den fazla kişinin İngiltere kıyılarına ulaşmasının önüne geçildi. Operasyonlarda botlar, motorlar ve can yelekleri ele geçirildi; bazı şüpheli kaçakçılar da gözaltına alındı.

Geçiş ücretleri 2 bin euroya çıktı

Bot sıkıntısının kaçakçıların talep ettiği ücretlere de yansıdığı belirtiliyor. Bir yıl önce kişi başına yaklaşık 1.300 euro olan Manş Denizi geçiş ücretinin 2 bin euroya kadar yükseldiği bildirildi.

Göçmenlerin geçiş için haftalar, hatta aylar boyunca beklemek zorunda kaldığı; teknelere ulaşma şansını artırmak isteyen bazı kişilerin sahillere yakın ormanlık alanlarda ve kum tepelerinde uyuduğu aktarılıyor.

İngiltere’ye ulaşan botlarda taşınan ortalama yolcu sayısı da hızla artıyor. Eylül 2025 ile Eylül 2026 arasındaki dönemde bot başına ortalama 68 kişi taşındı. Bu sayı 2021’deki ortalamanın iki katından fazla.

Acil yardım ve deniz güvenliği uzmanları, yüzlerce kişinin deniz yolculuğuna uygun olmayan şişme botlara bindirilmesinin devrilme, ezilme, yakıt tükenmesi ve boğulma riskini ciddi biçimde artırdığı uyarısında bulunuyor.

Batı sahillerine 45 polis gönderilecek

Kaçakçıların Calais ve Dunkirk çevresindeki yoğun güvenlik önlemlerinden kaçmak amacıyla Fransa’nın daha batısındaki sahilleri kullanmaya başlaması üzerine İngiltere ile Fransa yeni tedbirler açıkladı.

Önümüzdeki haftalarda Normandiya ve Fransa’nın batı sahillerine 45 kişilik ek bir polis ekibi konuşlandırılacak. Böylece söz konusu bölgedeki güvenlik personeli sayısı yaklaşık üç katına çıkarılacak.

İnsan kaçakçılığı şebekelerini belirlemek ve haklarında dava açılmasını sağlamakla görevli Fransız istihbarat ve adli soruşturma biriminin personel sayısı da 18’den 30’a yükseltildi. Kuzey Fransa’da göreve başlayan 75 kişilik yeni uzman birimle birlikte, Manş Denizi geçişlerine karşı çalışan Fransız güvenlik görevlilerinin toplam sayısı yaklaşık 1.050’ye ulaştı.

Burnham ve Macron Londra’da görüştü

İngiltere Başbakanı Andy Burnham ile Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, 3 Eylül’de Downing Street’te gerçekleştirdikleri ilk ikili görüşmede Manş Denizi’ndeki düzensiz geçişleri ele aldı.

Burnham, iki ülke arasındaki operasyonel iş birliğinin geçiş sayılarını azaltmaya başladığını ancak kaçakçıların sürekli yöntem değiştirmesi nedeniyle rehavete kapılmamak gerektiğini söyledi.

İki lider, İngiltere ile Fransa arasındaki çalışmaların sonuç verdiğini ancak düzensiz göçün yalnızca iki ülkenin değil, Avrupa genelinin ortak sorunu olduğunu vurguladı. İş birliğinin Avrupa çapında genişletilerek kaçakçılık şebekeleri üzerindeki baskının artırılması kararlaştırıldı.

İngiltere hükümeti, ortak operasyonlarla şimdiye kadar 48 binden fazla geçiş girişiminin engellendiğini ve 2026 yazında küçük botlarla ülkeye ulaşanların sayısının 2020’den bu yana en düşük yaz seviyesine gerilediğini açıkladı. Ancak tekne sayısındaki düşüşe karşılık bot başına düşen yolcu sayısının artması, Manş Denizi’ndeki mücadelenin yeni ve daha tehlikeli bir aşamaya girdiğini gösteriyor.

İstanbul Mali Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğü ekiplerinin gerçekleştirdiği eş zamanlı operasyonda, haklarında gözaltı kararı verilen 13 şüpheliden 12’si yakalandı. Bir şüphelinin yurt dışında bulunması nedeniyle yakalama çalışmalarının sürdüğü bildirildi.

Üst düzey yöneticiler gözaltında

Gözaltına alınanlar arasında İBB Satın Alma Dairesi Başkanı Mustafa Sökmen, Kent Lokantalarından sorumlu Şube Müdürü Ali Toy, eski İBB Mali İşler Dairesi Başkanı Rezzan Neslihan Vural ve zabıta yöneticisi Gökhan Fırtına’nın bulunduğu belirtildi.

Şüphelilerin emniyetteki işlemlerinin devam ettiği öğrenildi.

Soruşturmanın odağında belediye ihaleleri var

Başsavcılığın açıklamasına göre soruşturma, İçişleri Bakanlığı Mülkiye Müfettişliği tarafından hazırlanan ön inceleme raporu ile bilirkişi raporlarındaki tespitler üzerine başlatıldı.

İBB Satınalma Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen bazı ihalelerde usulsüzlük yapıldığı öne sürüldü. İnceleme konusu işler arasında “İBB Başkanlık konutuna materyal alımı” ihalesinin de bulunduğu açıklandı.

Savcılık, raporlarda söz konusu ihalelere fesat karıştırıldığı ve kamu zararına neden olunduğu yönünde tespitlere yer verildiğini bildirdi.

Savcılıktan “suç örgütü” iddiası

Başsavcılık, operasyonun “Ekrem İmamoğlu liderliğinde kurulduğu” iddia edilen suç örgütünün eylem ve faaliyetlerine yönelik sürdürülen soruşturmalar kapsamında gerçekleştirildiğini belirtti.

Açıklamada, soruşturmanın ayrıntılı biçimde sürdürüldüğü kaydedildi. İBB’den veya şüphelilerin avukatlarından iddialara ilişkin kapsamlı bir açıklama henüz kamuoyuna yansımadı.

Haberde yer alan suçlamalar savcılık ve inceleme raporlarındaki iddialara dayanıyor. Şüpheliler hakkında kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararı bulunmuyor.

Başbakan Ünal Üstel’in, Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanı Erhan Arıklı’yı görevden almasının ardından olağanüstü toplanan Yeniden Doğuş Partisi (YDP) Parti Meclisi, Ulusal Birlik Partisi (UBP) ve Demokrat Parti (DP) ile kurulan koalisyon hükümetinden çekilme kararı aldı.

Kararı kamuoyuna duyuran YDP Genel Başkanı Arıklı, hükümetten ayrılma kararının 3 Eylül Perşembe günü Başbakan Üstel’e yazılı olarak bildirileceğini söyledi.

Üstel, Arıklı’yı görevden aldı

Başbakan Ünal Üstel, 2 Eylül Çarşamba günü yaptığı açıklamada, Girne açıklarındaki deniz faciasına ilişkin yürütülen soruşturmanın hiçbir şüpheye yer bırakmadan sürdürülebilmesi amacıyla görevden uzaklaştırma kararlarının kapsamını genişlettiklerini belirtti.

Üstel, bu çerçevede Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanı Erhan Arıklı’yı görevden aldığını kendisine bildirdiğini açıkladı.

Kararın soruşturmanın selameti ve kamu vicdanının rahatlatılması amacıyla alındığını vurgulayan Üstel, bunun YDP’ye yönelik siyasi bir karar olmadığını savundu. Üstel ayrıca, yargı kararı verilinceye kadar görevden alınan veya uzaklaştırılan hiç kimsenin suçlu ilan edilemeyeceğine ve masumiyet karinesinin herkes için geçerli olduğuna dikkat çekti.

Arıklı: İki yıldır beklediğim fırsattı

Görevden alınmasının ardından açıklama yapan Arıklı, Başbakan Üstel’in kendisini telefonla arayarak kararını bildirdiğini söyledi.

Arıklı, görevden alınma kararını “iki yıldır beklediğim bir fırsat” olarak nitelendirerek Üstel’e teşekkür etti. Facianın ardından halen kayıp kişilerin bulunması nedeniyle siyasi tartışmaya girmek istemediğini belirten Arıklı, “Söylenecek çok şey var ama kayıp 19 insanımız var” dedi.

YDP Parti Meclisi’nin hükümetten çekilme kararı, UBP-DP-YDP ortaklığıyla yürütülen üçlü koalisyonda yeni bir dönemin kapısını açtı. Kararın resmen Başbakanlığa iletilmesinin ardından hükümetin Meclis’teki siyasi ve sayısal durumunun netleşmesi bekleniyor.

Dokunulmazlığının kaldırılmasını isteyecek

Erhan Arıklı, görevden alınmadan önce yaptığı açıklamada, kazada hukuki veya adli bir sorumluluğunun bulunup bulunmadığının hiçbir engelle karşılaşılmadan araştırılması için Cumhuriyet Meclisi’ne başvurarak dokunulmazlığının kaldırılmasını isteyeceğini bildirmişti.

Arıklı ayrıca, soruşturma tamamlanıncaya kadar Limanlar Dairesi’nin Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanlığı bünyesinden alınarak Başbakanlığa bağlanmasını talep edeceğini açıklamıştı.

Facianın bilançosu dokuz ölü, 19 kayıp

Girne Limanı’ndan Mersin’in Taşucu Limanı’na gitmek üzere 30 Ağustos Pazar günü hareket eden “Filo Jet” adlı yüksek hızlı yolcu gemisi, seyre başladıktan kısa süre sonra ön bölümünden su almaya başlamıştı.

Girne Limanı’na geri dönmeye çalışan gemi, liman açıklarında alabora olmuştu. Gemideki 241 kişi kurtarılırken, batıkta yürütülen son incelemelerde bir kişinin daha cansız bedenine ulaşılmasıyla resmî can kaybı dokuz olarak açıklandı. Kayıp 19 kişiyi arama çalışmalarının Türkiye’nin desteğiyle sürdürüldüğü bildirildi.

