153 Milyon Sterlinlik Şüpheli Dolandırıcılık Engellendi

HMRC tarafından açıklanan son verilere göre siber suç müfettişleri, TikTok üzerinden yürütülen ve yaklaşık 153 milyon sterlinlik sahte vergi iadesi talebini içeren dev bir dolandırıcılık operasyonunu ortaya çıkardı. Yetkililer, Doğu Londra’da yaşayan 22 ve 25 yaşlarındaki iki Romanya vatandaşını soruşturma kapsamında gözaltına aldı. Şüphelilerin sorgularının ardından kefaletle serbest bırakıldığı bildirildi.

Soruşturmaya göre dolandırıcılar sosyal medya reklamları ve doğrudan mesajlar aracılığıyla kullanıcılara finansal ödül vaat etti. Karşılığında ise mağdurlardan Self Assessment hesap bilgileri, vergi mükellefi numaraları ve bazı durumlarda KDV (VAT) kayıt bilgileri talep edildi. Ele geçirilen bilgiler daha sonra sahte vergi iadesi başvurularında kullanıldı.

“Bedava Para” Vaadiyle Kimlik Avı

Uzmanlara göre suçlular artık klasik e-posta dolandırıcılıklarının ötesine geçerek sosyal medya algoritmalarını kullanıyor. Özellikle kısa video platformlarında yayımlanan içeriklerde kullanıcılara “devletten para alma fırsatı”, “vergi bonusu”, “gizli ödeme yöntemi” veya “birkaç dakikada yüzlerce sterlin kazanma” gibi vaatlerde bulunuluyor.

HMRC yetkilileri, vatandaşların vergi hesaplarına ait kullanıcı adı, şifre, Ulusal Sigorta (National Insurance) numarası veya banka bilgilerini hiçbir koşulda üçüncü kişilerle paylaşmaması gerektiğini vurguladı.

Tehlike Sadece Vergi İadesiyle Sınırlı Değil

Yetkililer, bu tür bilgilerin ele geçirilmesinin yalnızca sahte vergi iadesi taleplerine yol açmadığını belirtiyor. Mağdurlar aynı zamanda kimlik hırsızlığı, banka hesaplarının dondurulması, kredi dolandırıcılığı ve uzun süren hukuki süreçlerle de karşı karşıya kalabiliyor. HMRC, bazı durumlarda hesap sahibinin bilgileri kötü niyetli kişiler tarafından kullanılmış olsa bile olayın açıklığa kavuşturulmasının zaman alabildiğine dikkat çekiyor.

Dolandırıcılar Yapay Zekâ Desteği de Kullanıyor

Siber güvenlik uzmanları, 2026 yılında dolandırıcılık yöntemlerinin daha da sofistike hale geldiğini belirtiyor. Yapay zekâ ile hazırlanmış sahte mesajlar, gerçek HMRC yazışmalarını neredeyse birebir taklit edebiliyor. Bazı vakalarda kullanıcılar, HMRC’den geliyormuş gibi görünen telefon aramaları, kısa mesajlar ve sosyal medya hesapları üzerinden hedef alınıyor.

HMRC verilerine göre yalnızca son bir yıllık dönemde kuruma 170 binden fazla dolandırıcılık ihbarı yapıldı. Bunların 47 binden fazlası sahte vergi iadesi vaatleriyle ilgiliydi.

HMRC’den Vatandaşlara Kritik Uyarılar

Kurum, vatandaşların şu kuralları akıllarında tutmasını istedi:

• HMRC, sosyal medya üzerinden vergi iadesi teklif etmez.
• E-posta, SMS veya WhatsApp mesajlarıyla banka bilgisi istemez.
• Telefonla aranarak acil ödeme yapılması talep edilmez.
• “Vergi iadesi kazandınız” veya “ödül almaya hak kazandınız” mesajları büyük ölçüde dolandırıcılık girişimidir.
• Şüpheli sosyal medya hesapları ve mesajlar derhal HMRC’ye bildirilmelidir.

Sosyal Medya Fenomenleri de Mercek Altında

Yetkililer son aylarda sosyal medya üzerinden vergi sistemleriyle ilgili yanıltıcı içerikler paylaşan bazı “finans fenomenleri” (finfluencer) konusunda da alarma geçti. İngiliz hükümeti, vergi kaçırmayı veya yasa dışı vergi planlarını teşvik eden içerik üreticilerine yönelik daha sert yaptırımlar üzerinde çalışıyor. Yeni düzenlemeler kapsamında HMRC’nin bu tür içerikleri paylaşan kişilere doğrudan para cezası kesebilmesi veya cezai işlem başlatabilmesi gündemde.

Uzmanlardan Son Uyarı: “Kolay Para Yok”

Siber güvenlik uzmanları ve HMRC yetkilileri, sosyal medyada karşılaşılan “garantili kazanç”, “risksiz yatırım” ve “devletten bedava para” vaatlerine şüpheyle yaklaşılması gerektiğini belirtiyor. Uzmanlara göre birkaç dakikalık dikkatsizlik, yıllarca sürebilecek mali ve hukuki sorunlara yol açabiliyor.

Yetkililerin ortak mesajı ise net: “Vergi bilgilerinizi kimseyle paylaşmayın. Sosyal medyada bedava para vaat eden hesaplardan uzak durun ve şüpheli içerikleri derhal bildirin.”

2022 yılında hayatını kaybeden Kraliçe II. Elizabeth'in kişisel servetinin yaklaşık 370 milyon sterlin olduğu tahmin ediliyordu. Ölümünün ardından İngiliz monarşisinde yüzyıllardır uygulanan "hükümdardan hükümdara" (sovereign to sovereign) miras sistemi devreye girdi. Bu sistem sayesinde tahta çıkan yeni hükümdar, önceki hükümdardan kalan varlıkları veraset vergisi ödemeden devralabiliyor. 1993 yılında yürürlüğe giren düzenleme, kraliyet servetinin nesiller boyunca erimesini önlemeyi amaçlıyor.

Bu nedenle Charles, annesinden kalan birçok özel mülkü ve yatırım varlığını yüzde 40'a varan İngiliz miras vergisine tabi olmadan devraldı.

Charles annesinden ne kadar miras aldı?

Kraliyet vasiyetleri kamuoyuna açıklanmadığı için kesin rakam bilinmiyor. Ancak uzman tahminleri, Charles'ın Kraliçe Elizabeth'in özel yatırım portföyünden yaklaşık 125 milyon sterlin civarında bir servet devraldığını ortaya koyuyor. Bunun yanında Balmoral ve Sandringham malikâneleri gibi son derece değerli özel mülkler de Charles'ın mülkiyetine geçti.

İskoçya'daki Balmoral'ın yaklaşık 210 milyon sterlin, Norfolk'taki Sandringham'ın ise yaklaşık 250 milyon sterlin değerinde olduğu tahmin ediliyor. Bu iki mülk, İngiliz kraliyet ailesinin resmi devlet mülkleri değil; doğrudan aileye ait özel varlıklar arasında yer alıyor.

Charles neden annesinden daha zengin?

Sunday Times Rich List'in 2025 verilerine göre Kral Charles'ın kişisel serveti yaklaşık 640 milyon sterline yükseldi. Bu rakam, Kraliçe Elizabeth'in ölümünden önceki yaklaşık 370 milyon sterlinlik kişisel servetinin oldukça üzerinde.

Bunun üç temel nedeni bulunuyor:

Birincisi, Charles'ın Galler Prensi olduğu dönemde yönettiği Cornwall Dükalığı'ndan yıllarca elde ettiği gelirleri biriktirmesi.

İkincisi, annesinden kalan özel mülkler ve yatırım portföyü.

Üçüncüsü, emlak varlıklarının son yıllarda ciddi değer kazanması.

Uzmanlar, Charles'ın yalnızca Cornwall Dükalığı üzerinden 2012-2022 arasında 212 milyon sterlinden fazla gelir elde ettiğini hesaplıyor.

Asıl servet emlakta saklı

Kral Charles'ın servetinin merkezinde gayrimenkuller bulunuyor.

Balmoral ve Sandringham'ın yanı sıra kraliyet ailesiyle ilişkilendirilen çok daha büyük emlak portföyleri mevcut. Ancak burada önemli bir ayrım bulunuyor:

• Crown Estate (Kraliyet Taç Mülkleri)
• Lancaster Dükalığı
• Kraliyet Mücevherleri
• Royal Collection sanat eserleri

hukuken Charles'ın kişisel malı sayılmıyor. Bunlar monarşi makamına ait varlıklar olarak kabul ediliyor ve kral bunları satamıyor.

Bu nedenle Charles'ın kişisel serveti ile "İngiliz Kraliyet Ailesi'nin toplam serveti" sık sık birbirine karıştırılıyor.

Dünyanın diğer kraliyet aileleriyle kıyaslandığında Windsor Hanedanı nerede?

Kral Charles'ın yaklaşık 640 milyon sterlinlik kişisel serveti etkileyici görünse de küresel kraliyet liginde zirveye yaklaşmıyor.

Aile bazında değerlendirildiğinde İngiliz Kraliyet Ailesi dünyanın en zengin hanedanlarından biri olarak gösteriliyor. Ancak Körfez monarşileriyle kıyaslandığında büyük fark ortaya çıkıyor.

Yaklaşık hanedan servetleri

Bu tablo, İngiliz monarşisinin dünyanın en görünür kraliyet ailesi olmasına rağmen petrol zengini Körfez hanedanlarının ekonomik gücünün oldukça gerisinde kaldığını gösteriyor.

Charles'ın servetinde yeni dönem: Emlak kralı

Kraliçe Elizabeth döneminde monarşi daha çok sembolik güç ve devlet geleneğiyle anılırken, Charles döneminde ekonomik varlıkların yönetimi daha görünür hale geldi.

Özellikle sürdürülebilir şehir projeleri, çevre dostu gayrimenkul yatırımları ve kraliyet arazilerinin ticari değerlendirilmesi Charles'ın servetinin büyümesinde önemli rol oynadı. Cornwall Dükalığı döneminde geliştirdiği Poundbury ve benzeri projeler bunun en bilinen örnekleri arasında yer alıyor.

Sonuç: Tahtın mirasçısı değil, servetin de mirasçısı

Kraliçe II. Elizabeth'in ölümü yalnızca bir dönemin sonu olmadı; aynı zamanda İngiliz tarihinin en büyük özel servet transferlerinden birini başlattı.

Bugün ortaya çıkan tabloya göre Kral III. Charles, annesinden devraldığı mülkler, yatırım portföyleri ve yıllar boyunca biriktirdiği gelirler sayesinde modern İngiliz tarihinin en zengin hükümdarlarından biri konumunda bulunuyor. Yaklaşık 640 milyon sterlinlik kişisel servetiyle Charles, annesinin bıraktığı mali mirası büyütmeyi başardı. Ancak küresel ölçekte bakıldığında, İngiliz kraliyet ailesi hâlâ petrol gelirleriyle beslenen Körfez hanedanlarının ekonomik gücüne ulaşabilmiş değil.

Charles'ın hikâyesi, 21. yüzyılda monarşilerin yalnızca siyasi ve sembolik kurumlar değil, aynı zamanda devasa emlak ve yatırım imparatorlukları olarak da varlığını sürdürdüğünü gösteriyor.

Beklentilerin üzerinde gelen nisan ayı istihdam verileri ilk bakışta ekonomik açıdan olumlu görülse de, yatırımcılar tarafından farklı yorumlandı. Güçlü iş gücü piyasasının, ABD Merkez Bankası'nın (Fed) faiz indirimlerini ertelemesine hatta yeni faiz artırımlarını gündeme getirmesine yol açabileceği endişesi satışları tetikledi.

Günün sonunda S&P 500 endeksi yüzde 2,6 gerilerken, Dow Jones Sanayi Endeksi ise yüzde 1,35 düşüş kaydetti. Böylece ABD'nin üç büyük endeksi de haftayı kayıpla tamamladı.

