Özellikle Bitcoin’de sert satışların sınırlı kalması dikkat çekti. Analistler, önceki kriz dönemlerinin aksine bu kez yatırımcıların panik satışına yönelmemesini piyasanın olgunlaşmasına bağlıyor.

Bitcoin’de Sınırlı Geri Çekilme, Güçlü Toparlanma
Saldırı haberlerinin ilk etkisiyle kısa süreli geri çekilme yaşayan Bitcoin, ardından hızlı bir toparlanma gösterdi. 68 bin dolar seviyesine yakın seyreden lider kripto varlık, yatırımcıların riskten tamamen kaçmadığını ortaya koydu.

Piyasa uzmanlarına göre, kurumsal yatırımcıların piyasadaki ağırlığının artması, ani ve derin satışların önüne geçiyor. Ayrıca kaldıraçlı işlemlerin geçmiş dönemlere göre daha kontrollü olması da oynaklığı sınırlayan faktörler arasında yer alıyor.

Ethereum Daha Güçlü Tepki Verdi
Kripto piyasasının ikinci büyük varlığı Ethereum ise gelişmelere daha pozitif tepki verdi. Mart ayında yakaladığı yükseliş momentumunu koruyan Ethereum, yatırımcı ilgisinin sürdüğünü gösterdi.

Uzmanlar, özellikle ağ güncellemeleri ve staking talebinin, Ethereum fiyatını destekleyen temel unsurlar olmaya devam ettiğini belirtiyor.

Altın ve Petrol Farklı Tepki Verdi
Jeopolitik risklerin artmasıyla petrol fiyatları yükselirken, altın beklenenin aksine baskı altında kaldı. Likidite ihtiyacı ve teminat tamamlama çağrıları, yatırımcıların altın satışına yönelmesine neden oldu.

Bu tablo, kriz dönemlerinde her zaman klasik güvenli limanlara yönelim olmayabileceğini ortaya koyarken, kripto varlıkların alternatif bir konum kazandığı yorumlarını güçlendirdi.

Uzmanlar Ne Diyor?
Piyasa analistleri, Bitcoin’in bu süreçte gösterdiği dayanıklılığın kritik olduğunu vurguluyor. Özellikle jeopolitik risklerin arttığı dönemlerde Bitcoin’in “dijital altın” rolünü güçlendirdiği ifade ediliyor.

Ancak uzmanlar temkinli olunması gerektiğinin de altını çiziyor. Olası yeni askeri gelişmeler veya küresel likidite daralması, kripto piyasasında yeniden sert hareketlere yol açabilir.

Genel Görünüm: Kırılgan Ama Dirençli
Mart ayında başlayan toparlanma sinyallerini sürdüren kripto para piyasası, jeopolitik şoklara rağmen ayakta kalmayı başardı. Bitcoin ve Ethereum öncülüğünde devam eden bu dirençli görünüm, piyasanın artık daha geniş bir yatırımcı tabanı tarafından desteklendiğine işaret ediyor.

Önümüzdeki süreçte gözler, hem Orta Doğu’daki gelişmelerde hem de küresel merkez bankalarının politikalarında olacak. Kripto piyasasının yönü, bu iki ana başlıktan gelecek sinyallerle şekillenecek.

Bu artış, son aylarda yavaşlama sinyalleri veren konut piyasasında kısa vadeli bir toparlanmaya işaret etti. Nitekim ocak ayında mortgage onayları iki yılın en düşük seviyesine gerileyerek yaklaşık 60 bin civarına düşmüştü.

Şubat verileri aynı zamanda son üç ayın en yüksek seviyesine işaret ederek dikkat çekti.

Tüketici kredilerinde güçlü büyüme

Şubat ayında net tüketici borçlanması 1,935 milyar sterlin olarak gerçekleşti. Bu rakam ekonomistlerin 1,6 milyar sterlinlik beklentisinin üzerinde geldi.

Yıllık tüketici kredi büyümesi ise %8,5’e yükselerek Mart 2024’ten bu yana en hızlı artışı kaydetti.

Bu gelişme, hanehalkının borçlanma eğiliminin arttığını ve iç talebin belirli ölçüde canlı kaldığını gösteriyor.

Faiz ve jeopolitik riskler gölge düşürüyor

Her ne kadar veriler kısa vadede güçlü görünse de ekonomistler bu iyileşmenin kalıcı olmayabileceği konusunda uyarıyor.

Özellikle Orta Doğu’daki gerilimler ve enerji fiyatlarındaki artış, enflasyon baskısını yeniden yükseltiyor. Bu durum, mortgage faizlerinin de yukarı yönlü hareket etmesine neden oluyor.

Nitekim iki yıllık sabit mortgage faizlerinin %4,0 seviyesinden yaklaşık %4,8’e yükseldiği belirtiliyor.

Daha güncel değerlendirmelere göre ise küresel gelişmelerin etkisiyle mortgage maliyetlerinde daha sert artışlar görülebileceği ve milyonlarca hanenin daha yüksek ödeme yüküyle karşılaşabileceği ifade ediliyor.

Ekonomik görünüm zayıf kalmaya devam ediyor

Mortgage verilerindeki artışa rağmen İngiltere ekonomisinin genel görünümü kırılganlığını koruyor.

2025’in son çeyreğinde ekonomi yalnızca %0,1 büyürken, 2026 büyüme beklentileri de aşağı yönlü revize edildi.

Uzmanlara göre yüksek faiz, zayıf yatırım iştahı ve küresel belirsizlikler konut piyasası dahil olmak üzere ekonomik aktiviteyi sınırlamaya devam edebilir.

Değerlendirme: Geçici toparlanma mı, yeni trend mi?

Şubat ayı verileri İngiltere konut piyasasında kısa vadeli bir canlanmaya işaret etse de, bu artışın sürdürülebilirliği belirsizliğini koruyor.

• Mortgage onaylarında artış: Talep tarafında toparlanma sinyali
• Tüketici kredilerinde güçlü büyüme: İç talep destekleniyor
• Ancak yükselen faiz ve küresel riskler: Orta vadede baskı unsuru

Ekonomistler, önümüzdeki aylarda faizlerin seyri ve enflasyon görünümünün mortgage piyasasının yönünü belirleyeceği görüşünde birleşiyor.

Bu kapsamda yaklaşık 135 bin kişi doğrudan Universal Credit sistemine aktarıldı. Böylece eski tip, parçalı yardım modelinden tek çatı altında toplanan yeni sisteme geçiş tamamlanmış oldu.

1,9 Milyon Kişi Yeni Sisteme Geçti

Hükümet verilerine göre dönüşüm süreci boyunca toplamda 1,9 milyondan fazla kişi eski yardım programlarından çıkarılarak Universal Credit sistemine dahil edildi. Bu geçiş, yalnızca işsizlik yardımlarını değil; konut, çocuk desteği ve düşük gelir desteklerini de kapsayan daha geniş bir reformun parçası olarak yürütüldü.

Universal Credit, farklı yardım kalemlerini tek bir ödeme altında birleştirerek hem başvuru sürecini hem de ödeme mekanizmasını basitleştirmeyi hedefliyor.

Reformun Amacı: Basitleştirme ve İstihdam Teşviki

Yetkililer, reformun temel amacının sosyal yardım sistemini daha anlaşılır hale getirmek ve bireyleri istihdama yönlendirmek olduğunu belirtiyor. Universal Credit sistemi, gelir arttıkça kademeli olarak azalan destek yapısıyla, çalışmaya geçişte yaşanan “gelir kaybı korkusunu” azaltmayı amaçlıyor.

