Savunma Yatırım Planı Tartışması Krizi Tetikledi

İstifasının ardından yayımlanan mektubunda Healey, uzun süredir hazırlanması beklenen Savunma Yatırım Planı'nın ülkenin karşı karşıya bulunduğu güvenlik tehditlerine cevap vermekten uzak olduğunu savundu. Healey, ayrılan kaynakların "bu tehlikeli dönemde savunma ve ülke için gerekenin çok altında" kaldığını belirterek, Silahlı Kuvvetlerin ihtiyaç duyduğu finansmanı sağlayamayan bir planı kabul etmesinin mümkün olmadığını ifade etti. Savunma Bakanı, Başbakan Starmer ve Hazine'nin gerekli kaynakları tahsis etme konusunda yetersiz kaldığını öne sürdü.

Savunma Yatırım Planı'nın yayımlanması aylarca ertelenmiş, Savunma Bakanlığı ile Hazine arasında finansman konusunda yaşanan anlaşmazlıklar nedeniyle süreç kilitlenmişti. İngiliz basınında yer alan bilgilere göre Savunma Bakanlığı dört yıllık dönemde yaklaşık 18 milyar sterlinlik ek kaynak talep ederken, Hazine'nin bunun önemli ölçüde altında kalan bir bütçe önerdiği belirtiliyor.

Starmer'dan "Mali Sorumluluk" Vurgusu

Başbakan Keir Starmer ise Healey'nin istifasına açık mektupla yanıt verdi. Savunma harcamalarını artırma taahhüdünü sürdürdüğünü belirten Starmer, bütçe disiplininden taviz vermeyeceklerini söyledi. Başbakan, "sorumsuz borçlanmanın" ülkenin mali istikrarını tehlikeye atacağını savunarak savunma yatırımlarının sürdürülebilir bir şekilde artırılması gerektiğini ifade etti. Starmer ayrıca Healey'ye hizmetleri için teşekkür ederek, hükümet çalışmalarında artık yer almayacak olmasından duyduğu üzüntüyü dile getirdi.

Al Carns: "İhtiyaç Duyulan Değişim Gelmeyecek"

Healey'nin istifasından yalnızca saatler sonra Silahlı Kuvvetler Bakanı Al Carns da görevini bıraktığını açıkladı. Starmer'a gönderdiği mektupta Carns, uzun süredir savunduğu reformların hayata geçirilmeyeceğinin artık netleştiğini belirtti.

"Uğruna bastırdığım değişimin gelmeyeceği netleşti" diyen Carns, mevcut Savunma Yatırım Planı'nın karşı karşıya olunan tehditlere uygun olmadığını savundu. İngiliz ordusunun değişen savaş koşullarına uyum sağlamakta zorlandığını söyleyen Carns, özellikle insansız sistemler, yapay zekâ destekli teknolojiler ve modern savaş konseptlerine yeterli yatırım yapılmadığını ifade etti. "Birleşik Krallık çatışmaların değişen karakteriyle başa çıkamıyor" değerlendirmesinde bulunan Carns, mevcut planın ne yeterince dönüştürücü ne de yeterince finanse edilmiş olduğunu vurguladı.

NATO Hedefleri ve Bütçe Tartışması

Krizin merkezinde, İngiltere'nin savunma harcamalarını hangi hızda artıracağı sorusu bulunuyor. Hükümet savunma bütçesini kademeli olarak yükseltmeyi planlarken, Healey ve Carns gibi isimler bunun mevcut uluslararası güvenlik ortamı için yetersiz olduğunu savunuyor.

Eleştirilerin odak noktalarından biri de İngiltere'nin savunma harcamalarının gayrisafi yurt içi hasılaya oranının beklenenden daha yavaş artacak olması. Hükümetin mevcut planının harcamaları 2030 yılına kadar yaklaşık yüzde 2,68 seviyesine çıkarmayı öngördüğü, bunun ise NATO içinde giderek yükselen savunma harcaması hedeflerinin gerisinde kaldığı belirtiliyor. Özellikle Rusya-Ukrayna savaşı sonrası Avrupa'da savunma bütçelerini hızla artıran ülkelerle kıyaslandığında Londra'nın daha temkinli bir yol izlediği ifade ediliyor.

Starmer Üzerindeki Baskı Artıyor

Peş peşe gelen istifalar, zaten çeşitli iç siyasi sorunlarla karşı karşıya bulunan Starmer hükümeti için önemli bir darbe olarak değerlendiriliyor. Savunma gibi stratejik bir alanda yaşanan ayrılıklar, hükümet içindeki görüş ayrılıklarını gün yüzüne çıkarırken, Başbakan'ın parti içindeki otoritesi konusunda da soru işaretleri doğurdu. İngiliz medyasında, istifaların yaklaşan NATO zirvesi öncesinde gerçekleşmesinin Londra'nın uluslararası ortaklarına vereceği mesaj açısından da dikkat çekici olduğu yorumları yapılıyor.

Yeni Savunma Bakanı Göreve Başladı

John Healey'nin ayrılmasının ardından Başbakan Starmer, eski Güvenlik Bakanı Dan Jarvis'i yeni Savunma Bakanı olarak atadı. Eski bir asker olan Jarvis'in önündeki en önemli gündem maddesinin, hükümet içindeki bütçe tartışmalarını yatıştırmak ve geciken Savunma Yatırım Planı'nı sonuçlandırmak olacağı belirtiliyor. Ancak Healey ve Carns'ın istifalarıyla açığa çıkan finansman tartışmasının kısa vadede sona ermesi beklenmiyor.

Araştırmada, başkentteki yüksek kira fiyatları ve sosyal konut yetersizliği nedeniyle Bolton, Blackpool, Hartlepool, Durham ve Middlesbrough gibi kentlere yapılan yerleştirmelerin son yıllarda belirgin şekilde arttığı belirtildi. Uygulamadan özellikle aile içi şiddetten kaçan kadınlar, sığınmacılar, mülteci aileler ve küçük çocuklu hanelerin etkilendiği ifade edildi.

Yardım Kuruluşlarından Tepki

Barınma ve göç alanında faaliyet gösteren yardım kuruluşları, yerleştirilen kişilerin önemli bölümünün taşınmanın sonuçlarını tam olarak anlayamadığını savunuyor. Özellikle İngilizce bilgisi sınırlı olan mültecilerin ve göçmen ailelerin kendilerine sunulan seçenekler konusunda yeterince bilgilendirilmediği öne sürülüyor.

Sivil toplum kuruluşlarına göre bazı aileler, belediyelerin sunduğu konut tekliflerini reddetmeleri halinde tamamen evsiz kalabilecekleri endişesiyle istemedikleri halde taşınmayı kabul ediyor. Bu durumun bireyleri mevcut sosyal çevrelerinden, sağlık hizmetlerinden ve çocukların eğitim gördüğü okullardan kopardığı belirtiliyor.

Uzmanlar, travma yaşamış aile içi şiddet mağdurlarının ve mültecilerin destek ağlarından uzaklaştırılmasının psikolojik ve sosyal sorunları derinleştirebileceği uyarısında bulunuyor.

Kuzeydeki Yerel Yönetimler Rahatsız

Londra dışına yapılan yerleştirmeler yalnızca taşınan aileleri değil, hedef bölgelerdeki yerel yönetimleri de endişelendiriyor.

Hartlepool Milletvekili Jonathan Brash, başkentin konut krizinin mali ve sosyal yükünün kuzey İngiltere’ye aktarıldığını savunarak, merkezi hükümetin soruna daha kapsamlı çözümler üretmesi gerektiğini söyledi.

Kuzey İngiltere’deki bazı belediyeler ise kendi bölgelerinde de ciddi konut sıkıntısı yaşandığını belirterek, dışarıdan gelen yüksek sayıdaki yerleştirmenin yerel hizmetler üzerinde baskı oluşturduğunu ifade ediyor. Eğitim, sağlık ve sosyal yardım sistemlerinin artan taleple karşı karşıya kaldığı belirtiliyor.

Londra’da Evsizlik Rekor Seviyelerde

İngiltere’de özellikle başkent Londra’da konut maliyetlerindeki hızlı yükseliş son yıllarda evsizlik sorununu daha görünür hale getirdi.

Resmi verilere göre geçici konaklama birimlerinde yaşayan evsiz hane sayısı son yıllarda rekor seviyelere ulaştı. Londra’daki birçok belediye, bölgelerinde yeterli sayıda uygun fiyatlı konut bulamadığı için aileleri şehir dışındaki otellere, pansiyonlara ve geçici konutlara yerleştirmek zorunda kalıyor.

Yerel yönetimlerin geçici konaklama harcamalarının da son yıllarda milyarlarca sterline ulaştığı belirtiliyor. Belediye bütçeleri üzerindeki baskının artması nedeniyle bazı yerel yönetimler iflas riskiyle karşı karşıya bulunuyor.

Sosyal Konut Açığı Derinleşiyor

Uzmanlara göre krizin temelinde uzun yıllardır yeterli sosyal konut inşa edilmemesi yatıyor. İngiltere’de sosyal konut stokunun nüfus artışına paralel şekilde genişlememesi, özel kiralık konut piyasasındaki fiyat artışlarıyla birleşince düşük gelirli ailelerin barınma imkanlarını ciddi şekilde daralttı.

Londra’da ortalama kira bedelleri son yıllarda tarihi zirvelere çıkarken, düşük gelirli çalışanlar ve sosyal yardım alan haneler uygun fiyatlı konut bulmakta giderek daha fazla zorlanıyor. Konut sektöründeki uzmanlar, mevcut eğilimin sürmesi halinde şehir dışına yapılan yerleştirmelerin önümüzdeki yıllarda daha da artabileceği görüşünde.

Hükümet Üzerindeki Baskı Artıyor

İşçi Partisi hükümeti, konut üretimini hızlandırma ve sosyal konut yatırımlarını artırma sözü vermiş olsa da uzmanlar sorunun kısa vadede çözülemeyeceğini belirtiyor.

Muhalefet partileri ve yardım kuruluşları, hükümete acil sosyal konut programları başlatılması, geçici konaklama sisteminin reforme edilmesi ve belediyelere ek kaynak sağlanması çağrısında bulunuyor.

Konut krizinin yalnızca Londra’nın değil, ülke genelindeki ekonomik eşitsizliklerin ve sosyal politikaların bir sonucu olduğunu belirten uzmanlar, kapsamlı reformlar yapılmadığı sürece binlerce ailenin yaşamlarını kurdukları şehirlerden uzaklaşmak zorunda kalmaya devam edeceği uyarısında bulunuyor.

35 yıllık askeri kariyerinde ilk kez bu denli karmaşık ve tehlikeli bir güvenlik ortamıyla karşı karşıya kaldığını söyleyen Knighton, “Bu, şimdiye kadar gördüğüm en tehlikeli dönem” ifadelerini kullandı. İngiliz komutan, Rusya'nın yalnızca konvansiyonel askeri yöntemlerle değil, hibrit savaş unsurlarıyla da İngiltere'yi test ettiğini vurguladı.

Rus Uçaklarının Faaliyetlerinde Çarpıcı Artış

Knighton'ın açıkladığı verilere göre Rus stratejik savaş uçaklarının İngiliz hava sahasına yönelik ihlal ve taciz niteliğindeki faaliyetleri 2026'nın ilk beş ayında, 2025 yılının tamamında kaydedilen seviyeye ulaştı.