Faiz Korkusu Teknoloji Hisselerini Vurdu

Piyasalardaki sert hareketin temelinde, yüksek enflasyonla mücadele eden Fed'in para politikasına ilişkin beklentiler yer aldı. Yatırımcılar uzun süredir faiz indirimlerinin başlayacağı umuduyla pozisyon alırken, güçlü istihdam rakamları bu beklentileri zayıflattı.

Macquarie Group Ekonomi Araştırmaları Başkanı David Doyle, açıklanan verilerin mevcut koşullar altında "gereğinden fazla güçlü" olduğunu belirterek, bunun Fed'in faizleri daha uzun süre yüksek seviyelerde tutma ihtimalini artırdığını söyledi.

Doyle'a göre istihdamdaki canlılık ve enflasyonun hedeflenen seviyelere gerilememesi, yıl içinde yeni faiz artışlarının bile gündeme gelmesine neden olabilir.

Yapay Zekâ ve Çip Şirketlerinden Çıkış Başladı

Uzmanlar, cuma günkü satışların küresel bir piyasa paniğinden çok yatırımcıların teknoloji hisselerinden uzaklaşma eğilimini yansıttığını belirtiyor.

Son yıllarda yapay zekâ ve yarı iletken sektöründeki şirketlerin hisseleri büyük yükselişler yaşamıştı. Ancak birçok analist, bu şirketlerin değerlemelerinin aşırı yükseldiğini ve 2000'li yılların başındaki "dot-com balonuna" benzer riskler taşıdığını savunuyor.

Bu nedenle büyük yatırım fonlarının özellikle yapay zekâ ve mikroçip şirketlerindeki pozisyonlarını azaltmaya başladığı belirtiliyor.

Bitcoin ve Kripto Paralarda da Sert Düşüş

Riskli varlıklardan kaçış eğilimi yalnızca hisse senetleriyle sınırlı kalmadı. Kripto para piyasalarında da sert satışlar görüldü.

Piyasa değeri bakımından dünyanın en büyük kripto para birimi olan Bitcoin, yatırımcıların riskli pozisyonlarını kapatmasıyla birlikte önemli ölçüde değer kaybetti. Analistler, faizlerin yüksek kalmasının kripto varlıklar üzerindeki baskıyı artırdığını ifade ediyor.

Yatırımcılar Güvenli Sektörlere Yöneldi

Piyasadan tamamen çıkmak yerine daha güvenli görülen sektörlere yönelen yatırımcılar, sağlık, kamu hizmetleri ve temel tüketim ürünleri şirketlerine ilgi gösterdi.

Gıda ve içecek sektöründe faaliyet gösteren Kraft Heinz ve Keurig Dr Pepper gibi şirketlerin hisseleri yükseliş kaydederken, yatırımcıların belirsizlik dönemlerinde savunmacı sektörleri tercih ettiği gözlendi.

Büyük Teknoloji Şirketleri Kırılgan Hale Geldi

Son satış dalgası, ABD borsalarının teknoloji devlerine ne kadar bağımlı hale geldiğini de ortaya koydu.

Piyasa değerinin önemli bir bölümünü oluşturan az sayıdaki teknoloji şirketinde yaşanan değer kayıpları, yatırımcı algısındaki küçük değişimlerin bile tüm piyasayı aşağı çekebileceğini gösterdi.

Trump'tan Piyasalara Tepki

ABD Başkanı Donald Trump ise piyasaların istihdam verilerine verdiği olumsuz tepkiyi eleştirdi.

Trump, enflasyona gereğinden fazla önem verildiğini savunarak, "Piyasa iyi ekonomik veriler geldiğinde yükselmeyi öğrenmeli, düşmeyi değil" ifadelerini kullandı.

Gözler Beyaz Saray'daki Yapay Zekâ Zirvesinde

Önümüzdeki hafta teknoloji ve siyaset gündeminin kesiştiği önemli bir gelişme yaşanacak. Trump'ın, ülkenin önde gelen yapay zekâ şirketlerinin yöneticilerini Beyaz Saray'a davet ettiği açıklandı.

Toplantıda, ABD hükümetinin bazı yapay zekâ şirketlerinde halka açık pay sahibi olmasını öngören yeni bir önerinin ele alınacağı belirtildi.

Trump, bu girişimin yapay zekâ teknolojilerine yönelik kamuoyu algısını değiştirmeyi ve sıradan Amerikalıların da "yapay zekâ devriminin ekonomik başarısından pay almasını" sağlamayı amaçladığını ifade etti.

Rapora göre çalışan nüfusun yalnızca yüzde 23’ü emeklilikte “orta düzey” yaşam standardını karşılayabilecek gelir seviyesine ulaşabilecek. Bu durum, yaklaşık dört çalışandan üçünün yeterli emeklilik birikimi yapamadığını ortaya koyuyor. Daha da dikkat çekici olan ise çalışanların sadece yüzde 9’unun “rahat” bir emeklilik yaşamı için gerekli gelir seviyesine erişebilecek olması.

Emeklilikte ne kadar gelir gerekiyor?

Araştırmaya göre tek kişinin emeklilikte orta düzey bir yaşam sürdürebilmesi için yıllık 32 bin 700 sterlin gelire ihtiyacı bulunuyor. Çiftlerde bu rakam 45 bin 400 sterline yükseliyor.

Daha rahat ve konforlu bir yaşam standardı hedefleyenler için gerekli yıllık gelir ise tek kişi için 45 bin 400 sterlin, çiftler için 62 bin 700 sterlin olarak hesaplandı. En temel ihtiyaçları karşılayan “asgari” emeklilik standardı ise tek kişi için yıllık 13 bin 900 sterlin, çiftler için 22 bin 500 sterlin seviyesinde bulunuyor.

Artan maliyetler hesapları değiştirdi

Uzmanlara göre son yıllarda gıda fiyatları, enerji faturaları, ulaşım giderleri ve günlük yaşam maliyetlerinde yaşanan artışlar, emeklilikte ihtiyaç duyulan gelir seviyesini önemli ölçüde yükseltti.

Pensions UK’nin güncel hesaplamalarında özellikle market harcamaları, ev içi enerji giderleri, sosyal aktiviteler ve ulaşım maliyetlerinin önceki yıllara kıyasla belirgin şekilde arttığı belirtildi. Araştırmacılar, emeklilik bütçelerinde artık aileyle dışarıda yemek yeme, sosyal etkinliklere katılma ve hobiler için daha yüksek pay ayrıldığını da vurguluyor.

“Gelir uçurumu” uyarısı

Pensions UK Politika ve Savunuculuk Direktörü Zoe Alexander, mevcut tasarruf düzeylerinin çalışanların emeklilik beklentileriyle örtüşmediğini belirterek, birçok kişinin çalışma hayatı sona erdiğinde “gelir uçurumuyla” karşı karşıya kalabileceğini söyledi.

Alexander, çalışanların büyük bölümünün yalnızca temel yaşam standardına ulaşabilecek durumda olduğunu, ancak çoğu kişinin emeklilikte bundan daha yüksek bir yaşam kalitesi beklediğini ifade etti. Kuruluş, hükümetin otomatik emeklilik katılım sistemi kapsamında zorunlu katkı oranlarını artırmayı değerlendirmesini destekliyor.

Hükümet de tehlikeye dikkat çekiyor

Sorunun boyutuna ilişkin bir diğer dikkat çekici uyarı ise İngiltere’de yeniden oluşturulan Emeklilik Komisyonu’ndan geldi. Komisyonun geçen ay yayımladığı ara rapora göre ülkede en az 15 milyon kişi emeklilik için yeterince tasarruf yapmıyor. Mevcut eğilimlerin sürmesi halinde bu sayının 19 milyona kadar çıkabileceği belirtiliyor.

Raporda, çalışma çağındaki yetişkinlerin yaklaşık yüzde 45’inin herhangi bir emeklilik planına düzenli katkı yapmadığı, özellikle düşük ve orta gelirli çalışanların risk altında olduğu vurgulandı. Serbest çalışanlar arasında emeklilik tasarrufu yapanların oranının ise yalnızca yüzde 4 seviyesinde kaldığı kaydedildi.

Uzun yaşam süresi yeni baskı yaratıyor

Uzmanlar, artan yaşam beklentisinin de emeklilik sistemleri üzerindeki baskıyı artırdığına dikkat çekiyor. İnsanların daha uzun yaşaması, emeklilik döneminin de uzaması anlamına geliyor. Bu nedenle emeklilik fonlarının daha uzun süre gelir sağlaması gerekiyor.

Finans uzmanları, çalışanların mümkün olduğunca erken yaşlarda tasarrufa başlamasının, işveren katkılarından azami ölçüde yararlanmasının ve emeklilik planlarını düzenli olarak gözden geçirmesinin önem kazandığını belirtiyor. Aksi halde milyonlarca kişinin emeklilik yıllarında çalışma dönemindeki yaşam standardının çok altında bir gelirle karşı karşıya kalabileceği uyarısı yapılıyor.

Petrol Şoku ve Faizler Konut Piyasasını Nasıl Etkiledi?

ABD ile İsrail ikilisinin çıkardığı savaş ve beraberinde gelen kriz sonrasında petrol fiyatlarının yeniden 100 dolar seviyesine yaklaşması, Avrupa'da enflasyon endişelerini canlandırdı. Bunun sonucu olarak finansal piyasalarda faizlerin beklenenden daha uzun süre yüksek kalacağı beklentisi oluştu. İngiltere'de mortgage faizleri yeniden yüzde 5 seviyesinin üzerine çıkarken, konut alım iştahında da yavaşlama görüldü.

Nationwide verilerine göre İngiltere genelinde konut fiyatları Mayıs 2026'da aylık bazda yüzde 0,6 gerileyerek son dönemin en sert düşüşlerinden birini yaşadı. Özellikle Londra ve Güney İngiltere'de fiyat baskısının daha belirgin olduğu bildiriliyor.

Bu tablo, son yıllarda Londra'yı tercih eden Körfez ve Arap yatırımcılarının alışık olduğu sürekli değer artışı döneminin sona erdiğine işaret ediyor.

Londra'nın Altın Çağı Bitti mi?

Hayır. Ancak Londra artık "hızlı kazanç" piyasası değil.

2010-2020 döneminde Londra'da yabancı yatırımcılar hem yüksek sermaye kazancı hem de sterlin bazlı değer artışı elde edebiliyordu. Brexit sonrası süreç, vergi düzenlemeleri, yabancı alıcılara yönelik ek maliyetler ve yüksek faiz ortamı bu modeli değiştirdi.

Son iki yılda Londra'nın bazı bölgelerinde fiyatlar reel olarak gerilerken, İngiltere'nin kuzeyindeki şehirler daha güçlü performans gösterdi. Piyasa verileri, Kuzeydoğu İngiltere, Manchester, Liverpool ve Leeds gibi bölgelerde fiyat artışlarının Londra'nın önüne geçtiğini ortaya koyuyor.

Bu nedenle uluslararası fonlar ve profesyonel yatırımcılar artık yalnızca Londra merkezli değil, "Birleşik Krallık genelinde getiri odaklı" yatırım stratejileri izliyor.

Arap Sermayesi Neden Hâlâ Londra'da?

Körfez yatırımcılarının Londra ilgisi büyük ölçüde devam ediyor.

Bunun üç temel nedeni bulunuyor:

• İngiliz hukuk sisteminin sağladığı mülkiyet güvencesi,
• Sterlinin küresel rezerv para niteliği,
• Londra'nın dünya finans merkezi konumunu koruması.

Özellikle yüksek gelir grubundaki yatırımcılar için Londra konutu yalnızca yatırım değil, servet koruma aracı olarak görülüyor.

Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan ve Katar kaynaklı sermaye son yıllarda daha seçici davranıyor. Ultra lüks bölgelerde talep devam ederken orta segment yatırımlarda getirinin düşmesi nedeniyle yeni alımlar daha temkinli gerçekleştiriliyor.