TCG Işın ve TCG Alemdar gemilerinin de katıldığı çalışmalarda enkazın yaklaşık 550 metre derinlikte bulunduğu açıklanmıştı.

Yetkililerin son açıklamasına göre, feribottaki 241 kişi kurtarıldı, sekiz kişi hayatını kaybetti. Kayıp yolcuları bulmak amacıyla Türkiye ve KKTC’den gemi, helikopter, insansız hava aracı ve uçakların katıldığı arama-kurtarma çalışmaları devam ediyor. Batan feribotun yaklaşık 514 metre derinlikte bulunduğu açıklandı.

Faciayla ilgili soruşturma kapsamında kaptan ve bazı mürettebat üyeleri gözaltına alınırken, geminin neden su aldığı ve sefere çıkış sürecinde herhangi bir ihmal bulunup bulunmadığı araştırılıyor.

Ailelerin bildirimleri ve kamuoyuna yansıyan bilgiler doğrultusunda kayıp olduğu değerlendirilen yolcuların listesi şöyle:

İşte kaybolan yolcuların tam listesi:

1. Ferdi Törer – Türkiye Cumhuriyeti

2. Mustafa Demir – Türkiye Cumhuriyeti

3. Mahmut Demir – Türkiye Cumhuriyeti

4. Özgür Gönül – Türkiye Cumhuriyeti

5. Anni Azel Hilaloğlu – Türkiye Cumhuriyeti

6. Şerife Özdemir – Türkiye Cumhuriyeti

7. Süleyman Erdoğan – KKTC

8. Saliha Miray Biçer – Türkiye Cumhuriyeti

9. Mehmet Asaf Biçer – Türkiye Cumhuriyeti

10. Orhan Bekret – Türkiye Cumhuriyeti

11. Nazmiye Özbolat – Türkiye Cumhuriyeti

12. Elmas Demir – Türkiye Cumhuriyeti

13. İsmail Kurt – KKTC

14. Yulia Özcan – Türkiye Cumhuriyeti

15. Ayhan Özcan – Türkiye Cumhuriyeti

16. Elife Bayır – Türkiye Cumhuriyeti

17. Nihat Pancar – Türkiye Cumhuriyeti

18. Mustafa Kemal Yaralı – Türkiye Cumhuriyeti

19. Mehmet Bayhan – Türkiye Cumhuriyeti

20. Mehmet Nuri Ayran – Türkiye Cumhuriyeti

Editörün notu: Yetkili makamların son durum açıklamasında kayıp sayısı 18 olarak verilirken, yukarıdaki 20 kişilik liste ailelerin bildirimleri ve kamuoyuna yansıyan bilgilerden oluşuyor. Resmî isim listesinin ve yazılışların yetkililerce kesinleştirilmesi bekleniyor.

259 yolcu ve 8 mürettebat olmak üzere toplam 267 kişinin bulunduğu gemi, limandan ayrıldıktan kısa süre sonra henüz belirlenemeyen bir nedenle su almaya başladı. Kıyıdan yaklaşık 4 deniz mili açıkta alabora olan gemi, daha sonra tamamen battı.

Kurtulan yolculardan bazıları geminin alabora olmasından önce düzensiz hareket ettiğini, gövdenin sert şekilde denize çarptığını ve ön bölümden su girmeye başladığını anlattı.

Sekiz kişi hayatını kaybetti

Son açıklamalara göre faciada 8 kişi yaşamını yitirirken 241 kişi sağ olarak kurtarıldı. Kayıp olduğu değerlendirilen 18 kişiye ulaşılması amacıyla arama-kurtarma faaliyetleri 31 Ağustos sabahı yeniden yoğunlaştırıldı. Bazı resmi ve haber kaynaklarında kayıp sayısının 17, kurtarılanların sayısının ise 242 olarak verilmesi, yolcu listeleri ile hastane kayıtlarının karşılaştırılmasının sürdüğünü gösteriyor.

KKTC ve Türkiye’ye ait sahil güvenlik botları, askeri gemiler ve helikopterlerin katıldığı operasyon havadan ve denizden devam ediyor. Türkiye’den gönderilen dalış timleri de çalışmalara destek veriyor.

Enkaz 514 metre derinlikte

KKTC Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanı Erhan Arıklı, tamamen batan geminin denizin yaklaşık 514 metre derinliğinde bulunduğunu açıkladı. Derinliğin, enkazda arama yapılmasını ve geminin kayıt cihazlarına ulaşılmasını güçleştirdiği belirtildi.

Arıklı, kazanın nedeninin geminin “kara kutusu” olarak nitelendirilen kayıt sistemine ulaşıldıktan sonra kesinleşebileceğini söyledi. İlk değerlendirmelerde hava koşullarının tek başına kazayı açıklamadığı üzerinde durulurken, teknik arıza ve gövde hasarı ihtimalleri araştırılıyor.

Kaptan ve yedi mürettebat gözaltında

KKTC Başbakanı Ünal Üstel, kazaya ilişkin başlatılan soruşturma kapsamında geminin kaptanı ile 7 mürettebatın gözaltına alındığını bildirdi. Mürettebatın ifadeleri alınırken geminin bakım, denetim ve sefere uygunluk belgeleri de incelemeye alındı.

Üstel başkanlığında oluşturulan kriz masasında arama-kurtarma faaliyetleri, yaralıların tedavisi ve kayıp yolcuların yakınlarının bilgilendirilmesi ele alındı. Üstel, devletin bütün imkânlarının seferber edildiğini ve kazanın tüm yönleriyle araştırılacağını belirtti.

KKTC’de üç günlük yas

Facianın ardından KKTC’de üç günlük ulusal yas ilan edildi. Girne Limanı’nda bekleyen kayıp yakınlarına psikolojik ve sosyal destek sağlanırken Filo Denizcilik de ailelerin bilgi alabilmesi amacıyla bir kriz ve iletişim hattı oluşturdu.

Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, arama-kurtarma çalışmalarının Türkiye ve KKTC makamlarının koordinasyonunda sürdüğünü belirterek hayatını kaybedenler için başsağlığı diledi. Kıbrıs Cumhuriyeti yetkilileri de arama-kurtarma çalışmalarına destek vermeye hazır olduklarını açıkladı.

Filo Denizcilik tarafından işletilen katamaran tipi feribot, Girne Limanı’ndan Mersin’in Taşucu Limanı’na gitmek üzere yerel saatle yaklaşık 12.30’da hareket etti. Geminin kalkıştan kısa süre sonra, Girne kıyısının yaklaşık 4 deniz mili açığında su almaya başladığı ve ardından alabora olduğu bildirildi.

KKTC Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanı Erhan Arıklı, gemide 259 yolcu ile 8 mürettebat olmak üzere toplam 267 kişinin bulunduğunu açıkladı.

Üstel: 237 kişi kurtarıldı

Girne Limanı’na giderek kurtarma çalışmalarını yerinde takip eden KKTC Başbakanı Ünal Üstel, kazanın son bilançosunu açıkladı.

Üstel, gemide bulunan 237 kişinin kurtarıldığını, 7 kişinin hayatını kaybettiğini ve 23 kişinin kayıp olduğunu belirtti.

Kazadan duyduğu üzüntüyü dile getiren Üstel, arama-kurtarma faaliyetleri için devletin bütün imkânlarının seferber edildiğini söyledi. Üstel, önceliklerinin denizde kayıp durumdaki kişilere ulaşmak ve kurtarılan yolcuların sağlık kontrollerini tamamlamak olduğunu ifade etti.

Kayıp yolcuların bulunması için denizden ve havadan yürütülen çalışmaların aralıksız devam ettiği bildirildi. Üstel’in açıkladığı son bilanço

Gemi kısa sürede ters döndü

Ulaştırma Bakanı Erhan Arıklı’nın verdiği bilgilere göre, geminin su aldığını fark eden kaptan yardım çağrısında bulundu ve Girne Limanı’na dönmeye çalıştı. Ancak feribot kısa süre içerisinde alabora olarak ters döndü.

Olay yerine yaklaşık 15-20 dakika içinde ulaşan KKTC Sahil Güvenlik ve Sivil Savunma ekiplerine, Türkiye’ye ait arama-kurtarma unsurları, helikopterler, özel şirketlere ait yolcu gemileri ve bölgedeki sivil tekneler destek verdi.

Kazanın ardından yayımlanan görüntülerde, can yeleklerini giyen yolcuların ters dönen geminin gövdesi üzerinde ve çevresindeki denizde yardım beklediği görüldü. Kurtarılanlar tekneler ve helikopterlerle Girne Limanı’na taşındı.

Kazanın nedeni araştırılıyor

Geminin neden su aldığı henüz kesin olarak belirlenemedi. Bakan Arıklı, kaza sırasında denizin oldukça dalgalı olduğunu ancak olayın nedenine ilişkin kesin değerlendirmenin teknik incelemeler tamamlandıktan sonra yapılabileceğini söyledi.

Geminin denize elverişliliği, hava koşulları, taşıma kapasitesi, kaptan ve mürettebatın müdahalesi ile suyun gövdeye hangi noktadan girdiği soruşturma kapsamında incelenecek.

İlk haberlerde gemideki kişi sayısı 279 olarak aktarılmıştı. Ancak KKTC makamları daha sonra resmî sayıyı 259 yolcu ve 8 mürettebat olmak üzere 267 olarak düzeltti.

Liman ve hastaneler alarma geçirildi

KKTC Sağlık Bakanlığı, kazanın ardından Girne Limanı ile devlet ve özel hastanelerde bütün hazırlıkların tamamlandığını açıkladı.

Girne Limanı’nda ilk müdahale alanı oluşturulurken ambulanslar ve sağlık ekipleri hazır bekletildi. Kurtarılan yolcular sağlık kontrolünden geçirilerek ihtiyaçlarına göre Girne ve Lefkoşa’daki hastanelere sevk edildi.

Bakanlık, olası ihtiyaçlara hızlı müdahale edilebilmesi amacıyla sağlık personelinin en üst düzeyde harekete geçirildiğini bildirdi.