İngiliz savunma makamları, Kuzey Atlantik ve Kuzey Denizi çevresindeki Rus askeri hareketliliğinin son aylarda belirgin şekilde arttığını değerlendiriyor. Londra, bu faaliyetlerin NATO'nun hava savunma reaksiyon sürelerini ve caydırıcılık kapasitesini test etmeyi amaçladığını düşünüyor.

“Moskova Çizgiyi Aşma Riski Taşıyor”

Rusya'nın yöntemlerinin yalnızca hava ve deniz operasyonlarıyla sınırlı olmadığını belirten Knighton, Kremlin'in siber saldırılar, kritik altyapılara yönelik sabotaj girişimleri, teknoloji kaçakçılığı faaliyetleri ve suikast teşebbüsleri gibi yöntemlerle baskıyı artırdığını söyledi.

“Rusya risk seviyesini yükseltiyor ve bir noktada çizgiyi aşma tehlikesi taşıyor” diyen İngiliz komutan, Moskova'nın Batı'nın savunma reflekslerini sistematik biçimde sınadığını ifade etti.

Savunma Yatırımları Tartışması Büyüyor

Knighton'ın açıklamaları, İngiliz hükümetinin uzun süredir ertelenen Savunma Yatırım Planı'nı açıklamaya hazırlandığı dönemde geldi. İngiliz basınında yer alan haberlere göre Savunma Bakanlığı önümüzdeki dört yıllık dönemde milyarlarca sterlinlik finansman açığıyla karşı karşıya bulunuyor.

İngiliz askeri yetkililer, Ukrayna savaşının ortaya çıkardığı dersler doğrultusunda ülkenin kısa süreli operasyonlardan ziyade uzun süreli ve yüksek yoğunluklu çatışmalara hazırlanması gerektiğini savunuyor. Bu kapsamda mühimmat stoklarının artırılması, hava savunma sistemlerinin güçlendirilmesi ve savunma sanayisinin üretim kapasitesinin yükseltilmesi gündemde bulunuyor.

İstihbarat Servislerinden de Benzer Uyarılar

Knighton'ın değerlendirmeleri, son aylarda İngiliz istihbarat çevrelerinden gelen benzer açıklamalarla da örtüşüyor. İngiliz dış istihbarat servisi MI6'nın yeni başkanı Blaise Metreweli de Rusya'nın sabotaj, dezenformasyon, siber saldırı ve suikast girişimlerini içeren hibrit savaş yöntemlerini artırdığı uyarısında bulunmuştu.

İngiliz güvenlik kurumları, Ukrayna savaşı devam ederken Rusya'nın NATO ülkeleri üzerinde baskıyı artırabileceği ve Avrupa genelinde hibrit operasyonlarını yoğunlaştırabileceği değerlendirmesini yapıyor.

NATO Zirvesi Öncesi Kritik Mesaj

Uzmanlara göre Knighton'ın açıklamaları yalnızca kamuoyuna yönelik bir güvenlik uyarısı değil, aynı zamanda temmuz ayında yapılacak NATO zirvesi öncesinde savunma harcamalarının artırılması yönünde siyasi karar alıcılara verilmiş güçlü bir mesaj niteliği taşıyor.

İngiltere, Rusya kaynaklı tehditlerin artması nedeniyle savunma bütçesinin Gayri Safi Yurtiçi Hasıla'nın yüzde 3'üne çıkarılmasını tartışırken, askeri yetkililer ülkenin caydırıcılık kapasitesinin korunması için hızlı adımlar atılması gerektiğini vurguluyor.

Daha önce Filistinliler İçin Tıbbi Yardım (Medical Aid for Palestinians-MAP) kuruluşunun yöneticiliğini de yapan Ward, söz konusu fonların yalnızca eğitim veya sosyal projelerle sınırlı olmadığını; Filistinli ailelerin evlerinin yıkılmasını destekleyen ve yerleşimlerin genişletilmesi için faaliyet yürüten aşırılıkçı gruplara kadar ulaştığını ifade etti.

Vergi mükelleflerinin parası da kullanılmış olabilir

Ward’ın en dikkat çekici iddialarından biri ise bağışların İngiltere’deki “Gift Aid” adlı vergi teşvik sistemi üzerinden desteklenmiş olabileceği yönünde oldu.

İngiliz vergi mevzuatına göre hayır kurumlarına yapılan bağışlar için devlet tarafından ek vergi avantajı sağlanabiliyor. Ward, bağışların bu sistem kapsamında değerlendirilmiş olması halinde İngiliz vergi mükelleflerinin yaklaşık 5,6 milyon sterlinlik kamu kaynağıyla yasa dışı yerleşim faaliyetlerini dolaylı biçimde finanse etmiş olabileceğini belirtti.

Milletvekili, bu durumun yalnızca etik değil aynı zamanda hukuki açıdan da ciddi sorular doğurduğunu ifade etti.

Regavim ve yerleşim okullarına aktarılan fonlar

Kamuoyuna yansıyan belgelerde, Batı Şeria’daki İsrail yerleşimlerinde faaliyet gösteren çeşitli eğitim kurumlarına milyonlarca sterlin gönderildiği öne sürülüyor.

İddialara göre fonlardan bir kısmı, Filistin topraklarında İsrail yerleşimlerinin genişletilmesini savunan ve Filistinli yapıların yıkılması için hukuki kampanyalar yürüten Regavim adlı örgüte ulaştı. Regavim, Avrupa Birliği tarafından yaptırım uygulanan aşırılıkçı yerleşimci gruplar arasında gösteriliyor.

Araştırmalarda adı geçen kuruluşlar arasında Kasner Charitable Trust (KCT) ve UK Toremet gibi İngiltere merkezli yardım kuruluşları da bulunuyor. Daha önce yayımlanan bazı belgelerde bu kuruluşlar aracılığıyla Batı Şeria’daki Susya yerleşiminde bulunan eğitim kurumlarına milyonlarca sterlin aktarıldığı iddia edilmişti.

Hükümet soruşturma istedi

İddiaların parlamentoda gündeme taşınmasının ardından İngiltere Dışişleri Bakanı Yvette Cooper, Hayır Kurumları Komisyonu’nun konuyu incelemeye başladığını duyurdu.

Komisyon tarafından yapılan açıklamada, meselenin hem uluslararası hukuk hem de yardım kuruluşları mevzuatı açısından karmaşık bir yapıya sahip olduğu belirtilirken, gelen şikâyetlerin dikkatle değerlendirildiği ifade edildi.

Ward ise yalnızca inceleme yapılmasının yeterli olmadığını belirterek, yasa dışı yerleşim faaliyetlerine kaynak aktardığı tespit edilen kuruluşların yardım kuruluşu statülerinin iptal edilmesini istedi.

Başbakan Starmer’dan dikkat çeken açıklama

Konu İngiliz Parlamentosu’nda Başbakan’a yöneltilen sorular sırasında da gündeme geldi.

Başbakan Keir Starmer, Batı Şeria’daki İsrail yerleşimlerinin uluslararası hukukun açık ihlali olduğunu belirterek, “Hiçbir İngiliz hayır kurumu yasa dışı yerleşimleri desteklememelidir” dedi.

Starmer’ın açıklaması, hükümetin son dönemde Batı Şeria’daki yerleşimci şiddetine karşı aldığı yaptırım kararlarının ardından geldi.

Uluslararası hukuk tartışması büyüyor

Birleşmiş Milletler, Uluslararası Adalet Divanı ve çok sayıda uluslararası insan hakları kuruluşu, işgal altındaki Filistin topraklarında kurulan İsrail işgallerini uluslararası hukuka aykırı kabul ediyor.

İnsan hakları savunucuları, İngiltere’de kayıtlı yardım kuruluşlarının bu yerleşimlere mali destek sağlamasının, yardım faaliyetleri ile siyasi ve ideolojik amaçlar arasındaki sınırın yeniden tartışılmasına yol açtığını belirtiyor.

Muhalif çevreler ise yardım kuruluşlarının vergi avantajlarından yararlanarak işgal altındaki bölgelerdeki yerleşim projelerine kaynak aktarmasının İngiliz hukukunda açık biçimde yasaklanması gerektiğini savunuyor.

Hayır Kurumları Komisyonu’nun başlattığı incelemenin sonuçları, İngiltere’de yardım kuruluşlarının yurtdışındaki faaliyetlerine ilişkin denetim mekanizmalarının geleceği açısından belirleyici bir emsal oluşturabilir.

Burnham, “Gözaltı merkezlerinden daha fazla yararlanmalıyız ki, ülkede kalmak için haklı bir gerekçesi olmayan kişiler sisteme dahil olamasın. Böylece süreç daha hızlı ilerler ve geri gönderme işlemleri daha çabuk gerçekleşir” dedi.

İşçi Partili siyasetçi ayrıca, sığınma başvurusu yapan kişilerin yerleştirilme biçimini de eleştirerek İçişleri Bakanlığı'nın yerel yönetimlerle yeterli koordinasyon kurmadığını savundu.

“Farage'ın Bu Konudaki Görüşüne Katılıyorum”

Burnham'ın en dikkat çekici çıkışı ise göç konusunda uzun süredir sert politikalar savunan Reform UK lideri Nigel Farage ile aynı noktada buluştuğunu söylemesi oldu.

“Yerel yönetimlere çoğu zaman danışılmıyor. İçişleri Bakanlığı istediğini yapıyor. Ben bu sözleşmelerin ve sistemin reforme edilmesini istiyorum. Farage'ın söylediği bir noktaya katılıyorum; ülkenin yeniden bir düzen duygusuna kavuşması gerekiyor” ifadelerini kullandı.

Söz konusu açıklamalar, Burnham'ın geçmişte daha kapsayıcı ve göçmen dostu olarak görülen siyasi çizgisinden uzaklaştığı yönündeki değerlendirmeleri güçlendirdi.

Liderlik Hesapları ve Makerfield Sınavı

Burnham'ın açıklamaları, 18 Haziran'da yapılacak Makerfield ara seçimi kampanyasının en kritik dönemine denk geldi. Ara seçim, sadece bir milletvekilliği yarışından çok daha büyük önem taşıyor.

Burnham, seçimi kazanması halinde Avam Kamarası'na dönecek ve İşçi Partisi içinde Başbakan Keir Starmer'a karşı olası bir liderlik mücadelesine katılabilecek. Burnham geçtiğimiz günlerde, uygun koşullar oluşması halinde Starmer'ın yerine aday olacağını resmen açıklamıştı.

Reform UK Baskısı Artıyor

Makerfield yarışı aynı zamanda Burnham ile Reform UK adayı Robert Kenyon arasında sembolik bir mücadeleye dönüşmüş durumda. Reform UK, Burnham'ı uzun süredir “Açık Sınır Andy” sloganıyla hedef alırken, Burnham'ın son açıklamaları bu eleştirileri boşa çıkarmayı amaçlayan bir strateji olarak değerlendiriliyor.

Son kamuoyu araştırmaları Burnham'ın yarışta küçük bir üstünlüğe sahip olduğunu gösterse de seçim halen başa baş görülüyor. Bazı anketler Burnham'ın önde olduğunu ortaya koyarken, diğer modeller yarışın hata payı içinde seyrettiğini belirtiyor.