Konut Yatırımcıları Kazandı mı Kaybetti mi?

Bu sorunun cevabı yatırımın türüne göre değişiyor.

Sermaye Kazancı Arayanlar

Kaybeden taraf daha çok bu grup oldu.

Londra ve Güney İngiltere'de fiyat artışları son yıllarda oldukça sınırlı kaldı. Bazı bölgelerde nominal düşüşler görülürken enflasyondan arındırılmış reel getiriler negatif seyretti.

Yani 2021-2025 arasında alınan birçok konutun reel değeri beklenen ölçüde yükselmedi.

Kira Geliri Arayanlar

Kazanan taraf ise büyük ölçüde bu grup oldu.

İngiltere genelinde kiralar son yıllarda güçlü yükseliş gösterdi. Konut arzının yetersiz kalması ve nüfus baskısı nedeniyle kira gelirleri birçok bölgede konut fiyatlarından daha hızlı arttı.

2025 sonunda İngiltere genelinde ortalama brüt kira getirileri yaklaşık yüzde 6-7 bandında oluşurken bazı bölgelerde yüzde 8-9 seviyeleri görüldü. Londra'da ise kira getirileri daha düşük olmasına rağmen kira artışları yatırımcıların nakit akışını destekledi.

İngiliz Devletinin Vergi Politikaları Yatırımcıları Zorluyor

İngiltere'de yatırım amaçlı konut sahibi olmak geçmişe göre daha maliyetli hale geldi.

Özellikle:

• Ek konut alımlarındaki vergi yükleri,
• Damga vergisi (Stamp Duty) artışları,
• Kiraya verenlere yönelik düzenlemeler,
• Enerji verimliliği standartları,

yatırımcıların maliyetlerini artırdı. Nisan 2025'te yürürlüğe giren düzenlemelerle konut alım vergilerinin yükselmesi de piyasada talebi baskılayan unsurlardan biri oldu.

Bu nedenle küçük ölçekli birçok ev sahibi piyasadan çıkarken, kurumsal yatırımcılar ve büyük portföy sahipleri paylarını artırıyor.

Asıl Sorun: Yeterince Ev İnşa Edilemiyor

İngiltere'de konut piyasasını destekleyen en önemli unsur arz açığı olmaya devam ediyor.

Londra'da yeni konut üretimi hükümet hedeflerinin oldukça altında kalıyor. Yüksek inşaat maliyetleri, finansman zorlukları ve planlama süreçleri nedeniyle yeni arz talebi karşılayamıyor.

Bu durum kısa vadede fiyatları baskılasa da uzun vadede konut piyasasının çökmesini engelleyen temel faktörlerden biri olarak görülüyor.

Sonuç: İngiltere Emlak Piyasası Hâlâ Cazip mi?

İngiltere artık 2010'lu yıllardaki gibi "kolay para kazandıran" bir konut piyasası değil.

Buna rağmen:

• Güçlü hukuk sistemi,
• Derin finans piyasaları,
• Süregelen konut arz açığı,
• Yüksek kira talebi,
• Londra'nın küresel finans merkezi rolü,

nedeniyle uluslararası yatırımcılar açısından önemini koruyor.

Ancak kazananlar değişti. Eskiden yalnızca konut satın almak yeterliyken bugün doğru şehir, doğru semt ve doğru kira stratejisi belirlemek gerekiyor.

2026 itibarıyla tablo net: Londra artık hızlı sermaye kazancı vadeden bir piyasa değil; buna karşılık servet koruma ve istikrarlı kira geliri arayan küresel yatırımcılar için hâlâ dünyanın en güvenilir gayrimenkul merkezlerinden biri olmayı sürdürüyor.

Kültürel diplomasi ve uluslararası sanat iş birliklerine yeni katkı

Londra merkezli sanat ve kültür çevrelerinde dikkat çeken bir atama gerçekleşti. Uluslararası Sanat Odası (International Chamber of Arts - ICA), Birleşik Krallık'taki resmi temsilcilik görevine Elif Ateş'i getirdi. Dünya Melek Yatırım Forumu (WBAF) ile ilişkili küresel bir girişim olan ICA, sanatın evrensel dili aracılığıyla kültürel diplomasi, yaratıcılık ve uluslararası iş birliklerini geliştirmeyi amaçlıyor.

Atamayla ilgili değerlendirmelerde bulunan Elif Ateş, yeni görevinin sanat, kültür, girişimcilik ve uluslararası iş birliği alanları arasında daha güçlü bağlar kurulmasına katkı sunacağını belirtti.

Sanatçılar ve kurumlar arasında köprü kuracak

Ateş, görev kapsamında Birleşik Krallık ile uluslararası sanat dünyası arasında bağlantılar oluşturmayı hedeflediğini ifade etti. Bu çerçevede sanatçılar, galeriler, müzeler, koleksiyonerler, üniversiteler ve yaratıcı sektör profesyonelleri arasında iş birliği fırsatlarının geliştirilmesi için çalışmalar yürütülecek.

ICA'nın Birleşik Krallık'taki faaliyetlerine destek vereceğini belirten Ateş, uluslararası programlara katılımın artırılması, kültürel değişim projelerinin teşvik edilmesi ve yaratıcı sektörlerin ekonomik kalkınmaya katkısının güçlendirilmesi için çalışacaklarını kaydetti.

"Sanat, toplumları bir araya getiren güçlü bir araç"

Yaratıcı ekonominin günümüzde inovasyon, sosyal kalkınma ve uluslararası iş birliği açısından giderek daha önemli hale geldiğine dikkat çeken Ateş, sanatın kültürler ve sınırlar arasında köprü kuran eşsiz bir iletişim dili olduğunu vurguladı.

Ateş, söz konusu görevin Birleşik Krallık'ın uluslararası sanat platformlarında daha güçlü temsil edilmesini sağlayacağını ve sanatçılar ile kültür liderleri için yeni küresel fırsatlar yaratacağını ifade etti.

"Yaratıcılığın sermaye ile buluştuğu yer"

"Where Creativity Meets Capital" (Yaratıcılığın Sermaye ile Buluştuğu Yer) vizyonuyla faaliyet gösteren Uluslararası Sanat Odası, sanatçılar ve kültür profesyonelleri için uluslararası iş birliği olanaklarını artırmayı amaçlıyor. Kuruluş aynı zamanda kültürel diplomasi, girişimcilik, inovasyon ve yatırım ekosistemleri arasında bağlantılar kurarak yaratıcı endüstrilerin gelişimine katkı sağlamayı hedefliyor.

Küresel sanat ağına katılım çağrısı

Elif Ateş, sanatçılar, galeri sahipleri, müze yöneticileri, küratörler, sanat danışmanları, koleksiyonerler, akademisyenler ve kültür girişimcilerini ICA'nın sunduğu uluslararası fırsatları değerlendirmeye davet etti.

ICA'nın hızla büyüyen küresel bir ağ oluşturduğunu belirten Ateş, üyelerin uluslararası iş birlikleri geliştirme, yeni projeler üretme ve sanatın toplumdaki etkisini güçlendirme imkânı bulduğunu söyledi. Kuruluşa katılmak isteyenlerin başvurularını ICA'nın resmi platformu üzerinden yapabilecekleri bildirildi.

Birleşik Krallık'taki yeni göreviyle Elif Ateş'in, sanat ve kültür alanında uluslararası iş birliklerinin artırılmasına, kültürel diplomasinin güçlendirilmesine ve yaratıcı endüstrilerin küresel ölçekte daha görünür hale gelmesine katkı sunması bekleniyor.

Araştırmada şirketler; uçuşların zamanında gerçekleşmesi, iptal oranları, tazminat ödeme hızı ve yolcuların müşteri hizmetlerinden duyduğu memnuniyet gibi kriterlere göre değerlendirildi.

Yolcuların en büyük şikâyeti: Gecikmeler ve tazminatlar

Endeksin en dikkat çekici bölümlerinden biri tazminat ödeme performansı oldu. Avrupa Birliği’nin yolcu hakları mevzuatı kapsamında şirketlerin gecikme ve iptallerde yolculara ödeme yapması gerekiyor. Ancak birçok şirket bu süreçte yavaş davranmakla eleştiriliyor.

Araştırmaya göre Air France, Discover Airlines ve bazı Alman taşıyıcıları tazminat ödemelerinde daha başarılı performans gösterirken, bazı büyük şirketler yolcuların hak ettikleri ödemeleri almak için uzun süre beklemelerine neden oldu.

Yolcu hakları alanında faaliyet gösteren Flightright, ödeme davranışlarının genel puan üzerinde önemli etkisi bulunduğunu belirtiyor.

Austrian Airlines zirvede

Araştırmanın en başarılı şirketleri arasında Austrian Airlines öne çıktı. Austrian’ı Eurowings ve Air Baltic benzeri güçlü bölgesel taşıyıcılar takip ederken, müşteri memnuniyetinde de Austrian Airlines rakiplerinin önüne geçti. Ancak dikkat çekici olan nokta, en yüksek puanı alan şirketlerin bile beş üzerinden dört puan seviyesine ulaşamaması oldu. Bu durum, Avrupa havacılık sektöründe yolcu deneyimi konusunda hâlâ ciddi gelişim alanları bulunduğunu gösteriyor.

“Bilet fiyatı kalite garantisi değil”

Araştırmanın ortaya koyduğu en önemli sonuçlardan biri de yüksek fiyatlı veya geleneksel “bayrak taşıyıcı” hava yollarının her zaman daha iyi performans göstermemesi oldu. Flightright uzmanları, premium olarak görülen bazı şirketlerin düşük maliyetli rakiplerinden daha kötü puanlar alabildiğine dikkat çekiyor. Özellikle Finnair, Lufthansa ve British Airways gibi markaların düşük sıralarda yer alması bunun en somut örnekleri arasında gösteriliyor.

Yolcu haklarında yeni dönem kapıda

Öte yandan Avrupa Birliği’nde uçuş gecikmelerine yönelik tazminat kurallarının değiştirilmesi de tartışma yaratıyor. AB ülkeleri, mevcut sistemde üç saatlik gecikmede ödenebilen tazminat sınırlarını yükseltmeye yönelik bir reform üzerinde uzlaştı. Tüketici örgütleri ve yolcu hakları kuruluşları, bu değişikliğin milyonlarca yolcunun tazminat alma hakkını zorlaştırabileceği uyarısında bulunuyor.

Rekabet büyüyor, beklentiler yükseliyor

Pandemi sonrası dönemde Avrupa havacılık sektörü hızla toparlanırken, yolcular artık yalnızca ucuz bilet değil; zamanında kalkış, hızlı müşteri hizmetleri ve şeffaf tazminat süreçleri de talep ediyor. Flightright endeksi, hava yolu şirketlerinin yalnızca uçaklarını doldurmasının yeterli olmadığını, yolcu memnuniyetini koruyamayan şirketlerin itibar kaybı yaşayabileceğini bir kez daha ortaya koyuyor.

Uzmanlara göre önümüzdeki yıllarda rekabetin belirleyici unsuru bilet fiyatlarından çok, şirketlerin yolcu haklarına yaklaşımı ve operasyonel güvenilirliği olacak.

Yazar ve girişimci Ahmet Ferruh Öncü’nün, yeni kitapları üzerine söyleşi yapacağı etkinlikte, farklı sektörlerden iş insanları ve girişimcilerin tanışabileceği bir de networking buluşması gerçekleştirecek.

Öncü konuyla ilgili olarak sosyal medyada yaptığı paylaşımlarda, “Son yıllarda iş, yatırım, girişimcilik ve İngiltere üzerine farklı alanlardan çok kıymetli insanlarla tanışma fırsatım oldu. Bu etkinliği biraz da bu dostları bir araya getirmek için düzenlemek istedim.

Yeni insanlarla tanışmak, fikir alışverişinde bulunmak, belki yeni dostluklar ve iş birlikleri geliştirmek isteyen herkesi beklerim” ifadelerine yer verdi.