Ayrıca sistem, dijital başvuru ve takip süreçleriyle daha hızlı ve merkezi bir yönetim modeli sunuyor.

Eleştiriler ve Tartışmalar Sürüyor

Her ne kadar hükümet dönüşümü “başarıyla tamamlanan büyük bir reform” olarak tanımlasa da, sosyal politika uzmanları ve yardım kuruluşları bazı endişeleri gündeme getirmeye devam ediyor.

Eleştiriler arasında özellikle ilk ödeme sürecindeki gecikmeler, yaptırım uygulamaları ve bazı kırılgan grupların sistemde zorlanması öne çıkıyor. Yardım kuruluşları, geçiş sürecinde bazı bireylerin maddi sıkıntılar yaşadığını ve destek mekanizmalarının daha da güçlendirilmesi gerektiğini savunuyor.

Dijital Sistem ve Yeni Dönem

Universal Credit’in en dikkat çekici yönlerinden biri tamamen dijital bir sistem üzerine kurulmuş olması. Başvurular, güncellemeler ve iletişim büyük ölçüde çevrimiçi platformlar üzerinden yürütülüyor. Bu durum, özellikle dijital erişimi sınırlı olan bireyler için ayrı bir tartışma konusu olmaya devam ediyor.

Öte yandan hükümet, yeni sistemin uzun vadede hem maliyetleri azaltacağını hem de daha etkin bir sosyal destek ağı oluşturacağını ifade ediyor.

Süreç Tamamlandı, Etkileri İzlenecek

DWP’nin açıklamasıyla birlikte İngiltere’de sosyal yardım sisteminde onlarca yılın en büyük dönüşüm projelerinden biri resmen tamamlanmış oldu.

Ancak uzmanlara göre asıl değerlendirme, sistemin uzun vadede yoksulluk, istihdam ve sosyal eşitsizlik üzerindeki etkilerinin ortaya çıkmasıyla yapılacak. Yeni dönemde Universal Credit’in performansı, hem hükümet hem de kamuoyu tarafından yakından izlenecek.

2 Şubat 2026 itibarıyla yürürlüğe giren düzenlemeye göre, tüm benzin istasyonları fiyat değişikliklerini en geç 30 dakika içinde sisteme bildirmek zorunda.

Bu veriler; mobil uygulamalar, navigasyon sistemleri ve internet siteleri üzerinden sürücülere sunularak, en ucuz akaryakıtın kolayca bulunmasını sağlıyor.

Amaç: Rekabeti artırmak, fiyatları düşürmek

Fuel Finder, İngiltere’de uzun süredir eleştirilen “şeffaf olmayan fiyatlandırma” sorununa çözüm olarak geliştirildi.

Sistem sayesinde:

• Sürücüler bulunduğu bölgede en ucuz istasyonu görebiliyor
• Fiyat karşılaştırması kolaylaşıyor
• Akaryakıt şirketleri arasında rekabet artıyor

Yetkililere göre bu sayede hane başına yıllık ortalama 40 sterline kadar tasarruf sağlanması hedefleniyor.

Sistem nasıl çalışıyor?

Fuel Finder aslında bir uygulamadan çok “açık veri sistemi” olarak tasarlandı.

• Tüm istasyonlar fiyatları merkezi veri tabanına giriyor
• Bu veriler API üzerinden üçüncü taraf uygulamalara açılıyor
• Kullanıcılar Google Maps, navigasyon cihazları veya özel uygulamalar üzerinden fiyatları karşılaştırabiliyor

Bu yapı sayesinde sürücüler, yola çıkmadan önce güzergâh üzerindeki en ucuz yakıtı seçebiliyor.

Zorunluluk ve yaptırımlar

Yeni sistem kapsamında:

• Tüm akaryakıt satıcıları sisteme kayıt olmak zorunda
• Fiyat güncellemeleri geciktirilemez
• Kurallara uymayan işletmelere ciddi yaptırımlar gündemde

Hükümet, sistemin uygulanmasını denetlemek için Competition and Markets Authority ile birlikte çalışıyor.

İlk sorunlar ortaya çıktı

Sistem henüz yeni devreye girmiş olmasına rağmen önemli sorunlar da dikkat çekiyor.

Düzenleme kapsamında geri ödeme alacak sözleşme sayısı ise 14 milyondan 12,1 milyona düşürüldü. Yetkililer bu revizyonun, yalnızca doğrudan zarara uğradığı net biçimde tespit edilen sözleşmelerin kapsama alınmasıyla ilgili olduğunu belirtti.

Skandalın merkezinde “gizli komisyon” sistemi
Soruşturmalar, otomobil bayileri ile kredi sağlayıcıları arasında kurulan komisyon bazlı sistemin tüketiciler aleyhine işlediğini ortaya koydu. Bu modelde bayilerin, daha yüksek faizli kredileri tercih ettiklerinde daha fazla komisyon kazandıkları ve bunun da müşterilere daha pahalı finansman olarak yansıdığı belirlendi.

Uzmanlara göre bu uygulama, yıllarca milyonlarca kişinin gereğinden fazla faiz ödemesine neden oldu. FCA’nın planı da tam olarak bu “fazladan ödenen maliyetlerin” iadesini hedefliyor.

“Dengeli bir çözüm” mesajı
FCA CEO’su Nikhil Rathi, açıklamasında planın hem tüketicileri koruyan hem de finans sektöründe istikrarı gözeten bir yaklaşım sunduğunu vurguladı. Rathi, toplam geri ödemenin yaklaşık 7,5 milyar sterlin seviyesine ulaşmasının beklendiğini ifade etti.

Bankalar ve finans şirketleri baskı altında
Planın açıklanmasıyla birlikte gözler bankalar, finans şirketleri ve otomotiv kredi sağlayıcılarına çevrildi. Sektör temsilcileri, bu büyüklükte bir geri ödemenin bilançolar üzerinde ciddi etkiler yaratabileceğini belirtiyor.

Bazı finans kuruluşlarının halihazırda milyarlarca sterlinlik karşılık ayırmaya başladığı, hatta bazı şirketlerin hisse değerlerinde dalgalanmalar yaşandığı bildiriliyor.

Tüketiciler ne yapmalı?
FCA’nın önümüzdeki dönemde başvuru sürecine ilişkin detayları netleştirmesi bekleniyor. İlk bilgilere göre, tazminat sürecinin mümkün olduğunca otomatik işlemesi ve tüketicilerin ek başvuru yüküyle karşılaşmaması hedefleniyor.

Ancak uzmanlar, geçmişte araç kredisi kullanan kişilerin sözleşmelerini kontrol etmeleri ve FCA’nın duyurularını yakından takip etmeleri gerektiği konusunda uyarıyor.
İngiltere’de finans sektörünü sarsan bu gelişme, son yılların en büyük tüketici tazminat programlarından biri olarak görülüyor. FCA’nın attığı bu adımın, finansal ürünlerde şeffaflık ve tüketici hakları açısından yeni bir dönemin kapısını aralayabileceği değerlendiriliyor.

“Üçlü kilit” sistemi; maaş artışını enflasyon, ortalama ücret artışı veya %2,5 oranından hangisi yüksekse ona göre belirliyor. Bu da özellikle yüksek enflasyon dönemlerinde emekliler için önemli bir güvence oluşturuyor.