Türkiye’den kurtarma çalışmalarına destek

Türkiye Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz da KKTC ve Türkiye Sahil Güvenlik birimlerinin koordinasyon içerisinde çalıştığını belirtti.

Yılmaz, temel önceliğin yolcular ile mürettebatın kurtarılması olduğunu vurgulayarak Türkiye’nin arama-kurtarma faaliyetlerine gerekli bütün desteği sağladığını kaydetti.

Facia nedeniyle Girne’de 30 Ağustos Zafer Bayramı kapsamında yapılması planlanan etkinliklerin iptal edildiği bildirildi. Arama çalışmaları sürerken bölgedeki sivil deniz trafiği de kontrol altına alındı.

Nepal Ulusal Afet Riskini Azaltma ve Yönetim Kurumu, ülkede hayatını kaybedenlerin sayısının 734’e yükseldiğini, 2 bin 498 kişiden ise haber alınamadığını bildirdi. Tibet’in Gyirong ilçesinde de 16 kişinin öldüğü ve 546 kişinin kayıp olduğu açıklandı.

Böylece Nepal ve Tibet’te doğrulanan toplam can kaybı 750’ye, kayıp sayısı ise 3 bin 44’e ulaştı. Nepal makamları, 7 bin 514 kişinin kurtarıldığını duyurdu. Kayıp ve ölü sayılarının arama çalışmaları ilerledikçe değişebileceği belirtiliyor.

Buzul çökmesi felaketi tetikledi

İlk incelemelere göre felaket, Himalayalar’daki büyük bir buzul ve kaya kütlesinin çökmesiyle başladı. Yaklaşık 100 milyon metreküp buz, kaya, toprak ve molozun yamaçtan koparak nehir sistemine karıştığı tahmin ediliyor.

Dev kütlenin Lhende ve Bhote Koshi nehirlerinde oluşturduğu sel dalgası; Rasuwa, Nuwakot ve Dhading bölgelerindeki yerleşimleri, yolları, köprüleri ve hidroelektrik santrallerini vurdu. Su, çamur ve kaya yığınının bazı bölgelerde sınırdan yaklaşık 100 kilometre aşağıya kadar yıkıma yol açtığı bildirildi.

Çin devlet televizyonu CCTV, bilim insanlarının ilk değerlendirmelerine dayanarak felaketin “küresel ısınmanın uzun vadeli etkileri altında ortaya çıkan buzul istikrarsızlığı” ile bağlantılı olduğunu bildirdi.

Yüzlerce santral çalışanı aranıyor

Nepal’de kayıp kişiler arasında 933 hidroelektrik santrali çalışanının bulunduğu açıklandı. Arama çalışmaları özellikle Trishuli 3A ve Trishuli 3B hidroelektrik tesislerinin zarar gören tünellerinde yoğunlaştırıldı.

Trishuli 3A tesisinde 100’den fazla işçinin mahsur kalmış olabileceği değerlendiriliyor. Nepal ordusu, tünele küçük bir boru ulaştırarak içeridekilere hava vermeye başladı. Hintli ve Çinli uzmanlar da tünellerin açılması ve mahsur kalanlara ulaşılması için Nepal ekiplerine destek veriyor.

Nepal yönetimi, arama-kurtarma ve yardım faaliyetlerine yaklaşık 20 bin güvenlik görevlisi sevk etti. Çin ise Tibet tarafında 2 bin 100’den fazla kurtarma personelini görevlendirdi ve çalışmalar için en az 220 milyon yuanlık kaynak ayırdı.

Tibet’te 261 yabancı kayıp

Çinli yetkililer, Tibet tarafında kayıp olan 546 kişi arasında 23 ülkeden 261 yabancı bulunduğunu açıkladı. Kayıp yabancılar arasında 104 Nepalli, 49 Hindistan vatandaşı, 33 Letonyalı, 18 ABD’li ve 15 Britanyalı olduğu bildirildi.

Bölgede bulunanların önemli bölümünü Gyirong sınır kapısını kullanan turistler ile Tibet’teki kutsal Kailaş Dağı’na giden Hindu hacılar oluşturuyor.

Yeni sel tehlikesi sürüyor

Şiddetli yağış, yükselen nehir seviyeleri ve heyelanların oluşturduğu geçici göller kurtarma çalışmalarını aksatıyor. Nepal makamları, Rasuwa’daki Bhotekoshi Nehri’nin debisinin yeniden yükselmesi üzerine ekipleri ve nehir kıyısındaki halkı uyardı.

Çin tarafında oluşan büyük göldeki suyun önemli ölçüde boşaldığı belirtilse de gölün aşağısında meydana gelen yeni bir heyelanın doğal set ve yeni bir su birikintisi oluşturduğu tespit edildi. Bu nedenle ikinci bir ani sel ihtimaline karşı hem Nepal hem de Tibet tarafında yüksek alarm sürüyor.

Birleşmiş Milletler, engebeli arazi, devam eden yağışlar, yıkılan köprüler ve kapanan yollar nedeniyle afetzedelere yardım ulaştırmanın “son derece zor” olduğunu açıkladı. Kızılhaç ise felaketten 90 binden fazla kişinin etkilenmiş olabileceğini tahmin ediyor.

Kimliği belirlenemeyen kurbanlar defnediliyor

Nehirlerden çıkarılan çok sayıda cenazenin uzun süre suda kalması nedeniyle tanınamayacak durumda olduğu bildirildi. Nepal makamları, kimliği belirlenemeyen kurbanlardan DNA örnekleri aldıktan ve ayrıntılı kayıt oluşturduktan sonra toplu defin işlemlerine başladı.

Nepal hükümeti; tünel kurtarma ekipleri, ağır yük taşıyabilen insansız hava araçları, DNA test kitleri, adli tıp uzmanları ve cenazelerin muhafaza edilebilmesi için soğutma üniteleri talep etti.

Dışişleri Bakanı Shisir Khanal, ülkenin yeniden inşa maliyetinin milyarlarca dolara ulaşabileceğini belirterek uluslararası topluma teknik ve mali destek çağrısında bulundu.

Not: İlk metindeki “Nepal’de 752 ölü” bilgisi son resmî verilerle örtüşmüyor. 30 Ağustos itibarıyla Nepal’de 734, Tibet’te 16 olmak üzere toplam can kaybı 750 olarak bildiriliyor.

TV100’de katıldığı programda konuşan Gürlek, dosyanın uzun süre bir helikopter kazası olarak değerlendirildiğini, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına devredilmesinin ardından FETÖ bağlantılarının ayrıntılı biçimde araştırılmaya başlandığını söyledi.

Gürlek, “Muhsin Yazıcıoğlu olayında FETÖ’nün bir organizasyon yaptığını gördük. Artık cinayet diyebiliyoruz. Çok kuvvetli şüpheler var. Operasyon ve soruşturma derinleşecektir” ifadelerini kullandı.

Pilot ve “mahrem imamlar toplantısı” iddiası

Gürlek’in açıklamasına göre soruşturmanın önemli başlıklarından birini, helikopter pilotu Kaya İstektepe ile eşinin bağlantıları oluşturuyor.

Pilotun, kazadan önce Elazığ’da düzenlendiği ileri sürülen ve örgütün “mahrem imamlarının” katıldığı bir toplantıda bulunduğunu söyleyen Gürlek, toplantıya 15 Temmuz darbe girişiminin kilit isimlerinden Adil Öksüz ile Kemal Batmaz’ın da katıldığını belirtti.

Gürlek ayrıca pilotun eşine ait parmak izinin Adil Öksüz’ün evinde tespit edildiğini öne sürdü. Adil Öksüz’ün helikopterin düşmesinden bir gün önce yurt dışına çıkması da soruşturma makamlarının üzerinde durduğu gelişmeler arasında gösterildi.

Bakan Gürlek, şu anki bulguların olayın “FETÖ’nün yaptığı bir eylem olduğu” yönünde kuvvetli şüphe oluşturduğunu söyledi.

Radar ve HTS kayıtlarının silindiği açıklandı

Soruşturma kapsamında kazanın meydana geldiği tarihe ait uçuş radar kayıtları ile bazı HTS verilerinin silindiğinin belirlendiğini aktaran Gürlek, bunun münferit işlemlerden ziyade örgütlü bir müdahale şüphesi doğurduğunu savundu.

Dosyada ayrıca olay yerine ulaşan askerî personel ile kaza-kırım incelemesini yapan görevlilerin faaliyetleri yeniden araştırılıyor. Gürlek, helikopterdeki bazı teknik cihazları söken askerlerin daha sonra 15 Temmuz 2016’daki darbe girişimi sırasında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Marmaris’te kaldığı otele giden askerî ekipte yer aldıklarının tespit edildiğini söyledi.

Gürlek daha önce Yazıcıoğlu’nun ailesiyle yaptığı görüşmede, “Bunların hepsi örgütsel bir çalışma. Büyük tabloya baktığımızda bunun FETÖ’nün organizasyonu olduğunu gördük” açıklamasını yapmıştı.

Enkazdan kaybolan cihazlar yeniden mercek altında

Soruşturmanın önemli başlıklarından biri de helikopterin enkazındaki teknik cihazların akıbeti.

Kaza sonrasında helikopterdeki bazı navigasyon ve kayıt cihazlarının yerinden söküldüğü, bunlardan bazılarının kaybolduğu ve cihazların bulunmadığı bilgisinin ilk kaza raporlarına yazılmadığı iddiaları yıllardır Yazıcıoğlu ailesi ile avukatları tarafından gündeme getiriliyordu.

Yeni soruşturmada, enkaz üzerinde inceleme yapan sivil ve askerî ekiplerin işlemleri, cihazların kimler tarafından söküldüğü, delillerin korunup korunmadığı ve sonradan hazırlanan tutanaklar ayrıntılı olarak araştırılıyor.

Bakanlık tarafından yapılan açıklamada, dosyada FETÖ’nün “mahrem yapılanması”, örgütsel irtibatlar, Adil Öksüz bağlantısı, ByLock yazışmaları ve şüphelilerden bir bölümünün geçmişte FETÖ kapsamında işlem görmüş olması gibi unsurların birlikte değerlendirildiği bildirildi.