Öncü Global Limited ile Hümanist Global Yayıncılık tarafından organize edilen etkinlik ile ilgili bilgiler şöyle:

Yer: Walker Meeting Room, Chelsea Library

The Old Town Hall, London SW3 5EZ

Tarih : 6 Haziran Cumartesi

Saat: 15:00

İzlanda’da düzenlenen ekonomi konferansında konuşan Bailey, İran merkezli çatışmaların enerji fiyatları üzerindeki etkisinin henüz tam olarak ölçülemediğini, bu nedenle para politikasında hızlı adımlar atmanın doğru olmayacağını söyledi. Bailey, mevcut koşullarda enflasyonun BoE’nin yüzde 2’lik hedefinin üzerinde seyretmesinin “tolere edilebilir” olduğunu ifade etti. Ancak ücret artışları ve fiyatlama davranışlarında kalıcı bozulma görülmesi halinde bu yaklaşımın değişebileceğini vurguladı.

Piyasalara Yaz Boyunca Sabit Faiz Sinyali

Bailey’nin açıklamaları, politika faizinin yaz ayları boyunca yüzde 3,75 seviyesinde tutulacağı beklentisini güçlendirdi. Piyasalar yılın geri kalanında en fazla bir veya iki çeyrek puanlık artış öngörürken, daha önce beklenen faiz indirimleri büyük ölçüde fiyatlamalardan çıkarılmış durumda.

Merkez Bankası Başkanı, piyasalardaki bu değişimin zaten finansal koşulları sıkılaştırdığını belirterek, “Faiz indirimlerinin gündemden kalkması bile ekonomiyi etkilemeye başladı” dedi.

Mortgage Faizleri Yeniden Yükseliyor

İngiltere’de konut kredisi maliyetleri de son haftalarda yükselişe geçti. Borç veren kuruluşların faiz indirimi beklentilerini geri çekmesiyle birlikte mortgage oranları yeniden artarken, bu durum konut piyasasında toparlanmayı zorlaştırıyor.

Uzmanlar, yüksek finansman maliyetlerinin özellikle ilk kez ev sahibi olmak isteyenleri ve yeniden finansman arayışındaki hane halklarını olumsuz etkilediğini belirtiyor. Konut piyasasındaki yavaşlama, tüketici harcamalarını da baskılayan unsurlar arasında gösteriliyor.

Enflasyon Tehlikesi Hâlâ Masada

Bailey’nin temkinli tutumuna karşın BoE içinde daha şahin görüşler de bulunuyor. Para Politikası Kurulu üyelerinden Megan Greene, İran savaşının uzaması halinde faiz artırımı gereksiniminin güçleneceğini savundu.

Greene, enerji maliyetlerindeki yükselişin enflasyon beklentilerini bozabileceğini ve merkez bankasının güvenilirliğini korumak için gerekirse erken hareket etmesi gerektiğini söyledi.

BoE’nin son projeksiyonlarına göre tüketici enflasyonu şu anda yüzde 2,8 seviyesinde bulunmasına rağmen yıl sonuna doğru yeniden yüzde 4’e yaklaşabilir. Daha olumsuz senaryolarda ise enerji fiyatlarındaki sıçramaya bağlı olarak enflasyonun yüzde 6’nın üzerine çıkma riski bulunuyor.

İngiliz Ekonomisinde Alarm Sinyalleri

Öte yandan İngiltere ekonomisinden gelen veriler de Merkez Bankası’nın elini zorluyor. Hizmet sektöründe faaliyetler Mayıs ayında son bir yıldan uzun süredir ilk kez daralma gösterirken, işletmeler artan enerji ve ulaştırma maliyetlerinden şikâyet ediyor.

S&P Global verilerine göre hizmet sektörü PMI endeksi 49,3’e gerileyerek ekonomik aktivitede yavaşlamaya işaret etti. İş dünyasının güveni son bir yılın en düşük seviyelerine inerken, istihdamda da kesintiler sürüyor.

Ekonomistler, BoE’nin önündeki temel sorunun “yüksek enflasyon ile zayıf büyüme arasında denge kurmak” olduğunu belirtiyor. İran kaynaklı enerji şokunun geçici kalması halinde faizlerin sabit tutulması beklenirken, fiyat baskılarının ücretlere ve çekirdek enflasyona yayılması durumunda yılın son çeyreğinde yeni faiz artırımları gündeme gelebilir.

ANALİZ

Bailey’nin açıklamaları, BoE’nin şu aşamada ekonomik büyümeyi korumaya öncelik verdiğini gösteriyor. Ancak enerji fiyatları, gıda maliyetleri ve ücret artışlarının enflasyonu kalıcı hale getirmesi durumunda Banka’nın mevcut sabırlı duruşunu terk ederek daha sert bir sıkılaşma sürecine yönelmesi ihtimali masada kalmaya devam ediyor.

Şehirlerinde bisikletler, yayalarla sessizce sokakları paylaşıyor. Norveç yollarındaki her on yeni otomobilden dokuzu elektrikle çalışıyor.

Ayrıca 35 yıl önce, şirketlerin saldıkları her ton sera gazı için ücret ödemesini öngören karbon vergilerini uygulamaya koyan ilk ülkelerden biri olmuştu.

Buna karşın Norveç, kirletici fosil yakıtların – gaz ve petrol – üretimini artırıyor.

Ancak bunları yurt içinde kullanmak yerine büyük ölçekte ihraç ederek devasa gelirler elde ediyor.

Nitekim ülkenin geleceği, içeride caydırmaya çalıştığı bu yakıtların kullanımına ayrılmaz biçimde bağlı.

İçeride karbonsuzlaşma ile küresel ölçekte büyük bir fosil yakıt ihracatçısı olma rolü arasındaki bu çelişkiye "Norveç paradoksu" adı veriliyor ve bu durum yıllardır yoğun bir siyasi ve toplumsal tartışmaya yol açıyor.

Peki Hürmüz Boğazı'nın kapatılmasının getirdiği küresel fiyat artışlarıyla birlikte Orta Doğu'daki savaş Norveç'i nasıl etkiliyor ne anlama geldi? Ve bu durum ülkenin en rahatsız edici tartışmalarından birini yeniden alevlendirdi mi?

FOSİL YAKITLARIN NORVEÇ İÇİN ANLAMI

Birleşmiş Milletler İnsani Gelişme Endeksi'ne göre Norveç dünyanın en gelişmiş ülkelerinden biri ve enerji sektörü bu gelişimi yönlendiren başlıca zenginlik kaynağı.

Bu sektörden yapılan ihracat, yurtdışına satılan tüm malların yaklaşık %60'ını oluştururken ve ülkenin gayri safi yurt içi hasılasının (GSYH) %20'sinden fazlasını temsil ediyor.

Devlet, Norveç kıta sahanlığının başlıca işletmecisi olan Equinor adlı holdingde çoğunluk hissesini elinde bulunduruyor ve kârlarının büyük bölümünü bir egemen varlık fonuna aktarıyor.

2025 sonu itibarıyla fonda tahmini 1,9 trilyon dolar tutarında varlık bulunuyordu — bu da Norveç vatandaşı başına yaklaşık 350.000 dolar (16 milyon TL) anlamına geliyor.

Büyüyen bu para havuzu aynı zamanda Norveç'in cömert emeklilik sistemini ve refah devletini fiilen ayakta tutuyor.

ABD ve İsrail'in İran'a yönelik bombardımanının ardından Orta Doğu'da savaşın patlak vermesiyle birlikte uzmanlar, bu fon rezervinin kaçınılmaz olarak etkilenebileceğini belirtiyor.

Nitekim çatışmanın başlamasından bu yana Norveç devletinin muhtemelen fonun büyüklüğünü artırdığı, Oslo Borsası'nın ise büyük ölçüde listelerde ağırlıkta olan yerli enerji şirketlerinin etkisiyle yükseldiği ifade ediliyor.

Aynı zamanda Norveç'in İşçi Partisi hükümeti, Nobel Barış Ödülü'nü veren ülkenin savaştan mali olarak yarar sağladığı algısına karşı durmaya çalışıyor.

Ülkenin maliye bakanı ve eski NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg durumu "bir paradoks" olarak nitelendirerek Norveç'in barıştan daha fazla kazanç sağladığını belirtti.

El Pais gazetesine verdiği demeçte, "Petrol fiyatlarındaki artışın bize fayda sağlayacağı net değil" dedi ve ekledi:

"Norveç artık egemen varlık fonumuz aracılığıyla uluslararası finans piyasalarına önemli ölçüde maruz kalmış durumda. Hisse senedi piyasalarındaki düşüş, ham petrol fiyatındaki yükselişin sağladığı faydadan daha fazla zarar veriyor."

Norveç egemen varlık fonunun başındaki Nicolai Tangen de Reuters'a, İran savaşı nedeniyle yükselen petrol gelirlerinin fona sağladığı faydanın, yurtdışındaki hisse fiyatlarındaki düşüş ve Norveç kronunun değer kazanmasının etkilerinden daha az olduğunu söyledi.

Buna rağmen NRK köşe yazarı Cecilie Langum Becker'in de belirttiği gibi:

"Acı gerçek şu ki dünya yanarken devlet bütçemize para akıyor."

Bu dinamik, 2022 yılında Rusya'nın Ukrayna'yı işgaliyle Moskova'nın Avrupa'ya enerji ihracatının keskin biçimde azalmasıyla zaten görünür hale gelmişti.

O tarihten bu yana Norveç, süregelen enerji krizi ortamında Avrupa'da önemli bir petrol ve gaz tedarikçisi olarak öne çıktı.

Ülke, Avrupa'nın en büyük gaz tedarikçisi ve Batı Avrupa'nın en büyük ham petrol üreticisi.

Nordea finans kuruluşundan analist Thina Saltvedt, BBC Mundo'ya "Bugün Avrupa'da tüketilen gazın yaklaşık %30'unu ve petrolün %15'ini sağlıyoruz, ihracatımızın %90'ını buraya gönderiyoruz" dedi.

GERİYE DÖNÜŞ

Ancak İran'ın bombalanması ve ardından Orta Doğu'da savaş ile istikrarsızlığın yayılması Norveç'i başka açılardan da etkiledi.

Öncelikle, ülkenin daha geniş ahlaki sorumlulukları konusundaki tartışma yeniden açıldı.

Norveç Mülteci Konseyi, egemen varlık fonundan elde edilen kârların bir kısmının savaştan etkilenen İran'daki sivillere yardım için ayrılması çağrısında bulundu.

Kurum, Norveç'in Rusya'nın Ukrayna'ya karşı savaşı sırasında da benzer bir adım attığını hatırlattı.

Bu çağrılara verilen resmi yanıtta ise Stoltenberg'in Reuters'a verdiği demeçte belirttiği üzere Norveç'in uzun süredir dünyanın en büyük uluslararası yardım bağışçılarından biri olduğu ve "ihtiyaç duyan ülkelerin kararlı bir destekçisi" olduğu vurgulandı.

İkinci olarak, Orta Doğu'daki kötüleşen durum Norveç'in küresel yeşil enerji lideri olarak itibarını da zorladı.

Bazı gözlemciler, Orta Doğu'daki mevcut çıkmazın yeşil teknolojilerdeki ilerlemeleri ve Oslo'nun bunlara yönelik uzun vadeli bağlılığını yavaşlatmış göründüğünü söylüyor.

Norveç Doğayı Koruma Derneği Başkanı Truls Gulowsen BBC Mundo'ya "Benim gibi bir Norveçli çevreci için durumun utanç verici olduğu açık" dedi.

Gulowsen'e göre Norveç'te baskın anlatı artık küresel istikrarsızlığın hidrokarbonlara daha fazla bağımlılığı haklı çıkardığını kabul etme yönünde değişiyor.