İşçi Partisi İçinde Tartışma Yarattı

Siyasi gözlemcilere göre Burnham'ın göç konusunda daha sert bir söylem benimsemesi, Reform UK'nin işçi sınıfı seçmenler üzerindeki etkisini kırmaya yönelik bir hamle.

Ancak bu yaklaşımın İşçi Partisi'nin ilerici kanadında rahatsızlık yaratabileceği belirtiliyor. Burnham daha önce seçim sistemi reformu, yerel yönetimlerin güçlendirilmesi ve Westminster merkezli siyasetin dönüştürülmesi gibi daha reformist önerilerle öne çıkmıştı.

18 Haziran'daki Makerfield seçiminin sonucu yalnızca bir milletvekilini değil, aynı zamanda İşçi Partisi'nin gelecekteki liderlik mücadelesinin seyrini de belirleyebilir. Burnham'ın göç konusunda attığı son adımların seçmen nezdinde nasıl karşılık bulacağı ise seçim gecesi netleşecek.

KANLI SALDIRI SONRASI SOKAKLAR KARIŞTI

Olay, pazartesi gecesi Belfast’ın kuzeyindeki Kinnaird Avenue bölgesinde meydana geldi. Sosyal medyada hızla yayılan görüntülerde, bir saldırganın yerde bulunan bir kişiye defalarca bıçakla saldırdığı görülüyor. Polis tarafından yapılan açıklamada, 40’lı yaşlardaki yaralının yüz, boyun ve sırt bölgelerinden ağır yaralandığı ve hastanede tedavi altına alındığı bildirildi.

Kuzey İrlanda Polisi (PSNI), olay yerinde yakalanan 30 yaşındaki bir erkeğin “kasten öldürmeye teşebbüs”, “kesici alet taşıma” ve “ölüm tehdidinde bulunma” suçlamalarıyla mahkemeye sevk edildiğini açıkladı. Polis, saldırının şu aşamada terör bağlantılı olarak değerlendirilmediğini duyurdu.

SOSYAL MEDYA PAYLAŞIMLARI PROTESTOLARI TETİKLEDİ

Saldırı görüntülerinin sosyal medya platformlarında milyonlarca kez izlenmesi üzerine Belfast başta olmak üzere Kuzey İrlanda’nın çeşitli bölgelerinde göçmen karşıtı gösteri çağrıları yapıldı. Akşam saatlerinde yüzlerce kişinin katıldığı protestolar bazı bölgelerde kontrolden çıktı.

Yerel medya ve uluslararası haber ajanslarının aktardığı bilgilere göre protestocuların bir kısmı araçları ateşe verdi, bazı evlere ve işyerlerine zarar verdi. Bir toplu taşıma aracının da kundaklandığı bildirildi. Polis kent genelinde geniş güvenlik önlemleri alırken olayları “kritik vaka” olarak değerlendirdi.

GÖÇMEN EVLERİ VE YABANCI İŞLETMELER HEDEFTE

Gece boyunca özellikle göçmenlerin yoğun yaşadığı mahallelerde gerginlik yaşandı. Bazı evlerin camlarının kırıldığı, birkaç noktada yangın çıktığı bildirildi. Sosyal medya hesaplarında yabancı kökenli işletmelerin de hedef alındığına ilişkin çok sayıda paylaşım yapıldı.

Bu paylaşımlar arasında bir Türk berber dükkânına ait olduğu öne sürülen fotoğraflar da yer aldı. Ancak söz konusu işyerinin zarar gördüğüne ilişkin resmi makamlar tarafından yapılmış doğrulanmış bir açıklama bulunmuyor. Sosyal medyada dolaşan görüntülerin nerede ve ne zaman çekildiği konusunda da bağımsız doğrulama yapılabilmiş değil.

SİYASİLERDEN “SAKİN OLUN” ÇAĞRISI

Kuzey İrlanda Birinci Bakanı Michelle O’Neill, Başbakan Yardımcısı Emma Little-Pengelly ve diğer siyasi liderler saldırıyı kınarken, olayın toplumsal nefreti körüklemek için kullanılmaması gerektiğini vurguladı. İngiltere Başbakanı Keir Starmer da saldırıyı “dehşet verici” olarak nitelendirerek şiddet olaylarının sona ermesi çağrısında bulundu.

Polis yetkilileri ise sosyal medyada yayılan doğrulanmamış bilgilerin ve provokatif paylaşımların gerginliği artırdığına dikkat çekerek vatandaşlardan resmi açıklamaları takip etmelerini istedi.

SORUŞTURMA SÜRÜYOR

Polis, saldırının nedenine ilişkin soruşturmanın devam ettiğini, olayın tüm yönleriyle incelendiğini açıkladı. Yetkililer hem bıçaklı saldırı hem de sonrasında yaşanan şiddet olaylarıyla ilgili çok sayıda görüntü ve ihbarın değerlendirildiğini belirtti.

Belfast’ta gece boyunca devam eden olayların ardından kent genelinde güvenlik önlemleri artırılırken, yeni protesto çağrılarının yapılması nedeniyle önümüzdeki günlerde de gerginliğin sürmesinden endişe ediliyor.

Ancak dava, yalnızca cinayet nedeniyle değil, polis müdahalesine ilişkin ortaya çıkan görüntüler nedeniyle de ülke gündeminin ilk sırasına yerleşti. Kamuoyuna yansıyan polis kamerası kayıtlarında, ağır yaralı haldeki Nowak’ın defalarca “Bıçaklandım” ve “Nefes alamıyorum” demesine rağmen kelepçelendiği görüldü. Hampshire Polisi olay nedeniyle aileden özür dilerken, bağımsız denetim makamı tarafından soruşturma başlatıldı.

JD Vance: “Bu Trajedi Göç Politikalarının Sonucu”

Tartışmayı uluslararası boyuta taşıyan çıkış ise ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’dan geldi.

Vance, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada Henry Nowak’ın ölümünü Avrupa’daki göç politikalarıyla ilişkilendirerek, “kitlesel göçün” ve “Avrupalı elitlerin yanlış politikalarının” bu tür olayların önünü açtığını öne sürdü. Vance ayrıca olay karşısında duyulması gereken tepkinin “haklı öfke” olduğunu savundu.

Ancak açıklamalar İngiltere’de geniş çaplı tepki gördü. İngiliz hükümeti, saldırganın göçmen değil, İngiltere doğumlu bir İngiliz vatandaşı olduğuna dikkat çekerek cinayetin göç tartışmalarına malzeme edilmesini eleştirdi.

Londra’dan Sert Yanıt

Başbakanlık Sözcülüğü, Henry Nowak’ın ölümünün bazı çevreler tarafından siyasi amaçlarla kullanıldığını belirterek, “İnsanlar demokrasimize müdahale etmeye ve sokaklarımızda bölünme yaratmaya çalışıyor” açıklamasında bulundu. Ayrıca Nowak ailesinin de oğullarının ölümünün toplumsal kutuplaşma yaratacak biçimde kullanılmasını istemediği vurgulandı.

Başbakan Keir Starmer da yaptığı açıklamalarda toplumun birlik içinde kalması gerektiğini söyledi. Starmer, trajedinin belirli topluluklara karşı nefret üretmek amacıyla kullanılmasına izin vermeyeceklerini ifade etti.

Dışişleri Bakanı David Lammy ise Vance’ın açıklamalarını “yanlış” olarak nitelendirerek, olayın kitlesel göçle ilişkilendirilmesinin gerçeği yansıtmadığını söyledi.

Starmer’dan Elon Musk’a Suçlama

Tartışmaların bir diğer odağında ise teknoloji milyarderi Elon Musk yer aldı.

Musk, sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı paylaşımlarda polislerin Nowak’a yönelik muamelesini sert şekilde eleştirdi ve Hampshire Polisi hakkında özel dava açılmasına destek verebileceğini ima etti.

Başbakan Starmer ise Musk’ın açıklamalarının kamuoyundaki gerilimi artırdığını savunarak, ünlü iş insanını “İngiltere’de bölünmeyi körüklemeye çalışmakla” suçladı. Starmer, “Bu ülke böyle bir ülke değil. Böylesi trajediler karşısında sakin ve sağduyulu davranmalıyız” ifadelerini kullandı.

Southampton’da Protestolar ve Yeni Gözaltılar

Cinayet ve polis müdahalesine ilişkin görüntülerin yayımlanmasının ardından Southampton’da başlayan protestolar zaman zaman şiddet olaylarına dönüştü. Polis ekipleriyle göstericiler arasında çatışmalar yaşanırken taşlar, şişeler ve çeşitli cisimler atıldı. Çok sayıda polis memuru yaralandı.

Yetkililer son günlerde protestolarla bağlantılı olarak yeni gözaltılar yapıldığını ve çok sayıda kişi hakkında “şiddet içerikli kamu düzenini bozma” suçlamasıyla işlem başlatıldığını açıkladı. Son gelişmelerle birlikte olaylar nedeniyle suçlanan kişi sayısı 11’e yükseldi.

Soruşturma Sürüyor

Öte yandan Hampshire Polisi’nin olay günü sergilediği tutuma ilişkin bağımsız soruşturma devam ediyor. Basına yansıyan son bilgiler, polis yönetiminin dava sürerken internette yayılan yanlış bilgileri düzeltmek amacıyla açıklama yapmayı değerlendirdiğini, ancak savcılığın bunun yargı sürecini etkileyebileceği yönünde uyarıda bulunduğunu gösterdi.

Henry Nowak’ın ölümü, İngiltere’de polis uygulamaları, toplumsal kutuplaşma, göç politikaları ve sosyal medya üzerinden yürütülen siyasi kampanyalar konusunda geniş kapsamlı bir tartışmayı tetiklerken, Londra ile Washington arasında da yeni bir diplomatik gerilim başlığına dönüşmüş durumda.

Belgelerde, ülkenin eski ABD Büyükelçisi Lord Peter Mandelson'un, Kabine Ofisi Bakanı Pat McFadden ile yaptığı özel görüşmeler ve yazışmalar dikkat çekiyor. İşçi Partisi'nin seçim zaferinin mimarlarından biri olarak görülen Mandelson'un değerlendirmeleri, hükümetin mevcut performansına yönelik sert eleştiriler içeriyor.

“Downing Street Yönünü Kaybetmiş Görünüyor”

Yazışmalarda Mandelson'un, Başbakan Keir Starmer'ın liderlik yaklaşımını sorguladığı ve hükümetin stratejik bir rota çizmekte zorlandığını savunduğu görülüyor.

Mandelson'un değerlendirmelerine göre hükümet, iktidara gelişinden sonra seçmenlere vaat ettiği büyük dönüşüm programını somut politikalarla destekleyemedi. Belgelerde Downing Street'in "zor durumda", "savunmada kalan" ve "siyasi gündemi belirlemek yerine gündemin peşinden sürüklenen" bir görüntü verdiği yönünde ifadelerin yer aldığı belirtiliyor.

Eski büyükelçi, Starmer'ın kamuoyu baskıları ve medya eleştirileri karşısında sık sık politika değişikliğine gitmesinin liderlik algısını zedelediğini savunuyor.

Parti İçinde Sessiz Rahatsızlık

Siyasi kulislerde uzun süredir konuşulan liderlik tartışmalarının bu belgelerle birlikte daha görünür hale geldiği değerlendiriliyor.