29 şüpheli hakkında işlem yapıldı

Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı koordinesinde yürütülen soruşturma kapsamında temmuz ayında 10 ilde 30 adrese eş zamanlı operasyon düzenlendi.

“Silahlı terör örgütü kurmak, yönetmek veya örgüte üye olmak” ile “tasarlayarak kasten öldürme” suçlamaları kapsamında 29 şüpheli hakkında gözaltı kararı çıkarıldı. İlk operasyonda 25 şüpheli yakalanırken iki kişinin cezaevinde, iki kişinin ise yurt dışında olduğu açıklandı.

Daha sonra gözaltına alınan toplam 27 şüpheliden 19’u tutuklandı, sekiz kişi hakkında adli kontrol kararı verildi. Gürlek sonraki açıklamalarında tutuklu sayısını 21 olarak ifade etti. Sayıdaki değişikliğin sonraki adli işlemlerden kaynaklandığı değerlendiriliyor; soruşturma makamlarınca ayrıntılı bir güncel şüpheli listesi henüz kamuoyuna açıklanmadı.

Şüpheliler hakkındaki suçlamalar soruşturma aşamasında bulunuyor. Dosyada iddianame hazırlanıp mahkeme tarafından kabul edilene ve yargılama tamamlanana kadar şüpheliler hukuken masumiyet karinesinden yararlanıyor.

Dosya 17 yıl sonra Ankara’ya devredildi

Muhsin Yazıcıoğlu’nun ölümüne ilişkin ana soruşturma uzun yıllar Kahramanmaraş Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütüldü. Başsavcılık, Haziran 2026’da yetkisizlik kararı vererek dosyayı Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına gönderdi.

Ankara’daki soruşturmanın kapsamı, Adalet Bakanlığı bünyesinde oluşturulan Faili Meçhul Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığının incelemelerinin ardından genişletildi.

Gürlek, bu birimin özellikle 2007-2010 yılları arasında meydana gelen ve kamuoyunda şüphe uyandıran olayları yeniden incelediğini belirtti.

Helikopterde altı kişi hayatını kaybetmişti

Muhsin Yazıcıoğlu’nu taşıyan TC-HEK tescilli helikopter, 25 Mart 2009’da Kahramanmaraş’ın Çağlayancerit ilçesinden Yozgat’ın Yerköy ilçesine gitmek üzere havalanmış, Göksun ilçesi yakınlarındaki Keş Dağı’na düşmüştü.

Kazada Yazıcıoğlu’nun yanı sıra pilot Kaya İstektepe, BBP Sivas İl Başkanı Erhan Üstündağ, İl Başkan Yardımcısı Yüksel Yağcı, belediye meclisi adayı Murat Çetinkaya ve İhlas Haber Ajansı muhabiri İsmail Güneş hayatını kaybetmişti.

Enkaza yaklaşık 47 saat sonra ulaşılmış, kazadan yaralı kurtularak 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayan İsmail Güneş’in cansız bedeni ise beş gün sonra bulunmuştu. Arama-kurtarma sürecindeki gecikmeler, yanlış yönlendirmeler ve Güneş’in telefon sinyallerinin zamanında değerlendirilememesi yıllarca tartışılmıştı.

“Sonuna kadar gideceğiz”

Gürlek, 10 Ağustos’ta Yazıcıoğlu’nun eşi Gülefer Yazıcıoğlu ve oğlu Fatih Furkan Yazıcıoğlu ile yaptığı görüşmede de soruşturmayı sonuçlandırma sözü vermişti.

“Bu cinayeti çözmek bizim boynumuzun borcu” diyen Gürlek, “Ucu nereye dokunursa dokunsun sonuna kadar gideceğiz. Devlet, ortada bir cinayet varsa bunu çözmek zorunda” ifadelerini kullanmıştı.

Bununla birlikte Gürlek’in “cinayet” ve “FETÖ organizasyonu” şeklindeki açıklamaları soruşturma makamlarının mevcut değerlendirmesini yansıtıyor. Olayın hukuken cinayet olduğunun ve sorumluların kimliğinin kesinleşmesi için savcılık soruşturmasının tamamlanması, iddianamenin hazırlanması ve bağımsız mahkeme önünde yapılacak yargılamanın sonuçlanması gerekiyor.

Cabinet Office tarafından yürütülecek kamuoyu kampanyasında vatandaşlara, büyük bir kriz sırasında en azından ilk günlerde kendi temel ihtiyaçlarını karşılayabilecek şekilde hazırlık yapmaları çağrısında bulunulacak.

Kampanyanın özellikle sosyal medya ve dijital platformlar üzerinden yürütülmesi; elektrik kesintisi, su şebekesi arızası, sel, aşırı sıcak, orman yangını veya siber saldırı durumunda izlenmesi gereken adımların sade ve anlaşılır biçimde anlatılması planlanıyor.

Evlerde bulunması istenen acil durum malzemeleri

Henüz kampanyanın bütün ayrıntıları açıklanmasa da hükümetin mevcut “Prepare” rehberinde evlerde şişe su, uzun süre bozulmayan gıda, düzenli kullanılan ilaçlar, el feneri, yedek pil, pilli veya kurmalı radyo, ilk yardım seti, hijyen malzemeleri ve önemli telefon numaralarının yazılı bir kopyasının bulundurulması öneriliyor.

Resmî rehberde, yalnızca içme ihtiyacı için kişi başına günlük en az 2,5-3 litre su tavsiye ediliyor. Yemek hazırlama ve temel temizlik ihtiyaçları da hesaba katıldığında bu miktarın kişi başına günlük 10 litreye kadar çıkabileceği belirtiliyor. Bebekler, sağlık cihazı kullananlar ve evcil hayvanlar için ek su ayrılması isteniyor

Hükümetin yaklaşımı, insanlardan aylarca yetecek büyüklükte stok yapmalarını değil, tedarik zincirlerinin veya kamu hizmetlerinin kısa süreliğine kesintiye uğrayabileceği ilk dönemi kendi imkânlarıyla geçirebilmelerini öngörüyor.

Öncelik savunmasız gruplarda olacak

Planın temel amaçlarından biri, krizlerin ilk saatlerinde polis, sağlık, itfaiye, yerel yönetim ve yardım kuruluşlarının üzerindeki baskıyı azaltmak.

Temel hazırlığını yapabilecek durumdaki hanelerin kısa süreliğine kendi ihtiyaçlarını karşılaması halinde kamu kaynaklarının yaşlılara, engellilere, kronik hastalara ve yardım almadan yaşamını sürdüremeyecek diğer savunmasız gruplara yönlendirilebileceği değerlendiriliyor.

Vatandaşlardan ayrıca yakın çevrelerinde desteğe ihtiyaç duyabilecek komşularını kontrol etmeleri ve elektrik, gaz ile su şirketlerinin “Priority Services Register” sistemine kaydolma hakkına sahip olup olmadıklarını öğrenmeleri istenecek.

İran bağlantılı saldırı alarm zillerini çaldırdı

Kampanya hazırlıkları, İran bağlantılı olduğu öne sürülen bilgisayar korsanlarının küçük ölçekli bir İngiliz enerji üretim tesisini temmuz ayında dört gün süreyle devre dışı bıraktığı yönündeki haberlerin ardından hız kazandı.

Ancak saldırının İran tarafından düzenlendiğine ilişkin kesin ve kamuoyuna açıklanmış resmî bir doğrulama bulunmuyor. Enerji Bakanlığı, etkilenen tesisin küçük ölçekli olduğunu, olayın ülkenin genel elektrik üretimini tehlikeye atmadığını ve tüketicilere yönelik bir kesinti yaşanmadığını bildirdi. Ulusal Siber Güvenlik Merkezi de enerji sektöründeki gelişmeleri incelemeyi sürdürüyor

Buna rağmen olay, küçük enerji tesisleri ve dağıtık üretim sistemlerinin büyük şebeke işletmecileri kadar güçlü siber korumaya sahip olup olmadığı yönündeki tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.

İklim krizi hazırlıkları hızlandırdı

Hükümetin kararında güvenlik tehditlerinin yanı sıra son dönemde art arda yaşanan aşırı sıcaklar, kuraklık, seller ve orman yangınları da etkili oldu.

2026 Ulusal Risk Kayıt Belgesi’nde siber saldırılar, enerji kesintileri, kuraklık, sel ve diğer aşırı hava olayları ülkenin hazırlık yapması gereken başlıca riskler arasında gösterildi. Cabinet Office, salgından terör saldırısına ve geniş çaplı doğal afetlere kadar toplumun tamamını etkileyebilecek krizlerde merkezi koordinasyon görevi üstleniyor.

“Savaş kitapları” 22 yıl sonra güncelleniyor

İngiltere hükümeti, vatandaşlara yönelik kampanyayla eş zamanlı olarak devlet kurumlarının savaş ve dış saldırı durumunda izleyeceği gizli kriz planlarını da yeniliyor.

Kamuoyunda “War Books” olarak bilinen belgeler en son 2004 yılında kapsamlı biçimde güncellenmişti. Cabinet Office koordinasyonundaki çalışma; askerî ve sivil kurumların çatışma, altyapı saldırısı veya ülke topraklarını etkileyen diğer düşmanca faaliyetler sırasında birlikte hareket etmesini amaçlıyor.

Hükümet, kampanyanın yakın bir saldırı beklendiği anlamına gelmediğini özellikle vurguluyor. Verilmek istenen mesajın panik veya korku yaratmak değil, vatandaşlara günlük hayatta uygulanabilecek basit önlemler kazandırarak ülkenin krizlere karşı direncini artırmak olduğu belirtiliyor.

Ankara’ya yeniden dönmekten büyük mutluluk duyduğunu belirten Anderson, uçuşu dolayısıyla Türk Hava Yollarına teşekkür etti. Yeni büyükelçi mesajında, “Ülkelerimiz arasındaki güçlü bağları daha da geliştirmeyi sabırsızlıkla bekliyorum. Hoş bulduk” ifadelerini kullandı.