"Derin Arktik sularında — hiçbir koşulda sömürü yapılmaması gereken hassas çevrelerde — yeni alanların açılmasından söz ediliyor" diyor.

BUNDAN SONRA NE OLACAK?

Çevre grupları ve aktivistler, devletin petrol endüstrisine bağımlılığını azaltmak için somut taahhütler ve bir takvim çağrısında bulunuyor.

Buna karşılık petrol ve gaz sektörü, ekonomiye katkısını ve yarattığını söylediği yüz binlerce işi savunuyor.

Başbakan Jonas Gahr Støre liderliğindeki Norveç hükümeti yakın zamanda 57 yeni arama ruhsatı verdi.

"Avrupa'ya tedarik sağlamak için daha fazla petrol aramaya devam edeceğiz" diyen Støre, sektörün aşamalı olarak sona erdirilmesi için bir takvim belirlemek yerine geliştirilmesi görüşünde.

Partisinin gençlik kollarından gelen baskıya rağmen Støre, bir çıkış takvimi başlatmaya pek ilgi göstermiyor.

Bunun yerine hükümeti, daha olgun sahalardaki üretim düşüşünü telafi etmek amacıyla ülkenin en az işletilen bölgesi olan Barents Denizi'ne odaklanmış görünüyor.

Industri Energi sendikasından Frode Alfheim BBC Mundo'ya "200.000'den fazla doğrudan işten söz ediyoruz. Avrupa'yı enerji tedariksiz bırakmanın zamanı değil" diyor.

Saltvedt ise temkinli bir not ekliyor:

"Giderek daha fazla insan ufukta bir gün batımı olduğunu fark ediyor. Ama bu acı verici olacak."

Şimdilik ise uzun vadeli düşünmekten ziyade kritik olaylara ve bunların yarattığı sarsıntılara yanıt vermek daha öncelikli görülüyor.

(Guillermo D. Olmo, BBC)

Petrol ve gaz fiyatlarını fırlatan İran savaşı sürerken Avrupalılar enerji bağımsızlığı kazanmak için çare arıyor.

Almanya’da yenilenebilir enerji şirketi Enpal BV, Orta Doğu’daki ABD-İsrail çatışmasının başlamasından bu yana güneş paneli taleplerinin yüzde 30 arttığını bildirirken, güneş enerjisi markası 1KOMMA5° GmbH de güneşe olan ilginin neredeyse iki katına çıktığını açıkladı.

Birleşik Krallık’ta enerji şirketi EON, güneş enerjisine ilginin 23 Şubat ile 1 Mart arasında yüzde 23 arttığını, 2 ile 8 Mart arasında ise bunun üzerine yüzde 63’lük bir artış daha yaşandığını bildirdi.

Momentum kazanan yalnızca geleneksel çatı üstü güneş panelleri değil. Avrupa güneş fotovoltaik (PV) sektörünün üyelik bazlı ticaret birliği SolarPower Europe, tak-çalıştır (plug-in) güneş sistemlerinin satışlarının da kıta genelinde arttığını, ancak “kesin rakamlara ulaşmanın zor” olduğunu belirtiyor.

Avrupa’da tak-çalıştır güneş neden yaygınlaşıyor?

Almanya, 2022 ile 2025 arasında bir milyondan fazla sistemin kurulmasıyla tak-çalıştır güneş atağında uzun süredir başı çekiyor. Bu patlamanın nedeni, şebekeye verilen her birim elektrik için sabit bir ücret öngören alım tarifeleriyle tak-çalıştır güneş alanları ödüllendiren devlet teşvikleri olarak gösteriliyor.

Katma değer vergisinin kaldırılması ve fiyatlardaki sert düşüşler de teknolojiyi çok daha erişilebilir kıldı. Avrupa’nın geri kalanı tak-çalıştır güneş sistemlerini benimsemekte yavaş kaldı, ancak mevzuattaki değişiklikler tabloyu yakında değiştirebilir.

Geçen nisan ayında Belçika, vatandaşların yetkili bir kurulumcuya ödeme yapmak zorunda kalmadan tak-çalıştır PV’ler satın almasına imkân tanıyan, kendi kendine kurulan panellere yeşil ışık yaktı. İspanya’da da son dönemde satışlarda artış gözleniyor; Tornasol Energy adlı şirket geçen yıl 1.300’den fazla haneye güneş enerjisi kitleri kurdu.

Birleşik Krallık, tak-çalıştır güneş sistemlerine yönelik kısıtlamaları gevşeten son Avrupa ülkesi oldu; kısa süre önce Lidl ve Iceland gibi indirimli perakendecilerde düşük maliyetli panellerin satışa sunulacağını duyurdu.

27 AB üye devletinden yalnızca İsveç ve Macaristan, kendi kendine kurulan tak-çalıştır güneş cihazlarını hâlâ yasaklıyor.

Tak-çalıştır güneş mi, geleneksel çatı üstü paneller mi: En iyi seçenek hangisi?

Avrupa’da çatı üstü güneş sistemlerinin maliyeti, sistemin büyüklüğüne ve güneş enerjisi depolama bataryası alınıp alınmadığına bağlı olarak büyük farklılık gösteriyor. Fiyatlar 7.000 ila 30.000 avro arasında değişebiliyor; ancak pek çok ülkede kurulum maliyetlerine destek olmak için hibe gibi teşvikler sunuluyor.

Çatı üstü güneşin geri ödeme süresi de panellerin konumu, aldıkları güneş ışığı miktarı ve elektrik tüketim alışkanlıklarınız gibi birçok faktöre bağlı.

Birleşik Krallık’ın Energy Savings Trust kuruluşuna göre, ihracat ödemeleri dikkate alınmadığında, Londra’da çatı üstü güneş sistemi bulunan bir evde sakinler gün boyu evdeyse yıllık 650 sterlin (750 avro) tasarruf sağlanabiliyor. Çoğu gün saat 18.00’e kadar evde olunmadığında bu rakam 530 sterline (611 avro) düşüyor.

Bu da çatı üstü güneşin, emekliler veya evden çalışanlar gibi gündüz saatlerinde elektrik tüketenler için büyük bir avantaj sağladığı anlamına geliyor.

“Tipik bir çatı üstü sistem, özellikle elektrikli araç şarjı veya ısı pompaları nedeniyle gündüz tüketimi yüksek olan hanelerde faturaları ciddi biçimde aşağı çekebilir” diyor, Heatable (kaynak İngilizce) adlı şirketin yenilenebilir enerji elektrik mühendisi Kian Milroy, Euronews Earth’e.

“İlk yatırım maliyeti elbette daha yüksek ve geri ödeme süresi daha uzun, ancak toplamda daha iyi bir değer sunuyor.”

Milroy, Birleşik Krallık’ta 400 sterlin (461 avro) gibi düşük bir bedelle piyasaya çıkan tak-çalıştır güneşi, kiracılar, apartman dairelerinde oturanlar veya çatıya PV paneli kuramayan herkes için daha uygun bir “tamamlayıcı ürün” olarak tanımlıyor.

“Bazı faydaları var ama sınırlı,” diye açıklıyor. “Kurulumu çok daha kolay, ancak faturaları dramatik biçimde etkileyecek kadar elektrik üretmiyor.”

Almanya’nın aksine, Birleşik Krallık’ta ev içi prizler genelde şebekeye elektrik geri basmaya uygun şekilde tasarlanmadığı için tak-çalıştır güneş sistemi bulunan haneler, çatı üstü panellerde olduğu gibi fazla üretimi şebekeye satarak gelir elde edemiyor.

Oysa tak-çalıştır güneş, aslında büyük miktarda elektrik üretmek için değil; daha çok buzdolapları, Wi-Fi yönlendiricileri ve diğer bekleme modundaki cihazlar gibi sürekli çalışan ekipmanların enerji ihtiyacını karşılamaya yönelik tasarlanmış durumda.

Uswitch.com (kaynak İngilizce) adlı karşılaştırma sitesinin enerji uzmanı Natalie Mathie, Euronews Earth’e yaptığı açıklamada 400 ila 500 watt üreten tak-çalıştır panellerin, (boyutuna bağlı olarak yaklaşık 300 watt çeken) yavaş pişirici tencereler gibi enerji verimli cihazları çalıştırmaya yetebileceğini, ancak prize takılan klima üniteleri veya sıcak hava fritözleri (air fryer) gibi çok enerji tüketen aletler için yeterli olmayacağını söylüyor.

Carbon Brief (kaynak İngilizce) adlı düşünce kuruluşunun analizine göre tak-çalıştır güneş panelleri, tipik bir Birleşik Krallık hanesine 15 yıllık ömürleri boyunca 1.100 sterlin (yaklaşık 1.261 avro) kazandırabiliyor. Buna karşılık çatı üstü paneller, aynı dönemde 15.000 sterlin (17.316 avro) ya da daha fazla tasarruf sağlayabiliyor; çoğu sistemde geri ödeme süresi 6 ila 10 yıl arasında değişiyor.

Güneş enerjisi faturaları artırabilir mi?

Avrupalılar elektrik faturalarını düşürmek için güneş enerjisine yatırım yaparken, bazen tam tersi sonuçlar da ortaya çıkabiliyor.

Bu olgu “güneş geri tepme etkisi” (solar rebound effect) olarak biliniyor ve hanelerin, panellerini sonsuz bir ücretsiz enerji kaynağı olarak görmeleri nedeniyle normalden daha fazla elektrik tüketmeleriyle ortaya çıkıyor.

“Küçük bir tak-çalıştır dizi birkaç yüz watt üretebilir, ancak ev sahibinin kafasında bu bedava enerji anlamına gelir ve daha fazla elektrik kullanmaya başlarlar” diyor Milroy.

Hem çatı üstü panellerde hem de tak-çalıştır sistemlerde görülebilen güneş geri tepme etkisi, çoğu zaman güneş enerjisi kullanan hanelerin faturalarında artışa yol açarak yatırımlarını amorti etmeleri için gereken süreyi uzatıyor.

Buna karşın, elektrik tüketiminizi sabit tutmak için bilinçli bir çaba göstermek bu etkiyi dengelemeye yardımcı olabilir.

(euronews)

Mahkeme kayıtlarına göre Emma Sleep, tüketiciler üzerinde psikolojik baskı oluşturarak hızlı satın alma kararı verilmesini hedefleyen “karanlık ticari tasarım” yöntemleri kullandı. Bu yöntemlerin, tüketicilerin ürünleri araştırma ve fiyat karşılaştırması yapma imkanını azaltarak acele alışverişe yönlendirdiği belirtildi.

İndirimler Gerçekten Sona Ermiyordu

Soruşturma kapsamında dikkat çeken en önemli ayrıntılardan biri ise “süreli indirim” kampanyalarının gerçekte sona ermemesiydi. Şirketin internet sitesinde belirli saatler için geçerli olduğu belirtilen kampanyaların, geri sayım tamamlandıktan kısa süre sonra yeniden başlatıldığı veya benzer indirimlerin sürekli devam ettiği tespit edildi.

CMA, bu uygulamaların tüketicilerde “şimdi almazsam fırsatı kaçırırım” baskısı yarattığını ve bunun İngiltere tüketici koruma yasalarına aykırı olduğunu açıkladı.

Şirket Denetim Altına Girecek

Mahkeme anlaşması kapsamında Emma Sleep, satış ve reklam politikalarını tamamen gözden geçirmeyi kabul etti. Şirket artık:

• Gerçek olmayan geri sayım sayaçları kullanamayacak,
• Yapay “yüksek talep” mesajları yayımlayamayacak,
• İndirimin ne kadar süreyle geçerli olduğunu açık biçimde belirtmek zorunda olacak,
• Ürünlerin önceki satış fiyatlarını şeffaf şekilde gösterecek.

Ayrıca marka, İngiltere Rekabet ve Piyasalar Kurumu tarafından düzenli olarak denetlenecek. Yetkililer, anlaşmanın ihlal edilmesi halinde şirketin dünya genelindeki yıllık cirosunun yüzde 10’una kadar para cezasıyla karşılaşabileceğini duyurdu.