Universal Credit’te Dikkat Çeken Artış

Düşük gelirli birey ve ailelere verilen Universal Credit ödemeleri yaklaşık %6,2 oranında yükseltildi.

• 25 yaş altı bireyler için aylık ödeme 338 sterline yaklaştı
• Çiftler için verilen desteklerde artış yapıldı
• Çocuklu ailelere yönelik ek ödemeler de yükseltildi

Bu artış, özellikle artan yaşam maliyetleri karşısında çalışan ancak düşük gelirli kesimler için kritik önem taşıyor.

Engelli Desteklerinde Artış

Personal Independence Payment (PIP) kapsamında verilen ödemelerde de artışa gidildi.

• Günlük yaşam desteği ödemeleri yükseltildi
• Hareketlilik yardımları artırıldı

Bu düzenleme, bakım ihtiyacı olan bireylerin yaşam standartlarını korumayı hedefliyor.

Enerji ve Gıda Krizi Etkisi

Uzmanlar, yapılan zamların temel nedeninin son yıllarda hızla yükselen:

• kira fiyatları
• enerji faturaları
• gıda maliyetleri

olduğunu belirtiyor. İngiltere’de yaşam maliyeti krizi halen birçok hane için en büyük ekonomik baskı unsuru olmaya devam ediyor.

Diğer Yardımlarda da Güncelleme

DWP tarafından yapılan düzenlemeler yalnızca ana kalemlerle sınırlı değil. Aynı zamanda:

• Çocuk yardımları (Child Benefit) artırıldı
• Bakım verenlere yönelik Carer’s Allowance yükseltildi
• İş göremezlik ve hastalık desteklerinde de artış yapıldı

Bu geniş kapsamlı güncelleme, yaklaşık 20 milyondan fazla kişiyi doğrudan etkiliyor.

Uzman Yorumu

Ekonomistler, yapılan artışların “rahatlatıcı ancak yeterli olmayabileceği” görüşünde. Özellikle büyük şehirlerde kira artışlarının yardım zamlarının üzerinde seyrettiği vurgulanıyor.

Genel Değerlendirme

Nisan zamları, İngiltere’de sosyal devlet mekanizmasının en önemli güncellemelerinden biri olarak görülüyor. Ancak artan yaşam maliyetleri dikkate alındığında, bu artışların uzun vadede yeterli olup olmayacağı tartışma konusu olmaya devam ediyor.

Son haftalarda yüzlerce mortgage anlaşmasının piyasadan çekildiği, kalan ürünlerin ise daha yüksek faizlerle yeniden sunulduğu belirtiliyor.

Piyasadaki bu sert değişimin temelinde ise artan petrol fiyatları, yükselen enflasyon beklentileri ve finansal piyasalarda risk iştahının düşmesi yatıyor.

Faizler hızla yükseliyor

Güncel veriler, mortgage faizlerindeki artışın hızlandığını ortaya koyuyor.

• Ortalama iki yıllık sabit mortgage faizi kısa sürede yaklaşık %4,8 seviyesinden %5,3–5,7 bandına çıktı
• Beş yıllık sabit oranlar da %5’in üzerine yerleşti
• Piyasadaki birçok uygun kredi seçeneği tamamen ortadan kalktı

Uzmanlar, düşük depozitolu (özellikle %5 ve altı) kredilerde faizlerin %6’nın üzerine çıkmaya başladığını ve bu segmentin “yüksek riskli” olarak yeniden fiyatlandığını belirtiyor.

İlk kez ev alacaklara ağır darbe

Yükselen faizlerin en büyük etkisi ilk kez ev alacaklar üzerinde hissediliyor.

Analizlere göre:

• Ortalama bir mortgage için yıllık maliyet artışı 1.200–1.600 sterline kadar çıkabiliyor
• Daha yüksek kredi tutarlarında bu artış daha da büyüyor
• Küçük depozitolu kredilere erişim zorlaşıyor

Bu durum, zaten yüksek konut fiyatlarıyla mücadele eden genç alıcılar için ciddi bir erişim krizi yaratıyor.

Asıl neden: savaş, petrol ve enflasyon

Ekonomistler, mortgage faizlerindeki artışın doğrudan politika faizinden değil, piyasa beklentilerinden kaynaklandığını vurguluyor.

Orta Doğu’daki çatışma:

• Petrol ve enerji fiyatlarını yükseltti
• Enflasyon beklentilerini artırdı
• Swap oranlarını (mortgage fiyatlamasının temel göstergesi) yukarı çekti

Bu gelişmeler sonucunda bankalar, gelecekte daha yüksek faiz ortamı öngörerek mortgage ürünlerini şimdiden pahalılaştırıyor.

Hükümet ve bankalar alarmda

İngiltere Maliye Bakanı’nın büyük bankalarla acil görüşmeler yaptığı ve milyonlarca mortgage sahibine destek seçeneklerinin değerlendirildiği bildirildi.

Bankaların özellikle:

• Sabit faiz süresi bitmek üzere olan müşterilerle erken iletişime geçmesi
• Yeni faiz oranlarını önceden sabitleme imkânı sunması
• Geçici ödeme kolaylıkları sağlaması gündemde

Daha büyük bir kriz kapıda mı?

Uzmanlara göre risk sadece bugünkü artışlarla sınırlı değil.

• 2026 boyunca yaklaşık 1,8 milyon mortgage sözleşmesi yenilenecek
• Piyasalar artık faiz indirimi yerine faiz artışı ihtimalini fiyatlıyor
• İngiltere ekonomisinin savaş nedeniyle diğer gelişmiş ülkelere göre daha fazla zarar görebileceği uyarısı yapılıyor

2022 sonrası en sert dalga

Mortgage piyasasındaki son hareketlilik, uzmanlara göre 2022’deki mini bütçe krizinden bu yana görülen en hızlı ve sert yeniden fiyatlandırma sürecine işaret ediyor.

O dönemde olduğu gibi bugün de bankalar, belirsizlik karşısında ürünlerini hızla geri çekiyor, faizleri yukarı çekiyor ve riskli görülen müşteri gruplarına erişimi kısıtlıyor.

Konut piyasasında yeni bir döneme giriliyor

Tüm göstergeler, Birleşik Krallık’ta mortgage piyasasının yeniden yüksek faiz dönemine girdiğini ortaya koyuyor.

Kısa vadede:

• Daha pahalı krediler
• Daha sıkı koşullar
• İlk kez alıcılar için daha zor bir piyasa

Uzun vadede ise savaşın süresi ve enerji fiyatlarının seyri, İngiltere’de konut piyasasının yönünü belirleyecek en kritik faktörler olmaya devam edecek.

Her ne kadar bu vergi teknik olarak havayolu şirketlerinden ve uçak işletmecilerinden alınsa da, maliyet çoğunlukla bilet fiyatlarına yansıtıldığı için yolcular tarafından ödeniyor. Yapılan yeni düzenlemeyle birlikte özellikle uzun mesafeli uçuşlar daha pahalı hale gelecek.

UZUN MESAFELİ UÇUŞLARA DAHA YÜKSEK ARTIŞ

Yeni tarifeye göre Birleşik Krallık’tan Avustralya, Yeni Zelanda, Japonya, Vietnam ve Tayland gibi uzak destinasyonlara ekonomi sınıfında seyahat eden yolcular için APD tutarı £94’ten £106’ya yükseltilecek.