Özellikle ekonomi politikaları, kamu harcamaları ve göç konusunda hükümetin zaman zaman farklı mesajlar vermesi, bazı İşçi Partisi milletvekilleri arasında da rahatsızlık yaratmıştı. Son aylarda yapılan kamuoyu araştırmalarında hükümetin oy desteğinde yaşanan dalgalanmalar, parti içindeki eleştirilerin daha yüksek sesle dile getirilmesine neden oldu.

Siyasi gözlemciler, Mandelson'un eleştirilerinin yalnızca kişisel görüşlerden ibaret olmadığını, parti içindeki daha geniş bir kesimin kaygılarını yansıtabileceğini belirtiyor.

Muhafazakârlar ve Reform UK'den Sert Tepki

Belgelerin yayımlanmasının ardından muhalefet partileri hükümete yüklenmeye başladı. Muhafazakâr Parti sözcüleri, yazışmaların İşçi Partisi'nin kendi yönetimine güven duymadığını gösterdiğini savundu.

Son dönemde yükselen oy oranlarıyla dikkat çeken Reform UK ise hükümetin "değişim" vaadini yerine getiremediğini öne sürerek erken politika revizyonu çağrısında bulundu.

Siyasi analistler, İşçi Partisi'nin seçimlerden sonra karşı karşıya kaldığı ekonomik zorluklar, bütçe baskıları ve kamu hizmetlerindeki sorunların hükümet üzerindeki yükü artırdığını ifade ediyor.

Starmer Cephesi Sessizliğini Koruyor

Başbakanlık kaynakları ise belgelerde yer alan değerlendirmelerin kişisel görüşler olduğunu ve hükümetin ekonomik büyüme, sağlık hizmetleri ve altyapı yatırımları konularındaki programını uygulamaya devam ettiğini vurguluyor.

Downing Street'e yakın kaynaklar, hükümetin önümüzdeki aylarda ekonomik büyüme, konut üretimi ve kamu hizmetlerinin iyileştirilmesine yönelik yeni adımlar açıklayacağını belirtiyor.

Ancak siyasi uzmanlara göre, İşçi Partisi'nin en deneyimli isimlerinden biri olan Mandelson'un eleştirileri, hükümet üzerindeki baskıyı artırabilir ve parti içindeki liderlik tartışmalarını yeniden gündeme taşıyabilir.

Londra'da Siyasi Dengeler Yeniden Şekillenebilir

Açıklanan belgeler, yalnızca geçmişe ait iç yazışmalar olmanın ötesinde, İşçi Partisi'nin gelecekteki siyasi yönelimi açısından da önemli ipuçları barındırıyor.

Önümüzdeki dönemde ekonomik performansın beklentileri karşılayamaması veya hükümetin kamuoyu desteğinde yeni gerilemeler yaşanması halinde, Mandelson'un dile getirdiği eleştirilerin parti içinde daha geniş yankı bulabileceği değerlendiriliyor.

Londra kulislerinde konuşulan senaryolara göre, belgelerin yarattığı siyasi etki önümüzdeki haftalarda hem İşçi Partisi'nin iç dengelerini hem de Birleşik Krallık siyasetinin genel seyrini etkilemeye devam edecek.

2022 yılında hayatını kaybeden Kraliçe II. Elizabeth'in kişisel servetinin yaklaşık 370 milyon sterlin olduğu tahmin ediliyordu. Ölümünün ardından İngiliz monarşisinde yüzyıllardır uygulanan "hükümdardan hükümdara" (sovereign to sovereign) miras sistemi devreye girdi. Bu sistem sayesinde tahta çıkan yeni hükümdar, önceki hükümdardan kalan varlıkları veraset vergisi ödemeden devralabiliyor. 1993 yılında yürürlüğe giren düzenleme, kraliyet servetinin nesiller boyunca erimesini önlemeyi amaçlıyor.

Bu nedenle Charles, annesinden kalan birçok özel mülkü ve yatırım varlığını yüzde 40'a varan İngiliz miras vergisine tabi olmadan devraldı.

Charles annesinden ne kadar miras aldı?

Kraliyet vasiyetleri kamuoyuna açıklanmadığı için kesin rakam bilinmiyor. Ancak uzman tahminleri, Charles'ın Kraliçe Elizabeth'in özel yatırım portföyünden yaklaşık 125 milyon sterlin civarında bir servet devraldığını ortaya koyuyor. Bunun yanında Balmoral ve Sandringham malikâneleri gibi son derece değerli özel mülkler de Charles'ın mülkiyetine geçti.

İskoçya'daki Balmoral'ın yaklaşık 210 milyon sterlin, Norfolk'taki Sandringham'ın ise yaklaşık 250 milyon sterlin değerinde olduğu tahmin ediliyor. Bu iki mülk, İngiliz kraliyet ailesinin resmi devlet mülkleri değil; doğrudan aileye ait özel varlıklar arasında yer alıyor.

Charles neden annesinden daha zengin?

Sunday Times Rich List'in 2025 verilerine göre Kral Charles'ın kişisel serveti yaklaşık 640 milyon sterline yükseldi. Bu rakam, Kraliçe Elizabeth'in ölümünden önceki yaklaşık 370 milyon sterlinlik kişisel servetinin oldukça üzerinde.

Bunun üç temel nedeni bulunuyor:

Birincisi, Charles'ın Galler Prensi olduğu dönemde yönettiği Cornwall Dükalığı'ndan yıllarca elde ettiği gelirleri biriktirmesi.

İkincisi, annesinden kalan özel mülkler ve yatırım portföyü.

Üçüncüsü, emlak varlıklarının son yıllarda ciddi değer kazanması.

Uzmanlar, Charles'ın yalnızca Cornwall Dükalığı üzerinden 2012-2022 arasında 212 milyon sterlinden fazla gelir elde ettiğini hesaplıyor.

Asıl servet emlakta saklı

Kral Charles'ın servetinin merkezinde gayrimenkuller bulunuyor.

Balmoral ve Sandringham'ın yanı sıra kraliyet ailesiyle ilişkilendirilen çok daha büyük emlak portföyleri mevcut. Ancak burada önemli bir ayrım bulunuyor:

• Crown Estate (Kraliyet Taç Mülkleri)
• Lancaster Dükalığı
• Kraliyet Mücevherleri
• Royal Collection sanat eserleri

hukuken Charles'ın kişisel malı sayılmıyor. Bunlar monarşi makamına ait varlıklar olarak kabul ediliyor ve kral bunları satamıyor.

Bu nedenle Charles'ın kişisel serveti ile "İngiliz Kraliyet Ailesi'nin toplam serveti" sık sık birbirine karıştırılıyor.

Dünyanın diğer kraliyet aileleriyle kıyaslandığında Windsor Hanedanı nerede?

Kral Charles'ın yaklaşık 640 milyon sterlinlik kişisel serveti etkileyici görünse de küresel kraliyet liginde zirveye yaklaşmıyor.

Aile bazında değerlendirildiğinde İngiliz Kraliyet Ailesi dünyanın en zengin hanedanlarından biri olarak gösteriliyor. Ancak Körfez monarşileriyle kıyaslandığında büyük fark ortaya çıkıyor.

Yaklaşık hanedan servetleri

Bu tablo, İngiliz monarşisinin dünyanın en görünür kraliyet ailesi olmasına rağmen petrol zengini Körfez hanedanlarının ekonomik gücünün oldukça gerisinde kaldığını gösteriyor.

Charles'ın servetinde yeni dönem: Emlak kralı

Kraliçe Elizabeth döneminde monarşi daha çok sembolik güç ve devlet geleneğiyle anılırken, Charles döneminde ekonomik varlıkların yönetimi daha görünür hale geldi.

Özellikle sürdürülebilir şehir projeleri, çevre dostu gayrimenkul yatırımları ve kraliyet arazilerinin ticari değerlendirilmesi Charles'ın servetinin büyümesinde önemli rol oynadı. Cornwall Dükalığı döneminde geliştirdiği Poundbury ve benzeri projeler bunun en bilinen örnekleri arasında yer alıyor.

Sonuç: Tahtın mirasçısı değil, servetin de mirasçısı

Kraliçe II. Elizabeth'in ölümü yalnızca bir dönemin sonu olmadı; aynı zamanda İngiliz tarihinin en büyük özel servet transferlerinden birini başlattı.

Bugün ortaya çıkan tabloya göre Kral III. Charles, annesinden devraldığı mülkler, yatırım portföyleri ve yıllar boyunca biriktirdiği gelirler sayesinde modern İngiliz tarihinin en zengin hükümdarlarından biri konumunda bulunuyor. Yaklaşık 640 milyon sterlinlik kişisel servetiyle Charles, annesinin bıraktığı mali mirası büyütmeyi başardı. Ancak küresel ölçekte bakıldığında, İngiliz kraliyet ailesi hâlâ petrol gelirleriyle beslenen Körfez hanedanlarının ekonomik gücüne ulaşabilmiş değil.

Charles'ın hikâyesi, 21. yüzyılda monarşilerin yalnızca siyasi ve sembolik kurumlar değil, aynı zamanda devasa emlak ve yatırım imparatorlukları olarak da varlığını sürdürdüğünü gösteriyor.

Almanya İçişleri Bakanı Alexander Dobrindt, gazetecilere yaptığı açıklamada ülkesinin uyguladığı sınır kontrollerinin başarılı sonuçlar verdiğini belirterek bu uygulamaların kaldırılmasına karşı çıktı.

Dobrindt, “Geri itme vakalarının yüksekliği, yasa dışı göçün azaltılması, kaçakçı şebekelerinin çökertilmesi ve güvenlik risklerinin engellenmesi bu kontrollerin ne kadar etkili olduğunu gösteriyor. Bu nedenle sınır kontrollerini sürdürmek istiyoruz” dedi.

Alman bakan ayrıca göç baskısının tamamen ortadan kalkmadığını ve Avrupa'nın dış sınırlarında daha güçlü koruma mekanizmalarına ihtiyaç duyulduğunu savundu.

AB Komisyonu: “Artık Kademeli Olarak Kaldırılmalı”

Avrupa Komisyonu ise farklı bir görüşte. Brüksel yönetimi, son aylarda kabul edilen yeni Avrupa Göç ve İltica Paktı ile geri gönderme mekanizmalarının güçlendirildiğini, dış sınır güvenliğinin artırıldığını ve düzensiz göçle mücadelede ortak araçların devreye girdiğini belirterek iç sınır kontrollerinin artık istisnai bir uygulama olarak kalması gerektiğini savunuyor.

Komisyon, Almanya'nın yanı sıra Avusturya, Fransa, Hollanda, Danimarka, İtalya, Slovenya, İsveç ve Schengen üyesi Norveç'ten mevcut kontrolleri aşamalı olarak kaldırmalarını istedi.

AB İçişlerinden Sorumlu Komiser Magnus Brunner da son dönemde düzensiz göç rakamlarının düştüğüne dikkat çekerek, “Reformlar yapıldı, dış sınırlar daha iyi korunuyor ve geri dönüş mekanizmaları güçlendirildi. İç sınır kontrollerinin kademeli olarak kaldırılması için doğru zamandayız” açıklamasında bulundu.