“Karanlık Ticari Tasarımlar” Küresel Tartışma Konusu

Emma Sleep kararı, son yıllarda dijital ticarette giderek yaygınlaşan “dark patterns” yani “karanlık ticari tasarımlar” tartışmasını yeniden gündeme taşıdı. Uzmanlar, özellikle e-ticaret sitelerinde kullanılan sahte stok uyarıları, sürekli yenilenen indirim sayaçları ve tüketiciyi korku ya da panikle satın almaya yönlendiren mesajların dünya genelinde daha sık soruşturulmaya başladığını belirtiyor.

Avrupa Birliği ve İngiltere’de tüketici otoriteleri, son dönemde moda, teknoloji ve mobilya sektöründeki birçok büyük markayı benzer yöntemler nedeniyle incelemeye aldı.

Tüketici Örgütlerinden Karara Destek

Tüketici hakları savunucuları, kararın dijital ticaret açısından emsal niteliği taşıdığını ifade etti. Uzmanlara göre karar, online alışveriş sitelerinin “sahte aciliyet” oluşturarak satış artırma yöntemlerine karşı önemli bir uyarı olacak.

Tüketici dernekleri ise vatandaşlara, geri sayım sayaçları veya “son ürün” mesajlarıyla karşılaştıklarında satın alma baskısına kapılmamaları ve farklı platformlarda fiyat karşılaştırması yapmaları çağrısında bulundu.

Emma Sleep’ten Açıklama

Şirket tarafından yapılan açıklamada ise müşteri deneyimini geliştirmek amacıyla CMA ile iş birliği içinde çalışıldığı belirtildi. Emma Sleep, gelecekte daha şeffaf satış politikaları izleyeceğini ve tüketici güvenini korumaya odaklanacağını açıkladı.

Ancak uzmanlar, alınan kararın yalnızca Emma Sleep için değil, agresif online pazarlama teknikleri kullanan tüm e-ticaret şirketleri açısından ciddi sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekiyor.

Perakende sektöründeki istihdam baskısını somut verilerle anlatan Wolfson, “Sadece iki yıl önce mağazalarımızdaki her bir boş pozisyon için 10 başvuru alıyorduk. Bugün bu sayı 19’a çıktı. Başvuruların neredeyse ikiye katlanması, genç işsizliğinin ulaştığı seviyeyi açıkça gösteriyor” dedi.

Gençlerin işsiz kalma oranı son 10 yılın zirvesinde

Resmi verilere göre Birleşik Krallık’ta 16-24 yaş arası her altı gençten biri işsiz durumda. Genç işsizlik oranı 2015’ten bu yana görülen en yüksek seviyeye ulaşırken, iş dünyası temsilcileri özellikle perakende ve konaklama sektörlerinin ağır baskı altında olduğunu belirtiyor.

Uzmanlara göre gençlerin iş piyasasına girişini zorlaştıran en önemli etkenlerden biri, işverenlerin yükselen maliyetler nedeniyle deneyimsiz çalışan alımında daha temkinli davranması. Son dönemde artan ulusal sigorta primleri, asgari ücret düzenlemeleri ve enerji giderleri, işletmelerin personel planlamasını doğrudan etkiliyor.

“İlk iş fırsatları kayboluyor”

Muhafazakar Parti’nin Lordlar Kamarası üyesi de olan Wolfson, hükümetin uyguladığı “giriş seviyesi istihdama yönelik vergilerin” gençlerin ilk iş fırsatlarını ortadan kaldırdığını savundu. İş dünyası temsilcileri, mağaza satış danışmanlığı, kasiyerlik ve servis personeli gibi pozisyonların gençler için iş hayatına açılan temel kapılar olduğunu, ancak bu alanlarda kadroların küçüldüğünü ifade ediyor.

İngiliz Perakende Konsorsiyumu’nun (BRC) son raporları da sektörde otomasyon yatırımlarının hızlandığını, birçok işletmenin maliyet baskısı nedeniyle işe alımları dondurduğunu ortaya koyuyor. Ekonomistler ise uzun süre işsiz kalan gençlerin gelir kaybı, sosyal dışlanma ve düşük kariyer fırsatlarıyla karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulunuyor.

Eğitimde ya da istihdamda olmayan gençlerin sayısı artıyor

Ülkede “NEET” olarak tanımlanan, yani ne eğitimde ne istihdamda bulunan gençlerin sayısında da yükseliş dikkat çekiyor. Sosyal politika uzmanları, gençlerin iş gücü piyasasından kopmasının uzun vadede ekonomik büyümeyi yavaşlatabileceğini ve kamu harcamaları üzerinde ek baskı yaratabileceğini belirtiyor.

Ekonomik belirsizliklerin devam etmesi halinde, özellikle düşük vasıflı ve giriş seviyesindeki işlerde daralmanın sürmesinden endişe ediliyor. İş dünyası ise hükümete, genç istihdamını teşvik edecek vergi indirimleri ve destek paketleri çağrısı yapıyor.

Avrupa’daki birçok şehirde kullanılan ve kamuoyunda “Amsterdam modeli” olarak bilinen düzenlemeye göre, ziyaretçiler konaklama bedelinin belirli bir yüzdesi kadar ek ödeme yapacak. İlk hesaplamalar, uygulamanın yürürlüğe girmesi halinde dört kişilik bir İngiliz ailesinin yaz tatili masrafına ortalama 345 sterlinlik ek yük bineceğini ortaya koyuyor.

İlk uygulama turistik bölgelerde başlayabilir

Kulislere yansıyan bilgilere göre sistemin ilk etapta yoğun turist çeken bölgelerde devreye alınması bekleniyor. Yorkshire, Peak District ve West Country gibi tatil destinasyonlarının yanı sıra Londra, Manchester ve Liverpool belediyelerinin de uygulamaya sıcak baktığı belirtiliyor.

Yerel yönetimler, özellikle yaz aylarında artan turist yoğunluğunun altyapı üzerinde ciddi baskı oluşturduğunu savunuyor. Belediye yetkilileri; temizlik, ulaşım, güvenlik, çevre düzenlemesi ve tarihi alanların korunması için ek finansmana ihtiyaç duyulduğunu ifade ediyor.

Yeni vergiyle elde edilecek kaynağın doğrudan yerel yönetimlerin bütçesine aktarılması planlanıyor. Böylece turistik bölgelerde yol bakımından sahil düzenlemelerine, güvenlik hizmetlerinden kültürel etkinliklere kadar birçok alanda yatırım yapılması hedefleniyor.

Oteller ve kısa süreli kiralamalar kapsamda

Taslak çalışmalarda yalnızca otellerin değil, Airbnb benzeri kısa süreli kiralama platformlarının da sisteme dahil edilmesi değerlendiriliyor. Özellikle Londra ve Manchester gibi büyük şehirlerde kısa süreli kiralamaların yerel konut piyasasını baskıladığı yönündeki tartışmalar nedeniyle hükümetin bu alanı da vergi kapsamına almak istediği belirtiliyor.

Sektör temsilcileri ise uygulamanın yalnızca yabancı turistleri değil, İngiliz vatandaşlarının ülke içi seyahatlerini de olumsuz etkileyebileceğini savunuyor.

Turizm sektörü kaygılı

Hospitality UK adına Oxford Economics tarafından hazırlanan araştırma, turist vergisinin İngiltere ekonomisinde yıllık yaklaşık 2,2 milyar sterlinlik üretim kaybına yol açabileceği uyarısında bulundu.

Rapora göre özellikle orta gelir grubundaki aileler artan maliyetler nedeniyle daha kısa tatilleri tercih edebilir ya da yurt dışındaki alternatif destinasyonlara yönelebilir. Uzmanlar, hâlihazırda yüksek enflasyon ve yaşam maliyeti baskısıyla mücadele eden İngiliz tüketicisinin yeni vergilere karşı oldukça hassas olduğuna dikkat çekiyor.

Turizm ve konaklama sektöründe faaliyet gösteren işletmeler de uygulamanın rekabet gücünü azaltabileceğini düşünüyor. İngiltere’de KDV oranlarının Avrupa’nın birçok ülkesine göre zaten yüksek olduğunu belirten sektör temsilcileri, ek vergilerin özellikle küçük otelleri ve aile işletmelerini zor durumda bırakabileceğini ifade ediyor.

Avrupa’da yaygın şekilde uygulanıyor

Turist vergisi modeli Avrupa’nın birçok kentinde uzun süredir uygulanıyor. Amsterdam’da ziyaretçiler otel konaklamalarında yüzde bazlı ek vergi öderken, Paris, Barselona, Roma ve Berlin gibi şehirlerde de benzer uygulamalar bulunuyor.

Uzmanlara göre İngiltere’nin bu sisteme yönelmesinin arkasında, pandemi sonrası bozulan belediye bütçelerini toparlama arayışı yatıyor. Merkezi hükümetten alınan kaynakların azalması nedeniyle yerel yönetimlerin yeni gelir modellerine yöneldiği belirtiliyor.

Öte yandan bazı ekonomistler, doğru planlanması halinde turist vergisinin yerel halk üzerindeki mali yükü azaltabileceğini savunuyor. Özellikle milyonlarca ziyaretçi ağırlayan şehirlerde altyapı maliyetlerinin büyük kısmının yerel vergilerle karşılandığına dikkat çekiliyor.

Hükümetten resmi açıklama bekleniyor

Hükümet cephesinden henüz resmi bir yasa taslağı paylaşılmış değil. Ancak belediyelerle yapılan ön görüşmelerin sürdüğü ve farklı vergi modellerinin değerlendirildiği belirtiliyor.

Siyasi gözlemciler, olası düzenlemenin önümüzdeki yerel seçimler öncesinde kamuoyunda sert tartışmalara yol açabileceğini ifade ediyor. Muhalefet partileri ise hükümetin vatandaşların tatil masraflarını artıracak yeni yükler yerine turizm sektörünü destekleyici adımlar atması gerektiğini savunuyor.

İngiltere’de turist vergisinin uygulanıp uygulanmayacağı önümüzdeki aylarda netleşecek. Ancak tartışma şimdiden hem belediyeler hem turizm sektörü hem de milyonlarca tatilci açısından ülkenin en sıcak ekonomik gündem başlıklarından biri haline gelmiş durumda.

“Londra’da yer var ama adil dağılmıyor”

Raporda yer alan verilere göre Londra’da kişi başına düşen ortalama yaşam alanı son 20 yılda yaklaşık yüzde 30 arttı. Ancak bu büyümeden esas olarak yüksek gelir grubundaki ev sahipleri faydalandı. En yüksek gelirli yüzde 20’lik kesimin sahip olduğu yaşam alanı yüzde 27 artarken, en düşük gelir grubundaki yüzde 40’ın yaşam alanındaki artış yalnızca yüzde 6’da kaldı. Özel sektörde kirada yaşayan Londralıların ise bu büyümeden neredeyse hiç pay alamadığı belirtildi.

Raporda, “Londra’da aslında kişi başına düşen konut alanı arttı; sorun yalnızca arz eksikliği değil, mevcut konutların eşitsiz dağılımı” değerlendirmesi yapıldı.

Yeni vergi sistemi nasıl işleyecek?

Düşünce kuruluşunun önerdiği sistemde, mevcut council tax ve stamp duty kaldırılarak mülkün güncel piyasa değerine göre her yıl ödenecek tek bir “Proportional Property Tax” (PPT) getirilecek. Vergi doğrudan ev sahiplerinden alınacak.

Kuruluşun hesaplamalarına göre:

• Ortalama bir Londralı kiracı, council tax yükünün kalkması sayesinde 10 yılda yaklaşık 24 bin sterlin tasarruf edebilecek.
• İlk kez ev satın alanlar ise stamp duty’nin kaldırılmasıyla ilk 5 yılda ortalama 8 bin 593 sterlin avantaj elde edecek.
• Yeni model, sosyal konut yatırımları için yılda yaklaşık 912 milyon sterlin ek kaynak yaratabilecek.