Premium ekonomi, business ve first class gibi daha geniş koltuk aralığına sahip sınıflarda ise artış daha yüksek seviyelerde olacak. Bu sınıflar “standart oran” kapsamında değerlendiriliyor ve koltuk aralığının 1,016 metreden fazla olması bu kategoriye girmek için belirleyici oluyor.

KISA MESAFE UÇUŞLAR DA ETKİLENECEK

APD artışı yalnızca uzun mesafelerle sınırlı değil. Avrupa içi ve kısa mesafeli uçuşlarda da daha sınırlı oranlarda artış yapılacak. Ancak esas dikkat çeken yükseliş, kıtalararası uçuşlarda gerçekleşiyor.

Uzmanlar, bu durumun özellikle yaz tatili planlayan yolcuların bütçesini etkileyebileceğine dikkat çekiyor.

ÖZEL JETLERE BÜYÜK ZAM

Düzenlemenin en çarpıcı yönlerinden biri ise özel jet yolculuklarına getirilen yüksek artışlar. Hükümet, çevresel etkileri daha fazla olan bu uçuş türünü caydırmak amacıyla APD oranlarını ciddi şekilde yükseltiyor.

Bu adım, karbon emisyonlarını azaltmaya yönelik politikaların bir parçası olarak değerlendiriliyor.

VERGİ NASIL HESAPLANIYOR?

APD tutarı;

• Uçuş mesafesine
• Seyahat sınıfına
• Uçağın türüne

göre değişiklik gösteriyor.

En düşük oranlar ekonomi sınıfı yolcular için uygulanırken, daha geniş koltuklu ve lüks sınıflarda vergi kademeli olarak artıyor.

Ayrıca 16 yaş altı çocuklar bazı durumlarda bu vergiden muaf tutulabiliyor. Özellikle ekonomi sınıfında seyahat eden çocuklar için belirli istisnalar bulunuyor.

HAVAYOLU ŞİRKETLERİ VE YOLCULAR ENDİŞELİ

Havacılık sektörü temsilcileri, artan verginin talebi olumsuz etkileyebileceğini savunuyor. Özellikle uluslararası rekabet açısından Birleşik Krallık’taki yüksek vergilerin yolcuları alternatif havaalanlarına yönlendirebileceği belirtiliyor.

Öte yandan hükümet ise bu artışın kamu gelirlerini desteklemenin yanı sıra çevresel hedeflere katkı sağlayacağını vurguluyor.

BİLET ALACAKLAR DİKKAT

Uzmanlar, 1 Nisan öncesinde alınan biletlerin genellikle eski vergi oranlarından etkilenebileceğini, ancak uçuş tarihi ve havayolu politikalarına göre farklılıklar olabileceğini belirtiyor.

Bu nedenle seyahat planı yapan yolcuların rezervasyon öncesinde bilet detaylarını dikkatle incelemesi öneriliyor.

Yeni düzenlemeyle birlikte İngiltere’den uçuşlar için maliyetlerin artması beklenirken, özellikle uzun mesafe seyahat planlayanlar için erken rezervasyon ve fiyat karşılaştırması her zamankinden daha önemli hale geliyor.

Uzmanlar, bu tür hataların genellikle veri eşleştirme, kimlik doğrulama ve hesap transfer süreçlerinde ortaya çıktığını belirtiyor. Bu durum, özellikle vefat eden kişilere ait tasarrufların mirasçılara aktarılmasını zorlaştırıyor.

Premium Tahvil Sahipleri Mağdur

Sorunların merkezinde, Birleşik Krallık’ta oldukça popüler bir tasarruf ürünü olan Premium Bonds bulunuyor. Bu tahvillerde faiz yerine çekilişle ödül dağıtılması nedeniyle, kazançların doğru hesaplanması ve sahiplerine ulaştırılması büyük önem taşıyor.

Ancak iddialara göre bazı durumlarda:

• Kazanan ödüller hak sahiplerine ulaşmadı
• Hesaplar sistemde görünmedi veya kayboldu
• Vefat eden yatırımcıların birikimleri ailelerine aktarılmadı

Bazı aileler, yıllarca süren başvurulara rağmen sonuç alamadıklarını ve hukuki süreç başlatmak zorunda kaldıklarını ifade ediyor.

37 Bin Kişi Etkilenmiş Olabilir

İlk tahminlere göre kriz yaklaşık 37 bin müşteriyi etkiliyor. Bu rakamın, incelemeler derinleştikçe artabileceği belirtiliyor. Hazine kaynakları, olayın boyutunun “beklenenden daha ciddi” olabileceğini ifade ediyor.

Konu, İngiliz siyasetinde de gündeme taşınmış durumda. İşçi Partisi’nden Torsten Bell’in, konuyla ilgili olarak House of Commons’ta kapsamlı bir açıklama yapması bekleniyor.

Hazine ve NS&I Temas Halinde

HM Treasury yetkilileri, olası mağduriyetlerin giderilmesi için NS&I ile yakın temas halinde olduklarını açıkladı. Özellikle:

• Kayıp ödemelerin tespiti
• Geriye dönük hakların hesaplanması
• Tazminat mekanizmasının oluşturulması

gibi başlıklar üzerinde çalışmalar yürütülüyor.

Uzmanlar, sürecin karmaşıklığı nedeniyle tazminat hesaplamalarının aylar sürebileceğini, ancak kamu baskısının süreci hızlandırabileceğini belirtiyor.

Güven Krizi Derinleşiyor

NS&I, uzun yıllardır devlet güvencesi altında güvenli tasarrufun simgesi olarak görülüyordu. Ancak ortaya atılan bu iddialar, kurumun güvenilirliğine ciddi darbe vurmuş durumda.

Finans analistleri, bu krizin sadece mağduriyetlerle sınırlı kalmayacağını, aynı zamanda kamuya ait finansal kurumlara duyulan güveni de sarsabileceğini vurguluyor. Özellikle dijital dönüşüm ve veri yönetimi konularında kamu kurumlarının daha şeffaf ve hesap verebilir olması gerektiği ifade ediliyor.

Gözler Resmî Açıklamada

Krizle ilgili nihai tablo, yapılacak resmi incelemeler ve parlamentoda gerçekleştirilecek açıklamaların ardından netleşecek. Mağdurlar ise bir an önce haklarının iade edilmesini ve sorumluların hesap vermesini bekliyor.

Gelişmeler, Birleşik Krallık’ta devlet destekli tasarruf sistemlerinin geleceği açısından kritik bir sınav olarak değerlendiriliyor.

Artan faiz oranları, aylık geri ödemeleri ciddi ölçüde yükseltirken, ilk kez ev alacaklar için erişilebilirliği daha da zorlaştırıyor.

Piyasadan Çekilen Ürünler Endişe Oluşturuyor

Son haftalarda 200’den fazla konut kredisi ürününün piyasadan kaldırılması, sektördeki dalgalanmanın en somut göstergelerinden biri oldu. Hatta bazı günlerde onlarca mortgage teklifinin aynı anda geri çekilmesi, piyasadaki belirsizliği artırdı.

Uzmanlara göre bankalar ve kredi kuruluşları, faiz oranlarındaki oynaklık nedeniyle risklerini sınırlamak için ürünlerini hızla güncelliyor ya da tamamen geri çekiyor.