Schengen’de Sınır Kontrolleri Geçici Olacaktı

Schengen sistemi normal şartlarda üye ülkeler arasında pasaport kontrolü olmaksızın serbest dolaşım öngörüyor. Ancak güvenlik tehdidi, terör riski veya düzensiz göç gibi olağanüstü durumlarda ülkeler geçici olarak sınır kontrolleri uygulayabiliyor.

Buna karşın son yıllarda birçok ülkede “geçici” olarak başlatılan kontroller kalıcı hale gelmeye başladı. Almanya, ilk olarak 2015 yılındaki göç krizinin ardından Avusturya sınırında kontroller başlatmış, daha sonra bunları diğer komşu ülkelere de genişletmişti.

Berlin yönetimi bu uygulamaları en az Eylül 2026’ya kadar uzatma kararı aldı.

AB Ülkelerinde Son Durum

Avrupa Komisyonu verilerine göre şu anda Schengen bölgesinde en az 10 ülke iç sınır kontrolleri uyguluyor.

Göç ve güvenlik gerekçesiyle sınır kontrollerini sürdüren ülkeler arasında Almanya, Fransa, Avusturya, Hollanda, Danimarka, İtalya, Slovenya, İsveç ve Norveç bulunuyor. Polonya da belirli sınır bölgelerinde kontroller yürütüyor.

Bu ülkelerin büyük bölümü uygulamaların gerekçesi olarak düzensiz göç baskısını, insan kaçakçılığıyla mücadeleyi ve güvenlik tehditlerini gösteriyor. Özellikle Almanya, Avusturya ve Fransa son dönemde sınır kontrollerini sıkılaştıran ülkelerin başında geliyor.

Komşu Ülkelerden ve Hukukçulardan Eleştiriler

Almanya'nın sınır politikası bazı AB ülkeleri ve hukuk çevrelerinde eleştirilere neden oluyor.

Göç uzmanları ve bazı Alman mahkemeleri, uzun süreli iç sınır kontrollerinin Schengen ruhuna aykırı olabileceği görüşünü dile getirirken, komşu ülkeler de sınır geçişlerinde yaşanan gecikmelerden ve ekonomik etkilerden şikâyet ediyor.

Almanya'da bazı mahkeme kararlarında sınır kontrollerinin hukuki gerekçelerinin yeterince ortaya konulamadığı yönünde değerlendirmeler yapılırken, Berlin yönetimi uygulamaların hem ulusal hem de Avrupa güvenliği açısından gerekli olduğu görüşünü koruyor.

Schengen’in Geleceği Tartışılıyor

Uzmanlara göre AB'nin yeni göç reformlarının başarısı, önümüzdeki aylarda Schengen bölgesindeki iç sınır kontrollerinin kaderini belirleyecek.

Brüksel, serbest dolaşımın Avrupa bütünleşmesinin temel kazanımlarından biri olduğunu vurgularken, Almanya başta olmak üzere bazı ülkeler düzensiz göç baskısı sürdüğü sürece sınır kontrollerinden vazgeçmeye sıcak bakmıyor.

Bu nedenle Schengen bölgesinde serbest dolaşım ile güvenlik kaygıları arasındaki denge, Avrupa siyasetinin en önemli tartışma başlıklarından biri olmaya devam edecek gibi görünüyor.

Mektubunda savaşın artık sona ermesi gerektiğini vurgulayan Zelenskiy, “Seçim artık sizin. Savaş yeter. Ukrayna bu savaşı bitirmeyi teklif ediyor” ifadelerini kullandı. Ukrayna lideri, çatışmaların sona erdirilmesi için liderler düzeyinde doğrudan temasın gerekli olduğunu belirterek, “Ukrayna bu savaşı doğrudan temas yoluyla bitirmeyi teklif ediyor. Bir görüşme öneriyorum” dedi.

“Tam Kapsamlı Ateşkese Hazırız”

Zelenskiy, olası müzakerelerin sağlıklı ilerleyebilmesi için Ukrayna’nın görüşmeler boyunca tam kapsamlı bir ateşkese hazır olduğunu açıkladı. Ayrıca tüm savaş esirlerinin karşılıklı olarak serbest bırakılmasını da barış sürecinin ilk adımlarından biri olarak önerdi.

Görüşmenin İsviçre, Türkiye veya tarafsız bir Arap ülkesinde yapılabileceğini belirten Zelenskiy, uluslararası gözlem mekanizmalarının da sürece dahil olabileceğini ifade etti. Ukrayna yönetimi, teklifin yalnızca kamuoyuna değil, ABD başta olmak üzere çeşitli ülkelere de iletildiğini duyurdu.

Kremlin’den İlk Açıklama Geldi

Zelenskiy’nin çağrısına Moskova’dan ilk yanıt Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov aracılığıyla geldi. Peskov, açık mektubun Putin’e ulaştırıldığını ve Rus liderin içerikten haberdar edildiğini açıkladı.

Kremlin Sözcüsü, Putin’in mektubu incelediğini belirterek, Rusya Devlet Başkanı’nın konuya ilişkin görüşlerini gün içinde yapacağı konuşmada açıklayabileceğini söyledi. Ancak Moskova’dan henüz Zelenskiy’nin önerisini kabul veya reddeden resmi bir karar çıkmadı.

Putin’den Temkinli Mesaj

Rus basınına ve uluslararası ajanslara yansıyan açıklamalarda Putin, cephe hattında Rus ordusunun ilerlemeyi sürdürdüğünü savunurken, diplomasi kapısının tamamen kapalı olmadığını belirtti. Kremlin kaynakları, olası müzakerelerin Rusya’nın güvenlik talepleri ve savaşın “temel nedenleri” olarak tanımladığı başlıkları da kapsaması gerektiğini vurguluyor.

Uzmanlar, Zelenskiy’nin kamuoyuna açık biçimde yaptığı çağrının hem uluslararası topluma hem de Rus kamuoyuna yönelik güçlü bir diplomatik mesaj niteliği taşıdığını değerlendiriyor. Ancak tarafların savaşın sona ermesine ilişkin temel koşullarda hâlen önemli görüş ayrılıkları bulunuyor.

Gözler Olası Zirvede

Dört yılı aşkın süredir devam eden savaşta milyonlarca insan yerinden edilirken, yüz binlerce asker ve sivil hayatını kaybetti ya da yaralandı. Son dönemde cephede ve karşılıklı insansız hava aracı saldırılarında yaşanan tırmanışın ardından Zelenskiy’nin doğrudan görüşme çağrısı, savaşın diplomatik yollarla sona erdirilmesi yönündeki en dikkat çekici girişimlerden biri olarak değerlendiriliyor.

Şimdi gözler Kremlin’in vereceği nihai yanıtta. Putin’in Zelenskiy’nin yüz yüze görüşme ve tam kapsamlı ateşkes teklifine nasıl karşılık vereceği, savaşın geleceği açısından kritik önem taşıyor.

[article id="12302" color="bg-dark"][/article]

Guardian gazetesinin ortaya çıkardığı belgelere göre, bakım çalışanı vizesi kapsamında İngiltere’ye gelen ailelerin çocuklarına gönderilen mektuplarda, ülkede kalma haklarının sona erdiği ve İngiltere’den ayrılmaları gerektiği bildirildi. Mektupların gönderildiği çocukların bazılarının yalnızca 5 yaşında olduğu belirtiliyor.

Yasal Yollarla Geldiler, Kurallar Sonradan Değişti

Tepkilerin merkezinde, söz konusu ailelerin İngiltere’ye tamamen yasal yollarla ve mevcut mevzuata uygun şekilde gelmiş olmaları bulunuyor. Hükümetin 2024 yılında yürürlüğe koyduğu yeni düzenlemeler, bakım çalışanlarının aile üyelerini ülkeye getirmesini büyük ölçüde kısıtlamıştı. Ancak eleştirmenler, bu kuralların yürürlüğe girmesinden önce gelen ailelerin geriye dönük olarak cezalandırıldığını savunuyor.

İskoçya’da bakım görevlisi olarak çalışan Varuni Arachchige, ailesinin yıllardır İngiltere’de yaşadığını, çocuklarının eğitim sistemine uyum sağladığını ve tüm vergi yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirdiklerini söyledi. Arachchige, “Çocuklarım burayı evleri olarak görüyor. Bir mektupla hayatlarının altüst edilmesi kabul edilemez” ifadelerini kullandı.

Benzer durumda bulunan çok sayıda aile, çocuklarının geleceği konusunda büyük kaygı yaşadıklarını belirtiyor. Eğitimciler ise okul çağındaki çocukların zorunlu ayrılık ve belirsizlik nedeniyle ciddi psikolojik sorunlarla karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulunuyor.

Bakım Sektörü Alarm Veriyor

Göç politikalarına yönelik eleştirilerin önemli bir bölümü de İngiltere’nin kronik personel açığı yaşayan bakım sektöründen geliyor. Yaşlanan nüfus nedeniyle bakım hizmetlerine olan ihtiyacın sürekli arttığı ülkede, sektör uzun yıllardır göçmen çalışanlara bağımlı durumda.

Sektör temsilcileri, aile birleşimi hakkının sınırlandırılması ve mevcut ailelerin de ülkeden ayrılmaya zorlanmasının personel krizini daha da derinleştireceğini savunuyor. Son yıllarda çok sayıda bakım evi ve sağlık kuruluşu, yerli iş gücüyle açık pozisyonları doldurmakta zorlandığını açıklamıştı.

Uzmanlara göre göçmen çalışanların ailelerinden ayrılmaya zorlanması, İngiltere’nin uluslararası iş gücü piyasasındaki cazibesini de azaltabilir. Bu durumun özellikle sağlık ve sosyal bakım alanlarında yeni eleman bulmayı zorlaştıracağı belirtiliyor.

İşçi Partisi Neden Sertleşti?

Başbakan Keir Starmer liderliğindeki hükümet, son aylarda göç rakamlarını düşürmeyi temel siyasi hedeflerinden biri haline getirdi. Yetkililer, kamu hizmetleri üzerindeki baskının azaltılması ve göç sisteminin daha kontrollü hale getirilmesi gerektiğini savunuyor.

Ancak eleştirmenler, İşçi Partisi’nin seçim öncesinde savunduğu söylemler ile iktidardaki uygulamaları arasında ciddi bir çelişki bulunduğunu öne sürüyor. Parti, Muhafazakâr hükümetlerin Ruanda planı ve düzensiz göç politikalarını sert şekilde eleştirmiş, göçmenlerin ekonomiye katkısına sık sık vurgu yapmıştı.

Bugün ise birçok insan hakları kuruluşu, sendika ve göçmen hakları savunucusu, İşçi Partisi’nin siyasi baskılar nedeniyle göç konusunda Muhafazakâr Parti çizgisine yaklaştığını savunuyor.

İnsan Hakları Örgütlerinden Tepki

Göçmen hakları kuruluşları, çocuklara doğrudan gönderilen mektupların etik açıdan son derece sorunlu olduğunu belirtiyor. Hukukçular ise bazı vakalarda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamında aile hayatının korunması ilkesinin ihlal edilmiş olabileceğini ifade ediyor.

Çocuk hakları savunucuları, yıllardır İngiltere’de yaşayan ve eğitim hayatlarını burada sürdüren çocukların yalnızca göç istatistiklerinin bir parçası olarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurguluyor. Uzmanlar, bu çocukların önemli bölümünün İngiltere dışında bir yaşamı hatırlamadığını ve zorunlu ayrılık kararlarının uzun vadeli sosyal sonuçlar doğurabileceğini belirtiyor.