Raporda ayrıca stamp duty’nin kaldırılmasının konut piyasasındaki hareketliliği artırabileceği ve yılda yaklaşık 79 bin ek konutun piyasaya çıkmasını sağlayabileceği ifade edildi. Bunların yaklaşık 24 bininin üç ve dört odalı aile evleri olacağı belirtildi.

Council tax eleştirisi büyüyor

İngiltere’de uzun süredir tartışma konusu olan council tax sistemi, 1991 yılındaki konut değerleri baz alınarak hesaplanıyor. Uzmanlar, özellikle Londra’daki astronomik fiyat artışları nedeniyle mevcut sistemin artık gerçek piyasa koşullarını yansıtmadığını savunuyor.

Centre for London raporunda verilen örneklerden biri dikkat çekti: Kensington’da değeri 1,8 milyon sterlini aşan beş odalı bir evin sahibinin ödediği council tax miktarı, Croydon’daki iki odalı bir daire kiracısının ödediği vergiye yakın seviyede kalabiliyor.

Londra’da konut krizi derinleşiyor

Rapor, başkentteki konut krizinin yalnızca barınma değil aynı zamanda sosyal eşitsizlik sorunu haline geldiğine dikkat çekiyor. Londra’da ortalama konut fiyatlarının gelirlerin yaklaşık 12 katına ulaştığı belirtilirken, geçici konaklama merkezlerinde yaşayan aile sayısının da rekor seviyeye çıktığı ifade edildi. Evsizlik krizinin kamuya günlük maliyetinin ise yaklaşık 5,5 milyon sterlin olduğu kaydedildi.

Son dönemde Londra’daki yüksek vergiler ve ekonomik belirsizlik nedeniyle lüks konut piyasasında da ciddi yavaşlama yaşanıyor. Uluslararası emlak danışmanlık şirketi Knight Frank’in verilerine göre Londra, 2025’te dünyanın en kötü performans gösteren lüks konut piyasalarından biri oldu.

Kamuoyunda tartışma yarattı

Öneri sosyal medyada ve kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Özellikle son yıllarda yüksek stamp duty ödeyerek ev satın alan bazı Londralılar, yeni sistemin “çifte vergilendirme” yaratabileceğini savunuyor. Reddit’te yapılan yorumlarda birçok kullanıcı, geçmişte ödedikleri yüksek vergilerin telafi edilmesi gerektiğini dile getirdi.

Bununla birlikte konut uzmanları, mevcut sistemin özellikle gençler ve kiracılar açısından sürdürülemez hale geldiği görüşünde birleşiyor. İngiltere’de son yıllarda servet vergisi, sermaye kazancı vergisi ve mülkiyet vergileri üzerine tartışmaların giderek yoğunlaşması da dikkat çekiyor.

Bu gelişmeyle birlikte piyasalarda faiz indirimi beklentileri yeniden gündeme gelirken, Uluslararası Para Fonu’nun (International Monetary Fund) Bank of England’a yaptığı çağrı da dikkat çekti.

IMF’den dikkat çeken mesaj: “Faizler yıl sonuna kadar sabit kalmalı”

IMF, 18 Mayıs’ta yayımladığı İngiltere değerlendirmesinde, Bank of England’ın mevcut yüzde 3,75 seviyesindeki politika faizini yılın geri kalanında değiştirmemesinin uygun olacağını belirtti. Fon, mevcut faiz seviyesinin enflasyonu kontrol altında tutmak için hâlâ yeterince “kısıtlayıcı” olduğunu vurguladı.

Kuruluş ayrıca para politikasında esnek olunması gerektiğini belirterek, enerji fiyatları kaynaklı yeni enflasyon baskılarının dikkatle izlenmesi çağrısında bulundu. IMF’ye göre, özellikle Orta Doğu’daki jeopolitik gerilimlerin enerji fiyatlarını yukarı çekmesi, İngiltere’de enflasyonun yeniden yükselmesine neden olabilir.

IMF’nin değerlendirmesinde, “Faizlerin yıl boyunca mevcut seviyede tutulması, enflasyonun 2027 sonunda yeniden yüzde 2 hedefine dönmesi için yeterli olabilir” ifadeleri yer aldı.

Bank of England faiz indirimi sinyali verdi mi?

Piyasalarda faiz indirimi beklentileri güçlense de, Bank of England cephesinden henüz net bir gevşeme sinyali gelmiş değil. Bankanın Para Politikası Kurulu üyelerinden Alan Taylor, mevcut faiz seviyesinin ekonomik aktiviteyi zaten baskıladığını ve enflasyonu kontrol altına almak için yeterli olabileceğini söyledi. Ancak Taylor, enerji fiyatlarında sert yükseliş yaşanması durumunda yeniden faiz artışının gündeme gelebileceği uyarısında da bulundu.

Bu nedenle ekonomistler, Bank of England’ın kısa vadede agresif faiz indirimlerinden kaçınabileceği görüşünde birleşiyor. Özellikle enerji maliyetleri ve küresel piyasalardaki belirsizlikler, merkez bankasının “temkinli” duruşunu korumasına neden oluyor.

IMF büyüme tahminini yükseltti

Öte yandan IMF, İngiltere ekonomisine ilişkin 2026 büyüme tahminini yüzde 0,8’den yüzde 1’e yükseltti. Kuruluş, İngiltere ekonomisinin yılın ilk çeyreğinde beklenenden güçlü performans gösterdiğini belirtti.

Ancak IMF raporunda, küresel enerji fiyatlarındaki oynaklık ve siyasi belirsizliklerin büyüme üzerinde risk oluşturmaya devam ettiği de vurgulandı. Özellikle İran merkezli jeopolitik gerilimlerin enerji ve gıda fiyatlarını yukarı çekmesinin, İngiltere ekonomisi üzerinde baskı yaratabileceği ifade edildi.

Piyasaların odağında haziran toplantısı var

Enflasyondaki gerilemeye rağmen uzmanlar, Bank of England’ın haziran toplantısında faizleri sabit bırakmasının daha güçlü ihtimal olduğunu düşünüyor. Çünkü çekirdek enflasyon ve hizmet sektöründeki fiyat artışları hâlâ merkez bankasının hedefinin üzerinde seyrediyor.

Buna karşın son veriler, İngiltere ekonomisinde talep baskısının zayıfladığına ve faiz indirimi tartışmalarının önümüzdeki aylarda daha da yoğunlaşabileceğine işaret ediyor. Özellikle iş gücü piyasasında yavaşlama sinyalleri ve tüketici harcamalarındaki zayıflama, Bank of England üzerindeki baskıyı artırıyor.

Sadece Antalya ve Dalaman’da 64 uçuş iptal edildi

Edinilen bilgilere göre SunExpress, haziran ayı ile temmuzun ilk haftası arasında İngiltere’den Türkiye’ye düzenlenecek çok sayıda uçuşu programdan çıkardı.

İptal edilen seferler şöyle:

• Luton–Antalya hattında 7 Haziran-1 Temmuz arasında 23 uçuş,
• Glasgow–Antalya hattında 3 Haziran-3 Temmuz arasında 15 uçuş,
• Bristol–Antalya hattında 7 Haziran-8 Temmuz arasında 6 uçuş,
• Leeds–Antalya hattında 8 Haziran-1 Temmuz arasında 14 uçuş,
• Glasgow–Dalaman hattında 10 Haziran-1 Temmuz arasında 6 uçuş.

Böylece yalnızca Antalya ve Dalaman odaklı iptal edilen sefer sayısı 64’e ulaştı. Şirketin daha önce de Manchester–Bodrum hattındaki bazı uçuşları iptal ettiği biliniyordu.

Öte yandan easyJet de Manchester–Bodrum hattındaki haziran ayı planlamasında yer alan 4 uçuşunu iptal etti. Daha dikkat çekici gelişme ise Manchester–İzmir hattının 2026 sezonu için tamamen kapatılması oldu.

“Talep mi düştü, kapasite mi yeniden düzenleniyor?”

Sektör temsilcilerine göre iptallerin tek nedeni düşük talep olmayabilir. Havayolları son iki yıldır operasyon maliyetleri, uçak bulunabilirliği, personel eksikliği ve doluluk oranlarına göre kapasite optimizasyonuna gidiyor.

Ancak iptallerin özellikle İngiltere-Türkiye turizm koridorunda yoğunlaşması dikkat çekiyor. Çünkü Birleşik Krallık pazarı, Antalya ve Ege destinasyonları için Almanya ile birlikte en büyük yabancı ziyaretçi kaynaklarından biri konumunda bulunuyor.

Turizm uzmanları, İngiliz turistin son dönemde tatil tercihlerinde daha temkinli hareket ettiğini belirtiyor. Sterlinin güçlü görünümüne rağmen yüksek otel fiyatları, paket tur maliyetlerindeki artış ve Akdeniz’de artan rekabetin Türkiye’ye yönelik talebi baskılayabileceği değerlendiriliyor.

Rakip destinasyonlar öne çıkıyor

Özellikle İspanya, Yunanistan ve Mısır’ın agresif fiyat politikalarıyla İngiliz turist için yeniden güçlü alternatifler haline geldiği ifade ediliyor. Türkiye’de son yıllarda hızla yükselen “her şey dahil” otel fiyatlarının da bazı tüketici gruplarını farklı destinasyonlara yönlendirdiği belirtiliyor.

Sektör kaynakları, havayollarının düşük doluluk riski gördüğü hatlarda erken önlem alma eğiliminde olduğunu vurguluyor. Bu nedenle yapılan iptallerin, sezonun geri kalanına ilişkin bir “ön talep sinyali” olarak değerlendirilebileceği ifade ediliyor.

İzmir hattının kapanması dikkat çekti

easyJet’in Manchester–İzmir hattını tamamen kapatma kararı ise turizm çevrelerinde ayrıca dikkat çekti. Antalya ve Bodrum gibi güçlü marka destinasyonların aksine İzmir’in İngiltere pazarında istenen ivmeyi yakalayamadığı yorumları yapılıyor.

Uzmanlara göre İzmir’in kültür, gastronomi ve şehir turizmi potansiyeline rağmen doğrudan uçuş kapasitesinde yaşanan daralma, bölgenin İngiliz turist erişimini olumsuz etkileyebilir.

Sezonun kaderi temmuz-ağustosta netleşecek

Turizm sektöründe genel beklenti, asıl tablonun temmuz ve ağustos rezervasyonlarıyla ortaya çıkacağı yönünde. Şu aşamada yaşanan iptallerin “kontrollü kapasite azaltımı” mı yoksa daha geniş çaplı bir talep zayıflığının habercisi mi olduğu henüz netlik kazanmış değil.

Ancak bir gerçek var ki; İngiltere pazarındaki hareketlilik, 2026 yaz sezonunda Türkiye turizminin en kritik göstergelerinden biri olacak.

Morrisons yönetimi, kapatılması planlanan marketlerin büyük bölümünün 2022 yılında satın alınan McColl’s bünyesinden devralınan “Morrisons Daily” isimli küçük ölçekli marketler olduğunu ifade etti. Açıklamada, söz konusu mağazaların uzun süredir zarar ettiği ve son yıllarda maliyet baskılarının daha da arttığı vurgulandı.

“Zor ama gerekli bir karar”

Şirket tarafından yapılan açıklamada, “zor fakat gerekli” olarak tanımlanan kapanma kararının yeni işten çıkarmaları da beraberinde getireceği bildirildi. Kaç çalışanın işini kaybedebileceği henüz netlik kazanmazken, çalışanlarla ilgili resmi danışma sürecinin kısa süre içinde başlayacağı duyuruldu.

Morrisons, geçtiğimiz yıl da 52 kafe ile 17 market şubesini kapatma kararı almış, yüzlerce çalışan için iş kaybı riski doğmuştu. Ayrıca şirket, geçen ay Bradford’daki genel merkezinde yaklaşık 200 pozisyonun risk altında olduğunu açıklamıştı.