Alıcılar Üzerindeki Baskı Artıyor

Bu gelişmeler, konut almak isteyenleri hızlı karar almaya zorluyor. Uygun faiz oranı yakalayan alıcılar, tekliflerin kısa sürede geri çekilmesi riskine karşı acele etmek durumunda kalıyor.

Özellikle düşük peşinatla ev sahibi olmayı planlayanlar, hem daha yüksek faiz oranları hem de sınırlı ürün seçenekleri nedeniyle ciddi bir finansman baskısıyla karşı karşıya.

Uzmanlar Uyarıyor: Belirsizlik Sürebilir

Ekonomistler ve mortgage uzmanları, piyasalardaki dalgalanmanın kısa vadede sona ermeyebileceğini belirtiyor. Enflasyon baskısı ve merkez bankasının para politikası kararları, borçlanma maliyetlerini doğrudan etkilemeye devam ediyor.

Uzmanlara göre:

• Faiz oranlarında kısa vadede düşüş beklenmiyor
• Yeni kredi ürünlerinin daha yüksek maliyetlerle sunulması olası
• Konut talebinde yavaşlama görülebilir

Kiralık Piyasasına Etkisi Kaçınılmaz

Konut kredisine erişimin zorlaşması, kiralık konut talebini de artırabilir. Bu durum, zaten yüksek seviyelerde olan kira fiyatlarının daha da yükselmesine yol açabilir.

Uzmanlar, konut piyasasındaki bu zincirleme etkinin hem alıcıları hem de kiracıları uzun süre etkileyeceği görüşünde.

İngiltere’de konut finansmanına erişim giderek zorlaşırken, piyasanın hem arz hem de talep tarafında baskı altında olduğu görülüyor. Yükselen faizler ve daralan kredi seçenekleri, özellikle ilk kez ev alacaklar için ciddi bir engel oluştururken, önümüzdeki dönemde konut piyasasında daha temkinli bir seyir bekleniyor.

Yeni uygulamayla birlikte vatandaşlar, karmaşık kurulum süreçlerine gerek duymadan güneş enerjisinden yararlanabilecek. Uzmanlara göre bu adım, mikro ölçekte enerji üretimini yaygınlaştırarak ülkenin enerji bağımsızlığına katkı sağlayacak.

Yeni konutlara zorunlu standartlar geliyor

Hükümetin planı yalnızca bireysel kullanımla sınırlı değil. Yeni kurallara göre İngiltere’de inşa edilecek konutların büyük çoğunluğunda:

• Güneş panelleri
• Düşük karbonlu ısıtma sistemleri (örneğin ısı pompaları)

standart olarak yer alacak.

Bu düzenleme, uzun vadede hem karbon emisyonlarını azaltmayı hem de hane halkı enerji maliyetlerini düşürmeyi hedefliyor. Yetkililer, yeni ev sahiplerinin yıllık enerji faturalarında yüzlerce sterlin tasarruf edebileceğini belirtiyor.

Sektörden olumlu tepkiler

Enerji ve perakende sektöründen gelen ilk tepkiler büyük ölçüde destekleyici oldu. Lidl GB Kurumsal İlişkiler Direktörü Georgina Hall, sürdürülebilir yaşamı herkes için erişilebilir kılmayı hedeflediklerini vurgulayarak, bu tür çözümlerin yaygınlaşmasının önemli olduğunu ifade etti.

Uzmanlar ise özellikle düşük gelirli haneler için bu teknolojilerin erişilebilir fiyatlarla sunulmasının kritik olacağına dikkat çekiyor.

Hükümet: “Halkın yanındayız”

Enerji Bakanı Ed Miliband, açıklamasında hükümetin enerji krizine karşı vatandaşları korumaya kararlı olduğunu belirtti. Miliband, enerji piyasasındaki adaletsizlikleri azaltmaya yönelik adımlar attıklarını ve özellikle en kırılgan grupları desteklemeye devam edeceklerini söyledi.

Enerji bağımsızlığı ve iklim hedefleri

Bu girişim, Birleşik Krallık’ın 2050 net sıfır karbon hedefi doğrultusunda atılmış önemli bir adım olarak görülüyor. Uzmanlara göre “fişe tak” güneş panelleri:

• Küçük ölçekli yenilenebilir enerji üretimini artıracak
• Elektrik şebekesi üzerindeki baskıyı azaltacak
• Hane halkının enerji fiyat dalgalanmalarına karşı korunmasını sağlayacak

Ancak bazı uzmanlar, sistemlerin verimliliği, depolama çözümleri ve şebekeye entegrasyon gibi konularda ek düzenlemelere ihtiyaç olabileceğini de vurguluyor.

“Fişe tak” güneş panelleri ve zorunlu yeşil konut standartları, Birleşik Krallık’ta enerji kullanım alışkanlıklarını kökten değiştirebilir. Eğer planlandığı gibi uygulanırsa, bu adım hem vatandaşların faturalarını hafifletecek hem de ülkenin temiz enerjiye geçişini hızlandıracak önemli bir dönüm noktası olacak.

(Kaynak: https://www.gov.uk/government/news/government-to-make-plug-in-solar-available-within-months)

Enerji maliyetlerindeki artış; ulaşım, sanayi ve tarım başta olmak üzere pek çok alanda fiyatların yukarı yönlü hareket etmesine neden oldu. Ekonomistler, bu gelişmenin küresel enflasyonda yeni bir dalga başlatabileceği görüşünde birleşiyor.

BoE Faizi Sabit Tuttu, Artış Sinyali Güçlendi

İngiltere Merkez Bankası (BoE), son Para Politikası Kurulu (PPK) toplantısında politika faizini yüzde 3,75 seviyesinde sabit tuttu. Ancak uzmanlara göre bu karar geçici olabilir.

Piyasalarda, artan enflasyon baskısı nedeniyle önümüzdeki haftalarda faiz artışının kaçınılmaz olduğu yönünde güçlü bir beklenti oluştu. Analistler, enerji fiyatlarındaki yükselişin tüketici enflasyonunu doğrudan yukarı çekeceğine dikkat çekiyor.

Faiz artışlarının; kredi maliyetlerini yükselterek konut, otomobil ve tüketim harcamalarını olumsuz etkilemesi bekleniyor.

Tarımda Maliyet Şoku: Gübre ve Yakıt Fiyatları Arttı

Savaşın etkisi yalnızca enerjiyle sınırlı kalmadı. Petrol fiyatlarındaki artış, gübre üretim maliyetlerini de yükseltti. Bu durum tarım sektöründe ciddi bir maliyet baskısı oluşturdu.

Artan gübre ve yakıt giderleri, üreticilerin maliyetlerini yukarı çekerken, bu artışın doğrudan tüketici fiyatlarına yansıması bekleniyor.

“Sebze Fiyatları 6 Hafta İçinde Yükselecek”

Ulusal Çiftçiler Birliği (NFU) Başkanı Tom Bradshaw, BBC’ye yaptığı açıklamada özellikle taze sebze fiyatlarına dikkat çekti. Bradshaw, salatalık ve domates fiyatlarının önümüzdeki altı hafta içinde belirgin şekilde artacağını ifade etti.

Açıklamada, Orta Doğu’daki gerilim öncesinde ülkede fiyatlar ve ücretlerde düşüş eğilimi görüldüğü hatırlatılarak, yeni gelişmelerin bu trendi tersine çevireceği vurgulandı.