Anderson, özellikle havacılık, ticaret ve iki ülkenin ortak öncelikleri arasında bulunan diğer alanlara dikkat çekti. İngiltere’nin Ankara Büyükelçiliği de Anderson’ın gelişini sosyal medya hesaplarından duyurdu.

Türkiye’ye dönüşünü daha önce duyurmuştu

Anderson, atama kararının açıklanmasının ardından yaptığı ilk paylaşımda da Türkiye’ye dönecek olmaktan onur ve mutluluk duyduğunu belirtmişti. Ağustos sonundan itibaren Birleşik Krallık-Türkiye Stratejik Ortaklığı’nın yürütülmesine Londra adına liderlik edeceğini kaydeden Anderson, selefi Jill Morris’e ve Ankara Büyükelçiliği çalışanlarına teşekkür etmişti.

Birleşik Krallık Dışişleri, İngiliz Milletler Topluluğu ve Kalkınma Bakanlığı, Anderson’ın Jill Morris’in yerine atandığını 30 Haziran’da açıklamıştı. Anderson’ın büyükelçilik görevi, diplomatik teamüller çerçevesinde güven mektubunu Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a sunmasının ardından resmiyet kazanacak.

Ankara’yı yakından tanıyor

Jennifer Anderson için Ankara yabancı bir görev yeri değil. Deneyimli diplomat, 2017-2020 yılları arasında Birleşik Krallık’ın Ankara Büyükelçiliğinde Misyon Şefi Yardımcısı olarak görev yaptı. Yeni görevlendirmesi öncesinde tam zamanlı Türkçe eğitimi de aldı.

1997 yılında İngiliz Dışişleri Bakanlığına katılan Anderson; Konsolosluk ve Kriz İşleri Direktörlüğü ile Terörle Mücadele Dairesi Başkanlığı görevlerini yürüttü. Botsvana’da Yüksek Komiser, Endonezya’da Misyon Şefi Yardımcısı ve Brüksel’de Birleşik Krallık’ın Avrupa Birliği Daimî Temsilciliğinde siyasi işler birinci sekreteri olarak çalıştı.

Hukuk ve siyaset bilimi eğitimi alan Anderson’a, İngiliz dış politikasına ve yurt dışındaki Britanya vatandaşlarına sunduğu hizmetler dolayısıyla 2024 yılında St Michael ve St George Nişanı’nın “Companion” derecesi verildi.

Gündemde ticaret, savunma ve havacılık var

Anderson, Türkiye ile Birleşik Krallık ilişkilerinin yeni bir döneme girdiği sırada görevi devraldı. İki ülke, 23 Nisan 2026’da Londra’da güvenlik, savunma, ticaret, yatırım ve bölgesel istikrar başlıklarını kapsayan Stratejik Ortaklık Çerçevesi’ni imzaladı.

Modernize edilmiş Serbest Ticaret Anlaşması için yürütülen görüşmelerin beşinci turu ise haziran ayında Ankara’da gerçekleştirildi. Resmî İngiliz verilerine göre iki ülke arasındaki toplam ticaret hacmi, 2025’in sonuna kadar olan dört çeyrekte yüzde 4,3 artarak 28,4 milyar sterline ulaştı.

Yeni büyükelçinin çalışma gündeminde ticaret ve havacılığın yanı sıra NATO çerçevesindeki savunma iş birliği, enerji, düzensiz göç, terörle mücadele ve bölgesel güvenlik konularının da önemli yer tutması bekleniyor.

Jennifer Anderson kimdir?

Jennifer Elizabeth Anderson, hukuk ve siyaset bilimi alanlarında eğitim almış deneyimli bir İngiliz diplomattır. Avustralya Ulusal Üniversitesi mezunu olan Anderson, diplomasi kariyerinden önce Londra merkezli Uluslararası Stratejik Araştırmalar Enstitüsünde araştırmacı, Avustralya Başbakanlık ve Kabine Dairesinde ise görevli olarak çalıştı.

1997 yılında Birleşik Krallık Dışişleri Bakanlığına katılan Anderson, kariyeri boyunca güvenlik politikaları, terörle mücadele, kriz yönetimi, Orta Avrupa ve Balkanlar konularında görev üstlendi.

Diplomatik kariyerindeki başlıca görevleri şöyle:

· Brüksel’de Birleşik Krallık’ın Avrupa Birliği Daimî Temsilciliğinde siyasi işler birinci sekreterliği

· Botsvana Yüksek Komiserliği ve Güney Afrika Kalkınma Topluluğu nezdinde Birleşik Krallık temsilciliği

· Endonezya ve Doğu Timor’da Misyon Şefi Yardımcılığı

· İngiliz Dışişleri Bakanlığı Terörle Mücadele Dairesi Başkanlığı

· 2017-2020 yılları arasında Ankara Büyükelçiliğinde Misyon Şefi Yardımcılığı

· 2020-2024 döneminde Konsolosluk ve Kriz İşleri Direktörlüğü

Anderson, İngiliz dış politikasına ve yurt dışındaki Britanya vatandaşlarına sunduğu hizmetler nedeniyle 2024 Yeni Yıl Onur Listesi’nde St Michael ve St George Nişanı’nın “Companion” derecesine layık görüldü.

Tam zamanlı Türkçe eğitimi alan Anderson, Ağustos 2026’da Jill Morris’in yerine Birleşik Krallık’ın Türkiye Büyükelçiliği görevini üstlendi. Ankara, daha önce yüksek komiser olarak Botsvana’da görev yapan Anderson’ın büyükelçi unvanıyla yöneteceği ilk diplomatik misyon oldu.

Amerikalı gazeteci, 35 yılı aşan kariyerinde 18’den fazla savaş ve çatışma bölgesinden haber geçti. Bosna-Hersek, Ruanda, Kosova, Çeçenistan, Sierra Leone, Irak, Afganistan, Suriye, Libya, Yemen, Sudan, Ukrayna ve Filistin’de çalıştı.

The Times of London, The New York Times, Vanity Fair, Newsweek ve The Guardian gibi yayınlar için hazırladığı haberlerde savaşın askerî yönünden çok, siviller üzerinde bıraktığı görünmez yaraları anlattı. Uluslararası Kadın Medya Vakfı da di Giovanni’nin ilk savaş muhabirliği deneyiminin Birinci İntifada sırasında Gazze ve Batı Şeria’da başladığını belirtiyor.

Gazeteciliğini değiştiren Filistin fotoğrafı

Di Giovanni’yi savaş muhabirliğine yönelten olay, Filistinli bir gencin İsrail askerleri tarafından toprağa gömüldüğünü gösteren bir fotoğraf oldu.

Bu görüntünün ardından bölgeye giden genç gazeteci, İsrailli insan hakları avukatı Felicia Langer ile tanıştı. Langer’ın kendisine gazetecinin ağır insan hakları ihlallerine tanıklık etme sorumluluğu bulunduğunu söylediğini anlatan di Giovanni, meslek hayatını bu anlayış üzerine kurdu.

Gazze ve Batı Şeria’dan başlayan yolculuk, kısa süre içinde dünyanın en tehlikeli cephelerine uzandı.

Saraybosna kuşatmasını, Srebrenitsa katliamını ve Ruanda’daki kitlesel kıyımı yerinde izledi. Kosova’da silahlı kişiler tarafından kaçırıldı; Çeçenistan’da Grozni’nin düşüşüne tanıklık eden az sayıdaki Batılı gazeteciden biri oldu. Sierra Leone’de çocuk askerlerin ve uzuvları kesilen sivillerin hikâyelerini yazdı. Suriye’de işkence mağdurlarını, kuşatma altındaki aileleri ve bombalanan hastaneleri kayda geçirdi.

Kurşunların hedefi oldu, silahla tehdit edildi, kaçırıldı; meslektaşlarını ve arkadaşlarını savaşlarda kaybetti. Ancak cephelerden uzaklaşmak yerine, savaşın geride bıraktığı insanları anlatmayı sürdürdü.

“En kötüsünü gördüğümü sanıyordum”

Bosna, Ruanda ve Suriye’de insanlığın ulaşabileceği en karanlık noktaları gördüğünü düşünen di Giovanni, Gazze karşısında bu kanaatinin değiştiğini söylüyor.

Mayıs 2026’da yayımlanan bir söyleşide daha önce kullandığı şu ifadeler hatırlatıldı:

“İnsanlığın en kötü hâlini gördüğümü sanıyordum. Yanılmışım. Hiçbir şey Gazze ile ve bunun yaşanmasına izin veren suç ortaklığıyla kıyaslanamaz.”

Bu değerlendirme yalnızca yıkımın büyüklüğüne dayanmıyor. Di Giovanni açısından Gazze’yi diğer savaşlardan ayıran en çarpıcı unsurlardan biri, sivillerin acısının uluslararası kamuoyunda eşit ölçülerle değerlendirilmemesi.

France 24 ekranlarında yayımlanan konuşmasında bu çifte standardı hastanelere yönelik saldırılar üzerinden anlattı:

“Bir füze Ukrayna’da bir hastaneyi vurduğunda Avrupa bunun savaş suçu olduğunu söylüyor. Ancak Gazze’de bir hastane vurulup 100’den fazla insan öldüğünde, bu İsrail’in kendini savunma hakkı olarak nitelendiriliyor. Bu, Batı’nın ikiyüzlülüğüdür.”

Di Giovanni’nin itirazı, Ukraynalı kurbanlara gösterilen duyarlılığa değil; aynı hukukî ve ahlaki hassasiyetin Filistinlilerden esirgenmesine yönelik.

Tanıklıktan yargı dosyasına

Yıllarca savaş suçlarını yazan di Giovanni, Rusya’nın Şubat 2022’de Ukrayna’ya karşı başlattığı geniş çaplı savaşın ardından gazeteciliğin tek başına yeterli olmadığı sonucuna vardı.