Kamuoyunda Büyüyen Tartışma

Konu İngiliz kamuoyunda da geniş yankı uyandırdı. Sosyal medyada binlerce kişi çocuklara gönderilen mektupları eleştirirken, bazı milletvekilleri İçişleri Bakanlığı’ndan açıklama talep etti. Muhalefet partileri ve sivil toplum kuruluşları, hükümetten söz konusu kararların gözden geçirilmesini isterken, birçok uzman bu uygulamanın İngiltere’nin uzun yıllardır savunduğu insani değerlerle bağdaşmadığını savunuyor.

Göç politikaları konusunda seçmenlerin güvenini kazanmak isteyen İşçi Partisi hükümeti, bir yandan göç rakamlarını azaltma baskısıyla karşı karşıya kalırken diğer yandan insan hakları ve aile bütünlüğü konularında giderek artan eleştirilerle mücadele ediyor. Çocuklara gönderilen “ülkeyi terk edin” mektupları ise bu tartışmanın en çarpıcı sembollerinden biri haline gelmiş durumda.

Şehirlerinde bisikletler, yayalarla sessizce sokakları paylaşıyor. Norveç yollarındaki her on yeni otomobilden dokuzu elektrikle çalışıyor.

Ayrıca 35 yıl önce, şirketlerin saldıkları her ton sera gazı için ücret ödemesini öngören karbon vergilerini uygulamaya koyan ilk ülkelerden biri olmuştu.

Buna karşın Norveç, kirletici fosil yakıtların – gaz ve petrol – üretimini artırıyor.

Ancak bunları yurt içinde kullanmak yerine büyük ölçekte ihraç ederek devasa gelirler elde ediyor.

Nitekim ülkenin geleceği, içeride caydırmaya çalıştığı bu yakıtların kullanımına ayrılmaz biçimde bağlı.

İçeride karbonsuzlaşma ile küresel ölçekte büyük bir fosil yakıt ihracatçısı olma rolü arasındaki bu çelişkiye "Norveç paradoksu" adı veriliyor ve bu durum yıllardır yoğun bir siyasi ve toplumsal tartışmaya yol açıyor.

Peki Hürmüz Boğazı'nın kapatılmasının getirdiği küresel fiyat artışlarıyla birlikte Orta Doğu'daki savaş Norveç'i nasıl etkiliyor ne anlama geldi? Ve bu durum ülkenin en rahatsız edici tartışmalarından birini yeniden alevlendirdi mi?

FOSİL YAKITLARIN NORVEÇ İÇİN ANLAMI

Birleşmiş Milletler İnsani Gelişme Endeksi'ne göre Norveç dünyanın en gelişmiş ülkelerinden biri ve enerji sektörü bu gelişimi yönlendiren başlıca zenginlik kaynağı.

Bu sektörden yapılan ihracat, yurtdışına satılan tüm malların yaklaşık %60'ını oluştururken ve ülkenin gayri safi yurt içi hasılasının (GSYH) %20'sinden fazlasını temsil ediyor.

Devlet, Norveç kıta sahanlığının başlıca işletmecisi olan Equinor adlı holdingde çoğunluk hissesini elinde bulunduruyor ve kârlarının büyük bölümünü bir egemen varlık fonuna aktarıyor.

2025 sonu itibarıyla fonda tahmini 1,9 trilyon dolar tutarında varlık bulunuyordu — bu da Norveç vatandaşı başına yaklaşık 350.000 dolar (16 milyon TL) anlamına geliyor.

Büyüyen bu para havuzu aynı zamanda Norveç'in cömert emeklilik sistemini ve refah devletini fiilen ayakta tutuyor.

ABD ve İsrail'in İran'a yönelik bombardımanının ardından Orta Doğu'da savaşın patlak vermesiyle birlikte uzmanlar, bu fon rezervinin kaçınılmaz olarak etkilenebileceğini belirtiyor.

Nitekim çatışmanın başlamasından bu yana Norveç devletinin muhtemelen fonun büyüklüğünü artırdığı, Oslo Borsası'nın ise büyük ölçüde listelerde ağırlıkta olan yerli enerji şirketlerinin etkisiyle yükseldiği ifade ediliyor.

Aynı zamanda Norveç'in İşçi Partisi hükümeti, Nobel Barış Ödülü'nü veren ülkenin savaştan mali olarak yarar sağladığı algısına karşı durmaya çalışıyor.

Ülkenin maliye bakanı ve eski NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg durumu "bir paradoks" olarak nitelendirerek Norveç'in barıştan daha fazla kazanç sağladığını belirtti.

El Pais gazetesine verdiği demeçte, "Petrol fiyatlarındaki artışın bize fayda sağlayacağı net değil" dedi ve ekledi:

"Norveç artık egemen varlık fonumuz aracılığıyla uluslararası finans piyasalarına önemli ölçüde maruz kalmış durumda. Hisse senedi piyasalarındaki düşüş, ham petrol fiyatındaki yükselişin sağladığı faydadan daha fazla zarar veriyor."

Norveç egemen varlık fonunun başındaki Nicolai Tangen de Reuters'a, İran savaşı nedeniyle yükselen petrol gelirlerinin fona sağladığı faydanın, yurtdışındaki hisse fiyatlarındaki düşüş ve Norveç kronunun değer kazanmasının etkilerinden daha az olduğunu söyledi.

Buna rağmen NRK köşe yazarı Cecilie Langum Becker'in de belirttiği gibi:

"Acı gerçek şu ki dünya yanarken devlet bütçemize para akıyor."

Bu dinamik, 2022 yılında Rusya'nın Ukrayna'yı işgaliyle Moskova'nın Avrupa'ya enerji ihracatının keskin biçimde azalmasıyla zaten görünür hale gelmişti.

O tarihten bu yana Norveç, süregelen enerji krizi ortamında Avrupa'da önemli bir petrol ve gaz tedarikçisi olarak öne çıktı.

Ülke, Avrupa'nın en büyük gaz tedarikçisi ve Batı Avrupa'nın en büyük ham petrol üreticisi.

Nordea finans kuruluşundan analist Thina Saltvedt, BBC Mundo'ya "Bugün Avrupa'da tüketilen gazın yaklaşık %30'unu ve petrolün %15'ini sağlıyoruz, ihracatımızın %90'ını buraya gönderiyoruz" dedi.

GERİYE DÖNÜŞ

Ancak İran'ın bombalanması ve ardından Orta Doğu'da savaş ile istikrarsızlığın yayılması Norveç'i başka açılardan da etkiledi.

Öncelikle, ülkenin daha geniş ahlaki sorumlulukları konusundaki tartışma yeniden açıldı.

Norveç Mülteci Konseyi, egemen varlık fonundan elde edilen kârların bir kısmının savaştan etkilenen İran'daki sivillere yardım için ayrılması çağrısında bulundu.

Kurum, Norveç'in Rusya'nın Ukrayna'ya karşı savaşı sırasında da benzer bir adım attığını hatırlattı.

Bu çağrılara verilen resmi yanıtta ise Stoltenberg'in Reuters'a verdiği demeçte belirttiği üzere Norveç'in uzun süredir dünyanın en büyük uluslararası yardım bağışçılarından biri olduğu ve "ihtiyaç duyan ülkelerin kararlı bir destekçisi" olduğu vurgulandı.

İkinci olarak, Orta Doğu'daki kötüleşen durum Norveç'in küresel yeşil enerji lideri olarak itibarını da zorladı.

Bazı gözlemciler, Orta Doğu'daki mevcut çıkmazın yeşil teknolojilerdeki ilerlemeleri ve Oslo'nun bunlara yönelik uzun vadeli bağlılığını yavaşlatmış göründüğünü söylüyor.

Norveç Doğayı Koruma Derneği Başkanı Truls Gulowsen BBC Mundo'ya "Benim gibi bir Norveçli çevreci için durumun utanç verici olduğu açık" dedi.

Gulowsen'e göre Norveç'te baskın anlatı artık küresel istikrarsızlığın hidrokarbonlara daha fazla bağımlılığı haklı çıkardığını kabul etme yönünde değişiyor.

"Derin Arktik sularında — hiçbir koşulda sömürü yapılmaması gereken hassas çevrelerde — yeni alanların açılmasından söz ediliyor" diyor.

BUNDAN SONRA NE OLACAK?

Çevre grupları ve aktivistler, devletin petrol endüstrisine bağımlılığını azaltmak için somut taahhütler ve bir takvim çağrısında bulunuyor.

Buna karşılık petrol ve gaz sektörü, ekonomiye katkısını ve yarattığını söylediği yüz binlerce işi savunuyor.

Başbakan Jonas Gahr Støre liderliğindeki Norveç hükümeti yakın zamanda 57 yeni arama ruhsatı verdi.

"Avrupa'ya tedarik sağlamak için daha fazla petrol aramaya devam edeceğiz" diyen Støre, sektörün aşamalı olarak sona erdirilmesi için bir takvim belirlemek yerine geliştirilmesi görüşünde.

Partisinin gençlik kollarından gelen baskıya rağmen Støre, bir çıkış takvimi başlatmaya pek ilgi göstermiyor.

Bunun yerine hükümeti, daha olgun sahalardaki üretim düşüşünü telafi etmek amacıyla ülkenin en az işletilen bölgesi olan Barents Denizi'ne odaklanmış görünüyor.

Industri Energi sendikasından Frode Alfheim BBC Mundo'ya "200.000'den fazla doğrudan işten söz ediyoruz. Avrupa'yı enerji tedariksiz bırakmanın zamanı değil" diyor.

Saltvedt ise temkinli bir not ekliyor:

"Giderek daha fazla insan ufukta bir gün batımı olduğunu fark ediyor. Ama bu acı verici olacak."

Şimdilik ise uzun vadeli düşünmekten ziyade kritik olaylara ve bunların yarattığı sarsıntılara yanıt vermek daha öncelikli görülüyor.

(Guillermo D. Olmo, BBC)

“Başkalarının suçları için özür dilemeyeceğim” diyen Sturgeon, yıllardır sürdürdüğü siyasi kariyerinin gölgelendiğini ve kendisinin de yaşananlardan büyük zarar gördüğünü söyledi.

Parti kasasından lüks harcamalar

Mahkeme kayıtlarına göre uzun yıllar SNP’nin genel sekreterliğini yürüten Peter Murrell, partiye ait fonları kişisel harcamaları için kullandı. Soruşturma dosyasında Murrell’in parti kaynaklarından yararlanarak mücevherler, lüks araçlar, kozmetik ürünleri ve çeşitli pahalı tüketim malları satın aldığı belirtildi.

Dava kapsamında ortaya çıkan ayrıntılardan biri de Murrell’in Sturgeon’a hediye ettiği kolye oldu. Savcılık kayıtlarına göre sık sık kamuoyu önünde taktığı kolyenin de parti parasıyla satın alındığı belirlendi. Ancak Sturgeon, satın alma sürecinden haberdar olmadığını ve söz konusu hediyenin kaynağını bilmediğini ifade etti.