Enflasyonda Yeni Dalga Uyarısı

Ekonomistler, yaşanan gelişmeleri “yeni bir dış şok” olarak değerlendiriyor. Enerji ve tarım maliyetlerindeki artışın zincirleme etkiler yaratacağı belirtiliyor.

Uzmanlara göre:

• Gıda fiyatları hızla yükselecek
• Tüketim ürünlerinde genel bir pahalanma yaşanacak
• Faiz oranları artış eğilimine girecek

Bu gelişmelerin, özellikle düşük ve orta gelirli hanehalkları üzerinde daha ağır bir yük oluşturması bekleniyor.

Tüketiciye Çifte Darbe: Hem Faiz Hem Fiyat Artışı

Artan faiz oranları, krediye erişimi zorlaştırırken; yükselen ürün fiyatları da günlük yaşam maliyetlerini artırıyor. Bu durum, tüketiciler için “çifte darbe” olarak yorumlanıyor.

Uzmanlar, önümüzdeki dönemde hem finansman maliyetlerinin hem de temel tüketim ürünlerinin fiyatlarının eş zamanlı artabileceği uyarısında bulunuyor.

Küresel Belirsizlik Derinleşiyor

Orta Doğu’daki gerilimin ne kadar süreceği belirsizliğini korurken, piyasalar gelişmeleri yakından izliyor. Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek yeni aksaklıkların enerji fiyatlarını daha da yukarı çekebileceği ifade ediliyor.

Ekonomistler, mevcut tablonun kısa vadede düzelmesinin zor olduğunu ve küresel ekonomide dalgalı seyrin devam edeceğini öngörüyor.

Uzmanlara göre bu adım, Pekin’in son dönemde küresel yatırımlarında daha temkinli bir yaklaşım benimsediğinin göstergesi. Özellikle stratejik sektörlerde faaliyet gösteren Çinli firmaların, siyasi istikrar ve güvenlik kriterlerini daha ön plana aldığı belirtiliyor.

İsrail ekonomisi için olası etkiler

Çin, son yıllarda İsrail ekonomisinde önemli bir yatırımcı konumundaydı. Teknoloji girişimleri, liman işletmeleri, altyapı projeleri ve yapay zekâ gibi alanlarda Çin sermayesinin etkisi hissediliyordu.

Bu nedenle alınan kararın özellikle şu alanlarda etkili olması bekleniyor:

• Yüksek teknoloji ve start-up yatırımları
• Altyapı ve ulaşım projeleri
• Enerji ve inovasyon iş birlikleri

Analistler, yeni yatırım akışının kesilmesinin kısa vadede doğrudan bir kriz yaratmayacağını, ancak orta ve uzun vadede finansman çeşitliliğini azaltabileceğini ifade ediyor.

Mevcut projeler devam edecek

Çinli yetkililer, kararın yalnızca yeni yatırımları kapsadığını özellikle vurguladı. Hâlihazırda devam eden projelerin planlandığı şekilde sürdürüleceği açıklandı. Bu durum, iki ülke arasındaki ekonomik bağların tamamen kopmadığını, ancak daha kontrollü bir döneme girildiğini gösteriyor.

Küresel yankı ve diplomatik mesaj

Karar, uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Pekin’in bu hamlesi, yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda diplomatik bir mesaj olarak da değerlendiriliyor. Çin’in Orta Doğu’daki dengeleri gözeterek daha temkinli bir politika izlemeye başladığı yorumları yapılıyor.

Bazı uzmanlar, bu adımın Amerika Birleşik Devletleri ile Çin arasındaki stratejik rekabet bağlamında da okunabileceğini belirtiyor. Washington’un İsrail ile güçlü ilişkileri göz önüne alındığında, Pekin’in bu kararı çok boyutlu bir dış politika hamlesi olarak değerlendiriliyor.

Önümüzdeki süreç

Kararın kalıcı olup olmayacağı, bölgedeki güvenlik durumuna ve diplomatik gelişmelere bağlı olacak. Eğer gerilim azalırsa, Çin’in yatırım politikasını yeniden gözden geçirebileceği ifade ediliyor.

Şimdilik görünen ise, Çin’in küresel yatırım stratejisinde daha seçici ve risk odaklı bir döneme girdiği. Bu durum, yalnızca İsrail’i değil, benzer risk profiline sahip diğer ülkeleri de etkileyebilir.

Sahibi olduğu Truth Social sosyal medya platformundan yaptığı açıklamada, beş günlük bir süre için "İran'ın elektrik santrallerine ve enerji altyapısına yönelik tüm saldırıları erteleyeceğini" söyledi.

İran Dışişleri Bakanlığı, Tahran-Washington görüşmelerini yalanladı.

BBC'nin ABD'deki ortağı CBS News'in aktardığına göre, bakanlıktan yapılan açıklamada, İran'ın "savaştan elde etmek istediği hedefleri gerçekleştirmeden önce her türlü müzakereyi reddeden tutumunu" sürdürdüğü belirtildi.

ABD Başkanı bunun ardından Florida'da gazetecilere yaptığı açıklamada İran'la görüşmelerle ilgili olarak, "Eğer işler yolunda giderse bunu çözmüş olacağız. Aksi takdirde, var gücümüzle bombalamaya devam edeceğiz" dedi.

Trump, sözlerinin devamında, "Anlaşma için çok istekliler; biz de anlaşma yapmak isteriz" ifadesini kullandı.

İranlı yetkililerle bugün "muhtemelen telefonda" görüşeceklerini ekledi.

Trump'ın açıklamasının ardından piyasalar düşüş seyrini tersine çevirdi.

Brent ham petrolü %13 düşüşle varil başına yaklaşık 96 dolara geriledi.

Londra'daki FTSE 100 endeksi, daha önce %2'lik düşüşün ardından %1 değer kazandı.

İngiltere, görüşme haberini memnuniyetle karşıladığını ifade etti.

AB Dışişleri ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas da Trump'ın İran'ın enerji altyapısına yönelik herhangi bir saldırı olmayacağına dair açıklamasını memnuniyetle karşıladı.

Kallas, bu tür saldırıların bölgede kaosa yol açtığını ve savaşı daha da tırmandırdığını belirtti.

ABD ve İsrail 28 Şubat'ta İran yönetimini, askeri ve nükleer tesislerini hedef alan saldırıları başlattı.

Tahran da İsrail'e ve ABD'nin bölgedeki üslerine ve resmi temsilciliklerine yönelik İHA'lar ve füzelerle karşılık verdi.

İran, Hürmüz Boğazı'ndan gemilerin geçişini de engellemiş, Trump, boğazı trafiğe açması için Tahran'a 48 saat mühlet vermişti.

Süre bu gece dolacaktı.

'Trump'ın İran açıklaması önemli soruları yanıtsız bırakıyor'

BBC Beyaz Saray Muhabiri Bernd Debusmann’ın haberine göre, Trump'ın açıklaması, "Destansı Öfke Operasyonu"nun başlamasından bu yana belki de en uzlaşmacı açıklaması, ancak önemli soruları yanıtsız bırakıyor.

Trump, İran'la "çok iyi ve verimli" görüşmeler yapıldığından bahsetse de, bu durum İranlılar tarafından doğrulanmadı ve bu açıklama, hafta sonu boyunca savaşan tarafların sergilediği savaşçı üslupla keskin bir tezat oluşturuyor.

Ayrıca, bu görüşmelerin tam olarak neye odaklandığı da net değil. Konu, İran'ın balistik füze programı veya nükleer zenginleştirme ya da sadece bir ateşkes olabilir; ancak Trump, cuma günü bu olasılığı özellikle önemsiz göstermişti.