Dezenformasyon uzmanı ve gazeteci Peter Pomerantsev ile birlikte The Reckoning Project’i kurdu. Kuruluşun amacı, savaş bölgelerinde yaşananları yalnızca kamuoyuna duyurmak değil; faillerin mahkemeye çıkarılmasını sağlayabilecek nitelikte deliller toplamak.

Proje, yerel gazetecileri ve araştırmacıları savaş suçu tanıklıklarını uluslararası hukuk standartlarına uygun biçimde kaydetmeleri için eğitiyor. Görüşmeler travma konusunda eğitimli ekipler tarafından yapılıyor; dijital veriler doğrulanıyor, komuta zinciri araştırılıyor ve elde edilen bulgular Uluslararası Ceza Mahkemesi, Birleşmiş Milletler mekanizmaları ile evrensel yargı yetkisini kullanan ulusal mahkemelere sunulabilecek dosyalara dönüştürülüyor.

Ukrayna’da başlayan girişim zamanla Gazze, Sudan, Suriye ve Darfur’u da kapsayan uluslararası bir savaş suçları belgeleme ağına dönüştü.

Gazeteci artık aynı zamanda delil toplayıcısı

Di Giovanni’nin girişiminin temelinde savaş gazeteciliği ile ceza hukuku arasındaki önemli bir boşluk bulunuyor.

Gazetecilerin topladığı güçlü tanıklıklar, görüşmeler hukukî usullere uygun yapılmadığı veya delilin elde edilme zinciri yeterince belgelenmediği için mahkemelerde kullanılamayabiliyor. The Reckoning Project, muhabirlere doğru soruları sormayı, tanığı yönlendirmemeyi, anlatılanları doğrulamayı ve materyali ileride açılabilecek bir davada kullanılabilecek şekilde korumayı öğretiyor.

Böylece bir savaş mağdurunun anlattıkları ertesi gün unutulan bir gazete haberinde kalmıyor; yıllar sonra bir komutanın, askerî yetkilinin ya da siyasi karar vericinin karşısına çıkabilecek hukukî kayda dönüşüyor.

Cesaretin ötesinde bir sorumluluk

Di Giovanni’nin çalışmaları iki Amnesty International ödülü, National Magazine Award, IWMF Cesur Gazetecilik Ödülü, Guggenheim bursu ve American Academy of Arts and Letters’ın Blake-Dodd Kurgu Dışı Edebiyat Ödülü dahil çok sayıda uluslararası başarıyla onurlandırıldı.

Ancak onu “kahraman gazeteci” yapan yalnızca bombaların altında çalışması değil. Asıl cesareti, güçlü devletlerin ve orduların kurbanlar arasında kurduğu hiyerarşiyi reddetmesinde yatıyor.

Onun gazeteciliğinde Ukraynalı bir çocuğun yaşamıyla Gazze’deki bir çocuğun yaşamı arasında değer farkı bulunmuyor. Bosna’da bir hastanenin vurulması nasıl savaş suçu şüphesi doğuruyorsa, aynı hukuk Gazze’de, Sudan’da veya Suriye’de vurulan hastane için de geçerli olmak zorunda.

Janine di Giovanni bugün yalnızca savaşların şahidi değil; unutulmaya karşı hafızanın, inkâra karşı belgenin ve cezasızlığa karşı adalet arayışının temsilcisi.

Onun cephelerden taşıdığı en güçlü mesaj ise son derece yalın:

Bir suçun adı, onu işleyenin kimliğine göre değişmemeli; adalet, kurbanların milliyetine göre dağıtılmamalı.

Ellard-King, gençlerin çoğunun henüz tam zamanlı bir işte çalışmadan veya önemli bir mali karar vermeden yaklaşık 50 bin sterlinlik borca imza attığına dikkat çekti.

Mortgage başvurusu yapan bir yetişkine faiz, aylık ödeme ve toplam maliyet ayrıntılı biçimde açıklanırken, 17 veya 18 yaşındaki bir öğrenciye üniversite kredisinin uzun vadeli sonuçlarının aynı açıklıkta anlatılmadığını savundu.

Ortalama borç 47 bin 730 sterlin

Ellard-King’in sözünü ettiği 50 bin sterlin, abartılı bir tahmin değil. Student Loans Company verilerine göre İngiltere’de 2025-2026 mali yılında geri ödeme aşamasına giren yükseköğretim borçlularının ortalama bakiyesi 47 bin 730 sterlin oldu.

2026-2027 akademik yılında standart lisans eğitimi için yıllık öğrenim ücreti kredisi 9 bin 790 sterline kadar çıkıyor. Ailesinden ayrı yaşayan bir öğrenci, Londra dışında 10 bin 830, Londra’da ise yıllık 14 bin 135 sterline kadar geçim kredisi kullanabiliyor.

Böylece üç yıllık bir eğitim sonunda toplam borç, faiz eklenmeden bile Londra dışında yaklaşık 62 bin, Londra’da ise 72 bin sterline yaklaşabiliyor.

Borç azalmasa da maaştan kesiliyor

2023 ve sonrasında İngiltere’de üniversiteye başlayanların tabi olduğu Plan 5 kapsamında, yıllık gelirin 25 bin sterlini aşan kısmının yüzde 9’u maaştan otomatik olarak kesiliyor.

Yıllık 30 bin sterlin kazanan bir mezun ayda yaklaşık 37,50 sterlin, 40 bin sterlin kazanan ise yaklaşık 112,50 sterlin ödüyor.

Kesinti borcun büyüklüğüne göre değil, gelire göre hesaplanıyor. Bu nedenle yapılan ödeme faizi karşılamaya yetmediğinde, maaştan düzenli kesinti yapılmasına rağmen toplam bakiye büyümeye devam edebiliyor.

Yeni mezunlar için süre 40 yıl

Ellard-King, paylaşımında kesintilerin 30 yıla kadar devam edebildiğini belirtiyor. Bu süre, ağırlıklı olarak 2012-2022 döneminde üniversiteye başlayanların Plan 2 kredileri için geçerli.

Ancak 2023’ten itibaren üniversiteye başlayanların tabi olduğu Plan 5’te geri ödeme süresi 40 yıla çıkarıldı. Bu, 18 yaşında kredi alan bir gencin 60’lı yaşlarına kadar maaş kesintileriyle karşılaşabileceği anlamına geliyor.

Plan 5 faizinin Eylül 2026’dan itibaren yüzde 4,1 olması öngörülüyor. Yeni sistem, Plan 2’ye göre daha düşük faiz uygulasa da geri ödeme eşiğini düşürerek kesinti süresini uzatıyor.

Ellard-King’in kendi borç deneyimi

Ellard-King’in konuya ilgisinin arkasında kişisel deneyimi de bulunuyor. Kendi anlatımına göre üniversite yıllarında kredi kartları, kredili mevduat hesabı ve kısa vadeli krediler nedeniyle yaklaşık 24 bin sterlin tüketici borcu biriktirdi.

Bütçe sistemi kurup ek gelir elde ederek borcunu yaklaşık 18 ayda kapatan Ellard-King, daha sonra kişisel finans eğitimi alanına yöneldi.

Üniversitenin birçok insan için değerli olduğunu vurgulayan Ellard-King, eleştirisinin eğitime değil, gençlerin yeterince bilgilendirilmeden uzun vadeli mali yükümlülük altına sokulmasına yönelik olduğunu belirtiyor.

Öğrenciye gerçek maliyet açıklanmalı

Hükümetin atması gereken ilk adım, öğrenci kredisi başvurusunu sıradan bir çevrim içi form olmaktan çıkarmak olmalı.

Her öğrenciye başvuru öncesinde tahmini mezuniyet borcu, uygulanacak faiz, farklı maaşlara göre aylık kesinti ve toplam geri ödeme süresi açıkça gösterilmeli. Mezunlara da her yıl eklenen faiz, yapılan ödeme ve kalan borcu gösteren anlaşılır bir rapor gönderilmeli.

Faizin RPI yerine daha düşük seyreden CPI enflasyonuna bağlanması, düşük gelirli öğrenciler için geri ödemesiz geçim hibelerinin yeniden getirilmesi ve 25 bin sterlinlik ödeme eşiğinin ücret artışlarına göre yükseltilmesi de değerlendirilmesi gereken seçenekler arasında.

Üniversite fırsat, borç ise ömürlük yük olmamalı

Öğrenci kredileri, üniversiteye erişimin yalnızca ailelerin ödeme gücüne bağlı kalmasını önlüyor. Ancak bu işlev, sistemin sorgulanamayacağı anlamına gelmiyor.

Bir gencin ne kadar borçlandığını, faizin nasıl işleyeceğini ve maaşından kaç yıl kesinti yapılabileceğini bilmesi en temel hakkı.

Ellard-King’in çıkışı, bu nedenle yalnızca bir sosyal medya tepkisi olarak görülmemeli. Ortalama borcun 50 bin sterline yaklaştığı ve geri ödeme döneminin 40 yıla çıktığı bir sistemde hükümet, üniversite finansmanını gençlerin geleceğini merkeze alarak yeniden düzenlemeli.

13 Ağustos 2026 itibarıyla aynı salgınla bağlantılı 207 doğrulanmış vaka belirlendi. Hastaların 199’u İngiltere’de, 6’sı İskoçya’da, biri Galler’de, biri de Kuzey İrlanda’da yaşıyor. İngiltere’de en fazla vaka 47 kişiyle Londra’da görülürken Yorkshire ve Humber bölgesinde 38 vaka kayda geçti.

Vakaların yaşları bir yaşın altından 90’a kadar değişirken ortanca yaşın 30 olduğu açıklandı. Hastalananların yüzde 51’ini kadınlar oluşturdu. UKHSA’nın 18 Ağustos tarihli raporuna göre salgınla ilişkilendirilen ilk vaka 11 Ağustos 2025’te görüldü; 207 vakanın 206’sı ise 2026 yılında tespit edildi.