SNP’yi sarsan mali skandal

İskoç bağımsızlığı hareketinin en önemli siyasi aktörü olan SNP, son yıllarda parti maliyesine ilişkin soruşturmalarla gündeme gelmişti. Özellikle bağımsızlık kampanyaları için bağışlanan yüz binlerce sterlinin nasıl kullanıldığına yönelik iddialar, parti yönetimi üzerinde ciddi baskı oluşturmuştu.

2023 yılında SNP liderliğinden ve İskoçya Başbakanlığı görevinden ayrılan Sturgeon, daha sonra yürütülen soruşturmalar kapsamında gözaltına alınmış ancak hakkında herhangi bir suçlama yöneltilmemişti. Yetkililer, yapılan incelemeler sonucunda Sturgeon’a yönelik soruşturmanın kapatıldığını açıklamıştı.

Siyasi mirası tartışılıyor

İskoç siyasetinde yaklaşık on yıl boyunca belirleyici bir figür olan Sturgeon, bağımsızlık yanlısı hareketin en güçlü liderlerinden biri olarak görülüyordu. Ancak eski eşinin karıştığı mali usulsüzlük skandalı, hem SNP’nin hem de Sturgeon’un siyasi mirasının yeniden tartışılmasına neden oldu.

Muhalefet partileri, Sturgeon’un parti yönetimindeki etkisi göz önüne alındığında yaşananlardan tamamen habersiz olmasının kamuoyu tarafından sorgulandığını savunurken, eski lider ise kendisine yönelik suçlamaların adaletsiz olduğunu belirtiyor.

Sturgeon, röportajının sonunda yaşananların hayatındaki en zor dönemlerden biri olduğunu ifade ederek, “İnsanlar beni işlemediğim bir suçla ilişkilendiriyor. Bunun yükünü taşımak zorunda kalıyorum” sözleriyle yaşadığı hayal kırıklığını dile getirdi.

SNP Fon Skandalı (Operation Branchform) Detayları:

Peter Murrell, SNP’nin (İskoç Ulusal Partisi) uzun yıllar genel sekreteri ve CEO’su olan Nicola Sturgeon’ın eski eşi, 25 Mayıs 2026 tarihinde Edinburgh Yüksek Mahkemesi’nde £400.310,65 (yaklaşık 540.000 USD / 18-19 milyon TL civarı) partiden zimmetine para geçirmekten suçunu kabul etti.

Zaman Çizelgesi ve Kapsam

• Suç dönemi: Ağustos 2010 - Ekim 2022 (yaklaşık 12 yıl).
• Murrell, partiye ait fonları kişisel harcamaları için kullandı. Çalınan parayı parti gideri gibi göstererek gizledi.
• Embezzlement (zimmet) 2016’dan itibaren hızlandı, büyük kısmı 2019-2022 arasında gerçekleşti.

Harcanan Paralar (Örnekler)Mahkeme kayıtlarına göre Murrell şu tür lüks ve kişisel harcamalar yaptı:

• Motorhome (lüks karavan): £124.550
• Jaguar I-Pace (lüks elektrikli SUV): £81.000 civarı (partiden £57.500 katkı)
• Volkswagen Golf (kısmi ödeme)
• Bremont gibi lüks saatler, mücevherler, Estée Lauder kozmetik ürünleri, Harrods alışverişleri
• Pahalı kahve makineleri, robotik çim biçme makinesi, tuz-biber değirmenleri (£2.600), fountain pen (£1.475), tuvalet koltukları, Playstation, DVD setleri vb.

Toplamda yüzlerce kalemlik bir harcama listesi var.Soruşturma (Operation Branchform)

• Soruşturma 2021’de başladı. Parti’nin bağımsızlık kampanyası için toplanan £600.000+ bağışın büyük kısmının kayıp olduğu iddialarıyla tetiklendi.
• 2023’te Murrell, Sturgeon ve eski hazineci Colin Beattie gözaltına alındı. Polis SNP merkezini ve Sturgeon-Murrell evini aradı, ünlü motorhome’a el koydu.
• Sturgeon ve Beattie’ye suçlama yöneltilmedi (2025’te soruşturma kapandı).
• Murrell Nisan 2024’te suçlandı, Mayıs 2026’da suçunu kabul etti. Cezası 23 Haziran 2026’da açıklanacak (muhtemel hapis).

Nicola Sturgeon’ın KonumuSturgeon, BBC’deki Laura Kuenssberg programında dahil olmak üzere birçok röportajda hiçbir şeyden haberi olmadığını, kocasının kendisini aldattığını ve ihanete uğradığını söyledi. Özür dilemeyi reddetti ve “Başkalarının suçları için özür dilemem” dedi. Kamuoyunda inanırlığı düşük görülüyor; bazı SNP milletvekilleri ve muhalifler bağımsız mali soruşturma talep ediyor.

Etkiler

• SNP lideri John Swinney olayı “büyük ihanet” olarak nitelendirdi.
• Parti fonlarının yanı sıra kamu kaynaklarından (milletvekili/MSP hibeleri) da etkilenme şüphesi var.
• Skandal, SNP’nin itibarına ağır darbe vurdu ve Sturgeon’ın istifasında rol oynadığı düşünülüyor.

Türkiye’de büyükelçilik yaptığı dönemde Ankara’yı yakından tanıma fırsatı bulduğunu ifade eden Moore, ülkenin Avrupa, Asya, Karadeniz, Kafkasya ve Orta Doğu’nun kesişim noktasında yer almasının stratejik önemini artırdığını söyledi.

“Türkiye Her Zaman Kritik Bir Ülke Olacak”

Moore, “Türkiye çok önemli bir ülke. Sahip olduğu benzersiz coğrafya nedeniyle hem bölgesel hem de küresel sistem açısından hayati önemde. Türkiye her zaman kritik bir aktör olmaya devam edecek” ifadelerini kullandı.

Batılı ülkelerin Ankara ile ilişkilerini güçlü tutmaya büyük önem verdiğini belirten eski MI6 Başkanı, Türkiye’nin özellikle güvenlik, savunma ve diplomasi alanlarında oynadığı rolün son yıllarda daha da belirgin hale geldiğini kaydetti.

NATO’nun Güney Kanadındaki Stratejik Güç

Uzmanlara göre Türkiye, NATO’nun ikinci büyük ordusuna sahip olması ve ittifakın güney kanadındaki konumu nedeniyle Avrupa güvenliği açısından kilit önem taşıyor. Rusya-Ukrayna savaşının ardından Karadeniz’in güvenliği ve bölgedeki deniz trafiğinin korunması gibi konularda Ankara’nın rolü daha fazla öne çıktı.

Türkiye, savaşın başlamasının ardından Montrö Sözleşmesi’ni uygulayarak savaş gemilerinin boğazlardan geçişine yönelik düzenlemeleri hayata geçirirken, diplomatik girişimlerle de uluslararası toplumun dikkatini çekti. İstanbul’da yürütülen müzakere süreçleri ve Tahıl Koridoru Anlaşması gibi girişimler Ankara’nın arabuluculuk kapasitesini ortaya koydu.

Enerji Koridorlarının Merkezinde

Moore’un dikkat çektiği bir diğer başlık ise enerji güvenliği oldu. Türkiye, Azerbaycan, Orta Asya ve Orta Doğu kaynaklarını Avrupa pazarına ulaştıran enerji hatlarının merkezinde yer alıyor. TANAP ve Bakü-Tiflis-Ceyhan gibi projeler, Avrupa’nın enerji kaynaklarını çeşitlendirme çabalarında stratejik önem taşıyor.

Enerji uzmanları, küresel enerji arz güvenliğinin giderek daha önemli hale geldiği bir dönemde Türkiye’nin transit ülke konumunun Avrupa ve Batı dünyası açısından kritik değer taşıdığına işaret ediyor.

Orta Doğu ve Kafkasya Diplomasisinde Etkin Rol

Türkiye son yıllarda Orta Doğu, Kafkasya, Balkanlar ve Afrika’da yürüttüğü diplomatik girişimlerle de uluslararası gündemde öne çıkıyor. Ankara, Ukrayna-Rusya savaşı, Suriye krizi, Gazze’deki gelişmeler ve Azerbaycan-Ermenistan normalleşme süreci gibi birçok konuda aktif diplomasi yürütüyor.

Uzmanlar, Türkiye’nin hem Batı kurumlarıyla ilişkilerini sürdürmesi hem de Rusya, Körfez ülkeleri, Türk Cumhuriyetleri ve Asya ülkeleriyle temaslarını geliştirmesinin Ankara’ya benzersiz bir diplomatik hareket alanı sağladığını değerlendiriyor.

Batı ile İlişkilerde Yeni Dönem Arayışı

Richard Moore’un açıklamaları, Türkiye ile Batılı müttefikler arasındaki ilişkilerin geleceğine yönelik tartışmaların sürdüğü bir dönemde geldi. Güvenlik uzmanları, Avrupa’nın savunma mimarisinin yeniden şekillendiği mevcut süreçte Türkiye’nin askeri kapasitesi, coğrafi konumu ve diplomatik etkisinin göz ardı edilemeyeceğini vurguluyor.

Eski MI6 Başkanı’nın değerlendirmeleri, Ankara’nın yalnızca bölgesel bir güç değil, küresel güvenlik ve istikrar açısından da vazgeçilmez aktörlerden biri olarak görüldüğüne işaret ediyor.

Yetkililer, sevkiyatlarda kullanılan konteynerlerde evsel çöplerin yanı sıra elektronik eşya parçaları, kablolar, devre kartları, hijyen ürünleri ve karışık plastik atıkların bulunduğunu açıkladı. Resmi belgelerde ise bu yüklerin “temiz ve ayrıştırılmış plastik” olarak beyan edildiği ortaya çıktı.

İngiltere’de görülen dava sonucunda MV Recycling (UK) Ltd, üç ayrı suçlamayı kabul etti. Mahkeme, şirkete 30 bin 400 sterlin para cezası ve dava masrafları ödenmesine hükmetti.

Dokuz konteyner Felixstowe Limanı’nda durduruldu

Soruşturma dosyasına göre şirketin ilk ihlali Mart 2019’da tespit edildi. İngiltere Çevre Ajansı’nın resmi uyarısına rağmen yasa dışı sevkiyat girişimlerinin sürdüğü belirtildi.

Özellikle Aralık 2019’da Türkiye’ye gönderilmek istenen dokuz konteynerlik sevkiyat, Felixstowe Limanı’nda yapılan denetimlerde durduruldu. İncelemelerde konteynerlerdeki atıkların beyan edilen içerikle uyuşmadığı belirlendi ve tüm yükler alıkonuldu.

Yetkililer, bazı atık balyalarının içinde teneke parçaları, tekstil ürünleri, karton, ahşap ve geri dönüştürülemeyecek nitelikte karışık evsel çöpler bulunduğunu açıkladı. Soruşturmayı yürüten çevre görevlileri, söz konusu sevkiyatların “şimdiye kadar gördükleri en ağır kirlenmiş atık örneklerinden biri” olduğunu kaydetti.

Şirket yöneticisine ağır suçlama

Mahkeme kayıtlarına göre şirketin tek yöneticisi Noormohammed Master’ın, resmi belgelerde yanıltıcı bilgi verdiği ve atıkların gerçek kaynağını gizlemeye çalıştığı ifade edildi. İngiliz makamları, şirketin bazı atıkları üçüncü taraf firmalar üzerinden temin ettiğini ve sevkiyat zincirini bilinçli biçimde karmaşık hale getirdiğini belirtti.