Hürmüz Boğazı'na da atıf olabilir; ancak İranlılar, boğazı deniz trafiğine açacaklarına dair şu ana kadar kamuoyuna bir söz vermediler.

Çoğu uzman, İran'ın Hürmüz üzerindeki hakimiyetinin bu savaştaki en büyük kozu olduğu için bunu olası görmüyor.

Dünyanın büyük bir kısmı bu görüşmelerle ilgili herhangi bir güncelleme veya ayrıntıyı ve bunun ileride ne anlama gelebileceğini merakla bekliyor.

(BBC)

Böylece altın üst üste dokuzuncu işlem gününde de düşüşünü sürdürmüş oldu.

Geçtiğimiz hafta %10 değer kaybeden altın, 2 Ocak tarihinden bu yana en düşük seviyesini gördü.

Bir aylık kayıp %13'e ulaştı.

Ons altındaki düşüş gram altında da kendini gösterdi.

Gram altın 23 Mart'ta haftaya %2,9 düşüşle başladı.

6 bin 225 TL'den güne başladı, gün içinde 6 bin TL'nin altına indi.

Kapalıçarşı'da fiziki gram altın satış fiyatı 6.112 TL'ye, çeyrek altın ise 10 bin 940 TL'ye kadar geriledi.

Diğer değerli metallerde de düşüş görülüyor.

Ons gümüş %9 düşüşle 61,51 doları gördü.

Platin fiyatı %8'in üzerinde düşüşle 1.772,74 dolar/ons oldu.

(BBC)

Yeni düzenlemeyle birlikte ev sahipleri artık yalnızca kira ödenmemesi, mülkü satma planı ya da kendisinin taşınma ihtiyacı gibi belirli yasal gerekçelerle tahliye süreci başlatabilecek. Bu değişikliğin, kiracılara daha uzun vadeli barınma güvencesi sağlaması bekleniyor.

Kira artışlarına yıllık sınır

Reform kapsamında kira artışlarına da önemli sınırlamalar getiriliyor. Buna göre kiralar artık yılda yalnızca bir kez artırılabilecek ve artışların “piyasa koşullarına uygun” olması gerekecek.

Kiracılar, haksız buldukları zamları mahkemeye taşıyabilecek. Bu da özellikle son yıllarda hızla artan kira fiyatlarına karşı kiracılar için yeni bir koruma mekanizması anlamına geliyor.

Tüm kiracılar için tek tip sözleşme sistemi

Yasa ile birlikte sabit süreli kira sözleşmelerinin büyük ölçüde kaldırılması ve tüm kiracıların “dönemsel kira sözleşmesi” (periodic tenancy) sistemine geçirilmesi öngörülüyor. Bu sayede kiracılar, uzun süreli kontratlara bağlı kalmadan daha esnek şekilde taşınabilecek.

Aynı zamanda ev sahiplerinin de belirli yasal çerçevede mülklerini geri alma hakkı korunuyor.

Ev sahiplerine yeni yükümlülükler

Yeni düzenleme yalnızca kiracıları değil, ev sahiplerini de yakından ilgilendiriyor. Buna göre:

• Kiralanan mülklerin belirli sağlık ve güvenlik standartlarını karşılaması zorunlu olacak
• Evcil hayvan taleplerinin “makul gerekçeler olmadan” reddedilmesi zorlaşacak
• Kiracılardan peşin yüksek kira talep edilmesinin önüne geçilecek

Bu adımların, özellikle düşük gelirli kiracıların konuta erişimini kolaylaştırması hedefleniyor.

Ombudsman sistemi geliyor

Reform kapsamında bağımsız bir “kiracı-ev sahibi ombudsman sistemi” kurulacak. Bu sistem sayesinde taraflar, mahkemeye gitmeden önce anlaşmazlıklarını daha hızlı ve düşük maliyetle çözebilecek.

Uzmanlar, bu mekanizmanın hem dava yükünü azaltacağını hem de kiracıların hak arama sürecini kolaylaştıracağını belirtiyor.

Sektörden karışık tepkiler

Konut sektörü temsilcileri düzenlemelere temkinli yaklaşıyor. Bazı ev sahibi dernekleri, yeni kuralların kiraya verme işini daha az cazip hale getirebileceğini ve piyasada arz daralmasına yol açabileceğini savunuyor.

Kiracı hakları savunucuları ise reformu “gecikmiş ama gerekli bir adım” olarak değerlendiriyor.

Hükümet: “Daha adil bir sistem kuruluyor”

Hükümet yetkilileri, Kiracı Hakları Yasası ile kiracılar ve ev sahipleri arasında daha dengeli ve şeffaf bir sistem kurulacağını vurguluyor.

Uzmanlara göre yasa, kısa vadede piyasada dalgalanmalara yol açsa da uzun vadede İngiltere’de kiralama sisteminin daha istikrarlı hale gelmesine katkı sağlayabilir.

Özellikle Katar’daki sıvılaştırılmış doğalgaz tesislerine yönelik saldırılar ve Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyatların aksaması, Avrupa genelinde olduğu gibi İngiltere’de de enerji fiyatlarını hızla yukarı çekti. Gaz fiyatlarında yüzde 25-30’a varan artışlar görülürken petrol fiyatı kısa sürede varil başına 119 dolara kadar yükseldi.

Bu gelişmelerin en somut yansıması ise hane halkı faturalarında görülüyor. İngiltere’de yıllık enerji faturalarının 2.000 sterline yaklaşabileceği, bunun da yalnızca birkaç ay içinde yüzlerce sterlinlik ek yük anlamına geldiği belirtiliyor.

Enflasyon yeniden yükseliş trendinde

Ekonomistler, enerji fiyatlarındaki bu sıçramanın İngiltere’de enflasyonun yeniden hızlanmasına yol açacağını belirtiyor. Daha önce düşüş eğilimine girmesi beklenen enflasyonun yıl sonunda %3 civarına, hatta daha yukarı seviyelere çıkabileceği öngörülüyor.

İngiltere Merkez Bankası’nın (%2) enflasyon hedefinin bu koşullarda tutturulmasının zorlaşacağı ifade edilirken, piyasalar yıl içinde yeni faiz artışlarını fiyatlamaya başladı. Analistler, politika faizinin %4,25 seviyesine kadar çıkabileceğini öngörüyor.

Zincirleme etki: mortgage, ulaşım ve gıda

Enerji fiyatlarındaki artış yalnızca faturalarla sınırlı kalmıyor.

• Akaryakıt fiyatları son haftalarda keskin şekilde yükseldi (dizel %15, benzin %8 artış).
• Mortgage (konut kredisi) faizleri yükselerek hane bütçesine yıllık yüzlerce sterlin ek yük getirdi.
• Enerji maliyetlerinin artması, gıda fiyatları başta olmak üzere genel fiyat seviyesini yukarı çekme riski taşıyor.

Bu durum, ekonomide “ikinci tur etkiler” olarak adlandırılan ücret-fiyat sarmalı riskini de artırıyor.

Büyüme yavaşlayabilir

Artan maliyetler ve sıkılaşan para politikası beklentileri, ekonomik büyüme üzerinde de baskı yaratıyor. İngiltere ekonomisi için 2026 büyüme tahmini %1’in altına çekilirken işsizliğin artabileceği uyarısı yapılıyor.