Bir kişi öldü, iki hastanın kanına yayıldı

UKHSA, klinik bilgileri bulunan hastaların yüzde 38’inin salmonella belirtileri nedeniyle hastaneye yatırıldığını bildirdi. Bu oran, sağlık durumu bilinen vakalar üzerinden hesaplanırken en az 34 kişinin hastanede tedavi gördüğü açıklandı.

İki hastada bakterinin kan dolaşımına geçtiği belirlendi. Salgınla bağlantılı bir kişinin hayatını kaybettiği doğrulanırken ölen kişinin kimliği ve ölüm koşulları devam eden soruşturma nedeniyle açıklanmadı.

Salmonella çoğu kişide birkaç gün içinde geçen bağırsak enfeksiyonuna yol açıyor. Ancak küçük çocuklar, 65 yaş üzerindekiler ve bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde kan dolaşımı enfeksiyonu, sepsis ve çoklu organ yetmezliği gibi ağır sonuçlar doğurabiliyor.

Hastaların yüzde 83’ü dışarıda yemek yedi

Soruşturma kapsamında ayrıntılı görüşme yapılan 114 hastanın 95’i, belirtilerin başlamasından önceki hafta ev dışında hazırlanmış yemek tükettiğini söyledi. Bu oran yüzde 83’e karşılık geliyor.

Görüşmeler sonucunda, birbiriyle bağlantısı bulunmayan en az iki hastanın ziyaret ettiği beş ayrı gıda işletmesi tespit edildi. İsimleri açıklanmayan bu işletmeler toplam 24 vakayla ilişkilendirildi. Hastalardan 11’i söz konusu mekânlarda yumurtalı yemek yediğini bildirdi.

Yetkililer, mevcut bulgular arasında yumurta tüketiminin salgına ilişkin en güçlü ortak işaret olduğunu belirtiyor. Beş işletmeye birden fazla kaynaktan, aralarında ithalatçıların da bulunduğu tedarikçiler aracılığıyla yumurta gönderildiği belirlendi.

İki işletmede çapraz bulaşma riski

Yerel denetimler sırasında işletmelerden ikisinde çapraz bulaşmaya yol açabilecek uygulamalar tespit edildi. Gıda Standartları Ajansı (FSA) ve belediyelerin çevre sağlığı ekipleri, sorun görülen işletmelere gıda güvenliği yönetimi konusunda talimat ve tavsiyelerde bulundu.

Yetkililer, şu ana kadar İngiltere’de üretilen yumurta veya tavuk etiyle herhangi bir bağlantı saptanmadığını özellikle vurguladı. Bulguların ithal yumurtalara işaret etmesine rağmen yumurtaların geldiği ülke, marka veya tedarikçi henüz kamuoyuyla paylaşılmadı.

Geçen yılki salgınla genetik bağlantı

Tam genom dizilemesi, 207 hastanın tamamında aynı Salmonella Enteritidis suşunun bulunduğunu ve vakaların ortak bir kontaminasyon kaynağına işaret ettiğini gösterdi.

Bu suşun, 2025 yılında yine ithal yumurtalarla bağlantılı olarak ortaya çıkan salgındaki bakteriyle genetik açıdan yakın olduğu belirlendi. UKHSA, Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi’nin EpiPulse sistemi üzerinden diğer Avrupa ülkelerini bilgilendirdi ve benzer vakaların araştırılmasını istedi.

Salgının yurt dışı seyahatleriyle bağlantılı olmadığı değerlendiriliyor. Hastaların yalnızca 6’sının, yani yüzde 3’ünün rahatsızlanmadan önce Birleşik Krallık dışına seyahat ettiği tespit edildi.

Salmonella vakaları 10 yılın zirvesinde

Son salgın, İngiltere’de salmonella enfeksiyonlarının zaten yüksek seyrettiği bir dönemde ortaya çıktı. UKHSA verilerine göre ülkede laboratuvar tarafından doğrulanmış tifo dışı salmonella vakaları 2024’te 10 bin 389 iken 2025’te 10 bin 406’ya çıkarak son on yılın en yüksek düzeyine ulaştı.

Londra, 2025’te 2 bin 329 vakayla hem sayı hem de nüfusa oran bakımından İngiltere’nin en fazla salmonella bildirilen bölgesi oldu. En çok etkilenen yaş grubunu ise 10 yaşından küçük çocuklar oluşturdu. Resmî verilere göre 2025’te kaydedilen 13 ayrı salmonella salgınından biri de 122 kişiyi etkileyen ve ithal yumurtalarla güçlü biçimde ilişkilendirilen ulusal salgındı.

Hangi belirtilere dikkat edilmeli?

Salmonella enfeksiyonunun başlıca belirtileri ishal, karın krampları, ateş, mide bulantısı, kusma, baş ağrısı ve iştahsızlık olarak sıralanıyor. Hastaların çoğu bir hafta içinde iyileşiyor.

Yetkililer; yumurtaların yeterince pişirilmesini, çatlak veya kirli yumurtaların kullanılmamasını, çiğ ürünlerle temas eden ellerin ve mutfak gereçlerinin iyice temizlenmesini öneriyor. Özellikle küçük çocuklar, yaşlılar ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde belirtilerin ağırlaşması halinde gecikmeden sağlık desteği alınması isteniyor.

Kaza, 22 Ağustos Cumartesi günü saat 03.39 sıralarında Middlesbrough’nun doğusundaki South Bank bölgesinde, A66 karayolunda meydana geldi.

Cleveland Polisi tarafından yapılan açıklamaya göre ters yönde ilerleyen bir Volkswagen Passat, yolun doğru yönünde seyreden işaretli Cleveland Polisi Silahlı Müdahale Aracı ile çarpıştı.

Kazada polis aracındaki iki memur ile Passat’ta bulunan beş kişinin tamamı olay yerinde yaşamını yitirdi. Kazadan kurtulan olmadığı açıklandı.

Hayatını kaybeden polislerin kimlikleri açıklandı

Polis aracında yaşamını yitiren memurların 37 yaşındaki polis memuru Matthew Blades ile 38 yaşındaki polis memuru Tom Clough olduğu duyuruldu.

Cleveland Polisi Şefi Victoria Fuller, Blades ve Clough’u görev yaptıkları toplumu korumak için çalışan “cesur polis memurları” olarak tanımladı.

Fuller, yardımcısıyla birlikte iki polisin ailesini ziyaret ederek kurum adına başsağlığı dileklerini ilettiklerini ve ailelere destek verilmeye başlandığını söyledi.

Passat’ta hayatını kaybeden beş kişinin resmî kimlik tespit işlemlerinin tamamlandığı ancak isimlerinin henüz kamuoyuyla paylaşılmadığı bildirildi. Ölenlerin ailelerine özel eğitimli irtibat görevlileri aracılığıyla destek sağlanıyor.

Kaza öncesinde polis takibi yaşandı

Bağımsız Polis Davranışları Ofisinin (IOPC) ilk değerlendirmesine göre Cleveland Polisi ekipleri şüpheli olarak değerlendirilen bir aracı fark etti ve ardından takip başladı.

Takip edilen Volkswagen Passat’ın daha sonra South Bank bölgesinden A66’ya girerek trafiğin ters yönünde ilerlediği ve karşı yönden gelen polis aracına çarptığı belirtiliyor.

Ancak takibin ne kadar sürdüğü, Passat’ın neden şüpheli görüldüğü, polis aracının kaza anında takibi sürdüren ekip olup olmadığı ve aracın A66’ya nasıl ters yönden girdiği henüz açıklanmadı.

Kazanın kesin nedeni de soruşturma sonucunda belirlenecek. Yetkililer, soruşturma tamamlanmadan sürücülerin niyeti, hız, alkol veya uyuşturucu kullanımı gibi konularda spekülasyon yapılmamasını istedi.

Polis aracı silahlı müdahale ekibine aitti

Yeni açıklanan bilgiler, kazaya karışan polis aracının standart bir devriye aracı değil, Cleveland Polisi bünyesinde görev yapan işaretli bir Silahlı Müdahale Aracı olduğunu ortaya koydu.

Polis, Blades ve Clough’un kaza sırasında aktif görevde olduklarını doğruladı. Ancak ekibin ters yönden gelen aracı durdurmak için özel olarak görevlendirilip görevlendirilmediğine ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.

Bu nokta, polis araçlarının konumları, takip prosedürleri, telsiz kayıtları ve kazadan önce alınan operasyonel kararlarla birlikte IOPC soruşturmasının önemli başlıklarından birini oluşturacak.

IOPC bağımsız soruşturma başlattı

Polisle temasın ardından ölüm yaşanan olayların bağımsız kuruma bildirilmesi zorunluluğu kapsamında Cleveland Polisi kazayı IOPC’ye sevk etti.

IOPC, zorunlu bildirimin cumartesi günü saat 06.00’dan kısa süre sonra kendilerine ulaştığını ve olay yerine soruşturmacılar gönderildiğini açıkladı.

Soruşturma kapsamında araç kameraları, yol güvenlik kameraları, telsiz konuşmaları, takip kararları, polis araçlarının hareketleri ve kazanın meydana geldiği noktadaki fiziksel kanıtların incelenmesi bekleniyor.

IOPC Soruşturmalar Direktörü Nicola Marfleet, incelemenin henüz başlangıç aşamasında olduğunu belirterek kurumun görevinin kazaya yol açan bütün koşulları bağımsız biçimde ortaya çıkarmak olduğunu söyledi.

Soruşturmanın başlatılmış olması, mevcut aşamada polis memurları veya kurum hakkında bir kusur tespit edildiği anlamına gelmiyor.

Olay yerine 14 sağlık ekibi gönderildi

North East Ambulance Service, ihbarın ardından bölgeye 14 ayrı sağlık kaynağının yönlendirildiğini açıkladı.

Müdahaleye ambulans ekiplerinin yanı sıra uzman bir paramedik, tehlikeli alan müdahale ekibi ve Great North Air Ambulance Service bünyesindeki bir doktor katıldı. Ancak yapılan bütün müdahalelere rağmen iki araçtaki yedi kişinin de olay yerinde hayatını kaybettiği belirlendi.