“Hükümet politikaları maliyetleri artırdı”

Şirket açıklamasında, mağazaların yeniden kâra geçirilmesini zorlaştıran en önemli etkenlerden birinin hükümet politikaları kaynaklı maliyet artışları olduğu belirtildi. Ancak Morrisons, hangi politikaların doğrudan etkili olduğuna ilişkin ayrıntı paylaşmadı.

İngiltere’de faaliyet gösteren çok sayıda perakende şirketi, özellikle son bir yılda işveren sigorta primlerinin yükselmesi, asgari ücret artışları ve yeni çevre düzenlemeleri nedeniyle ciddi maliyet baskısı altında olduklarını savunuyor.

Bunlara ek olarak, gıda ve içecek üreticileri artık ürün ambalajlarının geri dönüşüm maliyetleri için yerel yönetimlere ödeme yapmak zorunda kalıyor. Bu uygulama, hükümetin “Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu” programı kapsamında yürürlüğe girdi.

Gıda enflasyonu yükselişte

İngiltere’de enflasyon da perakende sektörünü zorlamaya devam ediyor. Son açıklanan verilere göre, ülkede yıllık gıda enflasyonu nisanda yüzde 3’e yükseldi. Bu oran, genel enflasyon seviyesinin üzerinde gerçekleşti.

Sektör temsilcileri, Orta Doğu’daki gerilimlerin enerji ve lojistik maliyetlerini artırması nedeniyle yıl sonuna doğru gıda enflasyonunun yeniden çift haneye ulaşabileceği uyarısında bulunuyor.

Süpermarketlerle hükümet arasında “fiyat dondurma” gerilimi

Öte yandan İngiliz basınına göre hükümetin, temel gıda ürünlerinde fiyat artışlarını sınırlamak amacıyla büyük market zincirlerinden gönüllü fiyat dondurma talebinde bulunduğu öne sürüldü. Karşılığında ise bazı düzenlemelerde esneklik sağlanmasının gündeme geldiği belirtildi.

Ancak sektör temsilcileri bu öneriye sert tepki gösterdi. Justin King, İngiltere’de süpermarket sektörünün zaten yoğun rekabet altında olduğunu belirterek, hükümetin kendi politikaları enflasyonu körüklerken marketlerden fiyatları sınırlamalarını istemesinin “ikiyüzlüce” olduğunu söyledi.

Morrisons büyüme planından vazgeçmiyor

Tüm kapanma kararlarına rağmen Morrisons, 2026 yılı için güçlü bir büyüme planına sahip olduğunu açıkladı. Şirket, önümüzdeki yıllarda yüzlerce yeni franchise mağaza açma fırsatı gördüğünü ve küçük formatlı market yatırımlarını sürdürmeyi hedeflediğini belirtti.

Çekirdek enflasyon da marttaki yüzde 3,1 seviyesinden yüzde 2,5’e gerileyerek son dönemin en dikkat çekici düşüşlerinden birini kaydetti. Ancak ekonomistler, enerji fiyatlarındaki baz etkisi ve zayıflayan tüketici talebinin bu düşüşte belirleyici olduğunu, vatandaşın cebindeki baskının ise hâlâ güçlü şekilde hissedildiğini belirtiyor.

Starmer hükümetinden marketlere çağrı

Enflasyondaki gerilemeye rağmen özellikle dar gelirli kesimlerin market harcamalarında zorlanmaya devam etmesi üzerine Başbakan Keir Starmer liderliğindeki hükümet, süpermarket zincirleriyle masaya oturdu.

Birden fazla süpermarket kaynağına göre hükümet, bazı düzenleyici yükümlülüklerin gevşetilmesi karşılığında marketlerden temel gıda ürünlerinde fiyatları gönüllü olarak sabitlemelerini istedi. Kulislere yansıyan bilgilere göre hükümetin hedefinde süt, ekmek, tereyağı, yumurta ve makarna gibi temel tüketim ürünleri bulunuyor.

Bu adımın, özellikle düşük gelirli ailelerin artan yaşam maliyetleri karşısında korunması amacıyla gündeme geldiği belirtiliyor.

“1970’lerin fiyat kontrolü geri dönüyor”

Ancak hükümetin önerisi perakende sektöründe ciddi tartışma yarattı. Süpermarketleri temsil eden British Retail Consortium (BRC), fiyat sabitleme uygulamalarının piyasayı bozabileceği uyarısında bulundu.

BRC yetkilileri, “1970’ler tarzı fiyat kontrolleri”nin marketleri zararına satış yapmaya zorlayacağını savunarak, bu tür müdahalelerin uzun vadede raf fiyatlarını düşürmek yerine tedarik zincirini daha kırılgan hale getirebileceğini ifade etti.

Perakende sektörü temsilcileri ayrıca enerji maliyetleri, lojistik giderleri ve ücret baskılarının sürdüğü bir dönemde marketlerin fiyatları yapay biçimde baskılamasının sürdürülebilir olmadığını dile getiriyor.

Toplumda hayat pahalılığı baskısı sürüyor

İngiltere’de son iki yıldır yüksek enflasyon nedeniyle özellikle orta ve düşük gelir gruplarında ciddi bir yaşam maliyeti krizi yaşanıyor. Gıda fiyatlarındaki artış hız kesmiş olsa da birçok temel ürün hâlâ pandemi öncesi seviyelerin oldukça üzerinde bulunuyor.

Sosyal yardım kuruluşları ve tüketici örgütleri, ülkede çalışan yoksulluğunun arttığını ve giderek daha fazla ailenin gıda bankalarına bağımlı hale geldiğini belirtiyor.

Uzmanlara göre hükümetin marketlere yönelik fiyat sabitleme baskısı, yaklaşan seçim sürecinde hayat pahalılığına karşı kamuoyuna “aktif mücadele” mesajı verme çabasının da bir parçası.

Gözler şimdi Merkez Bankası’nda

Enflasyondaki düşüş, İngiltere Merkez Bankası’nın faiz politikasına ilişkin beklentileri de yeniden şekillendirdi. Piyasalar, yıl içinde faiz indirimlerinin başlayabileceği ihtimalini daha güçlü fiyatlamaya başladı.

Ancak ekonomistler, ücret artışları ve hizmet sektöründeki fiyat baskılarının hâlâ yüksek olduğunu, bu nedenle enflasyonla mücadelenin tamamen sona erdiği yönünde erken bir iyimserliğin riskli olacağını vurguluyor.

İngiltere ekonomisi şimdi bir yandan enflasyonu kalıcı biçimde düşürmeye çalışırken, diğer yandan vatandaşın mutfak masrafını kontrol altına almanın siyasi ve ekonomik maliyetiyle karşı karşıya bulunuyor.

Yeni düzenlemeye göre büyük şirketler, küçük işletmelere ve bağımsız çalışanlara olan borçlarını en geç 60 gün içinde ödemek zorunda kalacak. Bu sürenin aşılması halinde ise geciken her gün için İngiltere Merkez Bankası faiz oranının yüzde 8 üzerinde zorunlu faiz uygulanacak. Sürekli geç ödeme yapan şirketlere milyonlarca sterline ulaşabilecek cezalar kesilebilecek.

“Geç ödeme ekonomiyi çökerten gizli kriz”

İngiltere Ticaret ve İş Bakanlığı verilerine göre ülkede geç ödemeler ekonomiye yılda yaklaşık 11 milyar sterlin zarar veriyor ve her gün ortalama 38 küçük işletmenin kapanmasına yol açıyor. Hükümet, yeni yasa ile özellikle büyük şirketlerin küçük tedarikçileri “bedava kredi kaynağı” gibi kullanmasının önüne geçmeyi hedefliyor.

İngiltere İş ve Ticaret Bakanı Peter Kyle, düzenlemeyi “ekonomide adaletin yeniden tesisi” olarak tanımlarken, “60 gün makul bir üst sınır. Küçük işletmelerin aylarca ödeme peşinde koşması kabul edilemez” açıklamasını yaptı.

Başbakan Keir Starmer ise, “Geç ödeme adaletsiz, yıpratıcı ve İngiltere’nin büyümesini engelliyor. Mesajımız net: ödeme zamanı geldi” ifadelerini kullandı.

Dev firmalara sıkı denetim geliyor

Yeni yasa sadece ödeme sürelerini sınırlamakla kalmıyor. İngiltere’de faaliyet gösteren büyük şirketlerin yönetim kurulları ve denetim komiteleri artık ödeme performanslarını kamuoyuna açıklamak zorunda kalacak. Sürekli geç ödeme yaptığı tespit edilen firmalar ise bağımsız denetim ve para cezalarıyla karşı karşıya kalacak.

Ayrıca Küçük İşletmeler Komiserliği’ne ilk kez doğrudan soruşturma açma, ihtilaf çözme ve ceza kesme yetkisi veriliyor. Bu düzenleme, şimdiye kadar büyük şirketler karşısında hukuki mücadele vermekte zorlanan küçük işletmeler için önemli bir koruma mekanizması olarak görülüyor.

İnşaat sektöründeki “alıkonulan ödemeler” de yasaklanıyor

Yasa kapsamında özellikle inşaat sektöründe yıllardır tartışma konusu olan “retention payment” uygulaması da hedefte. Büyük yüklenicilerin, küçük taşeronların hakedişlerinin bir bölümünü aylarca hatta yıllarca bloke etmesine imkân veren sistemin kaldırılması planlanıyor.

Elektrik Müteahhitleri Birliği (ECA), düzenlemeyi “küçük firmaların ayakta kalması için tarihi bir reform” olarak değerlendirdi.

KOBİ’lere dev destek paketi

Hükümetin açıkladığı paket sadece geç ödeme düzenlemeleriyle sınırlı değil. Küçük işletmeler için enerji faturalarında indirim, vergi teşvikleri ve çıraklık desteği de geliyor. Açıklanan destekler arasında şunlar yer alıyor:

• Küçük işletme sahipleri ve çalışanları için enerji faturalarında 150 sterline kadar destek
• 25 yaş altı çıraklık eğitimlerinin küçük işletmeler için ücretsiz hale getirilmesi
• 16-21 yaş arası çırak çalıştıran KOBİ’lere 2 bin sterlin teşvik
• Üretim yapan işletmeler için elektrik maliyetlerinde indirim
• Hızlı büyüyen şirketler için yatırım teşviklerinin genişletilmesi
• Küçük işletmelerin ulusal sigorta yükünün azaltılması

Freelancerlar ve küçük işletmeler umutlu ama temkinli

Sosyal medya ve iş dünyası platformlarında düzenlemeye destek büyük olsa da bazı küçük işletme sahipleri temkinli yaklaşıyor. Özellikle Reddit ve sektör forumlarında yapılan yorumlarda, bazı büyük şirketlerin mevcut 30 veya 45 günlük ödeme vadelerini otomatik olarak 60 güne çıkarabileceği endişesi dile getiriliyor.

Bununla birlikte birçok freelancer ve KOBİ temsilcisi, ilk kez büyük şirketlerin gerçek anlamda yaptırımla karşılaşacağını belirterek düzenlemeyi “oyun değiştirici” olarak değerlendiriyor. Yazılım, medya, inşaat ve üretim sektörlerinde çalışan bağımsız profesyoneller, yıllardır yaşanan ödeme krizlerinin nakit akışını bozduğunu ve binlerce işletmenin kapanmasına neden olduğunu savunuyor.

İngiltere, G7 içinde en sert sistemi hedefliyor

Hükümet, yeni sistemin yürürlüğe girmesiyle birlikte İngiltere’nin G7 ülkeleri arasında ticari ödemeler konusunda en sert yasal çerçeveye sahip ülke olacağını savunuyor. Yasanın parlamentodan geçmesi halinde uygulamanın 2026 sonuna doğru aşamalı olarak başlaması bekleniyor.