Finansal piyasalarda da dalgalanma dikkat çekiyor. Londra borsasında sert düşüşler yaşanırken, devlet tahvili faizleri küresel kriz dönemlerinden bu yana en yüksek seviyelere yaklaştı.

“Enerji şoku” küresel risk haline geldi

Uzmanlara göre yaşanan gelişmeler, 2022’deki Rusya-Ukrayna savaşına benzer şekilde yeni bir “enerji kaynaklı enflasyon dalgası”nın başlangıcı olabilir. Hürmüz Boğazı’ndan geçen küresel petrol arzının yaklaşık %20’sinin risk altında olması, krizin derinleşmesi halinde fiyatların daha da yükselebileceğine işaret ediyor.

İngiltere Başbakanı Keir Starmer da enerji altyapılarına yönelik saldırıların küresel ekonomik etkilerine dikkat çekerek, bunun doğrudan Britanya ekonomisine yansıyacağını vurguladı.

İngiltere medyasında öne çıkan değerlendirmeler, İran merkezli savaşın enerji fiyatları üzerinden Birleşik Krallık’ta enflasyonu yeniden yükselişe geçirebileceği konusunda birleşiyor. Artan enerji maliyetleri, faiz artışı beklentileri ve zayıflayan büyüme görünümü birlikte değerlendirildiğinde, İngiliz ekonomisinin önümüzdeki dönemde yeni bir “enflasyon baskısı” sürecine girdiği yorumları güç kazanıyor.

Açıklamada, söz konusu gelişmenin Muhammed Şiya es-Sudani’nin talimatları doğrultusunda hayata geçirildiği ifade edilirken, bu adımın Bağdat yönetimi ile Irak Kürt Bölgesel Yönetimi arasında varılan yeni anlaşmanın somut bir sonucu olduğu vurgulandı.

Uzmanlara göre, Kerkük–Ceyhan hattının yeniden devreye alınması Irak ekonomisi açısından kritik önem taşıyor. Zira bu hat, ülkenin en önemli ihracat damarlarından biri olarak görülüyor. 2023 yılında hukuki ve siyasi anlaşmazlıklar nedeniyle duran sevkiyat, Irak’ın günlük petrol gelirlerinde ciddi kayıplara yol açmıştı.

Yeni süreçle birlikte Irak’ın petrol ihracat kapasitesinin artması, küresel enerji piyasalarında arzın bir miktar rahatlaması ve özellikle Avrupa pazarına yönelik alternatif kaynakların güçlenmesi bekleniyor. Türkiye açısından ise Ceyhan Limanı’nın bölgesel enerji merkezi rolünün yeniden pekişmesi anlamına geliyor.

Enerji analistleri, anlaşmanın sürdürülebilirliği açısından Bağdat ile IKBY arasındaki gelir paylaşımı ve yönetim mekanizmalarının belirleyici olacağına dikkat çekiyor. Ayrıca hattın tam kapasiteye ulaşmasının zaman alabileceği, ancak ilk etapta günlük yüz binlerce varil petrol akışının hedeflendiği belirtiliyor.

Irak hükümeti, ihracatın kesintisiz sürdürülmesi için teknik ve güvenlik önlemlerinin artırıldığını da açıkladı. Bu gelişme, hem bölgesel enerji dengeleri hem de küresel petrol fiyatları açısından yakından izleniyor.

Piyasadaki son verilere göre, iki yıllık sabit mortgage faiz oranı kısa sürede %4,83’ten %5,28’e yükseldi. Beş yıllık sabit faiz oranları ise %5,32 seviyesine çıkarak son ayların en yüksek noktalarından birine ulaştı. Bu artış, ortalama bir mortgage sahibinin yıllık maliyetini yaklaşık 788 sterlin artırdı.

Uzmanlar, faizlerdeki bu yükselişin arkasında yalnızca jeopolitik gelişmelerin değil, aynı zamanda Bank of England’ın para politikası beklentilerinin de etkili olduğunu belirtiyor. Piyasa aktörleri, enflasyonun yeniden yükselişe geçme ihtimaline karşı merkez bankasının faiz indirimlerini erteleyebileceğini fiyatlamaya başladı. Bu beklenti, swap oranlarını yukarı çekerek mortgage maliyetlerini artırıyor.

Öte yandan bankalar da risk yönetimi kapsamında daha temkinli davranıyor. Son haftalarda birçok kredi kuruluşu, daha önce sunduğu düşük faizli mortgage ürünlerini piyasadan çekti veya şartlarını sıkılaştırdı. Özellikle ilk kez ev alacaklar için uygun kredi seçeneklerinin azalması, konut piyasasında yavaşlama sinyallerini güçlendiriyor.

Konut piyasasında faaliyet gösteren danışmanlar, belirsizliğin artmasıyla birlikte alıcıların kararlarını ertelediğini ifade ediyor. Bu durum, halihazırda yüksek seyreden konut fiyatlarının da baskı altında kalabileceğine işaret ediyor.

Analistler, önümüzdeki dönemde mortgage faizlerinin seyrinin büyük ölçüde enerji fiyatlarına ve küresel jeopolitik gelişmelere bağlı olacağını vurguluyor. Enflasyonun kalıcı şekilde düşmemesi halinde, Birleşik Krallık’ta konut finansmanı maliyetlerinin yüksek kalmaya devam edebileceği öngörülüyor.

Yeni plana göre, en az altı aydır iş arayan gençleri istihdam eden şirketlere kişi başına 3 bin sterlin hibe verilecek. Programın önemli ayaklarından biri de çıraklık sisteminin güçlendirilmesi olacak. Bu kapsamda küçük ve orta ölçekli işletmelere (KOBİ) her yeni çıraklık pozisyonu için 2 bin sterlin ek ödeme yapılması öngörülüyor.

Toplam bütçesi 1 milyar sterlin olarak açıklanan programla yaklaşık 200 bin yeni istihdam oluşturulması hedefleniyor. Yetkililer, bu adımın hem genç işsizliği oranlarını düşürmesi hem de iş gücü piyasasında nitelikli çalışan açığını kapatması açısından kritik öneme sahip olduğunu vurguluyor.

Uzmanlar, teşviklerin özellikle pandemi sonrası toparlanma sürecinde zorlanan genç nüfus için önemli bir fırsat yaratacağını belirtiyor. Ayrıca programın, işverenlerin işe alım maliyetlerini azaltarak daha fazla genci istihdam etmeye yönlendireceği ifade ediliyor.

Öte yandan hükümetin, yalnızca mali destekle sınırlı kalmayıp gençlere yönelik mesleki eğitim, kariyer danışmanlığı ve beceri geliştirme programlarını da artırmayı planladığı belirtiliyor. Bu çerçevede dijital beceriler, yeşil ekonomi ve teknik alanlarda eğitimlerin öncelikli olacağı ifade ediliyor.

Ekonomistler ise programın başarısının, işverenlerin teşviklerden ne ölçüde yararlanacağına ve gençlerin iş gücü piyasasına ne kadar hızlı adapte olabileceğine bağlı olacağı görüşünde. Programın ilerleyen dönemde genişletilmesi veya farklı sektörlere özel teşvikler eklenmesi de gündeme gelebilir.

Yeni düzenlemenin önümüzdeki aylarda yürürlüğe girmesi beklenirken, başvuru süreçleri ve detaylı kriterlerin kısa süre içinde açıklanacağı bildirildi.