Çevre Ajansı Ulusal Çevre Suçları Birimi Başkan Yardımcısı Joanna Larmour yaptığı açıklamada, “Şirket çevreyi korumaya yönelik yasal düzenlemeleri hiçe saydı. Yapılan uyarılara rağmen aynı suçu işlemeye devam etti” dedi.

Türkiye uzun süredir Avrupa’nın atık rotasında

Uzmanlara göre olay, Türkiye’nin son yıllarda Avrupa’dan gelen plastik atık trafiğinde önemli bir merkez haline gelmesinin yeni bir örneği oldu. Özellikle Çin’in 2018 yılında plastik atık ithalatını büyük ölçüde yasaklamasının ardından Avrupa’daki geri dönüşüm şirketleri rotayı Türkiye’ye çevirmişti.

Çevre örgütlerinin raporlarına göre Türkiye, son yıllarda Avrupa’dan en fazla plastik atık alan ülkeler arasında yer aldı. Çevreciler, geri dönüşüm adı altında gönderilen bazı atıkların uygun şekilde işlenemediğini, bir kısmının doğaya bırakıldığını veya kaçak biçimde yakıldığını savunuyor.

Türkiye, 2021 yılında bazı plastik atık türlerinin ithalatını yasaklama kararı almış, ancak sektör baskıları sonrası belirli kategorilerde yeniden ithalata izin verilmişti. Buna rağmen özellikle karışık ve kirli plastik atıkların ülkeye girişine ilişkin tartışmalar sürüyor.

İngiltere’den “atık suçlarıyla mücadele” mesajı

İngiltere Çevre Ajansı ise son dönemde yasa dışı atık ticaretine karşı denetimlerin sıkılaştırıldığını duyurdu. Kurum, yeni “Atık Suçları Eylem Planı” kapsamında liman kontrollerinin artırıldığını ve yasa dışı ihracata karşı “sıfır tolerans” politikası uygulanacağını açıkladı.

Yetkililer, kirlenmiş atıkların uluslararası mevzuata göre “Amber Liste” kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini, bu nedenle özel izin ve mali güvence olmadan ihraç edilmesinin yasaya aykırı olduğunu vurguladı.

Çevre uzmanları ise kesilen cezaların caydırıcılığı konusunda soru işaretleri bulunduğunu belirtiyor. İngiltere’de daha önce benzer suçlardan yüz binlerce sterlinlik cezalar kesilmiş olmasına rağmen yasa dışı atık ticaretinin devam ettiğine dikkat çekiliyor.

67 yaşındaki Klette, Baader-Meinhof Çetesi olarak da bilinen Kızıl Ordu Fraksiyonu’nun (RAF) eski üyelerinden biri. Radikal anti-kapitalist örgüt, özellikle 1970’ler ve 1980’lerde cinayetler, bombalı saldırılar ve adam kaçırma eylemleriyle gündeme gelmişti.

Klette, 30 yıldan uzun süre güvenlik güçlerinden kaçtıktan sonra Şubat 2024’te Berlin’deki dairesinde yakalanmıştı.

Sıkı güvenlik önlemleri altında görülen davada Klette, RAF’ın 1998’de dağılmasının ardından firari yaşamlarını finanse etmek amacıyla iki erkek örgüt üyesiyle birlikte 1999-2016 yılları arasında gerçekleştirilen altı “ağır silahlı soygun” suçundan suçlu bulundu. Mahkeme ayrıca şantaj ve silah yasasını ihlal gibi diğer suçlamaları da kabul etti.

Savcılığa göre soygunlardan toplam 2,4 milyon euro elde edildi. Klette’in bazı soygunlarda kaçış aracını kullandığı ve erkek saldırganların uzun namlulu silah taşıdığı eylemlerde “gerçekçi görünümlü” sahte bazuka taşıdığı belirtildi.

Savcılar ayrıca Klette’i, RAF’ın hâlâ aktif olduğu 1990’lı yıllarda siyasi motivasyonlu üç saldırıya katılmakla suçluyor. Ancak bu dosyalar ayrı davalarda ele alınıyor.

Yıllarca firari yaşam

Adını örgütün ilk liderlerinden Andreas Baader ve Ulrike Meinhof’tan alan Baader-Meinhof Çetesi, 1960’lar ve 1970’lerdeki öğrenci protestolarının radikal kanadından doğdu.

Örgüt, ABD emperyalizmine ve eski Nazilerin etkisinin sürdüğünü savunduğu “faşist” Alman devletine karşı silahlı mücadele yürüttüğünü ileri sürüyordu.

RAF’ın polisler, hakimler, ABD askerleri ve daha sonra sanayici olan eski bir Nazi SS subayı dahil olmak üzere 34 kişinin ölümünden sorumlu olduğu düşünülüyor.

AFP muhabirine göre çarşamba günkü duruşmada mahkeme salonundaki bazı destekçiler Klette lehine tezahürat yaptı ve “Daniela’ya özgürlük” sloganları attı. Güvenlik görevlileri en az bir kişiyi salondan çıkardı.

Başka bir mahkemede görülen ayrı davada ise savcılar, Klette’i 1990 yılında Deutsche Bank ofislerine yönelik bombalı saldırı planına katılmakla suçluyor.

Klette’in ayrıca 1991’de Bonn’daki ABD Büyükelçiliği’ne makineli tüfekle ateş açılması ve 1993’te Frankfurt yakınlarındaki Weiterstadt Cezaevi’ne düzenlenen bombalı saldırıda yer aldığı öne sürülüyor.

'Kapitalizme ve patriyarkaya karşı'

Klette, RAF’ın 1980’ler ve 1990’lardaki “üçüncü kuşağı” içinde yer alan Burkhard Garweg ve Ernst-Volker Staub ile birlikte hareket eden üçlüden biriydi. Polis, hayatta oldukları tahmin edilen Garweg ve Staub’u hâlâ arıyor.

Mahkeme Başkanı Lars Engelke, “Soygunları iş bölümü içinde ve son derece gizli yöntemlerle gerçekleştirdiler,” dedi.

Hakim, üçlünün en az 1999’dan bu yana sahte kimliklerle araç kiralayarak saklandığını ve silahlı soygunları “işleri” ile gelir kaynakları olarak gördüklerini söyledi.

Klette’in yakalandığı sırada Berlin’in Kreuzberg semtindeki evinde Kalaşnikof tipi saldırı tüfeği, patlayıcılar ve yüklü miktarda nakit para ele geçirildiği açıklandı. Klette’in yaklaşık 20 yıldır bu adreste yaşadığı belirtildi.

Geçen yıl mahkemede ifade veren Klette ise meydan okuyan bir tavır sergileyerek “kapitalizme ve patriyarkaya karşı mücadeleyi” sürdürme sözü verdi.

(euronews)

Bakanlık açıklamasında, Schengen Bölgesi’ne giriş yapan AB vatandaşı olmayan yolcular için uygulanmaya başlayan Avrupa Birliği Giriş-Çıkış Sistemi’nin (EES) ciddi yoğunluğa neden olduğu belirtildi. Yeni uygulama kapsamında yolcuların parmak izi ve yüz biyometrisi sisteme kaydediliyor. Brexit sonrası İngiliz pasaportu taşıyan yolcular da artık bu kapsama giriyor.

“Havalimanına Çok Daha Erken Gidin” Uyarısı

İngiltere Dışişleri Bakanlığı özellikle küçük çocuklu ailelerin, yaşlı yolcuların ve aktarmalı uçuşu bulunanların havalimanlarına normalden çok daha erken gitmesi gerektiğini açıkladı. Yetkililer, kuyruk yönetiminde görev yapan sarı yelekli personelden destek alınabileceğini de duyurdu.

Danimarka için güncellenen resmi seyahat tavsiyesinde, İngiltere’den ve Schengen dışındaki ülkelerden gelen yolcuların Kopenhag Havalimanı’nda uzun bekleme süreleriyle karşılaştığı belirtildi. İngiliz yetkililer, Danimarkalı makamlarla temas halinde olduklarını açıkladı.

Sorunun Merkezi: AB’nin Yeni EES Sistemi

Avrupa Birliği’nin yeni Entry/Exit System (EES) uygulaması, pasaport damgalama sisteminin yerini dijital biyometrik kontrole bırakıyor. Sistemde yolcuların giriş-çıkış kayıtları elektronik ortamda tutulurken, ilk geçişte parmak izi ve fotoğraf kaydı yapılıyor.

AB yetkilileri sistemin düzensiz göçle mücadele ve vize süresi ihlallerini azaltma amacı taşıdığını savunsa da uygulamanın ilk haftalarında ciddi operasyonel sorunlar yaşandığı bildiriliyor. Özellikle yoğun tatil dönemlerinde sınır geçiş sürelerinin dramatik biçimde uzadığı belirtiliyor.

Bazı havalimanlarında yolcuların saatlerce sıra beklediği, bağlantılı uçuşların kaçırıldığı ve güvenlik alanlarında yoğunluk oluştuğu ifade ediliyor. Sosyal medya ve seyahat forumlarında paylaşılan kullanıcı deneyimleri ise bazı havalimanlarında işlemlerin 10-15 dakikada tamamlandığını, bazı noktalarda ise bekleme süresinin bir saati aştığını gösteriyor.

Dover Limanı’nda “Tam Kilitlenme”

Yoğunluk yalnızca havalimanlarında yaşanmadı. İngiltere’nin Fransa bağlantısındaki en kritik geçiş noktalarından biri olan Port of Dover çevresinde kilometrelerce araç kuyruğu oluştu.

Bank holiday tatili sırasında binlerce yolcunun Avrupa’ya geçmeye çalışmasıyla birlikte yeni biyometrik kontroller sistemi kilitledi. Bazı sürücüler limana giriş için dört saate yakın beklediklerini aktarırken, çevre yollarında “tam trafik felci” yaşandığı bildirildi.

Yoğunluğun artması üzerine Fransız sınır polisi, yeni biyometrik kontrolleri geçici olarak askıya almak zorunda kaldı. Yetkililer daha sonra klasik pasaport kontrolüne dönerek bekleme sürelerini azaltmaya çalıştı.

Havayolu Şirketlerinden Tepki

Bazı havayolu şirketleri ve seyahat sektörü temsilcileri, EES uygulamasının mevcut altyapıyla sürdürülebilir olmadığını savunuyor. Özellikle yaz sezonunun başlamasıyla birlikte Avrupa genelindeki havalimanlarında daha büyük kaos yaşanabileceği uyarısı yapılıyor.

Seyahat uzmanları ise yolculara şu tavsiyelerde bulunuyor:

• Havalimanına normalden en az 3-4 saat önce gidin
• Pasaport kontrol noktalarındaki yönlendirmeleri dikkatle takip edin
• Aktarmalı uçuşlarda bağlantı sürelerini mümkün olduğunca uzun tutun
• Çocuklu ve yaşlı yolcular için ek zaman planlayın
• Schengen giriş noktalarında biyometrik kayıt süresini hesaba katın

Uzmanlara göre sistemin önümüzdeki aylarda teknik olarak oturması bekleniyor ancak yaz tatili sezonunda Avrupa’nın birçok ulaşım merkezinde benzer görüntülerin yaşanması ihtimali yüksek görünüyor.