Kaza sonrasında A66’nın Normanby Road ile Eston’daki Church Lane arasındaki bölümü çift yönlü olarak trafiğe kapatıldı. Yolun, adli inceleme ve kaza rekonstrüksiyonu çalışmaları nedeniyle uzun süre kapalı kalabileceği bildirildi.

İngiltere’de 14 yıl sonra bir ilk

Kaza, İngiltere’de 14 yıl sonra aynı olayda birden fazla polis memurunun görev başında hayatını kaybettiği ilk vaka oldu.

Son olarak Eylül 2012’de Greater Manchester Polisi memurları Fiona Bone ve Nicola Hughes, Tameside’de rutin bir ihbar için gittikleri adreste silahlı saldırıya uğrayarak yaşamlarını yitirmişti.

Cleveland Polis Federasyonu Başkanı Lauren Somerville, iki memurun ölümünün polis teşkilatında derin bir acı yarattığını belirterek Blades ve Clough’un aileleriyle yakın çalışma arkadaşlarına destek sağlandığını açıkladı.

Başbakan ve İçişleri Bakanından taziye

Başbakan Andy Burnham, ikisi polis yedi kişinin hayatını kaybetmesinden dolayı büyük üzüntü duyduğunu belirterek kurbanların ailelerine, Cleveland Polisi çalışanlarına ve kazaya müdahale eden acil servis ekiplerine başsağlığı diledi.

İçişleri Bakanı Shabana Mahmood da iki polisin Cleveland halkına hizmet ederken görev başında yaşamını yitirdiğini vurguladı.

Kazanın meydana geldiği Redcar seçim bölgesinin milletvekili Anna Turley ise olayın bütün Teesside toplumu üzerinde derin iz bırakacağını belirterek, hayatını kaybedenlerin yakınlarının mahremiyetine saygı gösterilmesi çağrısında bulundu.

Felsefe ve Ahlak Bilimleri Bölümü’nde doktora sonrası araştırmacı olarak çalışan Cofnas hakkında ön disiplin incelemesi başlatıldı. Üniversite, incelemenin Cofnas’ın dosyasının yetkili disiplin kuruluna sevk edilmesi için yeterli gerekçe bulunup bulunmadığını belirlemek amacıyla yürütüldüğünü bildirdi.

Ghent yönetimi, soruşturmanın gizliliği nedeniyle Cofnas’a yöneltilen somut suçlamaların ayrıntılarını paylaşmadı. Bu nedenle görevden uzaklaştırma kararının doğrudan intihal iddiaları nedeniyle mi, yoksa Cofnas’ın Arday ve diğer akademisyenler hakkında kullandığı dil ile geçmişteki kamuoyu açıklamalarının bütünü nedeniyle mi alındığı henüz kesinleşmiş değil.

Akademik özgürlüğe “sorumluluk” sınırı

Ghent Üniversitesi Rektörü Petra De Sutter ile Rektör Yardımcısı Herwig Reynaert, kurumun tartışmalı görüşleri de kapsayan açık akademik tartışmayı desteklediğini ancak akademik özgürlüğün sınırsız olmadığını açıkladı.

Üniversite yönetimi, bu özgürlüğün başkalarının haklarını koruma yükümlülüğüyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirterek ayrımcılık, nefret ve ırkçılığa karşı açık bir tutum benimsediğini bildirdi.

Cofnas ise X hesabından soruşturmanın kendisine Arday’e karşı ayrımcılık yaptığı iddiasıyla açıldığını savundu. Görevden uzaklaştırıldığını doğrulayan Cofnas, üniversitenin kendisini “neredeyse kesin olarak işten çıkaracağını” öne sürdü. Ancak üniversite henüz işten çıkarma kararı alınmadığını, sürecin ön inceleme aşamasında olduğunu vurguladı.

Cofnas’ın Ghent’teki görevlendirilmesi daha önce de tartışma yaratmıştı. Mart 2026’da 300’den fazla öğrenci ve üniversite çalışanı, kendisini “ırk gerçekçisi” olarak tanımlayan akademisyenin görüşlerinin kurumun davranış ilkeleriyle bağdaşmadığını savunan açık bir mektup yayımlamıştı.

ABD Büyükelçisinden Ghent’e sert tepki

Olay, ABD’nin Belçika Büyükelçisi Bill White’ın devreye girmesiyle diplomatik boyut kazandı. White, Ghent Üniversitesini bir Amerikalı akademisyene karşı misilleme yapmakla suçladı ve Cofnas’ın çalışmalarını “akademik sahtekârlığı ortaya çıkaran habercilik” olarak nitelendirdi.

ABD yönetiminin yabancı üniversitelerde araştırma ve akademik değişim programlarını desteklediğini hatırlatan White, Washington’ın Ghent Üniversitesi ile mevcut ilişkilerini gözden geçirdiğini duyurdu. Büyükelçi ayrıca Cofnas’ın tartışmalı görüşlerinin üniversite tarafından işe alınırken bilindiğini savundu.

Ghent Üniversitesi yönetiminden ABD Büyükelçisinin açıklamalarına karşı henüz ayrıntılı bir yanıt gelmedi. Washington’ın açıklaması, dosyayı yalnızca Arday ve Cofnas arasındaki tartışma olmaktan çıkararak Avrupa’daki akademik özgürlük ile kurumsal sorumluluğun sınırlarına ilişkin daha geniş bir anlaşmazlığa dönüştürdü.

İntihal iddiaları kesin hükme bağlanmadı

Cofnas, temmuz ayında yayımladığı yazılarda Arday’in Liverpool John Moores Üniversitesi’nde hazırladığı doktora tezinin bazı bölümlerinin daha önce yayımlanmış akademik çalışmalarla önemli benzerlikler taşıdığını iddia etmişti.

Arday suçlamaları reddetmiş ancak çalışmasında bazı hata ve eksiklikler bulunduğunu kabul etmişti. Liverpool John Moores Üniversitesi tarafından yapılan değerlendirmede Arday’in doktora derecesinin geri alınmasını gerektirecek bir sonuca ulaşılmadı ve doktorasının geçerliliğini korumasına karar verildi.

Dolayısıyla Cofnas’ın iddiaları kamuoyunda geniş biçimde tartışılmış olsa da Arday’in intihal yaptığına ilişkin kesinleşmiş bir resmî karar bulunmuyor.

Cambridge Üniversitesi de Arday’in atanması ve kurum içindeki denetim süreçlerinin bağımsız biçimde incelenmesini kabul etmişti. Üniversite yönetimi, intihal iddialarının esas olarak doktoranın verildiği Liverpool John Moores Üniversitesi tarafından soruşturulması gerektiğini belirtmişti.

Medya baskısını gerekçe göstererek istifa etmişti

2023 yılında 37 yaşındayken Cambridge’in en genç siyah profesörü olan Arday, hakkındaki iddiaların ve akademik geçmişine yönelik haberlerin yoğunlaşmasının ardından 5 Ağustos’ta görevinden istifa etti.

Arday, istifa açıklamasında Cambridge’e katılmasından itibaren olağanüstü ölçüde inceleme altında tutulduğunu, kamuoyu baskısı ve kişisel saldırılar karşısında “bir insanın makul olarak dayanabileceği sınırın sonuna geldiğini” ifade etmişti.

41 yaşındaki akademisyen, istifasından kısa süre sonra Londra’nın Battersea bölgesindeki bir adreste tepkisiz halde bulundu ve yaşamını yitirdiği belirlendi. Polis, ölümü “beklenmedik ancak şüpheli görünmeyen” bir vaka olarak ele aldı.

Arday’in ölüm nedeni henüz resmen açıklanmadı. Bu nedenle ölümü intihar olarak nitelendiren veya medya haberleriyle doğrudan nedensellik kuran ifadeler, adli süreç tamamlanmadan doğrulanmış bilgi olarak kabul edilemiyor.

Cambridge yönetimine ve medyaya eleştiri

Arday’in ölümünün ardından hem bazı medya kuruluşlarının kullandığı dil hem de Cambridge Üniversitesinin kriz sürecindeki tutumu ağır biçimde eleştirildi.

Cambridge Şansölyesi Lord Chris Smith, akademik dürüstlük iddialarının titizlikle araştırılması gerektiğini belirtmekle birlikte, Arday etrafında oluşan atmosferi “ırkçı bir saldırı furyası” olarak tanımladı.

Arday’in ailesi ise akademisyenin 2023’te Cambridge’e atanmasından sonra “sürekli bir istismar kampanyasına” maruz bırakıldığını savundu. Aile adına yapılan açıklamada, Arday’e yöneltilen kamuoyu baskısının “herhangi bir insanın kaldırabileceğinden fazla” olduğu ifade edildi.

Trafalgar Square’de on binlerce kişi toplandı

Arday’in anısına 17 Ağustos’ta Londra’daki Trafalgar Square’de düzenlenen etkinliğe organizatörlerin tahminine göre 30 binden fazla kişi katıldı. Stand Up To Racism tarafından gerçekleştirilen anmada bir dakikalık saygı duruşunda bulunuldu; milletvekilleri, akademisyenler, sanatçılar ve Arday’in yakınları konuşma yaptı.

Etkinliğin ardından basının tutumunun kamu soruşturmasına konu edilmesini isteyen dilekçedeki imza sayısı 98 bini aşarken, Arday’in ailesine destek amacıyla başlatılan bağış kampanyasında 185 bin sterlinden fazla para toplandı. Hükümet ise kamu soruşturması açılıp açılmayacağına karar vermek için henüz erken olduğunu bildirdi.

Cofnas hakkında Ghent Üniversitesinde yürütülen incelemenin sonucu şimdi iki farklı soruya yanıt arayacak: Kamuya açık akademik eleştiri hangi noktaya kadar ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilebilir ve bu eleştirinin ayrımcı söyleme ya da kişisel hedef göstermeye dönüştüğü sınır nasıl belirlenebilir?